કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 68

॥શ્રીભગવાનુવાચ॥
ઉપચારાન્ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ ષોડશ ભૈરવ।
યૈઃ સમ્યક્ તુષ્યતે દેવી દેવોઽપ્યન્યો હિ ભક્તિતઃ

આસનં પ્રથમં દદ્યાત્ પૌષ્ણ્યં દારવમેવ વા।
વાસ્ત્રં વા ચાર્મણં કૌશં મણ્ડલસ્યોત્તરે સૃજેત્

યદૈવ દીયતે પદ્મે મણ્ડલસ્ય તદુત્સડજેત્ ।
વાક્‌પુષ્પતોયૈઃ કુસુમં વિના યચ્છાદકં ભવેત્

પદ્મસ્ય તદ્‌બહિર્દેશે દ્વારાદૌ વિનિવેદયેત્।
અર્ધ્યં પાદ્યં ચાચમનં સ્નાનીયં નેત્રરઞ્જનમ્

મધુપર્કં ચ ગન્ધં ચ પુષ્પં પદ્મે નિવેદયેત્।
પ્રતિમાસુ ચ યદ્‌યોગ્યં ગાત્રે દાતું ચ તત્ તનૌ

દદ્યાદ્ યોગ્યં તુ પુરતો નૈવેદ્યં ભોજનાદિકમ્।
પૌષ્પાસનં યદ્ વિહિતં યસ્ય તદ્‌ યદિ ગર્ભકમ્

નિવેદયેત્ તદા પદ્મે વિપુલં દ્વારિ ચોત્સૃજેત્।
પૌષ્પં પુષ્પૌઘરચિતં કુશસૂત્રાદિસંયુતમ્

અતિપ્રીતિકરં દેવ્યા મમાપ્યન્યસ્ય ભૈરવ।
યજ્ઞકાષ્ઠસમુદ્‌ભૂતમાસનં મસૃણં શુભમ્

નોચ્છ્રાયં નાતિવિસ્તીર્ણમાસનં વિનિયોજયેત્।
અન્યદ્ દારુભવં ચાપિ દદ્યાદાસનમુત્તમમ્

સકણ્ટકં ક્ષીરયુત દારુસારવિવર્જિતમ્।
ચૈત્યશ્મશાનસમ્ભૂતં વર્જયિત્વા વિભીતકમ્

વલ્કલં કોષજં શાણં વસ્ત્રમેતત્ ત્રયં મતમ્।
રોમજં કમ્બલં ચૈતદનેન તુ ચતુષ્ટયમ્

અનેન રચિતં દદ્યાદાસનં ચેષ્ટભૂતયે।
સિંહવ્યાઘ્રતરક્ષૂણાં છાગસ્ય મહિષસ્ય વા

ગજાનાં તુરગાણાં ચ કૃષ્ણસારસ્ય ચર્મણઃ।
સૃમરસ્યાથ રામસ્ય મૃગાણાં નવભેદિનામ્

ચર્મભિઃ સર્વદેવાનામાસનં પ્રીતિદં શ્રુતમ્।
વસ્ત્રેષુ કમ્બલં શસ્તમાસનં દેવતુષ્ટયે

રાઙ્કવં ચાર્મણં શ્રેષ્ઠં દારવં ચન્દનોદ્ભવમ્।
યચ્ચાસનં કુશમયં તદાસનમનુત્તમમ્

સર્વેષામપિ દેવાનામૃષીણાં ચ યતાત્મનામ્।
યોગપીઠસ્ય સદૃશમાસનં સ્થાનમુચ્યતે

આસનસ્ય પ્રદાનેન સૌભાગ્યં મુક્તિમાપ્નુયાત્।
શમ્બરો રોહિતો રામો ન્યઙ્કુરઙ્કશશા રુરુઃ

