કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 10

કાલિકાપુરાણમ્ દશમોઽધ્યાયઃ સતી યાચનં
અથ કાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૧૦
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અથ સત્યા પુનઃ શુક્લપક્ષેઽષ્ટમ્યામુપોષિતમ્ ।
આશ્વિને માસિ દેવેશં પૂજયામાસ ભક્તિતઃ

ઇતિ નન્દાવ્રતે પૂર્ણે નવમ્યાં દિનમાગતઃ ।
તસ્યાસ્તુ ભક્તિનમ્રાયાઃ પ્રત્યક્ષમભવદ્ધરઃ

પ્રત્યક્ષતો હરં વીક્ષ્ય સમોદહૃદયા સતી ।
વવન્દે ચરણૌ તસ્ય લજ્જયાવનતા નતા

અથ પ્રાહ મહાદેવઃ સતીં તદ્ વ્રતધારિણીમ્ ।
તામિચ્છન્નપિ ભાર્યાર્થે તસ્યાશ્ચર્યફલપ્રદઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
અનેન ત્વદ્વ્રતેનાહં પ્રીતોઽસ્મિ દક્ષનન્દિનિ ।
વરં વરય દાસ્યામિ યસ્તવાભિમતો ભવેત્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
જાનન્નપીહ તદ્ભાવં મહાદેવો જગત્પતિઃ ।
ઊચેઽથ વરયસ્વેતિ તદ્વાક્યશ્રવણેચ્છયા

સાપિ ત્રપાસમાવિષ્ટા નો વક્તું હૃદયે સ્થિતમ્ ।
શશાક બાલાભીષ્ટં યલ્લજ્જયાચ્છાદિતં યત:

એતસ્મિન્નન્તરે કામઃ સાભિપ્રાયં હરં તદા ।
વામાપરિગ્રહે નેત્રવક્ત્રવ્યાપારલિંગિતમ્

સમ્પ્રાપ્ય વિવરઞ્ચાપં સન્દધે પુષ્પહેતિના ।
હર્ષણેનાથ બાણેન વિવ્યાધ હૃદયે હરમ્

તતોઽસૌ હર્ષિતઃ શમ્ભુર્વીક્ષાઞ્ચક્રે સતીં મુહુઃ ।
વિસ્મૃત્ય ચ પરં બ્રહ્મચિન્તનં પરમેશ્વરઃ

તતઃ પુનર્મોહનેન બાણેનૈનં મનોભવઃ ।
વિવ્યાધ હર્ષિતઃ શમ્ભુર્મોહિતશ્ચ તદા ભૃશમ્

તતો યદાસૌ મોહસ્ય હર્ષસ્ય ચ દ્વિજોત્તમાઃ ।
ભાવં વ્યક્તીચકારૈષ માયયાપિ વિમોહિતઃ

અથ ત્રપાં સ્વાં સંસ્તભ્ય યદા પ્રાહ હરં સતી ।
મમેષ્ટં દેહિ વરદ વરમિત્યર્થકારકમ્

તદા વાક્યસ્યાવસાનમનપેક્ષ્ય વૃષધ્વજઃ ।
ભવસ્વ મમ ભાર્યેતિ પ્રાહ દાક્ષાયણીં મુહુઃ

એતચ્ઘ્રૂત્વા વચસ્તસ્ય સાભીષ્ટફલભાવનમ્ ।
તૂષ્ણીં તસ્થૌ પ્રમુદિતા વરં પ્રાપ્ય મનોગતમ્

સકામસ્ય હરસ્યાગ્રે તત્ર સા ચારુહાસિની ।
અકરોન્નિજભાવાંશ્ચ હાવાનપિ દ્વિજોત્તમાઃ

સ્વસ્ય ભાવાન્ સમાદાય શૃઙ્ગારાખ્યો રસસ્તદા ।
તયોર્વિવેશ વિપ્રેન્દ્રાઃ કલહો વા યથોચિતમ્

હરસ્ય પુરતો રેજે સ્નિગ્ધભિન્નાઞ્જનપ્રભા ।
ચન્દ્રાભ્યાસેઽઙ્કલેખેવસ્ફટિકોજ્જવલવર્ષ્મણઃ

