કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 8

કાલિકાપુરાણમ્ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ સતી-ઉત્પત્તિઃ
અથ કાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૮
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તતો બ્રહ્માપિ મદનમુવાચેદં વચઃ પુનઃ ।
નિશ્ચિત્ય યોગનિદ્રાયાઃ સ્મૃત્વા વાક્યં તપોધનાઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
અવશ્યં શમ્ભુપત્ની સા યોગનિદ્રા ભવિષ્યતિ ।
યથાશક્તિ ભવાંસ્તત્ર કરોત્વસ્યાઃ સહાયતામ્

ગચ્છ ત્વં સ્વગણૈઃ સદ્ધિં યત્ર તિષ્ઠતિ શઙ્કરઃ ।
દ્રુતં મનોભવ ત્વં ચ તત્ સ્થાનં મધુના સહ

રાત્રિન્દિવસ્ય તુર્યાશં જગન્મોહય નિત્યશઃ ।
ભાગત્રયં શમ્ભુપાર્શ્વે તિષ્ઠ સાર્દ્ધં ગણૈઃ સદા

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સર્વલોકેશસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ।
શમ્ભોઃ સકાશં મદનો ગતવાન્ સગણસ્તદા

એતસ્મિન્નન્તરે દક્ષશ્ચિરં કાલં તપોરતઃ ।
નિયમૈર્બહુભિર્દેવીમારાધયત સુવ્રતઃ

તતો નિયમયુક્તસ્ય દક્ષસ્ય મુનિસત્તમાઃ ।
યોગનિદ્રાં પૂજયત: પ્રત્યક્ષમભવચ્છિવા

તતઃ પ્રત્યક્ષતો દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુમાયાં જગન્મયીમ્ ।
કૃતકૃત્યમથાત્માનં મેને દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ

સિંહસ્થાં કાલિકાં કૃષ્ણાં પીનોત્તુંગપયોધરામ્ ।
ચતુર્ભુજાં ચારુવક્ત્રાં નીલોત્પલધરાં શુભામ્

વરદાભયદાં ખડ્ગહસ્તાં સર્વગુણાન્વિતામ્ ।
આરક્તનયનાં ચારુમુક્તકેશીં મનોહરામ્

દૃષ્ટ્વા દક્ષોઽથ તુષ્ટાવ મહામાયાં પ્રજાપતિઃ ।
પ્રીત્યા પરમયા યુક્તો વિનયાનતકન્ધરઃ

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥
આનન્દરૂપિણીં દેવીં જગદાનન્દકારિણીમ્ ।
સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તરૂપાં તાં સ્તૌમિ લક્ષ્મીં હરેઃ શુભામ્

સત્ત્વોદ્રેકપ્રકાશેન યજ્જ્યોતિસ્તત્ત્વમુત્તમમ્ ।
સ્વપ્રકાશં જગદ્ધામ તત્તવાંશ મહેશ્વરિ

રજોગુણાતિરેકેણ યત્ કામસ્ય પ્રકાશનમ્ ।
રાગસ્વરૂપં મધ્યસ્થં તત્તેઽશાંશં જગન્મયિ

તમોગુણાતિરેકેણ યદ્યન્મોહપ્રકાશનમ્ ।
આચ્છાદનં ચેતનાનાં તત્તે ચાંશાંશગોચરમ્

પરા પરાત્મિકા શુદ્ધા નિર્મલા લોકમોહિની ।
ત્વં ત્રિરૂપા ત્રયી કીર્તિર્વાર્ત્તાસ્ય જગતો ગતિઃ

બિભર્તિ માધવો ધાત્રીં યયા મૂર્ત્યા નિજોત્થયા ।
સા મૂર્તિસ્તવ સર્વેષાં જગતામુપકારિણી

મહાનુભાવા ત્વં વિશ્વશક્તિ: સૂક્ષ્માપરાજિતા ।
યદૂર્દ્ધાધોનિરોધેન વ્યજ્યતે પવનૈઃ પરમ્

તજ્જ્યોતિસ્તવ માત્રાર્થે સાત્વિકં ભાવસન્મતમ્ ।
યદ્યોગિનો નિરાલમ્બં નિષ્કલં નિર્મલં પરમ્