એણશ્ચ હરિણશ્ચેતિ મૃગા નવવિધા મતાઃ।
હરિણશ્ચાપિ વિજ્ઞેયો પઞ્ચભેદોઽત્ર ભૈરવ

ઋષ્યઃ ખડ્ગો રુરુશ્ચૈવ પૃષતશ્ચ મગસ્તથા।
એતે વલિપ્રદાનેષુ ચર્મદાનેષુ કીર્તિતાઃ

સર્વેષાં તૈજસાનાં ચ આસનં શ્રેષ્ઠમુચ્યતે।
આયસં વર્જયિત્વા તુ કાંસ્યં સીસકમેવ વા

શિલામયં મણિમયં તથા રત્નમયં મતમ્।
આસન દેવતાભ્યસ્તુ ભુક્ત્યૈ મુક્ત્યૈ સમુત્સૃજેત્

અત્રૈવ સાધકાનાં ચ આસનં શૃણુ ભૈરવ।
યત્રાસીનઃ પૂજયંસ્તુ સર્વસિદ્ધિમવાપ્નુયાત્

ઐન્ધનં ચાર્મણં વાસ્ત્રં તૈજસં ચ ચતુષ્ટયમ્।
આસનં સાધકાનાં ચ સતતં પરિકીર્તિતમ્

તત્ સર્વમાસનં શસ્તં પૂજાકર્મણિ સાધકે।
ન યથેષ્ટાસનો ભૂયાત્ પૂજાકર્મણિ સાધકઃ

કાષ્ઠાદિકાસનં કુર્યાત્ સિતમેવ સદા બુધઃ।
ચતુર્વિંશત્યઙ્ગુલેન દોર્ઘં કાષ્ઠાસનં મતમ્

ષોડશાઙ્ગુલવિસ્તીર્ણમુચ્છ્રાયં ચતુરઙ્ગુલમ્।
ષડઙ્ગુલં વા કુર્યાત્ તુ નોચ્છ્રિતઞ્ચાત આચરેત્

પૂર્વોક્તં વર્જયેદ્ વર્જ્યમાસનં પૂજનેષ્વપિ।
વસ્ત્રં દ્વિહસ્તાન્નો દીર્ઘં સાર્ધહસ્તાન્ન વિસ્તૃતમ્

ન ત્ર્યઙ્ગુલાત્ તથોચ્છ્રાયં પૂજાકર્મણિ સંશ્રયેત્।
યથેષ્ટં ચાર્મણં કુર્યાત્ પૂર્વોક્તં સિદ્ધિદાયકમ્

ષડઙ્ગુલાધિકં કુર્યાન્નોચ્છ્રિતં ચ કદાચન।
કામ્બલં ચાર્મણં શૈલં મહામાયાપ્રપૂજને

પ્રશસ્તમાસનં પ્રોક્તં કામાખ્યાયાસ્તથૈવ ચ।
ત્રિપુરાયાશ્ચ સતતં વિષ્ણોશ્ચાપિ કુશાસનમ્

બહુદીર્ઘં બહૂંચ્છ્રાયં તથૈવ બહુવિસ્તૃતમ્।
દારુ ભૂમિસમં પ્રોક્તમશ્માપિ સર્વકર્મણિ

પૃથક્ પૃથક્ કલ્પયેત્ તુ બહિર્દ્વારિ તથાસનમ્ ।
ન પત્રમાસનં કુર્યાત્ કદાચિદપિ પૂજને

