કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 69

॥શ્રીભગવાનુવાચ॥
કાર્પાસં કમ્બલં બાલ્કં કોશજં વસ્ત્રમિષ્યતે।
તત્‌પૂર્વં પૂજયિત્વૈવ મન્ત્રૈર્દેવાય ચોત્સૃજેત્

નિર્દશં મલિનં જીર્ણં છિન્નં ગાત્રાવલિઙ્ગિતમ્।
પરકીયં હ્યાખુદષ્ટં સૂચીવિદ્ધં તથોષિતમ્

ઉપ્તલેશં વિધૌતં ચ શ્લેષ્મમૂત્રાદિદૂષિતમ્।
પ્રદાને દેવતાભ્યાશ્ચ દૈવે પિત્ર્યે ચ કર્મણિ

વર્જયેત્ સ્વોપયોગે ન યજ્ઞાદાવુપયોજને।
ઉત્તરીયોત્તરાસઙ્ગૈર્નિચોલો મોદચેલકઃ

પરિધાનં ચ પઞ્ચૈતાન્યસ્યૂતાનિ પ્રયોજયેત્।
શાણ વસ્ત્રં નિશારં ચ તથૈવાતપવારણમ્

ચણ્ડાતકં તથા દૂશ્યં પઞ્ચ સ્યૂતાન્યદુષ્ટયે।
પતાકાધ્વજદણ્ડાદૌ સ્યૂતં વસ્ત્રં પ્રયોજયેત્

અન્યત્રાવરણાદૌ ચ તદ્‌વિનાશસ્ય તેન તત્।
પીતં કૌશેયવસ્ત્રં ચ મહાદેવ્યૈ પ્રશસ્યતે

પીતં તથૈવ કૌશેયં વાસુદેવાય ચોત્‌સૃજેત્।
રક્તં તુ કમ્બલં દદ્યાચ્છિવાય પરમાત્મને

વિચિત્રં સર્વદેવેભ્યો દેવીર્ભ્યોંઽશુ નિવેદયેત્।
કાર્પાસં સર્વતોભદ્રં દદ્યાત્ સર્વેભ્ય એવ ચ

નૈકાન્તરક્તં દદ્યાત્ તુ વાસુદેવાય ચૈલકમ્।
તથા નૈકાન્તનીલં તુ શિવાય વિનિવેદયેત્

નીલિરક્તં તુ યદ્‌વસ્ત્રં તત્ સર્વત્ર વિવર્જિતમ્।
દૈવે પિત્ર્યે તૂપયોગે વર્જયેત્ તુ વિચક્ષણઃ

નીલીરક્તં પ્રમાદાત્તુ યો દદ્યાદ્ વિષ્ણવે બુધઃ।
નિષ્ફલા તસ્ય તત્‌પૂજા તદા ભવતિ ભૈરવ

વિચિત્રે વાસસિ પુનર્લગ્નં નીલીવિરઞ્જિતમ્ ।
વસ્ત્રં દદ્યાન્મહાદેવ્યૈ નાન્યસ્મૈ તુ કદાચન

દ્વિપદાં બ્રાહ્મણો યદ્વદ્દેવાનાં વાસવો યથા।
તથા ભૂષણવર્ગેષુ વસ્ત્રમુત્તમમુચ્યતે

વસ્ત્રેણ જીર્યતે લજ્જા વસ્ત્રેણ હીયતે ત્વઘમ્।
વસ્ત્રાત્ સ્યાત્ સર્વતઃ સિદ્ધિશ્ચતુર્વર્ગ પ્રદં ચ તત્

વસ્ત્રં તે કથિતં પુત્ર સર્વપ્રીતિપ્રદાયકમ્।
ભોગ્યં ભૂષોત્તમં નિત્યં ભૂષણાનિ શૃણુષ્વ મે

કિરીટં ચ શિરોરત્નં કુણ્ડલં ચ લલાટિકા।
તાલપત્રં ચ હારશ્ચ ગ્રૈવેયકમથોર્મિકા

પ્રાલમ્બિકારત્નસૂત્રમુત્તઙ્ગોતર્ક્ષમાલિકા।
પાર્શ્વદ્યોતો નખદ્યોતો હ્યઙ્ગુલીચ્છાદકસ્તથા

જૂટાલકં માનવકો મૂર્ધતારા ખલન્તિકા ।
અઙ્ગદો બાહુવલયઃ શિખાભૂષણ ઇઙ્ગિકા

પ્રાગ્દણ્ડબન્ધમુદ્ભાસનાભિપૂરોઽથ માલિકા।
સપ્તકી શૃઙ્ખલં ચૈવ દન્તપત્રં ય કર્ણકઃ

ઊરુસૂત્રં ચ નીવીં ચ મુષ્ટિબન્ધં પ્રકીર્ણકમ્।
પાદાઙ્ગદં હંસકશ્ચ નૂપુરં ક્ષુદ્રઘણ્ટિકા