અથ સા તમુવાચેદં હરં દાક્ષાયણી મુહુઃ ।
પિતુર્મે ગોચરીકૃત્ય માં ગૃહ્ણીષ્વ જગત્પતે

એવં સ્મિતં વચો દેવી યદોવાચ સતી તદા ।
મમ ભાર્યા ભવેત્યૂચે પુનઃ કામેન મોહિતઃ

અથૈતદ્વીક્ષ્ય મદનઃ સરતિ: સસખો મુદા ।
યુક્તો વભૂવ શશ્વચ્ચ આત્માનઞ્ચાભ્યનન્દયન્

અથ દાક્ષાયણી શમ્ભું સમાશ્વાસ્ય દ્વિજોત્તમાઃ ।
જગામ માતુરભ્યાસં હર્ષમોહસમન્વિતા

હરોઽપિ હિમવત્પ્રસ્થં પ્રવિશ્ય ચ નિજાશ્રમમ્ ।
દાક્ષાયણીવિપ્રલમ્ભદુઃખાદ્ ધ્યાનપરોઽભવત્

વિપ્રલબ્ધોઽપિ ભૂતેશો બ્રહ્માવાક્યમથાસ્મરત્ ।
જાયાપરિગ્રહસ્યાર્થે યદુક્તં પદ્મયોનિના

સ્મૃત્યૈવ બ્રહ્મવાક્યસ્ય પુરા વિશ્વાસતઃ પરમ્ ।
ચિન્તયામાસ મનસા બ્રહ્માણં વૃષભધ્વજઃ

અથ સંચિન્ત્યમાનોઽસૌ પરમેષ્ઠી ત્રિશૂલિના ।
પુરસ્તાત્ પ્રાવિશત્તૂર્ણમિષ્ટસિદ્ધિપ્રચોદિતઃ

યત્રાયં હિમવત્પ્રસ્થે વિપ્રલબ્ધો હરઃ સ્થિતઃ ।
સાવિત્રી સહિતો બ્રહ્મા તત્રૈવ સમુપસ્થિતઃ

અથ તં વીક્ષ્ય ધાતારં સાવિત્રીસહિતં હરઃ ।
સોત્સુકો વિપ્રલબ્ધશ્ચ સત્યર્થે તમુવાચ હ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
બ્રહ્મન્ વિશ્વાર્થતો દારપરિગ્રહકૃત ચ યત્ ।
ત્વમાત્થ તત્સાર્થમિવ પ્રતિભાતિ મમાધુના

અહમારાધિતો ભક્ત્યા દાક્ષાયણ્યાતિભક્તિતઃ ।
તસ્યા વરમહં દાતું યદાયાતઃ પ્રપૂજિતઃ

તત્સકાશે તદા કામો માં વિવ્યાધ મહેષુભિઃ ।
માયયા મોહિતશ્ચાહં તત્પ્રતીકારમઞ્જસા ।
ન શક્તઃ કર્તુમભિતઃ પુરાહં કમલાસન

તસ્યાશ્ચ વાઞ્છિતં બ્રહ્મન્નેતદેવ મયેક્ષિતમ્ ।
યદહં સ્યાં વિભો ભર્તા વ્રતભક્તિમુદાયુતઃ

તસ્માત્ત્વં કુરુ વિશ્વાર્થે મદર્થે ચ પ્રજાપતે ।
દક્ષો યથા મામામન્ત્ર્ય સુતાં દાતા તથાદ્ભુતમ્

ગચ્છ ત્વં દક્ષભવનં કથયસ્વ વચો મમ ।
યથા સતીવિયોગસ્ય ભંગ: સ્યાત્ ત્વં તથા કુરુ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુદીર્ય મહાદેવ: સકાશેઽસ્ય પ્રજાપતેઃ ।
સાવિત્રીં વીક્ષ્ય સત્યાસ્તુ વિપ્રયોગો વ્યવર્દ્ધત

તં સમાભાષ્ય લોકેશઃ કૃતકૃત્યો મુદાન્વિતઃ ।
ઇદં જગાદ જગતાં હિતં પથ્યં ચ ધૂર્જટેઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
યદાત્થ ભગવચ્છમ્ભો તદ્વિશ્વાર્યં સુનિશ્ચિતમ્ ।
નાસ્ત્યેવ ભવતઃ સ્વાર્થો મમાપિ વૃષભધ્વજ

સુતાઞ્ચ તુભ્યં દક્ષસ્તુ સ્વયમેવ પ્રદાસ્યતિ ।
અહઞ્ચાપિ વદિષ્યામિ ત્વદ્વાક્યં તત્સમક્ષતઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુદીર્ય મહાદેવં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
જગામ દક્ષનિલયં સ્યન્દનેનાતિવેગિના