ન પ્રાણ્યઙ્ગ-સમુદ્‌ભૂતમસ્થિજં દ્વિરદાદૃતે।
માતઙ્ગદન્તસઞ્જાતં કામિકેષ્વાસનં ચરેત્

ચાર્મં પૂર્વોદિતં ગ્રાહ્યં તથા ગનધમૃગસ્ય ચ।
સલિલે યદિ કુર્વીત દેવતાનાં પ્રપૂજનમ્

તત્રાપ્યાસન આસીનો નોત્થિતસ્તુ કદાચન।
તોયે શિલામયં કુર્યાદાસનં કૌશમેવ વા

દારવં તૈજસં વાપિ નાન્યદાસનમાચરેત્।
આસનારોપસંસ્થાનં સ્થાનાભાવે તુ પૂજકઃ

આસનં કલ્પયિત્વા તુ મનસા પૂજયેજ્જલે।
યદ્યાસિતું ન સંસ્થાનં વિદ્યતે તોયમધ્યતઃ

અન્યત્ર વા તદા સ્થિત્વા દેવપૂજાં સમાચરેત્।
ઇત્યેતત્ કથિતં પુત્ર પૂજ્યપૂજકસઙ્ગતમ્

આસનં પાદ્યમધુના શૃણુ વેતાલ ભૈરવ।
પાદાર્થમુદકં પાદ્યં કેવલં તોયમેવ તત્

તત્ તૈજસેન પાત્રેણ શઙ્ખેનાપિ પ્રદાપયેત્।
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં સસ્થાનં પાદ્યમિષ્યતે

તદાસનોત્તરં દદ્યાન્મૂલમન્ત્રેણ સર્વતઃ।
કુશપુષ્પાક્ષતૈશ્ચૈવ સિદ્ધાર્થૈશ્ચન્દનૈસ્તથા

તોયૈર્ગન્ધૈર્યથાલબ્ધૈર્ઘ્યં દદ્યાત્ તુ સિદ્ધયે।
અર્ધ્યેણ લભતે કામાનર્ધ્યેણ લભતે ધનમ્

પુત્રાયુઃસુખમોક્ષાણિ દાનાદર્ધ્યસ્ય વૈ લભેત્।
ન દદ્યાદ્ ભાસ્કરાયાર્ઘ્યં શઙ્ખતોયૈર્વિચક્ષણઃ

તથા ન શુક્તિપાત્રેણ વિષ્ણવેઽર્ઘ્યં નિવેદયેત્ ।
દદ્યાદાચમનીયં તુ સુગન્ધિસલિલૈઃ શુભૈઃ

કર્પૂરવાસિતૈર્વાપિ કૃષ્ણાગુરુવિધૂપિતૈઃ।
યથા તથા સુગન્ધૈર્વા પ્રસઙ્ગૈઃ ફેનવર્જિતૈઃ

તત્ તૈજસેન પાત્રેણ શઙ્ખેનાપિ પ્રદાપયેત્।
ઉદકં દીયતે યત્ તુ પ્રસન્નં ફેનવર્જિતમ્

આચમનાય દેવેભ્યસ્તદાચમનમુચ્યતે।
કેવલં તોયમાત્રેણ તદ્ વા દદ્યાન્ન મિશ્રિતમ્

વાસિતં તુ સુગન્ધાદ્યૈઃ કર્તવ્યં યદિ લભ્યતે।
આયુર્બલં યશોવૃદ્ધિં પ્રદાયાચમનીયકમ્

લભતે સાધકો નિત્યં કામાંશ્ચૈવ યથોત્થિતાન્ ।
દધિર્સર્પિર્જલ ક્ષૌદ્રં સિતા તાભિશ્ચ પઞ્ચભિઃ

પ્રોચ્યતે મધુપર્કસ્તુ સર્વદેવૌઘતુષ્ટયે।
જલં તુ સર્વતઃ સ્વલ્પં સિતાદધિઘૃતં સમમ્

સર્વેભ્ય શ્ચાધિકં ક્ષૌદ્રં મધુપર્કેપ્રયોજયેત્।
તદ્‌ દદ્યાત્ કાંસ્યપાત્રેણ રૌક્મસ્વેતમયેન વા

જ્યોતિષ્ટોમાશ્વમેધાદૌ પૂર્તે ચેષ્ટે ચ પૂજને।
મધુપર્કઃ પ્રદિષ્ટોઽયં સર્વદેવૌઘતુષ્ટિદઃ

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં સાધકઃ પરિકીર્તિતઃ।
મધુપર્કઃ સૌખ્યભોગ્યતુષ્ટિપુષ્ટિપ્રદાયકઃ

પિષ્ટાતકોઽથ કસ્તૂરી રોચનં કુઙ્કુમં તથા।
ગુડઃ ક્ષૌદ્રં પઞ્ચગવ્યં સર્વૌષધિગણસ્તથા

સિતા નિર્ણેજનં તૈલં સ્નિગ્ધસ્નેહેન તત્‌તિલાઃ ।
પ્રાન્તે તોયમિતિ પ્રાક્તં સ્નાનીયં કલ્પકોવિદૈઃ

