કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 64

॥માર્કણ્ડેય ઉવાચ॥
દેવ્યાઃ કામેશ્વરીં મૂર્તિં શૃણુ વક્ષ્યામિ ભૈરવ।
યસ્યાશ્ચિન્તનમાત્રેણ સાધકો લભતે પ્રિયાન્

તન્ત્રં તસ્યાઃ પ્રથમતસ્તતોઽનુધ્યાનગોચરમ્।
તતઃ પૂજાક્રમં વક્ષ્યેં ક્રમાદ્ વેતાલ ભૈરવ

પ્રજાપતિસ્તતો વહ્નિરન્દ્રબીજં તતઃ પરમ્।
ચૂડાચન્દ્રાર્ધસહિતં ચતુર્થસ્વરસંયુતમ્

ઇદં કામેશ્વરં બીજમન્ત્રં સર્વાર્થસાધનમ્।
સ્થાનાભ્યુક્ષણયન્ત્રાદિ પાત્રન્યાસાદિકં યથા

ભૂતાપસારણાદીંશ્ચ વૈષ્ણવીતન્ત્રભાષિતાન્।
તથોક્તાનુત્તરે યન્ત્રે ગૃહ્ણીયાત્ સાધકોત્તમઃ

પ્રાણાયામત્રયં કુર્યાદ્ દહનં પ્લવન તથા।
વિશેષમણ્ડલં ચાસ્યાઃ શૃણુ વેતાલ ભૈરવ

ષટ્‌કોણં મણ્ડલં કુર્યાદ્રક્તવર્ણં તુ ચિન્તયેત્।
વિભેદ્ય શક્ત્યા શમ્ભું તુ ત્રિપુરાતન્ત્રવદ્ બુધઃ

તતઃ શક્તિં શમ્ભુનાપિ ભેદયેત્ ક્રમતઃ સુધીઃ।
ઐશાન્યાદિનૈરૃતાન્તાં રેખાં કૃત્વાથ દક્ષિણે

પશ્ચિમાત્ પૂર્વગાં રેખાં પૂર્વાદપિ તથોત્તરામ્।
ઉત્તરાત્ પશ્ચિમાન્તાં તુ કૃત્વા રેખાસ્તુ યોજયેત્

ધનુસ્તોરણસઙ્કાશં દ્વારે ચોત્તરપશ્ચિમે।
દક્ષિણં તુ ત્રિકોણં સ્યાત્ ષટ્કોણં પૂર્વમુચ્યતે

જાલન્ધરં લિખેત્ પીઠમુત્તરે પશ્ચિમે લિખેત્।
ઓડ્રપીઠં દક્ષિણે તુ કામરૂપં તુ પૂર્વતઃ

દેવ્યા દ્વાદશગુહ્યાનિ યાનિ દ્વાદશભિઃ કરૈઃ।
લિખેન્મણ્ડલકોણેષુ તાનિ દિક્ષુ ત્રયં ત્રયમ્

ષડ્‌ભિઃ ષડ્ભિસ્તુ રેખાભિઃ કર્તવ્યો મણ્ડલક્રમઃ।
અન્યદુત્તરતન્ત્રોક્તં વૈષ્ણવીતન્ત્રભાષિતમ્

મણ્ડલસ્ય ક્રમં સર્વં વિદ્ધિ વેતાલ ભૈરવ।
ૐ ક્લીં મણ્ડલતત્ત્વાય નમ ઇત્યત્ર મણ્ડલમ્

પૂજયેત્ પ્રથમં ધ્યાત્વા મણ્ડલં યોગપીઠકમ્।
પીઠે શિલાયાં વિલિખેન્મણ્ડલં યોનિમણ્ડલમ્

ત્રિકોણં વિલિખેત્ પશ્ચાદ્ વેષ્ટયેત્ કમલેન તુ।
રૂપં તુ ચિન્તયેદ્ દેવ્યાઃ કામેશ્વર્યા મનોહરમ્

