કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 63

॥ઈશ્વર ઉવાચ॥
વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રસ્ય યથાપૂર્વં મયોદિતમ્।
મણ્ડલં પ્રતિપત્ત્યા તુ પર્યાયો મણ્ડલસ્ય યઃ

સ એવં પ્રથમં કાર્યઃ શિલાયાં પુષ્પચન્દનૈઃ।
પાત્રાદીનાં પ્રતિષ્ઠાનં તથૈવાત્રાપિ યોજયેત્

વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રસ્ય પ્રોક્તા યાઃ પ્રતિપત્તયઃ।
અત્ર તાઃ સકલા યોજ્યા આસનાદ્યૈશ્ચ પૂજનમ્

તેભ્યોઽન્યો યો વિશષોઽત્ર તદ્ વક્ષ્યે શૃણુ ભૈરવ।
પ્રથમં ભાસ્કરાયાર્ઘ્યં પ્રદદ્યાચ્શ્વેતસર્ષપૈઃ

પુષ્પચન્દનસંવીતૈઃ સગણાય મહાત્મને।
આસનાર્ચનશેષે તુ પઠોક્તાઃ સર્વદેવતાઃ

પીઠનામ્ના તુ સંયોજ્ય મણ્ડલસ્ય તુ મઘ્યતઃ।
ધ્યાનસ્વરૂપં ભિન્નં તદ્ વૈષ્ણવ્યા સહ ભૈરવ

કામાયાઃ સર્વમન્યત્ તુ મહામાયાસ્તવોદિતમ્ ।
યોગિનિસ્તુ ચતુઃષષ્ટિઃ પૂજયેચ્ચ પૃથક્ પૃથક્

ગુહાં મનોભવાં ચાપિ મહોત્સાહાં તથા સખીમ્।
અનન્તરં પૂજયેત્ તુ દિક્પાલાંશ્ચ નવગ્રહાન્

રૂપતસ્તાન્ સમુદ્‌દિશ્ય પૂજયેદિષ્ટસિદ્ધયે।
પૂર્વદ્વારે ગણપતિં પ્રથમં તુ પ્રપૂજયેત્

નન્દિનં ચ હનૂમન્તં પશ્ચિમદ્વારિ પૂજયેત્।
ભૃઙ્ગી ચોત્તરતઃ પૂજ્યો મહાકાલસ્તુ દક્ષિણે

એતે મમ દ્વારપાલા દેવ્યા દ્વારે પ્રપૂજયેત્।
પાત્રામૃતીકૃતિવિધૌ કુર્યાદ્ વૈ કામુદ્રયા

ભૂતાપસારણં કુર્યાત્ પૂર્વં તાલત્રયેણ તુ।
વામહસ્તે દક્ષિણેન પાણિના તાલમાહરેત્

હૂઁ હૂઁ ફડિતિમન્ત્રેણ વેતાલાદીંશ્ચ સારયેત્।
સર્વમુત્તરતન્ત્રોક્તં તન્ત્રં કુર્યાત્ તુ સાધકઃ

અત્રોક્તેન સ્વરૂપેણ પ્રણાયામં તથા ચરેત્।
સ્નાપયેત્ પ્રથમં દેવીં મૂલમન્ત્રેમ પૂજકઃ