સુખપટ્ટમિતિ પ્રોક્તા અલઙ્કારાઃ સુશોભનાઃ।
ચત્વારિંશદમી પ્રોક્તા લોકે વેદે તુ સૌખ્યદાઃ

અલઙ્કારપ્રદાનેન ચતુર્વર્ગપ્રસાધનમ્।
એતેષાં પૂજનં કૃત્વા પ્રદદ્યાદિષ્ટસિદ્ધયે

તેષાં દૈવતમુચ્ચાર્ય પૂજયેત્ તુ વિચક્ષણઃ।
શિરોગતાનિ વા દદ્યાત્ સૌવર્ણાનિ તુ સર્વદા

ચૂડારત્નાદિકાનીહ ભૂષણાનિ તુ ભૈરવ।
ગ્રૈવેયકાદિહંસાન્તં સૌવર્ણં રાજતં ચ વા

નિવેદયેત્ તુ દેવબ્યો નાન્યત્ તૈજસમ્ભવમ્।
રીતિરઙ્ગાદિ સંજાતં પાત્રોપકરણાદિકમ્

દદ્યાદાયસવર્જં તુ ભૂષણં ન કદાચન।
ઘણ્ટાચામર કુમ્ભાદિપાત્રોપકરણાદિકમ્

તદ્‌ભૂષણાન્તરે દદ્યાદયસ્માત્ તદુપભૂષણમ્।
સર્વં તામ્રમયં દદ્યાદ્ યત્ કિંચિદ્ ભૂષણાદિકમ્

સર્વત્ર સ્વર્મવત્ તામ્રમર્ઘ્યપાત્રે તતોઽધિકમ્।
પૂજાર્ઘ્યપપાત્રનૈવેદ્યાધારપાત્રં ચ પાનકમ્

ઔદુમ્બરં સદા વિષ્ણોઃ પ્રીતિદં તોષદં તથા।
તામ્રે દેવાઃ પ્રમોદન્તે તામ્રે દેવાઃ સ્થિતાઃ સદા

સર્વપ્રીતિકરં તામ્રં તસ્માત્ તામ્રં પ્રયોજયેત્।
સ્વોપયોગે નરઃ કુર્યાદ્ દેવાનામપિ ભૈરવ

ગ્રીવોર્ધ્વદેશે રૌપ્યં તુ ન કદાચિચ્ચ ભૂષણમ્।
પ્રાવારઃ પાનપાત્રં ચ ગણ્ડકો ગૃહમેવ ચ

પર્યઙ્કાદિ યદન્યચ્ચ સર્વં તદુપભૂષણમ્।
અયોમયમૃતે કાંસ્યમૃતે યદ્‌ભૂષણં ભવેત્

સ્વર્ણરૌપ્યસ્ય ચાભાવે ત્વધઃ કાયે નિયોજયેત્।
એતેષાં ભૂષણાદીનાં યદ્ દાતું શક્યતે નરૈઃ

તત્ તદ્ દદ્યાત્ સમ્ભવે તુ સર્વમેવ પ્રદાપયેત્।
ચતુર્વર્ગપ્રદં ત્વિત્થં ભૂષણં સર્વસૌખ્યદમ્

તુષ્ટિપુષ્ટિપ્રીતિકરં યથાશક્તીષ્ટયે સૃજેત્।
ઇદં વા ભૂષણં પ્રોક્તં સર્વદેવસ્ય તુષ્ટિદમ્

ગન્ધં ચ સમ્યક્ શૃણુતં પુત્રૌ વેતાલભૈરવૌ।
ચૂર્ણીકૃતો વા ઘૃષ્ટો વા દાહાકર્ષિત એવ વા

રસઃ સમ્મર્દજો વાપિ પ્રાણ્યઙ્ગોદ્ભવ એવ વા।
ગન્ધઃ પઞ્ચવિધઃ પ્રોક્તો દેવાનાં પ્રીતિદાયકઃ

ગન્ધચૂર્ણં ગન્ધપાત્રં ચૂર્ણં સુમનસસ્તથા।
પ્રશસ્તગન્ધયુક્તાનાં સ્યુઃ પત્રચૂર્ણાનિ યાનિ તુ

તાનિ ગન્ધવહાનિ સ્યુઃ સગન્ધઃ પ્રથમઃ સ્મૃતઃ।
ઘૃષ્ટો મલયજો ગન્ધઃ સચૂર્ણીકૃતમેરુણા

અગુરુપ્રભૃતિશ્ચાપિ યસ્ય પઙ્કઃ પ્રદીયતે।
ગન્ધો દૃષ્ટ્વામઘૃષ્ટોઽયં દ્વિતીયઃ પરિકીર્તિતઃ

