કામસૂત્ર · અધ્યાય 5.3

અભિયુઞ્જાનો યોષિતઃ પ્રવૃત્તિં પરીક્ષેત. તયા ભાવઃ પરીક્ષિતો ભવતિ. અભિયોગાંશ્ ચ પ્રતિગૃહ્ણીયાત્.

મન્ત્રમ્ અ:વ્ર્ણ્વાનાં દૂત્યૈનાં સાધયેત્.

અ:પ્રતિગૃહ્યાભિયોગં પુનર્ અપિ સંસૃજ્યમાનાં દ્વિધા-ભૂત-માનસાં વિદ્યાત્. તાં ક્રમેણ સાધયેત્.

અ:પ્રતિગૃહ્યાભિયોગં સ:વિશેષમ્ અલંકૃતા ચ પુનર્ દૃશેત તથૈવ તમ્ અભિગચ્છેચ્ ચ વિવિક્તે બલાદ્ ગ્રહણીયાં વિદ્યાત્.

બહૂન્ અપિ વિષહતે ઽઅભિયોગાન્ ન ચિરેણાપિ પ્રયચ્છત્ય્ આત્માનં સા શુષ્ક-પ્રતિગ્રાહિણી પરિચય-વિઘટન-સાધ્યા.

મનુષ્ય-જાતેશ્ ચિત્તા:નિત્યત્વાત્.

અભિયુક્તાપિ પરિહરતિ ન ચ સંસૃજ્યતે. ન ચ પ્રત્યાચષ્ટે. તસ્મિન્ન્ આત્મનિ ચ ગૌરવાભિમાનાત્. સાતિપરિચયાત્ કૃચ્છ્ર-સાધ્યા. મર્મ-જ્ઞયા દૂત્યા તાં સાધયેત્.

સા ચેદ્ અભિયુજ્યમાના પારુષ્યેણ પ્રત્યાદિશત્ય્ ઉપેક્ષ્યા.

પરુષયિત્વાપિ તુ પ્રીતિ-યોજિનીં સાધયેત્.

કારણાત્ સંસ્પર્શનં સહતે નાવબુધ્યતે નામ દ્વિધા-ભૂત-મનસા સાતત્યેન ક્ષાન્ત્યા વા સાધ્યા.

સમીપે શયાનાયાઃ સુપ્તો નામ કરમ્ ઉપરિ વિન્યસેત્. સાપિ સુપ્તેવોપેક્ષતે. જાગ્રતી ત્વ્ અપનુદેદ્ ભૂયો ઽભિયોગાકાઙ્ક્ષિણી.

એતેન પાદસ્યોપરિ પાદન્યાસો વ્યાખ્યાતઃ((140)).

તસ્મિન્ પ્રસૃતે ભૂયઃ સુપ્ત-સંશ્લેષણમ્ ઉપક્રમેત્.

તદ્ અ:સહમાનામ્ ઉત્થિતાં દ્વિતીયે ઽહનિ પ્રકૃતિ-વર્તિનીમ્ અભિયોગાર્થિનીં વિદ્યાત્. અ:દૃશ્યમાનાં તુ દૂતી-સાધ્યામ્.

ચિરમ્ અ:દૃષ્ટાપિ પ્રકૃતિસ્થૈવ સંસૃજ્યતે કૃત-લક્ષણાં તાં દર્શિતાકારામ્ ઉપક્રમેત્..5.3.16 અ:નભિયુક્તાપ્ય્ આકારયતિ. વિવિક્તે ચાત્માનં દર્શયતિ. સ:વેપથુ-ગદ્ગદં વદતિ. સ્વિન્ન-કર-ચરનાઙ્ગુલિઃ સ્વિન્ન-મુખી ચ ભવતિ. શિરઃ-પીડને સંવાહને ચોર્વોર્ આત્માનં નાયકે નિયોજયતિ.

આતુરાસંવાહિકા ચૈકેન હસ્તેન સંવાહયન્તી દ્વિતીયેન બાહુના સ્પર્શમ્ આવેદયતિ શ્લેષયતિ ચ. વિસ્મિત-ભાવા.

નિદ્રાન્ધા વા પરિસ્પૃશ્યોરુભ્યાં બાહુભ્યામ્ અપિ તિષ્ઠતિ. અલિકૈકદેશમ્ ઊર્વોર્ ઉપરિ પાતયતિ. ઊરુ-મૂલ-સંવાહને નિયુક્તા ન પ્રતિલોમયતિ. તત્રૈવ હસ્તમ્ એકમ્ અ:વિચલં ન્યસ્યતિ. અઙ્ગ-સંદંશેન ચ પીડિતં ચિરાદ્ અપનયતિ.

પ્રતિગૃહ્યૈવં નાયકાભિયોગાન્ પુનર્ દ્વિતીયે ઽહનિ સંવાહનાયોપગચ્છતિ.

નાત્યર્થં સંસૃજ્યતે. ન ચ પરિહરતિ.

વિવિક્તે ભાવં દર્શયતિ નિષ્કારણં ચા:ગૂઢમ્ અન્યત્ર પ્રછન્ન-પ્રદેશાત્.

સંનિકૃષ્ટ-પરિચારકોપભોગ્યા સા ચેદ્ આકારિતાપિ તથૈવ સ્યાત્ સા મર્મજ્ઞયા દૂત્યા સાધ્યા.

વ્યાવર્તમાના તુ તર્કણીયા
ઇતિ ભાવ-પરીક્ષા((141)).

ભવન્તિ ચાત્ર શ્લોકાઃ
આદૌ પરિચયં કુર્યાત્ તતશ્ ચ પરિભાષણમ્. પરિભાષણ-સંમિશ્રં મિથશ્ ચાકારવેદનમ્..

પ્રત્યુત્તરેણ પશ્યેચ્ ચેદ્ આકારસ્ય પરિગ્રહમ્. તતો ઽભિયુઞ્જીત નરઃ સ્ત્રિયં વિગત-સાધ્વસઃ..

આકારેણાત્મનો ભાવં યા નારી પ્રાક્ પ્રયોજયેત્. ક્ષિપ્રમ્ એવાભિયોજ્યા સા પ્રથમે ત્વ્ એવ દર્શને..

શ્લક્ષ્ણમ્ આકારિતા યા તુ દર્શયેત્ સ્ફુટમ્ ઉત્તરમ્. સાપિ તત્-ક્ષણ-સિદ્ધેતિ વિજ્ઞેયા રતિ-લાલસા..

ધીરાયામ્ અ:પ્રગલ્ભાયાં પરીક્ષિણ્યાં ચ યોષિતિ. એષ સૂક્ષ્મો વિધિઃ પ્રોક્તાઃ સિદ્ધા એવ સ્ફુટં સ્ત્રિયઃ..