આલમ્બયન્તિ તત્તત્ત્વં ત્વદન્તર્ગોચરન્તુ તત્ ।
યા પ્રસિદ્ધા ચ કૂટસ્થા સુપ્રસિદ્ધાતિ નિર્મલા ।
સા જ્ઞાપ્તિસ્ત્વન્નિષ્પ્રપઞ્ચા પ્રપઞ્ચાપિ પ્રકાશિકા

ત્વં વિદ્યા ત્વમવિદ્યા ચ ત્વમાલમ્બા નિરાશ્રયા ।
પ્રપઞ્ચરૂપા જગતામાદિશક્તિસ્ત્વમીશ્વરી

બ્રહ્મકણ્ઠાલયા શુદ્ધા વાગ્વાણી યા પ્રગીયતે ।
વેદપ્રકાશનપરા સા ત્વં વિશ્વપ્રકાશિની

ત્વમગ્નિસ્ત્વં તથા સ્વાહા ત્વં સ્વધા પિતૃભિઃ સહ ।
ત્વં નભસ્ત્વં કાલરૂપા ત્વં કાષ્ઠા ત્વં બહિઃ સ્થિતા

ત્વમચિન્ત્યા ત્વમવ્યક્તા તથાનિર્દેશ્યરૂપિણી ।
ત્વં કાલરાત્રિસ્ત્વં શાન્તા ત્વમેવ પ્રકૃતિઃ પરા

યસ્યા: સંસારલોકાનાં પરિત્રાણાય યદ્બહિઃ ।
રૂપં જાનન્તિ ધાત્રાદ્યાસ્તત્ત્વાં જ્ઞાસ્યન્તિ કે પરામ્

પ્રસીદ ભગવત્યમ્બે પ્રસીદ યોગરૂપિણી ।
પ્રસીદ ઘોરરૂપે ત્વં જગન્મયિ નમોઽસ્તુ તે

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ સ્તુતા મહામાયા દક્ષેણ પ્રયતાત્મના ।
ઉવાચ દક્ષં જ્ઞાત્વાપિ સ્વયં તસ્યેપ્સિતં દ્વિજાઃ

॥ ભગવત્યુવાચ ॥
તુષ્ટાહં દક્ષ ભવતો મદ્ભક્ત્યા હ્યનયા ભૃશમ્ ।
વરં વૃણીષ્વ ચાભીષ્ટં તત્તે દાસ્યામિ તત્ સ્વયમ્

નિયમેન તપોભિશ્ચ સ્તુતિભિસ્તે પ્રજાપતે ।
અતીવ તુષ્ટા દાસ્યેઽહં વરં વરય વાઞ્છિતમ્

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥
જગન્મયિ મહામાયે યદિ ત્વં વરદા મમ ।
તદા મમ સુતા ભૂત્વા હરજાયા ભવાધુના

મમૈષ ન વરો દેવિ કેવલં જગતામપિ ।
લોકેશસ્ય તથા વિષ્ણોઃ શિવસ્યાપિ પ્રજેશ્વરિ

॥ દેવ્યુવાચ ॥
અહં તવ સુતા ભૂત્વા ત્વજ્જાયાયાં સમુદ્ભવા ।
હરજાયા ભવિષ્યામિ ન ચિરાત્તુ પ્રજાપતે

યદા ભવાન્મયિ પુનર્ભવેન્મન્દાદરસ્તદા ।
દેહં ત્યક્ષ્યામિ સપદિ સુખિન્યપ્યથવેતરા

એષ દત્તસ્તવ વરઃ પ્રતિસર્ગં પ્રજાપતે ।
અહં તવ સુતા ભૂત્વા ભવિષ્યામિ હરપ્રિયા

તથા સન્મોહયિષ્યામિ મહાદેવં પ્રજાપતે ।
પ્રતિસંર્ગ તથા મોહં સમ્પ્રાપ્સ્યતિ નિરાકુલમ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવમુક્ત્વા મહામાયા દક્ષં મુખ્યં પ્રજાપતિમ્ ।
અન્તર્દધે તતો દેવી સમ્યગ્ દક્ષસ્ય પશ્યતઃ

અન્તર્હિતાયાં માયાયાં દક્ષોઽપિ નિજમાશ્રમમ્ ।
જગામ લેભે ચ મુદં ભવિષ્યતિ સુતેતિ સા

અથ ચક્રે પ્રજોત્પાદં વિના સ્ત્રીસઙ્ગમેન ચ ।
સઙ્કલ્પાવિર્ભવાશ્યાન્તુ મનસા ચિન્તનેન ચ