દેવદાર્વગુરુપદ્મગન્ધસારાન્ત ચન્દનાઃ।
પ્રિયાદીનાં ચ યો દગ્ધ્વા ગૃહ્યતે દાહજો રસઃ

સદાહાકર્ષિતો ગન્ધસ્તૃતીયઃ પરિકીર્તિતઃ।
સુગન્ધકરવીબિલ્વગન્ધીનિ તિલકં તથા

પ્રભૃતીનાં રસો યોઽસૌ નિષ્પીડ્ય પરિગૃહ્યતે।
સસમ્મર્દોદ્ભવો ગન્ધઃ સમ્મર્દજ ઇતીષ્યતે

મૃગનાભિસમુદ્‌ભૂતસ્તત્‌કોષોદ્‌ભવ એવ વા।
ગન્ધઃ પ્રાણ્યઙ્ગજઃ પ્રોક્તો મોદદઃ સ્વર્ગવાસિનામ્

કર્પૂરગન્ધસારાદ્યાઃ ક્ષોદે ઘૃષ્ટે ચ સંસ્થિતાઃ।
ચન્દ્રભાગાદયશ્ચાપિ રસે પઙ્કે ચ સઙ્ગતાઃ

ગન્ધસારં સર્વરસં ગન્ધાદૌ ચ પ્રયુજ્યતે।
મૃગનાભિર્ભવેદ્ ઘૃષ્ટશ્ચૂર્ણોઽપ્યનયસ્ય યોગતઃ

એવં સર્વં તુ સર્વત્ર ગન્ધો ભવતિ પઞ્ચધા।
ઘૃષ્ટાદિભાવાદન્યોન્યં ગન્ધઃ પ્રીતિકરં પરઃ

ગનધસ્ય વિસ્તરો ભેદઃ પ્રોક્તઃ કાલીયકાદયઃ।
સર્વઃ પઞ્ચવિધેષ્વેવ પ્રવિષ્ટો ભવતિ ક્ષણાત્

ગન્ધો મલયજો યસ્તુ દૈવે પિત્ર્યે ચ સમ્મતઃ।
તસ્ય પઙ્કો રસો વાપિ ચૂર્ણો વા વિષ્ણુતુષ્ટિદઃ

સર્વેષુ ગન્ધજાતેષુ પ્રશસ્તો મલયોદ્ભવઃ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન દદ્યાન્મલયજં સદા

કૃષ્ણાગુરુઃ સકર્પૂરઃ સહિતો મલયોદ્ભવૈઃ।
વૈષ્ણવીપ્રીતિદો ગન્ધઃ કામાખ્યાયાશ્ચ ભૈરવ

કુઙ્કુમાગુરુકસ્તૂરીચન્દ્રભાગૈઃ સમીકૃતૈઃ।
ત્રિપુરાપ્રીતિદો ગન્ધસ્તથા ચણ્ડ્યાશ્ચ શસ્યતે

દૈવતોદ્દેશપૂર્વેણ ગન્ધં સમ્પૂજ્ય સાધકઃ।
દેવાયેષ્ટાય વિતરેત્ સર્વસિદ્ધિપ્રદં સદા

ગન્ધેન લભતે કામાન્ ગન્ધો ધર્મપ્રદઃ સદા।
અર્થાનાં સાધકો ગન્ધો ગન્ધે મોક્ષઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

અયં વાં કથિતો ગન્ધઃ પુત્રૌ વેતાલભૈરવૌ।
પુષ્પાણિ દેવ્યા વૈષ્ણવ્યાઃ પ્રિયાણિ શૃણુ સમ્પ્રતિ

બકુલૈશ્ચૈવ મન્દારૈઃ કુન્દપુષ્પૈઃ કુરુણ્ટકૈઃ।
કરવીરાર્કપુષ્પૈશ્ચ શાલ્મલૈશ્ચાપરાજિતૈઃ

દમનૈઃ સિન્ધુવારૈશ્ચ સુરભી કુરુવકૈસ્તથા।
લતાબિર્બ્રહ્મવૃક્ષસ્ય દૂર્વાઙ્કુરૈશ્ચ કૌમલૈઃ

મઞ્જરીભિઃ કુશાનાં ચ બિલ્વપત્રૈઃ સુશોભનૈઃ।
પૂજયેત્ વૈષ્ણવીં દેવીં કામાખ્યાં ત્રિપુરાં તથા

અન્યાશ્ચ યા શિવાપ્રીત્યૈ જાયન્તે પુષ્પજાતયઃ।
તા ઇમાઃ શૃણુ કથ્યન્તે મયા વેતાલ ભૈરવ