અથ દક્ષોઽપિ વૃત્તાન્તં સર્વં શ્રુત્વા સતીમુખાત્ ।
ચિન્તયામાસ દેયેયં મત્સુતા શમ્ભવે કથમ્

આગતોઽપિ મહાદેવઃ પ્રસન્નઃ સઞ્જગામ હ ।
પુનરેવ કથં સોઽપિ સુતાર્થેઽત્યર્થમીપ્સિતઃ

પ્રસ્થાપ્યો વા મયા તસ્ય દૂતો નિકટમઞ્જસા ।
નૈતદ્યોગ્યં ન ગૃહ્ણીયાદ્ યદ્યેનાં વિભુરાત્મને

અથવા પૂજયિષ્યામિ તમેવ વૃષભધ્વજમ્ ।
મદીયતનયાભર્તા સ્વયમેવ યથા ભવેત્

તથૈવ પૂજિત: સોઽપિ વાઞ્છન્ત્યાતિપ્રયત્નતઃ ।
શમ્ભુર્ભવતુ મદ્ભર્તેત્યેવં દત્તઞ્ચ તેન તત્

ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય દક્ષસ્ય પુરતો વિધિઃ ।
ઉપસ્થિતો હંસરથઃ સાવિત્રીસહિતસ્તદા

તં દૃષ્ટ્વા વેધસં દક્ષઃ પ્રણમ્યાવનતઃ સ્થિતઃ ।
આસનઞ્ચ દદૌ તસ્મૈ સમાભાષ્ય યથોચિતમ્

તતસ્તં સર્વલોકેશં તત્રાગમનકારણમ્ ।
દક્ષઃ પપ્રચ્છ વિપ્રેન્દ્રાશ્ચિન્તાવિષ્ટોઽપિ હર્ષિતઃ

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥
તવાત્રાગમને હેતું કથયસ્વ જગદ્ગુરો ।
પુત્રસ્નેહાત્ કાર્યવશાદથવાશ્રમમાગતઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ પૃષ્ટ: સુરશ્રેષ્ઠો દક્ષેણ સુમહાત્મના ।
પ્રહસન્નબ્રવીદ્વાક્યં મોદયંસ્તં પ્રજાપતિમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ દક્ષ યદર્થં તે સમીપમહમાગતઃ ।
તલ્લોકસ્ય હિતં પથ્યં ભવતોઽપિ તદીપ્સિતમ્

તવ પુત્ર્યા સમારાધ્ય મહાદેવં જગત્પતિમ્ ।
યો વરઃ પ્રાર્થિતઃ સોઽદ્ય સ્વયમેવાગતો ગૃહમ્

શમ્ભુના તવ પુત્ર્યર્થે ત્વત્સકાશમહં પુનઃ ।
પ્રસ્થાપિતોઽસ્મિ યત્ કૃત્યં શ્રેયસ્તદવધારય

વરં દાતું યદાયાતસ્તાવત્પ્રભૃતિ શઙ્કરઃ ।
તત્સુતાવિપ્રયોગેણ ન શર્મ લભતેઽઞ્જસા

લબ્ધચ્છિદ્રોઽપિ મદનો નિચખાન તદા ભૃશમ્ ।
સર્વૈઃ પુષ્પકરૈર્બાણૈરેકદૈવ જગત્પ્રભુમ્

સ બાણવિદ્વઃ કામેન પરિત્યજ્યાત્મચિન્તનમ્ ।
સતીં વિચિન્તયન્નાસ્તે વ્યાકુલઃ પ્રાકૃતો યથા

વિસ્મૃત્ય પ્રસ્તુતાં વાણીં ગણાગ્રે વિપ્રયોગતઃ ।
ક્વ સતીત્યેવ ગિરિશો ભાષતેઽન્યકૃતાવપિ

મયા યદ્વાઞ્છિતં પૂર્વં ત્વયા ચ મદનેન ચ ।
મરીચ્યાદ્યૈર્મુનિવરૈસ્તત્ સિદ્ધમધુના સુત

ત્વત્પુત્ર્યારાધિતઃ શમ્ભુઃ સોઽપિ તસ્યા વિચિન્તનાત્ ।
અનુમોદયિતું પ્રેપ્સુર્વર્તતે હિમવદ્ગતૌ