પ્રભિન્નાઞ્જનસઙ્કાશાં નીલસ્નિગ્ધસિરોરુહામ્।
ષડ્‌વક્ત્રાં દ્વાદશભુજામષ્ટાદશવિલોચનામ્

પ્રત્યેકં ષટ્સુ શીર્ષેષુ ચન્દ્રાર્ધકૃતશેખરામ્।
મણિમાણિક્યમુક્તાદિકૃતમાલામુરઃ સ્થલે

કણ્ઠે ચ બિભ્રતીં નિત્યં સર્વાલઙ્કારમણ્ડિતામ્।
પુસ્તકં સિદ્ધસૂત્રં ચ પઞ્ચબાણં તુ તં તથા

ખડ્ગં શક્તિં ચ શૂલં ચ બિભ્રતીં દક્ષિણૈઃ કરૈઃ।
અક્ષમાલાં મહાપદ્મં કોદણ્ડં ચાભયં તથા

ચર્મ પશ્ચાત્ પિનાકં ચ બિભ્રતીં વામપાણિભિઃ।
શુક્લં રક્તં ચ પીતં ચ હરિતં કૃષ્ણમેવ ચ

વિચિત્રં ક્રમતઃ શીર્ષમૈશાન્યાં પૂર્વમેવ ચ।
દક્ષિણં પશ્ચિમં ચૈવ તથૈવોત્તરશીર્ષકમ્

મધ્યં ચેતિ મહાભાગ ક્રમાચ્છીર્ષાણિ વર્ણતઃ।
શુક્લં માહેશ્વરીવક્ત્રં કામાખ્યારક્તમુચ્યતે

ત્રિપુરા પીતસઙ્કાશા શારદા હરિતા તથા।
કૃષ્ણં કામેશ્વરીવક્ત્રં ચણ્ડાયાશ્ચિત્રમિષ્યતે

ધમ્મિલ્લસંયતકચં પ્રતિશીર્ષ પ્રકીર્તિતમ્।
સિંહોપરિસિતપ્રેતં તસ્મિંલ્લોહિતપઙ્કજમ્

કામેશ્વરી સ્થિતા તત્ર ઈષત્પ્રહસિતાનના।
વિચિત્રાંશુકસંવીતાં વ્યાઘ્રચર્મામ્બરાં તથા

એવં કામેશ્વરીં ધ્યાયેદ્ ધર્મકામાર્થસિદ્ધયે।
પીઠેઽન્યત્રાથવાદેવ્યાઃ પૂજાયાં કથ્યતે ક્રમઃ

પીઠે વિશેષો વક્તવ્યઃ સામાન્યે ત્વન્યદિષ્યતે।
અઙ્ગુષ્ઠાદિક્રમાદેવ સંયોજ્યાથ યુગં યુગમ્

મૂલમન્ત્રસ્યાક્ષરેણ દીર્ઘસ્વરયુતેન ચ।
ષડ્‌ભિરાદ્યૈર્ન્યસેત્ પૂર્વમઙ્ગુલીયકમેવ ચ

હૃચ્છિરસ્તુ શીર્ષવર્મનેત્રાસ્ત્રાણિ પુનસ્તથા।
ન્યસેદ્ દક્ષિણહસ્તેન ષડ્‌ભિર્મન્ત્રૈસ્તથા ક્રમાત્

આસ્યં બાહુયુગં કુક્ષિ ગુહ્યં જાનુયુગં તથા।
પાદયુગ્મં ક્રમાત્ તેસ્તુ ષડ્‌ભિર્મન્ત્રૈન્યસેત્ તથા

અષ્ટધા મૂલમન્ત્રં તુ જપ્ત્વાથાર્ઘાહિતે જલે।
તેનોપકરણં દેયં ચાભ્યુક્ષ્ય ક્રમમારભેત્

દૈશિકઃ પૂજયેદ્ દેવીં પીઠેનાદૈશિકઃ ક્વચિત્।
તસ્યૈવ હિ કરસ્પર્શાદ્ દેવી નોદ્વિજતે શિવા