માલતી મલ્લિકા જાતી યૂથિકા માધવી તથા।
પાટલા કરવીરશ્ચ જવા તર્કારિકા તથા

કુબ્જકસ્તગરશ્ચૈવ કર્ણિકારોઽથ રોચના।
ચમ્પકામ્રાતકૌ બાણો બર્બરા મલ્લિકા તથા

અશોકો લોધ્રતિલકૌ અટરૂષશિરીષકૌ।
શમીપુષ્પં ચ દ્રોણશ્ચ પદ્મોત્પલબકારુણાઃ

શ્વેતારુણસ્ત્રિસન્ધ્યે ચ પલાશઃ ખદિરસ્તથા।
વનમાલાઽથ સેવન્તી કુમુદોઽથ કદમ્બકઃ

ચક્રં કોકનદં ચૈવ તણ્ડિલો ગિરિકર્ણિકા।
નાગકેશરપુન્નાગૌ કેતક્યઞ્જલિકા તથા

દોહદા બીજપુરશ્ચ નમેરુઃ શાલ એવ ચ।
ત્રપુષી ચણ્ડબિલ્વશ્ચ ઝિણ્ટી પઞ્ચવિધાસ્તથા

એવમાદ્યુક્તકુસુમૈઃ પૂજયેદ્ વરદાં શિવામ્।
અપામાર્ગસ્ય પત્રં તુ તતો ભૃઙ્ગારપત્રકમ્

તતોઽપિ ગન્ધિનોપત્રં વલાહકમતઃ પરમ્।
તસ્માત્ ખદિરપત્રં તુ વઞ્જુલસ્તવક સ્તથા

આમ્રં તુ બકગુચ્છં તુ જમ્બુપત્રં તતઃ પરમ્।
બીજપૂરસ્ય પત્રં તુ તતોઽપિ કુશપત્રકમ્

દૂર્વાકુરં તતઃ પ્રોક્તં શમીપત્રમતઃ પરમ્।
પત્રમામલકં તસ્માદામલં પત્રમન્તતઃ

સર્વતો બિલ્વપત્રં તુ દેવ્યાઃ પ્રીતિકરં મતમ્।
પુષ્પં કોકનદં પદ્મં જવા બન્ધુક એવ ચ

પત્રં બિલ્વસ્ય સર્વેભ્યો વૈષ્ણવીતુષ્ટિદં મતમ્।
સર્વેષાં પુષ્પજાતીનાં રક્તપદ્મમિહોત્તમમ્

રક્તપદ્મસહસ્રેણ યો માલાં સમ્પ્રયચ્છતિ।
ભક્તિયુક્તો મહાદેવ્યૈ તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ।
સ્થિત્વા મમ પુરે શ્રીમાંસ્તતો રાજા ક્ષિતૌ ભવેત્

પત્રેષુ બિલ્વપત્રં તુ દેવીપ્રીતિકરં મતમ્।
તત્‌સહસ્રકૃતા માલા પૂર્વવત્ ફલદા ભવેત્

કિંચાત્ર બહુનોક્તેન સમાન્યેનેદમુચ્યતે।
ઉક્તાનુક્તૈસ્તથાપુષ્પૈર્જલજૈઃ સ્થલસમ્ભવૈઃ

પત્રૈઃ સર્વૈર્યથાલાભં સર્વૌષધિગણૈરપિ।
વનજૈઃ સર્વપુષ્પૈશ્ચ પત્રૈરપિ શિવાં યજેત્

પૂજયેત્ પરમેશાનીં પુષ્પાભાવેઽપિ પત્રકૈઃ।
પત્રાણામપ્યભાવે તુ તૃણગુલ્મૌષધાદિભિઃ

ઔષધીનામભાવે તુ ત્‌ફલૈરપિ પૂજયેત્।
અક્ષતૈર્વા જલૈર્વાપિ તદભાવે તુ સર્ષપૈઃ

સિતૈસ્તસ્યાપ્યલાભે તુ માનીસં ભક્તિમાચરેત્।
વાજિદન્તકપત્રૈશ્ચ પુષ્પૌઘૈરપિ પૂજયેત્

તુલસીકુસુમૈઃ પત્રૈરર્ચયેચ્છ્રીવિવૃદ્ધયે।
પુરશ્ચરણકાર્યેષુ બિલ્વપત્રયુતૈસ્તિલૈઃ

સાક્ષતૈઃ સઘૃતૈર્વાપિ શિવામુદ્દિશ્ય યત્નતઃ।
જુહુયાદનલં વૃદ્ધં સંસ્કૃતં કામવૃદ્ધયે

સંસકલ્પિતઃ કામસિદ્ધ્યૈ સંખ્યયા યઃ કૃતો જપઃ।
તદન્તે પૂજનં યત્તુ વિહિતં ક્રિયતે દ્વિજૈઃ