યથા નાનાવિધૈર્ભાવૈઃ સત્યા નન્દાવ્રતેન ચ ।
શમ્ભુરારાધિતસ્તેન તથૈવારાધ્યતે સતી

તસ્માત્ત્વં દક્ષ તનયાં શમ્ભ્વર્થે પરિકલ્પિતામ્ ।
તસ્મૈ દેહ્યવિલમ્બેન તેન કૃતકૃત્યતા

અહં તમાનયિષ્યામિ નારદેન ત્વદાલયમ્ ।
તસ્મૈ ત્વમેનાં સંયચ્છ તદર્થે પરિકલ્પિતામ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવમેવેતિ દક્ષસ્તમુવાચ પરમેષ્ઠિનમ્ ।
વિધિશ્ચ ગતવાંસ્તત્ર ગિરિશો યત્ર સંસ્થિતઃ

ગતે બ્રહ્મણિ દક્ષોઽપિ સદારતનયો મુદા ।
અભવત્ પૂર્ણદેહસ્તુ પીયૂષૈરિવ પૂરિતઃ

અથ બ્રહ્માપિ મોદેન પ્રસન્નઃ કમલાસનઃ ।
આસસાદ મહાદેવં હિમવદ્ગિરિસંસ્થિતમ્

તં વીક્ષ્ય લોકસ્રષ્ટારમાયાન્તં વૃષભધ્વજઃ ।
મનસા સંશયં ચક્રે સતીપ્રાપ્તૌ મુહુર્મુહુઃ

અથ દૂરાન્મહાદેવો લોકેશં સામસંયુતમ્ ।
ઉવાચ મદનોન્માથઃ વિધિં સ સ્મરમાનસઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
કિમવોચત્ સુરશ્રેષ્ઠ સત્યર્થે ત્વત્સુતઃ સ્વયમ્ ।
કથયસ્વ યથાસ્વાન્તં મન્મથેન ન દીર્યતે

બાધમાનો વિપ્રયોગો મામેવ ચ સતીમૃતે ।
અભિહન્તિ સુરશ્રેષ્ઠ ત્યક્ત્વાન્યાન્ પ્રાણધારિણઃ

સતીતિ સતતં વેદ્મિ બ્રહ્મન્ કાર્યાન્તરેઽપ્યહમ્ ।
સા યથા હિ મયા પ્રાપ્યા તદ્વિધત્સ્વ તથા દ્રુતમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
સત્યર્થે યન્મમસુતો વદતિ સ્મ વૃષધ્વજ ।
તચ્છૃણુષ્વ નિજં સાધ્યં સિદ્ધમિત્યવધારય

દેયા તસ્મૈ મયા પુત્રી તદર્થે પરિકલ્પિતા ।
મમાપીષ્ટમિદં કર્મ ત્વદ્વાક્યાદધિકં પુનઃ

મત્પુત્ત્ર્યારાધિતઃ શમ્ભુરેતદર્થે સ્વયં પુનઃ ।
સોઽપ્યન્વિચ્છતિ તાં યસ્માત્તસ્માદ્દેયા મયા હરે

શુભે લગ્ને મુહૂર્તે ચ સમાગચ્છતુ મેઽન્તિકમ્ ।
તદા દાસ્યામિ તનયાં ભિક્ષાર્થે શમ્ભવે વિધે

ઇત્યવોચન્મુદા દક્ષસ્તસ્માત્ત્વં વૃષભધ્વજ ।
શુભે મુહૂર્તે તદ્વેશ્મ ગચ્છ તામનુયાચિતુમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ગમિષ્યે ભવતા સાર્દ્ધ નારદેન મહાત્મના ।
દ્રુતમેવ જગત્પૂજ્ય તસ્માત્ત્વન્નારદં સ્મર

મરીચ્યાદીન્ દશ તથા માનસાનપિ સંસ્મર ।
તૈઃ સાર્દ્ધ દક્ષનિલયં ગમિષ્યેઽહં ગણૈઃ સહ

તતઃ સ્મૃતાસ્તે કમલાસનેન સનારદા બ્રહ્મસુતા મનોજવાઃ ।
સમાગતા યત્ર હરો વિધિશ્ચ તત્રાગતાઃ કામમવેત્ય ચિન્તામ્

॥ શ્રીકાલિકાપુરાણે સતીયાચનં નામ દશમોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-[હ્ત્ત્પ્સ્:॥પ્ત્વૈસ્હ્નવિ.બ્લોગ્સ્પોત્.ચોમ્।2023।02।કલિક-પુરન્-અધ્યય્-10.હ્ત્મ્લ્ દ્પ્ કર્મકન્દ્]