કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 70

॥શ્રીભગવાનુવાચ॥
નિવેદનીયં યદ્‌ દ્રવ્યં પ્રશસ્તં પ્રયતં તથા।
તદ્ભક્ષ્યાદ્યં પઞ્ચવિધં નૈવેદ્યમિતિ ગદ્યતે

ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ લેહ્યં ચ પેયં ચોષ્યં ચ પઞ્ચમમ્।
સર્વત્ર ચૈતન્નૈવેદ્યમારાધ્યેષ્ટે નિવેદયેત્

તેષુ દેવ્યાઃ કથયે શૃણુતં તુ વામ્ ।
ભક્ષ્યાદિપઞ્ચકૈર્દેવી દત્તૈરેવાભિતુષ્યતિ

નાદત્તે વિધિવત્ કિંચિદ્ દત્તં ચૈતન્ન વિદ્યતે ।
નાગરં ચ કપિત્થં ચ દ્રાક્ષાં ક્રમુકમેવ ચ

કરકં વરદં કોલં કુષ્માણ્ડં પનસં તથા।
બકુલં ચ મધૂકં ચ રસાલામ્રાતકેશરમ્

આક્ષોડં પિણ્ડખર્જૂરં કરુણં શ્રીફલં તથા।
ઔદુમ્બરં ચ પુન્નાગં માધવં કર્કટીફલમ્

જામ્બવં પિણ્ડખર્જૂરં બીજપૂરં ચ જામ્બવમ્।
હરીતકીમામલક ષડ્‌વિધં નાગરઙ્ગકમ્

દેવકં મધુકં શીતં પટોલં ક્ષીરવૃક્ષજમ્।
પાટલં શાલજં વૃન્તમગ્નિજં કદલીફલમ્

તિન્દુકં કુસુમં પોતં કારવિન્દં કરૂષકમ્।
ગર્ભાવર્તં ચ તત્‌પુષ્પં ક્ષીરસ્રાવ્યમનઙ્ગજમ્

કુમુદાનાં પઙ્કજાનાં ફલાનિ વિવિધાનિ ચ।
વન્યાનાં સકલૈર્દેવીં ફલૈઃ પુષ્પૈઃ પ્રપૂજયેત્

ઋતે શ્લેષ્માતકં બિમ્બશૈલકં વૈષ્ણવીં તથા।
સર્વેષાં ફલજાતીનાં મધ્યે દેવીપ્રિયં ફલમ્

લાઙ્ગલં માતુલુઙ્ગં ચ કરમર્દં રસાલકમ્।
એવં ફલાનિ દેયાનિ કામાખ્યાયૈ ચ ભૈરવ

ત્રિપુરાયૈ તથા સમ્યક્ પીઠદેવીભ્ય એવ ચ।
શૃઙ્ગાટકં કશેરું ચ શાલૂકં ચ મૃણાલકમ્

શૃઙ્ગવેરં કાઞ્ચનં ચ સ્થૂલં કન્દં બકુલકમ્।
એવમાદીનિ કન્દાનિ દેવ્યૈ સર્વાણિ ચોત્સૃજેત્

પરમાન્નં પિષ્ટકં ચ યાવકં કૃશરં તથા।
મોદકં પૃથુકાદીનિ કન્દુપક્વાનિ ચોત્સૃજેત્

હવિઃશાલ્યોદનં દિવ્ય માજ્યયુક્તં સશર્કરમ્।
નિવેદયેન્મહાદેવ્યૈ સર્વાણિ વ્યઞ્જનાનિ ચ

ક્ષીરાદીન્યથ ગવ્યાનિ માહિષ્યાણિ ચ સર્વશઃ।
અજાવિકમૃગાણાં ચ ક્ષીરાદીનિ નિવેદયેત્

મધ્વાદીનિ ચ સર્વાણિ ગુડધાનાઃ સિતાં તથા।
અન્નાનિ ચૈવ પાનાનિ માંસાનિ વિનિવેદયેત્

સર્વં સુરભિગન્ધાઢ્યં વ્યઞ્જનં સુમનોહરમ્।
શાકમાંસાદિસમ્ભૂતં માહાદેવ્યૈ નિવેદયેત્

આભિષં પરમાન્નં ચ દધિસર્પિઃ સશર્કરમ્।
મહાદેવ્યૈ નિવેદ્યાથ વાજિમેધફલં લભેત્

સિતાસમ્મિશ્રિતાં દત્ત્વા સુરાં મધુસમન્વિતામ્।
દેવીલોકે ચિરં સ્થિત્વા રાજા ક્ષિતિતલે ભવેત્