પુરશ્ચરણસંજ્ઞં તુ કીર્તિતં દ્વિજસાત્તમૈઃ।
તસ્મિન્ પુરાણકે પૂર્વં પૂર્વોક્તૌર્વિસ્તરોદિતૈઃ

વિધાનૈઃ પૂયજેત્ દેવીં કામાખ્યાં વૈષ્ણવીમપિ।
યથાસમ્ભવમેવાત્ર દદ્યાત્ ષોડશ સાધકઃ

ઉપચારાંસ્તથૈવોક્તાન્ વિધિકૃત્યાન્ન લંઘયેત્।
સમ્પૂર્ણં પૂજનં કૃત્વા કલ્પોક્તં શતધા જપેત્

જપાન્તે જુહુયાદગ્નિં હોમાન્તે તુ બલિત્રયમ્।
ત્રિજાતીયં તુ વિતરેત્તૌર્યત્રિકમતઃ પરમ્

પત્ની સ્વયં વા ભ્રાતા વા ગુરુર્વા વિનિયોજયેત્।
નૈવેદ્યાદીનિ સર્વાણિ સ્વપુત્રઃ શિષ્ય એવ વા

યજ્ઞાવસાને દદ્યાત્ તુ ગુરવે દક્ષિણાં શુભામ્।
ચામોકરં તિલાન્ ગાઞ્ચ તદશક્તૌ તુ ચેલકમ્

અષ્ટમ્યાં શુક્લપક્ષસ્ય બ્રહ્મચારો જિતેન્દ્રિયઃ।
નવમ્યાં વા ચતુર્દશ્યાં મહાદેવ્યાઃ પુરશ્ચરેત્

આદદ્યાદ્ ગુરુવક્ત્રાત્ તુ વિધિના વિસ્તરેણ તુ।
કલ્પોદિતેન સમ્પૂજ્ય તિથિષ્વેતાસુ ભૈરવ

સમ્પૂર્ણપૂજાં નો કૃત્વા નાદદ્યાન્મન્ત્રમીપ્સિતમ્।
ન પુરશ્ચરણં વાપિ કુર્યાત્ કૃત્વાઽવસીદતિ

નિત્યપૂજા સા તુ પુનઃ સમ્પૂર્ણા યદિ શક્યતે।
કલ્પોદિતં પૂજયિતું તદા કુર્યાદતન્દ્રિતઃ

ન ચેદ્ વિસ્તરશઃ કર્તું દેવ્યાઃ પૂજાં તુ ભૈરવ।
કલ્પોક્તાં વાઽન્યદેવસ્ય તત્રાયં વિધિરુચ્યતે

માર્જનાદ્યૈસ્તુ સંસ્કૃત્ય સ્થણ્ડિલે મણ્ડલં લિખેત્।
પાત્રસ્ય પ્રતિપત્તિં તુ કૃત્વા દાહ પ્લવં તથા

ધ્યાયેદાત્માનમથ ચ સંસ્કૃત્યાઙ્ગસ્વરૂપતઃ।
અઙ્ગુષ્ઠાદ્યસ્ત્રપર્યન્તં દ્વાદશાઙ્ગસ્ય શુદ્ધયે

અર્ધ્યપાત્રેઽષ્ટધા જપ્ત્વા ઉપચારાન્ પ્રસેચયેત્।
આધારશક્તિપ્રમુખં મૂલવર્ણાન્ પ્રયુજ્ય ચ

હૃદિસ્થાં દેવતાં ધ્યાત્વા બહિઃકૃત્યં ચ વાયુના।
આરોપ્ય મણ્ડલે દદ્યાદુપચારાન્ યથાવિધિ

પૂજયિત્વા ષડઙ્ગાનિ તથાષ્ટૌ દલદેવતાઃ।
પુષ્પાઢ્જલિત્રયં દત્ત્વા જપ્ત્વા સ્તુત્વા પ્રણમ્ય ચ

મુદ્રામગ્રે પ્રદર્શ્યાથ તતઃ પશ્ચાદ્ વિસર્જયેત્।
સર્વેષામેવ દેવાનામેષ એવ વિધિઃ સ્મૃતઃ

સમ્યક્ કલ્પોદિતા પૂજા યદિ કર્તું ન શક્યતે।
ઉચારાંસ્તથા દાતું પઞ્ચૈતાન્ વિતરેત્ તદા

ગન્ધં પુષ્પં ચ ધૂપં ચ દીપં ચ નૈવેદ્યમેવ ચ।
અભાવે પુષ્પતોયાભ્યાં તદભાવે તુ ભક્તિતઃ