યદિ દેશાન્તરાદ્ યાતઃ પીઠં દેશાન્તરં પ્રતિ।
તદ્‌દૈશિકોપદેશેન તદા પૂજાં સમારભેત્

યદ્યન્યતઃ સમાયાતા કામરૂપાદૃતે નરઃ।
તદ્‌દેશજોપદેશેન સમ્પૂજ્યફલમાપ્નુયાત્

યસ્મિન્ દેશે તુ યઃ પીઠ ઓડ્રપાઞ્ચલકાદિષુ।
તદ્‌દેશજોપદેશેન પૂજ્યઃ પીઠે સુરો નરૈઃ

ઇતોઽન્યથા પૂજને ન સમ્યક્ ફલમવાપ્નુયાત્।
મહાવિભવસ્મ્પૂર્ણૈર્વિહિતેનૈવ ભૈરવ

અનુક્તો યઃ ક્રમશ્ચાત્ર વૈષ્ણવીતન્ત્રગોચરે।
તથૈવોત્તરતન્ત્રેઽપિ પ્રોક્તો ગ્રાહ્યસ્તુ સાધુકૈઃ

પૂર્વદ્વારિ પ્રથમતઃ કામતત્ત્વં પ્રપૂજયેત્।
દક્ષિણે પ્રીતિતત્ત્વં તુ રતિતત્ત્વં ચ પશ્ચિમે

ઉત્તરે મોહનં તત્ત્વં ક્રમાદેતાનિ પૂજયેત્।
ઐશાન્યાં પૂજયેદ્ દેવ ગણૈશં દ્વારપાલકમ્

અગ્નૌ તુ ચાગ્નિવેતાલં નૈરૃત્યાં કાલમેવ ચ।
વાયવ્યાં નન્દિનં ચાપિ પૂજયેત્ ક્રમતસ્ત્વિમાન્

ચતુષ્કં પઞ્ચકં ષટ્કં ચતુષ્કં પઞ્ચકં ચતુઃ।
ષટ્કારં ચૈવ યો વેદ સ યોગ્યઃ પીઠપૂજને

ઔડ્રાખ્યં પ્રથમં પીઠં દ્વિતીયં જાલશૈલકમ્।
તૃતીયં પૂર્ણપીઠં તુ કામરૂપં ચતુર્થકમ્

ઓડ્રપીઠં પશ્ચિમે તુ તથૈવોડ્રેશ્વરી શિવામ્।
કાત્યાયનીં જગન્નાથમોડ્રેશં ચ પ્રપૂજયેત્

ઉત્તરે પૂજયેત્ પીઠં પ્રશસ્તં જાલસૈલકમ્।
જાલેશ્વરં મહાદેવં ચણ્ડીં જાલેશ્વરીં તથા

દીર્ઘિકાં ચોગ્રચણ્ડાં ચ તત્રૈવ પરિપૂજયેત્।
દક્ષિણે પૂર્ણશૈલં તુ તથા પૂર્ણેશ્વરીં શિવામ્

પૂર્ણનાથં મહાનાથં સરોજામથ ચણ્ડિકામ્।
પૂજયેદ્ દમનીં દેવીં શાન્તામપિ તથા શિવામ્

કામરૂપં મહાપીઠં નાથં કામેશ્વરીં શિવામ્।
નીલં ચ પર્વતશ્રેષ્ઠં નાથં કામેશ્વરં તથા

પૂજયેદ્ દ્વારિ પૂર્વે તુ ક્રમાદેતાંસ્તુ ભૈરવ।
ઔડ્રાદીનાં તુ પીઠાનાં ક્ષેત્રપાલાન્ ગુરૂંસ્તથા

અન્યાંસ્તુ દ્વારપાલાદીન્ સ્વે સ્વે સ્થાને પ્રપૂજયેત્।
વિશેષાત્ કામરૂપસ્ય કામેશ્વરીં પ્રપૂજયન્