તત્ર યે તનયા જાતા બહુશો દ્વિજસત્તમાઃ ।
તે નારદોપદેશેન ભ્રમન્તિ પૃથિવીમિમામ્

પુનઃ પુનઃ સુતા યે યે તસ્ય જાતા સહસ્રશઃ ।
તે સર્વે ભ્રાતૃપદવીં યયુર્નારદવાક્યતઃ

પૃથિવ્યાં સૃષ્ટિકર્તારઃ સર્વે યૂયં દ્વિજોત્તમાઃ ।
પશ્યધ્વં પૃથિવીં કૃત્સ્નામુપાન્તપ્રાન્તમાયતામ્

ઇતિ નારદવાક્યેન નોદિતા દક્ષપુત્રકાઃ ।
અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે ભ્રમન્તઃ પૃથિવીમિમામ્

તતઃ સમુત્પાદયિતું પ્રજા: મૈથુનસમ્ભવાઃ ।
ઉપયેમે વીરણસ્ય તનયાં દક્ષ ઈપ્સિતામ્ ।
વીરિણી નામ તસ્યાસ્તુ અસક્નીત્યપિ સત્તમાઃ

તસ્યાં પ્રથમ સઙ્કલ્પો યદા ભૂતઃ પ્રજાપતેઃ ।
સદ્યોજાતા મહામાયા તદા તસ્યાં દ્વિજોત્તમાઃ

તસ્યાં તુ જાતમાત્રાયાં સુપ્રીતોઽભૂત્ પ્રજાપતિઃ ।
સૈવૈષેતિ તદા મેને તાં દૃષ્ટ્વા તેજસોજ્જ્વલામ્

બભૂવ પુષ્પ્રવૃષ્ટિશ્ચ મેઘાશ્ચ વવૃષુર્જ્જલમ્ ।
દિશઃ શાન્તાસ્તદા તસ્યાં જાતાયાઞ્ચ સમુદ્ગતાઃ

અવાદયન્તસ્ત્રિદશાઃ શુભવાદ્યં વિયદ્ગતાઃ ।
જજ્વલુશ્ચાગ્નયઃ શાન્તાસ્તસ્યાં સત્યાં નરોત્તમાઃ

વીરિણ્યા લક્ષિતો દક્ષસ્તાં દૃષ્ટ્વા જગદીશ્વરીમ્ ।
વિષ્ણુમાયાં મહામાયાં તોષયામાસ ભક્તિતઃ

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥
શિવા શાન્તા મહામાયા યોગનિદ્રા જગન્મયી ।
યા પ્રોચ્યતે વિષ્ણુમાયા તાં નમામિ સનાતનીમ્

યયા ધાતા જગત્સૃષ્ટૌ નિયુક્તસ્તાં પુરાકરોત્ ।
સ્થિતિઞ્ચ વિષ્ણુરકરોદ્યન્નિયોગાજ્જગત્પત્તિઃ ।
શમ્ભુરન્તં તતો દેવીં ત્વાં નમામિ મહીયસીમ્

વિકારરહિતાં શુદ્ધામપ્રમેયાં પ્રભાવતીમ્ ।
પ્રમાણમાનમેયાખ્યાં પ્રણમામિ સુખાત્મિકામ્

યસ્ત્વાં વિચિન્તયેદ્દેવીં વિદ્યાવિદ્યાત્મિકાં પરામ્ ।
તસ્ય ભોગ્યઞ્ચ મુક્તિશ્ચ સદા કરતલે સ્થિતા

.
યસ્ત્વાં પ્રત્યક્ષતો દેવીં સકૃત્ પશ્યતિ પાવનીમ્ ।
તસ્યાવશ્યં ભવેન્મુક્તિર્વિદ્યાવિદ્યાપ્રકાશિકામ્ ॥૫૩।
યોગનિદ્રે મહામાયે વિષ્ણુમાયે જગન્મયિ ।
યા પ્રમાણાર્થસમ્પન્ના ચેતના સા તવાત્મિકા