સંક્ષેપપૂજા કથિતા તથા વસ્ત્રાદિકં પુનઃ।
પુરશ્ચરણકૃત્યે ચ પ્રદીપં શૃણુ ભૈરવ

દીપેન લોકાઞ્જયતિ દીપસ્તેજોમયઃ સ્મૃતઃ।
ચતુર્વર્ગપ્રદો દીપસ્તસ્માદ્ દીપૈર્યજેચ્છ્રિયમ્

સતતં પુષ્પદીપાભ્યાં પૂજયેદ્ યસ્તુ દેવતામ્।
તાભ્યામેવ ચતુર્વર્ગઃ કથિતો નાત્ર સંશયઃ

પુષ્પૈર્દેવાઃ પ્રસીદન્તિ પુષ્પે દેવાશ્ચ સંસ્થિતાઃ।
ચરાચરાશ્ચ સકલાઃ સદા પુષ્પરસાઃ સ્મૃતાઃ

કિંચાતિ બહુનોક્તેન પુષ્પસ્યોક્તિર્મતલ્લિકા।
પરં જ્યોતિઃ પુષ્પગતં પુષ્પેણૈવ પ્રસીદતિ

ત્રિવર્ગસાધનં પુષ્પં તુષ્ટિશ્રીપુષ્ટિમોક્ષદમ્ ।
પુષ્પમૂલે વસેદ્ બ્રહ્મા પુષ્પમધ્યે તુ કેશવઃ

પુષ્પાગ્રે તુ મહાદેવઃ સર્વે દેવાઃ સ્થિતા દલે।
તસ્માત્ પુષ્પૈર્યજેદ્ દેવાન્નિત્યં ભક્તિયુતો નરઃ

ઉચ્ચારિતં નામમાત્રં જાયતે સર્વભૂતયે।
ઘૃતપ્રદીપઃ પ્રથમસ્તિલતૈલોદ્ભવસ્તતઃ

સાર્ષપફલનિર્યાસજાતો વા રાજિકોદ્ભવઃ।
દધિજશ્ચાન્નજશ્ચૈવ દીપાઃ સપ્ત પ્રકીર્તિતાઃ

પદ્મસૂત્રભવા દર્ભગર્ભસૂત્રભવાઽથવા।
શણજા બાદરી વાપિ ફલકોષોદ્ભવા તથા

વર્તિકા દીપકૃત્યેષુ સદા પઞ્ચવિધાઃ સ્મૃતાઃ।
તૈજસં દારવં લૌહં માર્ત્તિક્યં નારિકેલજમ્

તૃણધ્વજોદ્ભવં વાપિ દીપપાત્રં પ્રશસ્યતે।
દીપવૃક્ષાશ્ચ કર્તવ્યાસ્તૈજસાદ્યૈસ્તુ ભૈરવ

વૃક્ષેષુ દીપો દાતવ્યો ન તુ ભૂમૌ કદાચન।
સર્વસહા વસુમતી સહતે ન ત્વિદં દ્વયમ્

અકાર્યપાદઘાતં ચ દીપતાપં તથૈવ ચ।
તસ્માદ્ યથા તુ પૃથ્વી તાપં નાપ્નોતિ વૈ તથા

દીપં દદ્યાન્મહાદેવ્યૈ અન્યેભ્યોઽપિ ચ ભૈરવ।
કુર્વન્તં પૃથિવીતાપં યો દીપમુત્સૃજેન્નરઃ

સ તામ્રતાપં નરકં પ્રાપ્નોત્યેવ શતં સમાઃ।
સુવૃત્તવર્તિઃ સુસ્નેહઃ પાત્રમગ્નઃ સુદર્શનઃ

સૂચ્છ્રાયે વૃક્ષકોટૌ તુ દીપં દદ્યાત્ પ્રયત્નતઃ।
લભ્યતે યસ્ય તાપસ્તુ દીપસ્ય ચતુરઙ્ગુલાત્

ન સ દીપ ઇતિ ખ્યાતો હ્યોઘવહ્નિસ્તુ સ શ્રુતઃ।
નેત્રાહ્લાદકરઃ સ્વર્ચિર્દૂરતાપવિવર્જિતઃ

સુસિખઃ શબ્દરહિતો નિર્ધૂમો નાતિહ્રસ્વકઃ।
દક્ષિણાવર્તવર્તિસ્તુ પ્રદીપઃ શ્રીવિવૃદ્ધયે

દોપવૃક્ષસ્થિતે પાત્રે શુદ્ધસ્નેહપ્રપૂરિતે।
દક્ષિણાવર્તવર્ત્યા તુ ચારુદીપ્તઃ પ્રદીપકઃ

ઉત્તમઃ પ્રોચ્યતે પુત્ર સર્વતુષ્ટિપ્રદાયકઃ।
વૃક્ષેણ વર્જિતો દીપો મધ્યમઃ પરિકીર્તિતઃ

