કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 83

॥ ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ ॥
॥ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
અથ કાલે વ્યતીતે તુ જમદગ્નિર્મહાતપાઃ।
વિદર્ભરાજસ્ય સુતાં પ્રયત્નેન જિતાં સ્વયમ્

ભાર્યાર્થં પ્રતિજગ્રાહ રેણુકાં લક્ષણાન્વિતામ્।
સા તસ્માત્ સુષુવે ષત્રાંશ્ચતુરો વેદસમ્મિતાન્

રુષણ્વન્તં સુષેણાં ચ વસું વિશ્વાવસું તથા।
પશ્ચાત્ તસ્યાં સ્વયં જજ્ઞે ભગવાન્ મધુસૂદનઃ

કાર્તવીર્યવધાયાશુ શક્રાદ્યૈઃ સકલૈઃ સુરૈઃ।
યાચિતઃ પંચમઃ સોઽભૂત્ રામાહ્વયસ્તુ સઃ

ભારાવતરણાર્થાય જાતઃ પરશુના સહ।
સહજં પરશું તસ્ય ન જહાતિ કદાચન

અયં નિજપિતામહ્યાશ્ચરુભુક્તિવિપર્યયાત્।
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયાચારો રામોઽભૂત ક્રૂરકર્મકૃત્

સ વેદાનખિલાન્ જ્ઞાત્વા ધનુર્વેદં ચ સર્વશઃ।
સતતં કૃતકૃત્યોઽભૂદ્ વેદવિદ્યાવિશારદઃ

એકદા તસ્ય જનની સ્નાનાર્થં રેણુકા ગતા।
ગઙ્ગાતોયે હ્યથાપશ્યન્નામ્ના ચિત્રરથં નૃપમ્

ભાર્યાભિઃ સદૃશીભિશ્ચ તલક્રીડારતં શુભમ્।
સુમાલિનં સુવસ્ત્રં તં તરુણં ચન્દ્રમાલિનમ્

તથાવિધં નૃપં દૃષ્ટ્વા સઞ્જાતમદના ભૃશમ્।
રેણુકા સ્પૃહયામાસ તસ્મૈ રાજ્ઞે સુવર્ચસે

સ્પૃહાયુતાયાસ્તસ્યાસ્તુ સંક્લેદઃ સમજાયત।
વિચેતનામ્ભસા ક્લિન્ના ત્રસ્તા સા સ્વાશ્રમં યયૌ

અબોધિ જમદગ્નિસ્તાં રેણુકાં વિકૃતાં તથા।
ધિગ્ ધિક્કારરતેત્યેવં નિનિન્દ ચ સમન્તતઃ

તતઃ સ તનયાન્ પ્રાહ ચતુરઃ પ્રથમં મુનિઃ।
રુષણ્વત્પ્રમુખાન્ સર્વાનેકૈકં ક્રમતો દ્રુતમ્

છિન્ધીમાં પાપનિરતાં રેણુકાં વ્યભિચારિણીમ્।
તે તદ્વચો નૈવ ચક્રુર્મૂકાશ્ચાસન્ જડા ઇવ

કુપિતો જમદગ્નિસ્તાઞ્છશાપેતિ વિચેતસઃ।
ગાધિં નૃપતિશાર્દૂલં સ ચોવાચ નૃપો મુનિમ્

ભવધ્વં યૂયમાચિરાજ્જડા ગોબુદ્ધિગર્ધિતાઃ।
અથાજગામ ચરમો જામદગ્ન્યેઽતિવીર્યવાન્

તં ચ રામં પિતા પ્રાહ પાપિષ્ઠાં છિન્ધિ માતરમ્।
સ ભ્રાતૃંશ્ચ તથાભૂતાન્ દૃષ્ટ્વા જ્ઞાનવિવર્જિતાન્

પિત્રા શપ્તાન્ મહાતેજાઃ પ્રસૂં પરશુનાચ્છિનત્।
રામેણ રેણુકાં છિન્નાં દૃષ્ટ્વા વિક્રોધનોઽભવત્

જમદગ્નિઃ પ્રસન્નઃ સન્નિતિ વાચમુવાચ હ।
પ્રીતોઽસ્મિ પુત્ર ભદ્ર તે યત્ ત્વયા મદ્વચઃ કૃતમ્

તસ્માદિષ્ટાન્ વરાન્ કામાંસ્ત્વં વૈ વરય સામ્પ્રતમ્।
સ તુ રામો વરાન્ વવ્રે માતુરુત્થાનમાદિતઃ

વધસ્યાસ્મરણં તસ્યા ભ્રાતૃણાં શપમોચનમ્।
માતૃહત્યાવ્યપનયં યુદ્ધે સર્વત્ર વૈ જયમ્

આયુઃ કલ્પાન્તપર્યન્તં ક્રમાદ્ વૈ નૃપસત્તમ।
સર્વાન્ વરાન્ સ પ્રદદૌ જમદગ્નિર્મહાતપાઃ