યે સ્તુવન્તિ જગન્માતર્ભવતીમમ્બિકેતિ ચ ।
જગન્મયીતિ માયેતિ સર્વં તેષાં ભવિષ્યતિ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ સ્તુતા જગન્માતા દક્ષેણ સુમહાત્મના ।
તથોવાચ તદા દક્ષં યથા માતા શૃણોતિ ન

સમ્મોહ્ય સર્વં તત્રસ્થં યથા દક્ષઃ શૃણોતિ તત્ ।
નાન્યઃ શૃણોતિ ચ તથા માયયાહ તદામ્બિકા

॥ દેવ્યુવાચ ॥
અહમારાધિતા પૂર્વં યદર્થં મુનિસત્તમ ।
ઈપ્સિતં તવ સિદ્ધં તદવધારય સામ્પ્રતમ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવમુક્ત્વા તદા દેવી દક્ષઞ્ચ નિજમાયયા ।
આસ્થાય શૈશવં ભાવં જનન્યન્તે રુરોદ સા

તતસ્થાં વીરિણી યત્નાત્ સુસંસ્કૃત્ય યથોચિતમ્ ।
શિશુપાલેન વિધિના તસ્યૈ સ્તન્યાદિકં દદૌ

પાલિતા સાથ વીરિણ્યા દક્ષેણ સુમહાત્મના ।
વવૃધે શુક્લપક્ષસ્ય નિશાનાથો યથાન્વહમ્

તસ્યાન્તુ સદ્ગુણાઃ સર્વે વિવિશુર્દ્વિજસત્તમાઃ ।
શૈશવેઽપિ યથા ચન્દ્રે કલાઃ સર્વા મનોહરાઃ

રેમે સા નિજભાવેન સખીમધ્યગતા યદા ।
તદા લિખતિ ભર્ગસ્ય પ્રતિમામન્વહં મુહુઃ

યદા ગાયતિ ગીતાનિ તદા બાલ્યોચિતાનિ સા ।
ઉગ્રં સ્થાણું હરં રુદ્રં સસ્માર સ્મરમાનસા

તસ્યાશ્ચક્રે નામ દક્ષઃ સતીતિ દ્વિજસત્તમાઃ ।
પ્રશસ્તાયાઃ સર્વગુણૈઃ સત્ત્વાદપિ નયાદપિ

વવૃધે દક્ષવીરિણ્યોઃ પ્રત્યહં કરુણાતુલા ।
તસ્યાં બાલ્યેઽપિ ભક્તાયાં તયોર્નિત્યં મુહુર્મુહુઃ

સર્વકાન્ત-ગુણાક્રાન્તા સદા સા નયશાલિની ।
તોષયામાસ પિતરૌ નિત્યં નિત્યં નરોત્તમાઃ

અથૈકદા પિતુઃ પાર્શ્વે તિષ્ઠન્તીં તાં સતીં વિધિઃ ।
નારદશ્ચ દદર્શાથ રત્નભૂત્તાં ક્ષિતૌ શુભામ્

સાપિ તૌ વીક્ષ્ય મુદિતા વિનયાવનતા તદા ।
પ્રણનામ સતી દેવં બ્રહ્માણમથ નારદમ્

પ્રણામાન્તે સતીં વીક્ષ્ય વિનયાવનતાં વિધિઃ ।
નારદશ્ચ તથૈવાશીર્વાદમેતમુવાચ હ

ત્વામેવ યઃ કામયતે ત્વં ત્વં કામયસે પતિમ્ ।
તમાપ્નુહિ પતિં દેવં સર્વજ્ઞં જગદીશ્વરમ્

યો નાન્યાં જગૃહે નાપિ ગૃહ્ણાતિ ન ગ્રહીષ્યતિ ।
જાયાં સ તે પતિર્ભૂયાદનન્યસદૃશઃ શુભે

ઇત્યુક્ત્વા સુચિરં તૌ તુ સ્થિત્વા દક્ષાશ્રયે પુનઃ ।
વિસૃષ્ટૌ તેન સંયાતૌ સ્વસ્થાનં દ્વિજસત્તમાઃ

॥ શ્રીકાલિકાપુરાણે સત્યુત્પત્તિર્નામ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-હ્ત્ત્પ્સ્:॥પ્ત્વૈસ્હ્નવિ.બ્લોગ્સ્પોત્.ચોમ્।2023।02।કલિક-પુરન્-અધ્યય્-8.હ્ત્મ્લ્