વિહીનઃ પાત્રતૈલાભ્યામધમઃ પરિકીર્તિતઃ।
શાણં વા દારવં વસ્ત્રં જીર્ણં મલિનમેવ વા

ઉપયુક્તં ચ નાદદ્યાદ્ વર્તિકાર્થં તુ સાધકઃ।
ઉપાદદ્યાન્નૂત્નમેવ સતતં શ્રીવિવૃદ્ધયે

કોષજં રોમજં વસ્ત્રં વર્તિકાર્થં ન ચાદદેત્।
ન મિશ્રીકૃત્ય દદ્યાત્ તુ દીપે સ્નેહઘૃતાદિકાન્

કૃત્વા મિશ્રીકૃતં સ્નેહં તામિસ્રં નરકં વ્રજેત્।
વસામજ્જાસ્થિનિર્યાસૈઃ સ્નેહૈઃ પ્રાણ્યઙ્ગસમ્ભવૈઃ

પ્રદીપં નૈવ કુર્યાત્ તુ કૃત્વા પઙ્કેઽવસીદતિ।
અસ્થિપાત્રેઽથ વા પચ્યેદ્ દુર્ગન્ધાસ્થિપવાસિનિ

નૈવં દીપઃ પ્રદાતવ્યો વિબુધૈઃ શ્રીવિવૃદ્ધયે।
નૈવ નિર્વાપયેદ્ દીપં કદાચિદપિ યત્નતઃ

સતતં લક્ષણોપેતં દેવાર્થમુપકલ્પિતમ્।
ન હરેજ્‌જ્ઞાનતો દીપં તથા લોભાદિના નરઃ

દીપહર્તા ભવેદન્ધઃ કાણો નિર્વાપકો ભવેત્।
ઉદ્દીપ્તદીપપ્રતિમં કાષ્ઠકાણ્ડસમુદ્‌ભવં

બિલ્વેધ્મોદ્ભવમેવાથ દીપાલાભે નિવેદયેત્।
ઉલ્મુકં નૈવ દીપાર્થે કદાચિદપિ ચોત્સૃજેત્

પ્રસન્નાર્થં તુ તં દદ્યાદુપચારાદ્ બહિષ્કૃતમ્।
એવં વાં કથિતો દીપો ધૂપં ચ શૃણુતં સુતૌ

નાસાક્ષિરન્ધ્રસુખદઃ સુગન્ધોઽતિમનોહરઃ।
દહ્યમાનસ્ય કાષ્ઠસ્ય પ્રયતસ્યેતરસ્ય ચ

પરાગસ્યાથવા ધૂમો નિસ્તાપો યસ્ય જાયતે।
સ ધૂપ ઇતિ વિજ્ઞેયો દેવાનાં તુષ્ટિદાયકઃ

રાશીકૃતૈર્ન ચૈકત્ર તૈર્દ્રવ્યૈઃ પરિધૂપયેત્ ।
તુષાગ્નિવર્તુલાં કૃત્વા ન તત્ ફલમવાપ્નુયાત્

શ્રીચન્દનં ચ સરલઃ શાલઃ કૃષ્ણાગુરુસ્તથા।
ઉદયઃ સુરથસ્કન્દો રક્તવિદ્રુમ એવ ચ

પીતશાલઃ પરિમલો વિર્મદી કાશલસ્તથા।
નમેરુર્દેવદારુશ્ચ બિલ્વસારોઽથ ખાદિરઃ

સન્તાનઃ પારિજાતશ્ચ હરિચન્દનવલ્લભૌ।
વૃક્ષેષુ ધપાઃ સર્વેષાં પ્રીતિદાઃ પરિકીર્તિતાઃ

અરાલઃ સહ સૂત્રેમ શ્રીવાસઃ પટ્ટવાસકઃ।
કર્પૂરઃ શ્રીકરશ્ચૈવ પરાગઃ શ્રીહરામલૌ

સર્વૌષધીપ જાતીચ વરાહશ્ચૂર્ણ ઉત્કલઃ।
જાતીકોષસ્ય ચુર્ણં ચ ગન્ધઃ કસ્તૂરિકા તથા

ક્ષોદે વૃત્તે ચ ગદિતા ધૂપા એતે ઉદાહૃતાઃ।
યક્ષધૂપો વૃક્ષધૂપઃ શ્રીપિષ્ટોઽગુરુ ઢર્ઢરઃ

પત્રિવાહઃ પિણ્ડધૂપઃ સુગોલઃ કણ્ઠ એવ ચ।
અન્યોન્યયોગા નિર્યાસા ધૂપા એતે પ્રકીર્તિતાઃ