મધુક્ષીરાજ્યદધિભિર્ગોમૂર્ત્રૈર્ગોમયૈસ્તથા।
રત્નોદકૈઃ શર્કરાભિર્ગુડરત્નકુશોદકૈઃ

સિતસર્ષપમુદ્ગાભ્યાં તિલક્ષીરૈસ્તથા યવૈઃ।
રક્તચન્દનપુષ્પૈશ્ચ દૂર્વાભી રોચનાયુતૈઃ

નવભિર્વિતરેદર્ઘ્યં શિલાયાં યોનિસન્નિધૌ।
આસનં પાદ્યમર્ઘ્યં ચ તત આચમનીયકમ્

મધુપર્કં સ્નાનજલં વસ્ત્રં ચન્દનભૂષણમ્।
પુષ્પં ધૂપં ચ દીપં ચ નેત્રાઞ્જનમતઃ પરમ્

નૈવેદ્યાચમનીયે ચ પ્રદક્ષિણનમસ્કૃતી।
એતે ષોડશ નિર્દિષ્ટા ઉપચારાસ્તુ પીઠતઃ

આવાહયેન્મહાદેવીં ગાયત્ર્યા કામયોગયા।
તામેવ વિદ્ધિ વેતાલ ગુહ્યં ભૈરવદૈવતમ્

કામાખ્યે ત્વમિહાગચ્છ યથાવન્મમ સન્નિધૌ।
પૂજાકર્મણિ સાન્નિધ્યમિહ કલ્પય કામિનિ

કામાખ્યાયૈ ચ વિદ્મહે કામેશ્વર્યે તુ ધીમહિ।
તતઃ કુર્યાન્મહાદેવી તતશ્ચાનુ પ્રચોદયાત્

એષા તુ કામગાયત્રી પૂજયેદનયા શુભામ્।
પૂજાવસાને ચ બલીન્દેવ્યાઃ પ્રીત્યૈ નિવેદયેત્

રુદ્રાક્ષમાલયા જાપ્યમાદાયૈવ સમાચરેત્।
ત્રયક્ષરૈર્મૂલમન્ત્રસ્ય ત્રિધા વૃત્તઃ પ્રપૂજયેત્

કામાખ્યાયાઃ ષડઙ્ગાનિ આહ્વાનાનન્તરે તથા।
વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રસ્ય કરાઙ્ગન્યાસયોશ્ચ યે

સ્વરાઃ પ્રોક્તાસ્તૈઃ સ્વરૈસ્તુ સાર્દચન્દ્રૈઃ સબિન્દુકૈઃ।
મૂલમન્ત્રાદ્યક્ષરાભ્યાં યુગપત્તુ નિયોજિતૈઃ

કનિષ્ઠાદિક્રમેણૈવ હ્યઙ્ગન્યાસં સમાચરેત્।
અઙ્ગન્યાસકરન્યાસૌ કૃત્વા પશ્ચાત્તુ સાધકઃ

હૃચ્છિરસ્તુ શિખાવર્મનેત્રાસ્યોદરપૃષ્ઠતઃ।
બાહ્વોઃ પાણ્યોર્જઙ્ઘયોસ્ચ પાદયોશ્ચાપિ વિન્યસેત્

અભયં વરદં હસ્તમક્ષમાલાં ચ સૂત્રકમ્।
પૂજયેચ્છશિનં સૂર્યં શિરશ્ચાદ્રકલાં તથા

રક્તપદ્‌મં શવં ચૈવ લૌહિત્યં બ્રહ્મપુત્રકમ્।
મનોભવાં શિલાં તત્ર શક્તિસ્થાં શવમધ્યતઃ

દેવ્યાઃ પ્રપૂજયેદ્ભક્તઃ કારવાલં ચ પાર્શ્વતઃ।
પીઠાદિદેવતાસ્તત્ર યજેત્ કામેશ્વરીં શુભામ્

ત્રિપુરાં પૂજયેન્મધ્યે પીઠપ્રત્યધિદેવતામ્।
શારદાં ચ મહોત્સાહાં મધ્ય એવ પ્રપૂજયેત્

ચણ્ડેશ્વરી મહાદેવી દેવ્યા નિર્માલ્યધારિણી।
યોનિમુદ્રા સમાખ્યાતા કામાખ્યા વિસર્જને

ઇદં દ્રવ્યં તુ સિન્દૂરચ્દનાગુરુકુંઙ્કુમૈઃ।
ઇતિ યો હિ મયા પ્રોક્તો વિશેષઃ પરિપૂજને

એભિર્વિશેષૈઃ સહિતં વૈષ્મવીતન્ત્રગોચરમ્।
સર્વં કલ્પં સમાસાદ્ય કામાખ્યાં પરિપૂજયેત્