તાનેવ નીલસૈલસ્થાન્ શૃણુ વેતાલ ભૈરવ।
નાથઃ કામેશ્વરો દેવો દેવી કામેશ્વરી તથા

કરાલઃ ક્ષેત્રપાલાશ્ચ ચિઞ્ચાવૃક્ષસ્તથૈવ ચ।
ત્રિકૂટે નીલશૈલસ્તુ ગુહા ચાપિ મનોભવા

બટુકઃ કમ્બલો નામ વલ્લી ચૈવાપરાજિતા।
ભૈરવઃ પાણ્ડુનાથશ્ચ શ્મશાનં હેરુકાહ્વયમ્

યોગિની ચ મહોત્સાહા તથા ચન્દ્રવતી પુરી।
લૌહિત્યો નદરાજશ્ચ પ્રાન્તા દિક્કરવાસિની

જલ્પીશાખ્યસ્તુ વાયવ્યાં કેદારાખ્યોઽથ રાક્ષસે।
એતાન્ સમ્પૂજયેદ્ દ્વારિ તથા દેવ્યાસ્તુ મણ્ડલે

દ્વારપાલો યોગિની ચ બટુકાદ્યા યથા તથા।
કામરૂપે પીઠવરે ઓડ્રાદિષ્વથ તત્ તથા

મધ્યે તુ મણ્ડલસ્યાથ દ્રાવણં શોષણં તથા।
બન્ધનં મોહનં ચૈવ તથૈવાકર્ષણાહ્વયમ્

મનોભવસ્ય બાણાંસ્તુ પશ્ચૈતાન્ પરિપૂજયેત્।
ષટ્‌કોણાગ્રેષૂત્તરાદૌ ભગાદિષટ્કમેવ ચ

ત્રિપુરાતન્ત્રમન્ત્રોક્તં પૂજયેત્ ક્રમતઃ સુધીઃ।
ગણાક્રીડાદિકં તદ્‌વત્ તથા વિદ્યાકલાદિકાન્

બટુકાન્ સિદ્ધપુત્રાદીન સિદ્ધાદ્યાશ્ચ કુમારિકાઃ।
ચતુશ્ચતુષ્કમિત્યેતચ્ચતુષ્કમિતિ ચોચ્યતે

કામં રતિં ચ પ્રીતિં ચ અનઙ્ગમેખલાદિકમ્।
સપ્ત વૈ ત્રિપુરઘ્નાદ્યા અસિતાઙ્ગાદયો નવે

માહેશ્વર્યાદિકા દેવ્યો દશભિઃ પઞ્ચભિર્ગણૈઃ।
દ્વિતીયં પપ઼ઞ્ચકં પ્રોક્તં પીઠે કામફલપ્રદમ્

આધારશક્તિમુખ્યા યે નિત્યં તત્ર પ્રતિષ્ઠિતા।
ધર્માદ્યાશ્ચ તથૈવાષ્ટૌ તથા સત્ત્વાદિકા ગુણાઃ

એકત્ર ગ્રહદિક્પાલાશ્ચતુષ્કમપરં સ્મૃતમ્।
દેવ્યાસ્તથોગ્રચણ્ડાદ્યા નાયિકાઃ પરિપૂજયેત્

પૂર્વોક્તદેશે મન્ત્રેણ ભક્ત્યા વેતાલ ભૈરવ।
આવાહનં ષોડશોપચારાણાં પ્રતિપાદનમ્

જપં ચ બલિદાનં ચ અઙ્ગાસ્ત્રાણાં પ્રપૂજનમ્।
મુદ્રા પૂર્વા વિસૃષ્ટિશ્ચ ષટ્કમેતત્ પ્રકીર્તિતમ્

એતાનિ સપ્ત જાનાતિ પ્રકારાન્ પૂજકઃ સુધીઃ।
સ એવોડ્રાદિપીઠાનિ સમ્પૂજયિતુમર્હતિ

યોઽજ્ઞાત્વા સમ્યગેતાનિ કુરુતે પીઠપૂજનમ્।
ન સમ્યક્ ફલમાપ્નોતિ હીનાયુરપિ જાયતે

ત્રિપુરાતન્ત્રમન્ત્રોક્તસ્થાનેષ્વેતેષુ ભૈરવ।
પૂજયિત્વા પ્રથમતઃ પૂજયેત્ પરમેશ્વરીમ્

