કામસૂત્ર · અધ્યાય 5.2

યથા કન્યા સ્વયમ્ અભિ-યોગ-સાધ્યા ન તથા દૂત્યા. પર-સ્ત્રિયસ્ તુ સૂક્ષ્મ-ભાવા દૂતી-સાધ્યા ન તથાત્મનેત્ય્ આચાર્યાઃ.

સર્વત્ર શક્તિ-વિષયે સ્વયં સાધનમ્ ઉપપન્નતરકં દુર્:ઉપપાદત્વાત્ તસ્ય દૂતી-પ્રયોગ ઇતિ વાત્સ્યાયનઃ.

પ્રથમ-સાહસા અ:નિયન્ત્રણ-સંભાષાશ્ ચ સ્વયં પ્રતાર્યાઃ. તદ્-વિપરીતાશ્((137)) ચ દૂત્યેતિ પ્રાયો-વાદઃ.

સ્વયમ્ અભિયોક્ષ્યમાણસ્ ત્વ્ આદાવ્ એવ પરિચયં કુર્યાત્.

તસ્યાઃ સ્વાભાવિકં દર્શનં પ્રાયત્નિકં ચ.

સ્વાભાવિકમ્ આત્મનો ભવન-સંનિકર્ષે પ્રાયત્નિકં મિત્ર-જ્ઞાતિ-મહામાત્ર-વૈદ્ય-ભવન- સંનિકર્ષે વિવાહ-યજ્ઞોત્સવ-વ્યસનોદ્યાન-ગમનાદિષુ.

દર્શને ચાસ્યાઃ સતતં સાકારં પ્રેક્ષણં કેશ-સંયમનં નખાચ્છુરણમ્ આભરણ-પ્રહ્લાદનમ્ અધરૌષ્ઠ-વિમર્દનં તાસ્ તાશ્ ચ લીલા વયસ્યૈઃ સહ પ્રેક્ષમાણાયાસ્ તત્-સંબદ્ધાઃ પરાપદેશિન્યશ્ ચ કથાસ્ ત્યાગોપભોગ-પ્રકાશનં સખ્યુર્ ઉત્સઙ્ગ-નિષણ્ણસ્ય સાઙ-ભઙ્ગં જૃમ્ભણમ્ એક-ભ્રૂ-ક્ષેપણં મન્દ-વાક્યતા તદ્-વાક્ય-શ્રવણં તામ્ ઉદ્દિશ્ય બાલેનાન્ય-જનેન વા સહાન્યોપદિષ્ટા વ્યર્થા કથા તસ્યાં સ્વયં મનોરથાવેદનમ્ અન્યાપદેશેન તામ્ એવોદ્દિશ્ય બાલ-ચુમ્બનમ્ આલિઙ્ગનં ચ જિહ્વયા ચાસ્ય તામ્બૂલ-દાનં પ્રદેશિન્યા હનુ-દેશ-ઘટ્ટનં તત્ તદ્-યથા- યોગં યથાવકાશં ચ પ્રયોક્તવ્યમ્.

તસ્યાશ્ ચાઙ્ક-ગતસ્ય બાલસ્ય લાલનં બાલ-ક્રીડનકાનાં ચાસ્ય દાનં ગ્રહણં તેન સંનિકૃષ્ટત્વાત્ કથા-યોજનં તત્-સંભાષણ-ક્ષમેણ જનેન ચ પ્રીતિમ્ આસાદ્ય કાર્યં તદ્-અનુબન્ધં ચ ગમનાગમનસ્ય યોજનં સંશ્રયે ચાસ્યાસ્ તામ્ અ:પશ્યતો નામ કામ-સૂત્ર-સંકથા.

પ્રસૃતે તુ પરિચયે તસ્યા હસ્તે ન્યાસં નિક્ષેપં ચ નિદધ્યાત્. તત્ પ્રતિ-દિનં પ્રતિ-ક્ષણં ચૈકદેશતો ગૃહ્ણીયાત્. સૌગન્ધિકં પૂગ-ફલાનિ ચ.

તામ્ આત્મનો દારૈઃ સહ વિસ્રમ્ભ-ગોષ્ઠ્યાં વિવિક્તાસને ચ યોજયેત્.