લાઙ્ગલં ક્રમુકં દત્ત્વા રુચકં કરમર્દકમ્।
સૌભાગ્મમતુલં પ્રાપ્ય દેવીલોકે મહીયતે

માષાન્ મુદ્‌ગાન્ મસૂરાં શ્ચતિલાન્ ભઙ્ગાસ્તથૈવ ચ।
યવાદીનન્યથ સર્વાણિ યતાયોગ્યં નિવેદયેત્

યથા યથા ભવેદ્ભક્ષ્યં યતા દ્રવ્યં તથા તથા।
સંસ્કૃત્ય વેશવારાદ્યૈર્મદેવ્યૈ નિવેદયેત્

મહાવીરો મુનિર્વાપિ બ્રાહ્મણશ્ચેતરોઽથ વા।
યદ્ યદ્ ભક્ષ્યં સ્વમર્થં તુ પ્રકલ્પ્યં સ્યાદ્ યથા યથા

તથા તથા મહાદેવ્યૈ ભક્તિયુક્તો નિવેદયેત્।
સંસ્કાર્યાણ્યથ સંસ્કૃત્ય યયા સંસ્કારકં ભવેત્

સંસ્કાર્યશ્ચ યથા તસ્યાસ્તત્‌તદ્ દદ્યાત્તથા તથા।
યત્‌પૂતિગન્ધસંયુક્તં દગ્ધં ભોજ્યંવિવર્જિતમ્

તદુક્તમપિ નો દદ્યાન્મહાદેવ્યૈ કદાચન।
તામ્બૂલં ગન્ધસંયુક્તં કર્પૂરાદ્યધિવાસિતમ્

સઞ્ચૂર્ણેર્જલજાનાં ચ સંસ્કૃતં વિનિવેદયેત્।
વલિદાનેષુ વિહિતા ય એવ મૃગપક્ષિણઃ

તેષઆં માંસાનિ મત્સ્યાનાં માંસાનિ ચ નિવેદયેત્।
ખડ્ગવાર્ધ્રીણસચ્છાગમાંસૈર્મિશ્રીકૃતૈઃ કૃતમ્

વ્યઞ્જનં સ્વાદુગન્ધાઢ્યં પાસિતં સુમનોહરમ્।
સકૃદ્ દત્ત્વા મહાદેવ્યૈ સાર્વભૌમો નૃપો ભવેત્

મૂલકૈરેણમાંસેન લોહપાત્રે સુસંસ્કૃતમ્।
વ્યઞ્જનં ગન્ધિનં દત્ત્વા દેવીલોકમવાપ્નુયાત્

ખર્જૂરં પિણ્ડખર્જૂરં યવચૂર્ણં ચ સાજ્યકમ્।
વૈષ્ણવ્યૈ વિનિવેદ્યૈવ રાજસૂયફલં લભેત્

કૃશરાન્નપ્રદાનેન સૌભાગ્યમતુલં ભવેત્।
દત્ત્વૈવ નારિકેલામ્બુ વહ્નિષ્ટોમફલં લભેત્

જામ્બવં લવલી-ધાત્રી-શ્રીફલાનિ નિવેદ્ય ચ।
વહ્નિષ્ટોમફલં લબ્ધ્વા દેવીલોકમવાપ્યુયાત્

દ્રાક્ષાં સિતાસમાયુક્તાં નાગરઙ્ગકસંયુતામ્।
વિનિવેદ્ય મહાદેવ્યે લક્ષ્મીવાન્ રૂપવાન્ ભવેત્

ધાન્યં ચ પૃથુકં દેવ્યૈ દત્ત્વા શ્રિયમવાપ્નુયાત્।
ઇક્ષુદણ્ડં મુદ્‌ગમણ્ડં નવનીતં નિવેદ્ય ચ