સ્વર્ણરત્નોદકં ચૈવ કર્પૂરાદ્યધિવાસિતમ્।
તૈજસૈઃ કાંસ્યપાત્રૈર્વા શઙ્ખૈર્વા તન્નિવેદયેત્

મણ્ડલે કેશરે દેયમાદિત્યપ્રતિમાસુ ચ।
શિવલિઙ્ગે તથા ભોગે પીઠે દેવતનૌ તથા

સદ્યઃ સ્નિગ્ધં મૃન્મયં વા સર્પિઃસિન્દુરજે તથા।
શ્રીચન્દનપ્રતિષ્ઠે વા લેપયેત્ પ્રતિમાતનૌ

સ્વસ્તિકસ્થાપિતે ખડ્ગે સ્નાપયેદ્ દર્પણેઽથ વા।
એવં દદ્યાત્ તુ સ્નાનીયં મહાદેવ્યૈ વિશેષતઃ

રવિ વિષ્ણુશિવેભ્યો વા યત્ર તત્ર પ્રપૂજને।
પૂજકઃ સ્નાનદાનાત્ ત્ ચિરાયુરુપજાયતે

સમ્યક્ સ્નાનપ્રદાનાત્ તુ કલ્પાન્તં સ્વર્ગભાગ્‌ભવેત્।
યદેવ દીયતે પાદ્યં ગન્ધપુષ્પાદિકં તથા

ઉપાચારાંસ્તથા સર્વાનર્ઘ્યપાત્રાહિતૈર્જલૈઃ।
અમૃતીકરણાદ્યૈસ્તુ સંસ્કૃતૈસ્ત્વભિષિચ્ય તૈઃ

પ્રદદ્યાદિષ્ટદેવેભ્યો ગૃહ્ણાતિ ચ તતઃ સ્વયમ્।
અર્ઘ્યપાત્રાણિ તૈસ્તોયૈર્વિના યદ્‌વિનિવેદનમ્

દીયતે ચેષ્ટદેવેભ્યઃ સર્વં તન્નિષ્ફલં ભવેત્।
રાગાલ્લોભાત્ પ્રમાદાદ્ વા હ્યર્ધ્યં પાત્રામૃતીકૃતમ્

તોયં સ્રુતં સ્યાત્ પાત્રાત્ તુ પુનઃ કુર્યાત્ તદામૃતમ્।
સ્વલ્પાવશેષતોયે તુ પાત્રસ્થે હ્યમૃતીકૃતે

તત્રાન્યદુદકં દદ્યાત્ તત્‌તૈનૈવામૃતં ભવેત્।
બહૂનિ યદિ પુષ્પાણિ માલા વા પ્રચુરા યદિ

દીયન્તે ચાર્ઘ્યપાત્રસ્થૈર્જલૈઃ સંસિચ્ય ચોત્સૃજેત્।
અન્યતોયૈર્યદુત્સૃષ્ટમર્ધ્યપાત્રસ્થિતેતરૈઃ

તન્ન ગૃહ્વાતીષ્ટદેવો દત્તં વિધિશતૈરપિ।
સંસ્કૃતે ત્વર્ઘ્યપાત્રે તુ નવભિઃ પ્રતિપત્તિભિઃ

તિષ્ઠન્તિ સવતીર્થાનિ પીયૂષાણિ ચ સર્વતઃ।
તસ્માત્ તત્ર સ્થિતૈસ્તોયૈરભ્યુક્ષ્યોપચારાનુત્સૃજેત્

ન યોગ્યમર્ઘ્યપાત્રેષુ નિધાય વિનિવેદયેત્।
ઇદં તે ભૈરવ પ્રોક્તં ષટ્કં ચૈવાસનાદિકમ્।
વસ્ત્રાદિ દશ વક્ષ્યામિ શૃણુ વિજ્ઞાનવૃદ્ધયે

ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે અષ્ટષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ॥