અનેનૈવ વિધાનેન કામાખ્યાં યસ્તુ પૂજયેત્।
મનોભવગુહામધ્યે સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

બ્રહ્માણી ચણ્ડિકા રૌદ્રી ગૌરીન્દ્રાણી તથૈવ ચ।
કૌમારી વૈષ્ણવી દુર્ગા નરસિંહી ચ કાલિકા

ચામુણ્ડા શિવદૂતી ચ વારાહી કૌશિકી તથા।
માહેશ્વરી શાઙ્કરી ચ જયન્તી સર્વમઙ્ગલા

કાલી કપાલિની મેધા શિવા સાકમ્ભરી તથા।
ભીમા શાન્તા ભ્રામરી ચ રુદ્રાણી ચામ્બિકા તથા

ક્ષમા ધાત્રી તથા સ્વાહા સ્વધાપર્ણા મહોદરી।
ઘોરરૂપા મહાકાલી ભદ્રકાલી ભયઙ્કરી

ક્ષેમકરી ચોગ્રચણ્ડા ચણ્ડોગ્રા ચણ્ડનાયિકા।
ચણ્ડા ચણ્ડવતી ચણ્ડી મહામોહા પ્રિયઙ્કરી

કલવિકરિણી દેવો બલપ્રમથિની તથા।
મદનોન્મથિની દેવી સર્વભૂતસ્ય દામનો

ઉમા તારા મહાનિદ્રા વિજયા ચ જયા તથા।
પૂર્વોક્તાઃ સૈલપુત્ર્યાદ્યા યોગિન્યષ્ટૌ ચ યાઃ ક્રમાત્

તાભિરેભિશ્ચ સહિતાઃ ચતુઃષષ્ટિં ચ યોગિનોઃ।
પૂજયેન્મણ્ડલસ્યાન્તઃ સર્વકામાર્થસિદ્ધયે

નાનાવિધં તુ નૈવેદ્યં પાનં પાયસમેવ ચ।
મોદકાપૂપપિષ્ટાદિ દેવ્યૈ સમ્યક્ પ્રદાપયેત્

એવં તુ પૂજયેદ્ દેવીં કામાક્યાં વરદાયિનીમ્।
ભક્તિયુક્તો નરો યસ્તુ સર્વાન્ લભતે પ્રિયાન્

મહોત્સાહા તુ યા દેવી મહામાયા તુ સા સ્મૃતા।
વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રેણ સા પૂજ્ય યોનિમણ્ડલે

તદેવ મણ્ડલં ચાસ્ય હ્યઙ્ગન્યાસં તથૈવ ચ।
સા એવ પૂજાપર્યાયે તદ્‌ધ્યાનં સૈવ દૈવતા

તન્ત્રં તદેવમુક્તં તુ તસ્માન્નાન્યં તુ કિઞ્ચન।
મણ્ડલાદિવિસૃષ્ટ્યર્થં મહામાયામહોત્સવે

યત્પ્રોક્તં તેન તાં દેવીં મહોત્સાહાં તુ મણ્ડલે।
સ્નાનપૂર્વં પૂજયેત્તુ મધ્વાજ્યાદિભિરાસવૈઃ

શૃણુતં ત્રિપુરામૂર્તેઃ કામાખ્યાયાઃ પ્રપૂજનમ્।
એતસ્યા મૂલમન્ત્રં તુ પૂર્વમુત્તરતન્ત્રકે

યુવયોરિષ્ટયોઃ સ્મ્યક્ ક્રમાત્ તત્ પ્રતિપાદિતમ્।
વાગ્ભવં કામબોજં તુ ડામરં ચેતિ તત્ત્રયમ્

સર્વધર્માર્થકામાદિસાધકં કુણ્ડલીયુતમ્।
ત્રીણ્યસ્માત્ પુરતો દદ્યાદ્ દુર્ગા ધ્યાતા મહેશ્વરી