કામેશ્વરિ ઇહાગચ્છ સમ્મુખી ભવ ચેશ્વરિ।
ચિન્તયિત્વાથ મનસાઽભ્યર્ચ્ય કામેશ્વરીં હૃદિ

માનસૈર્ગન્ધપુષ્પાદ્યૈસ્તતો દક્ષિણનાસયા।
નિઃસાર્ય વાયું તત્ પુષ્પમારોપ્ય મણ્ડલાન્તરે

આવાહયેન્મહાદેવીં સર્વકામેશ્વરેશ્વરીમ્।
કામેશ્વરિ ઇહાગચ્છ સમ્મુખી ભવ સન્નિધૌ

કામેશ્વરિ વિદ્મહે ત્વાં કામાખ્યાયૈ ચ ધીમહિ।
તન્નઃ કુબ્જિ મહામાયે તતઃ પશ્ચાત્ પ્રચોદયાત્

એહ્યેહિ ભગવત્યમ્બ લોકાનુગ્રહકારિણિ।
કામેશે કામરૂપે ત્વં કામકાન્તે પ્રસોદ મે

તતસ્તુ પ્રથમ સ્નાનં જલં દત્ત્વા તુ પૂજકઃ।
મૂલમન્ત્રેણ વિતરેદુપચારાંસ્તુ ષોડશ

પૂજયેન્મધ્યભાગે તુ ષડઙ્ગાનિ તતોઽર્ચ્ચયેત્।
અઙ્ગન્યાસે તુ યે મન્ત્રાઃ ક્રમે પૂર્વં તુ ભાષિતાઃ

તૈરેવ મન્ત્રૈરઙ્ગાનિ દેવ્યા અપિ ચ પૂજયેત્।
પૂર્વાદ્યષ્ટદલેષ્વેતા યોગિનીઃ પરિપૂજયેત્

યથાક્રમેણ કામાનાં સિદ્ધ્યર્થં કામદાયિકાઃ।
ગુપ્તકામાં તુ શ્રીકામાં તથૈવ વિન્ધ્યવાસિનીમ્

કોટેશ્વરીં વનસ્થાં તુ યોગિનીં પાદચણ્ડિકામ્।
દીર્ઘેશ્વરીં તુ પ્રકટાં ભુવનેશીં ક્રમાદ્ યજેત્

વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રસ્ય યાન્યષ્ટાવક્ષરાણિ તુ।
તાનિ બિન્દિબન્દુયુક્તાનિ મન્ત્રન્યાસાંશ્ચ ચ પ્રક્ષતે

મન્ત્રેષુ ષષ્ણાં કોણાનાં ષડિમાઃ પરિપૂજયેત્।
ઐશાન્યાદિક્રમેણૈવ કામાખ્યાં ત્રિપુરાં તથા

શારદાં ચ મહોત્સાહાં પ્રકટાં ભુવનેશ્વરીમ્।
સિદ્ધકામેશ્વરીં ચાપિ દેવ્યા રૂપાણિ ભૈરવ

અષ્ટપુષ્પિકયા દેવીં પુનઃ સમ્પૂજ્ય ચાષ્ટધા।
જપ્ત્વા સ્તુત્વા બલિં દત્ત્વા નત્વા મુદ્રાં પ્રદર્શ્ય ચ

દેવ્યાસ્તુ સિદ્ધચણ્ડ્યા વૈ નિર્માલ્યં પ્રતિપાદ્ય ચ।
વિસૃજ્ય મણ્ડલાદ્ દેવીં સ્થાપયેદ્ યોનિમણ્ડલે

એતત્ કામેશ્વરીતન્ત્રં કથિતં યુવયોઃ સુતૌ।
શારદાયા મહાતન્ત્રં સમન્ત્રં શૃણુ ભૈરવ

ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે ત્રિપુરાપૂજનં નામ ચતુઃષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ॥