નિત્ય-દર્શનાર્થં વિશ્વાસનાર્થં ચ..5.2.12 સુવર્ણકાર-મણિકાર-વૈકટિક-નીલી-કુસુમ્ભ-રઞ્જકાદિષુ ચ કામાર્થિન્યાં સહાત્મનો વશ્યૈશ્ ચૈષાં તત્-સંપાદને સ્વયં પ્રયતેત.

તદ્-અનુષ્ઠાન-નિરતસ્ય લોક-વિદિતો દીર્ઘ-કાલં સંદર્શન-યોગઃ.

તસ્મિંશ્ ચાન્યેષામ્ અપિ કર્મણામ્ અનુસન્ધાનમ્.

યેન કર્મણા દ્રવ્યેણ કૌશલેન ચાર્થિની સ્યાત્ તસ્ય પ્રયોગમ્ ઉત્પત્તિમ્ આગમમ્ ઉપાયં વિજ્ઞાનં ચાત્માયત્તં દર્શયેત્.

પૂર્વ-પ્રવૃત્તેષુ લોક-ચરિતેષુ દ્રવ્ય-ગુણ-પરીક્ષાસુ ચ તયા તત્-પરિજનેન ચ સહ વિવાદઃ.

તત્ર નિર્દિષ્ટાનિ પણિતાનિ તેષ્વ્ એનાં પ્રાશ્નિકત્વેન યોજયેત્.

તયા તુ વિવદમાનો ઽત્ય્:અન્તાદ્ભૂતમિતિ બ્રૂયાદ્.
ઇતિ પરિચય-કારણાનિ((138)).
સેચ્તિઓન્ (પ્રકરણ)44

કૃત-પરિચયાં દર્શિતેઙિતાકારાં કન્યામ્ ઇવોપાયતો ઽભિયુઞ્જીતેતિ. પ્રાયેણ તત્ર સૂક્ષ્મા અભિયોગાઃ. કન્યાનામ્ અ:સંપ્રયુક્તત્વાત્. ઇતરાસુ તાન્ એવ સ્ફુટમ્ ઉપદધ્યાત્. સંપ્રયુક્તત્વાત્.

સંદર્શિતાકારાયાં નિર્ભિન્ન-સદ્-ભાવાયાં સમુપભોગ-વ્યતિકરે તદીયાન્ય્ ઉપયુઞ્જીત.

તત્ર મહાર્હ-ગન્ધમ્ ઉત્તરીયં કુસુમં સ્યાદ્ અઙ્ગુલીયકં ચ. તદ્-ધસ્તાદ્ ગૃહીત-તામ્બૂલયા ગોષ્ઠી-ગમનોદ્યતસ્ય કેશ-હસ્ત-પુષ્પ-યાચનમ્.

તત્ર મહાર્હ-ગન્ધં સ્પૃહણીયં સ્વ-નખ-દશન-પદ-ચિહ્નિતં સાકારં દદ્યાત્.

અધિકૈર્ અધિકૈશ્ ચાભિયોગૈઃ સાધ્વસ-વિચ્છેદનમ્.

ક્રમેણ ચ વિવિક્ત-દેશે ગમનમ્ આલિઙ્ગનં ચુમ્બનં તામ્બૂલસ્ય ગ્રાહણં દાનાન્તે દ્રવ્યાણાં પરિવર્તનં ગુહ્ય-દેશાભિમર્શનં ચેત્ય્ અભિયોગાઃ.

યત્ર ચૈકાભિયુક્તા ન તત્રાપરામ્ અભિયુઞ્જીત.

તત્ર યા વૃદ્ધાનુભૂત-વિષયા પ્રિયોપગ્રહૈશ્ ચ તામ્ ઉપગૃહ્ણીયાત્.

શ્લોકાવ્ અત્ર ભવતઃ
અન્યત્ર દૃષ્ટ-સંચારસ્ તદ્-ભર્તા યત્ર નાયકઃ. ન તત્ર યોષિતં કાં ચિત્ સુપ્રાપામ્ અપિ લઙ્ઘયેત્..

શઙ્કિતાં રક્ષિતાં ભીતાં સ:શ્વશ્રૂકાં ચ યોષિતમ્. ન તર્કયેત મેધાવી જાનન્ પ્રત્યયમ્ આત્મનઃ((139))..