સૌભાગ્યમુત્તમં પ્રાપ્ય દેવીલોકે મહીયતે।
નવનીતસમાયુક્તં તિલં દેવ્યૈ નિવેદ્ય ચ

ઇહ કામાનવાપ્યૈવ મૃતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્।
અભક્ષ્યવર્જ્યં સર્વાન્નં વ્યઞ્જનેન સમન્વિતમ્

ભોજ્યવત્ પરિકલ્પ્યાથ મહાદેવ્યૈ નિવેદયેત્।
રત્નતોયસમાયુક્તં સલિલં નારિકેલજમ્

ક્ષોરાજ્યમધુભિર્મિશ્રં સિતાદધિસમન્વિતમ્।
યસ્તૈજસેન પાત્રેણ પેયં દેવ્યૈ નિવેદયેત્

ભક્તિપ્રવણચિત્તેન તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ।
કલ્પકોટિસહસ્રાણિ કલ્પકોટિશતાનિ ચ

સ્થિત્વા દેવીપુરે ધીરઃ સાર્વભૌમૌ ભવેત્ ક્ષિતૌ।
તતઃ પરં તુ કૈવલ્યમાપ્નોતિ ચ યથેચ્છયા

કલાયં ચ સનીવારં ક્વથિતં દધિસંયુતમ્।
મહાદેવ્યૈ નિવેદ્યૈવ કામમિષ્ટમવાપ્નુયાત્

મરીચં પિપ્પલીકોલં જીરકં તન્તુભં તથા।
સંસ્કારે ચ સમક્ષે ચ મહાદેવ્યૈ નિવેદયેત્

તિન્તિડીં ખણ્ડસંયુક્તાં ભક્તિયુક્તો નિવેદ્ય ચ।
જ્યોતિષ્ટોમફલં લબ્ધ્વા દેવીલોકમવાપ્નુયાત્

રાજમાષં મસૂરં ચ પાલઙ્ગં ચાથ પોતિકામ્।
કાલશાકં કલાયં ચ બ્રાહ્મોમૂલકમેવ ચ

વાસ્તૂકં ચ કલમ્બીં ચ કઞ્ચુકં હિલમોચિકામ્।
ચક્રં વિદ્રુમપત્રં ચ તથૈવ ચ પુનર્નવામ્

શાકાનેતાન્ મહાદેવ્યૈ યોજયેદ્ ભક્તિસંયુતઃ।
સોઽતુલાં શ્રિયમાપ્નોતિ મમ લોકે મહીયતે

શ્રદ્ધાપરીષ્ટિસંસ્કારભક્તિદ્રવ્યાભિસમ્ભ્રમમ્ ।
રાગાધિક્યાત્ ફલાધિક્યં હીનાદ્ વૈ હીનતાં વ્રજેત્

મન્ત્રકાલવિરુદ્ધાનિ નૈવેદ્યાનિ કદાચન।
દેવેભ્યો નોપયુઞ્જીત ગુરુતાવિહિતાનિ ચ

રાજતે વાઽથ સૌવર્ણે તામ્રે વા પ્રસ્તરેઽપિ ચ।
પદ્મપત્રેઽથવા દદ્યાન્નૈવેદ્યં મત્પ્રિયાપ્રિયમ્

તૈજસેષુ ચ પાત્રેષુ સૌવર્ણં તામ્રમેવ વા।
પ્રાશનાર્થમુપાદદ્યાદર્ધ્યપાત્રાર્થમેવ વા

યજ્ઞદારુમયં વાપિ પાત્રઃ મધ્યમમિષ્યતે।
સર્વાલાભે તુ માહેયં સ્વહસ્તઘટિતં યદિ

એતદ્ વાં કથિતં પુત્રૌ નૈવેદ્યં વૈષ્ણવીપ્રિયમ્।
કામાખ્યાયાસ્તથા દેવ્યાસ્ત્રિપુરાયા વિશેષતઃ।
પ્રદક્ષિણનમસ્કારૌ સામ્પ્રતં શૃણુતં યુવામ્