સુપ્તોત્યિતેવ જનની રેણુકા ચ તદાભવત્।
વધં ન ચાપિ સસ્માર સહજા પ્રકૃતિસ્થિતા

યુદ્ધે જયં ચિરાયુષ્યં લેભે રામસ્તદૈવ હિ।
માતૃહત્યાવ્યપોહાય પિતા તં વાક્યમવ્રવીત્

ન પુત્ર વરદાનેન માતૃહત્યાપગચ્છતિ।
તસ્માત્ ત્વં બ્રહ્મકુણ્ડાય ગચ્છ સ્નાતું ચ તજ્જલે

તત્ર સ્નાત્વા મુક્તપાપો નચિરાત્ પુનરેષ્યસિ।
જગદ્ધિતાય પુત્ર ત્વં બ્રહ્મકુણ્ડં વ્રજ દ્રુતમ્

સ તસ્ય વચન શ્રુત્વા રામઃ પરશુધૃક્ તદા।
ઉપદેશાત્ પિતુર્ઘાતો બ્રહ્મકુણ્ડં વૃષોદકમ્

તત્ર સ્નાનં ચ વિધિવત્ કૃત્વા ધૌતપરશ્વધઃ।
શરીરાન્નિઃસૃતાં માતૃહત્યાં સમ્યગ્ વ્યલોકયત્

જાતસંપ્રત્યયઃ સોઽથ તીર્થમાસાદ્ય તદ્વરમ્।
વીથીં પરશુના કૃત્વા બ્રહ્મપુત્રમવાહયત્

બ્રહ્મકુણ્ડાત્ સૃતઃ સોઽથ કાસારે લોહિતાહ્વયે।
કૈલાસોપત્યકાયાં તુ ન્યપતદ્ બ્રહ્મણઃ સુતઃ

તસ્યાપિ સરસસ્તીરે સમુત્થાય મહાબલઃ।
કુઠારેણ દિશં પૂર્વામનયદ્ બ્રહ્મણઃ સુતમ્

તતઃ પરત્રાપિ ગિરિં હેમશૃઙ્ગં વિભિદ્ય ચ।
કામરૂપાન્તરં પીઠમાવહદ્યદમું હરિઃ

તસ્ય નામ સ્વયં ચક્રે વિધિર્લોહિતગઙ્ગકમ્।
લોહિતાત્ સરસો જાતો લોહિતાખ્યસ્તતોઽભવત્

સ કામરૂપમખિલં પીઠમાપ્લાવ્ય વારિણા।
ગોપયન્ સર્વતીર્થાનિ દક્ષિણં યાતિ સાગરમ્

પ્રાગેવ દિવ્યયમુનાં સ ત્યક્ત્વા બ્રહ્મણઃ સુતઃ।
પુનઃ પતતિ લૌહિત્યે ગત્વા દ્વાદશયોજનમ્

ચૈત્રે માસિ સિતાષ્ટમ્યાં યો નરો નિયતેન્દ્રિયઃ।
ચૈત્રં તુ સકલં માસં શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ

સ્નાતિ લૌહિત્યતોયે તુ સ યાતિ બ્રહ્મણઃ પદમ્।
લૌહિત્યતોયે યઃ સ્નાતિ સ કૈવલ્યમવાપ્નુયાત્

ઇતિ તે કથિતં રાજન્ યદર્થં માતરં પુરા।
અહન્ વીરો જામદગ્ન્યો યસ્માદ્ વા ક્રૂરકર્મકૃત્

ઇદં તુ મહદાખ્યાનં યઃ શૃણોતિ દિને દિને।
સ દીર્ઘાયુઃ પ્રમુદિતો બલવાનભિજાયતે

ઇતિ તે કથિતં રાજઞ્છરીરાર્ધં યથાદ્રિજા।
શમ્ભોર્જહાર વેતાલભૈરવૌ ચ યથાહ્વયૌ

યસ્ય વા તનયૌ જાતૌ યથા યાતૌ ગણેશતામ્।
કિમન્યત્ કથયે તુભ્યં તદ્વદસ્વ નૃપોત્તમ

॥માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
ઇત્યૌર્વ્વસ્ય ચ સંવાદઃ સગરેમ મહાત્મના।
યોઽસૌ કાયાર્ધહરણં શમ્ભોર્ગિરિજયા કૃતઃ

સર્વોઽદ્ય કથિતો વિપ્રાઃ પૃષ્ટં યચ્ચાન્યદુત્તમમ્।
સિદ્ધસ્ય ભૈરવાખ્યસ્ય પીઠાનાં ચ વિનિર્ણયમ્

ભૃઙ્ગિણશ્ચ યથોત્પત્તિર્મહાકાલસ્ય ચૈવ હિ।
ઉક્તં હિ વઃ કિમન્યત્ તુ પૃચ્છન્તુ દ્વિજસત્તમાઃ

ઇતિ સકલસુતન્ત્રં તન્ત્રમન્ત્રાવદાતં બહુતરફલકારિ પ્રાજ્ઞવિશ્રામકલ્પમ્।
ઉપનિષદમવેત્ય જ્ઞાનમાર્ગેકતાનં સ્રવતિ સ ઇહ નિત્યં યઃ પઠેત્ તન્ત્રમેતત્

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