એતૈર્વિધૂપયેદ્ દેવાન્ ધૂમિભિઃ કૃષ્ણવત્મના।
યેષાં ધૂપોદ્‌ભવૈર્ઘ્રાણૈસ્તુષ્ટિં ગચ્છન્તિ જન્તવઃ

નિર્યાસશ્ચ પરાગશ્ચ કાષ્ઠં ગન્ધં તથૈવ ચ।
કૃત્રિમશ્ચેતિ પઞ્ચૈતે ધૂપાઃ પ્રીતિકરાઃ પરાઃ

ન યક્ષધૂપં વિતરેન્માધવાય કદાચન।
ન રક્તં વિદ્રુમં મહ્યં સુરથં કદ્રિલં તથા

યક્ષધૂપઃ પુત્રિવાહઃ પિમ્ડધૂપઃ સુગોલકઃ।
કૃષ્ણાગુરુઃ સકર્પૂરો મહામાયાપ્રિયઃ સ્મૃતઃ

વૃક્ષધૂપેન વા દેવીં મહામાયાં પ્રપૂજયેત્।
મેદોમજ્જાસમાયુક્તાન્ ન ધૂપાન્ વિનિયોજયેત્

પરકીયાંસ્તથાઘ્રાતાંસ્તેઽપિ કૃત્યાભિમર્દિતાન્।
પુષ્પં ધૂપં ચ ગન્ધં ચ ઉપચારાંસ્તથાપરાન્

ઘ્રાત્વા નિવેદ્ય દેવેભ્યો નરો નરકમાપ્નુયાત્।
ન ભૂમૌ વિતરેદ્ ધૂપં નાસને ન ઘટે તથા

યથાતથાધારગતં કૃત્વા તદ્ વિનિવેદયેત્।
રક્તવિદ્રુમશાલૌ ચ સુરથઃ સુરલસ્તથા

સન્તાનકો નમેરુશ્ચ કાલાગુરુસમન્વિતઃ।
જાતીકોષાક્ષસંયુક્તો ધૂપઃ કામેશ્વરીપ્રિયઃ

ત્રિપુરાયાસ્તથૈવાયં માતૃણામપિ નિત્યશઃ।
સર્વેષાં પીઠદેવાનાં રુદ્રાદીનાં ચ પુત્રકૌ

એષ વાં કથિતો ધૂપઃ શૃણુ તન્નેત્રરઞ્જનમ્।
યેન તુષ્યતિ કામાખ્યા ત્રિપુરા વૈષ્ણવી તથા

સૌવીરં યામુનં તુત્થ્રં મયૂરગ્રીવકં તથા।
દર્વિકા મેઘનીલશ્ચ અઞ્જનાનિ ભવન્તિ ષટ્

સ્રવદ્‌દ્રુમં ચ સૌવીરં યામુનં પ્રસ્તરં તથા।
મયૂરગ્રીવકં રત્નં મેઘનીલસ્તુ તૈજસમ્

ઘૃષ્ઠાનિ ગ્રાહ્ય ચૈતાનિ શિલાયાં તૈજસેઽથ વા।
પ્રદદ્યાત્ સર્વદેવેભ્યો દેવીભ્યશ્ચાપિ પુત્રક

ઘૃતતૈલાદિયોગેન તામ્રાદૌ દીપવહ્નિના।
યદઞ્જનં જાયતે તુ દર્વિકા પરિકીર્તિતા

સર્વાભાવે તુ તદ્ દદ્યાદ્ દેવીભ્યો દાહજાઞ્જનમ્।
મહામાયા જગદ્ધાત્રી કામાખ્યા ત્રિપુરા તથા

આપ્નુવન્તિ મહાતોષં ષડ્‌ભિરેભિઃ સદાઞ્જનૈઃ।
વિધવા નાઞ્જનં કુર્યાન્મહામાયાર્થમૃત્તમમ્

નાદત્તે ત્વઞ્જનં દેવી વૈષ્ણવી વિધવાકૃતમ્।
ત મૃત્‌પાત્રે યોજયેત્ તુ સાધકો નેત્રરઞ્જનમ્

ન પૂજાફલમાપ્નોતિ મૃત્પાત્રવિહિતાઞ્જનૈઃ।
ચતુર્વર્ગપ્રદો ધૂપઃ કામદં નેત્રરઞ્જનમ્

તસ્માદ્ દ્વયમિદં દદ્યાદ્ દેવેભ્યો ભક્તિતો નરઃ।
ઇતિ વાં ગદિતો ધૂપસ્તથોક્તં નેત્રરઞ્જનમ્।
નૈવેદ્યં તુ મહાદેવ્યાઃ શૃણ્વૈકાગ્રમનાઃ પુનઃ

ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે એકોનસ્પતતિતમોઽધ્યાયઃ॥