ત્રિપુરેતિ તતઃ ખ્યાતા કામાખ્યા કામરૂપિણી।
તસ્યાસ્તુ સ્નાપનં યાદૃક્કામાખ્યાયાઃ પ્રકીર્તિતમ્

તેનૈવ સ્નાપનં કુર્યાન્મૂલમન્ત્રેણ પૂજકઃ ।
ત્રિકોણં મણ્ડલં ચાસ્યાસ્ત્રિપુરં તુ ત્રિરેખકમ્

મન્ત્રં તુ અક્ષરં જ્ઞેયં તથા રૂપં ત્રયં પુનઃ।
ત્રિવિધા કુણ્ડલી શક્તિસ્ત્રિદેવાનાં ચ સૃષ્ટયે

સર્વં ત્રયં ત્રયં યસ્માત્ ત્રિપુરા તેન સા સ્મૃતા।
ઉદીચ્યાદ્યથ પૂર્વાન્તા રેખાઃ કાર્યાસ્તુ મણ્ડલે

ત્રિસ્ત્રિરેખાસ્તુ કર્તવ્યાસ્તા એવ પુષ્પચન્દનૈઃ।
ઐશાન્યમથ નૈરૃત્યાં મન્ત્રં કૃત્વા તુ સંલિખેત્

નૈઋત્યાં ચૈવ વાયવ્યાં તતો હ્યૈશાન્યગાં પુનઃ।
એવં ત્રિકોણં વિલિખેન્મણ્ડલસ્યાન્તરે પુનઃ

ઐશાન્યાદ્યાસ્તુ યા રેખા સા તુ શક્તિર્નિગદ્યતે।
નૈરૃત્યાં વાયવીં યાતા તતો હ્યૈશાન્યગા તુ યા

સા તુ શમ્ભુઃ સમાખ્યાતા શક્ત્યા શમ્ભું વિભેદ્‌યેત્।
શક્ત્યા વિભિન્નં ભૂતેશં વેષ્ટયેત્ કમલેન તુ

અષ્ટપત્રેણ તાં ધ્યાત્વા ત્રિવર્ણાં પ્રાક્ પ્રપૂજયેત્।
ત્રિભિસ્ત્રિભિસ્તુ રેખાભિઃ શક્તિં શમ્ભું ચ વેષ્ટયેત્

સ્થાનસ્યાબ્યુક્ષણં સમ્યદ્ધ માર્જનં લિખનં તથા।
અસ્ત્રમન્ત્રપ્રયોગાણાં ભૂતાનામપસારણમ્

વૈષ્ણવીતન્ત્રમન્ત્રોક્તં તથૈવોત્તરતન્ત્રકે।
યત્ પ્રોક્તં તત્ તુ સામાન્યં પ્રાક્ કુર્યાત્ સાધકો નરઃ

ત્રિપુરાયા વિશેષેણ સહિતં પૂજનક્રમમ્।
એતત્ ત્રિકોણં દેવાનાં ત્રયાણાં સ્થાનમિષ્યતે

ઐશાન્યાં તુ તથેશાનો નૈરૃત્યાં ચતુરાનનઃ।
વાયવ્યાં તુ તથા બ્રહ્મા ષટ્‌કોણેષુ પ્રકીર્તિતાઃ

દલં ત્વેકપુરં પ્રોક્તં કેશરં ચાપરં પુરમ્।
પુરં શેષં ત્રિકોણં તુ ત્રિકોણં મણ્ડલં સ્મૃતમ્

દલેષુ કેશરે ચાપિ ત્રિકોણે ચ ત્રિધા ત્રિધા।
રેખાસ્તુ વિહિતાઃ સમ્યક્ કુર્યાત્ તત્ર પુનઃ પુનઃ

ઉત્તરં તદ્ ભવેદ્ દ્વારં તસ્ય વૈ ધનુરાકૃતિઃ।
પૂર્વદ્વારં તુ ષટ્‌કોણં ચતુષ્કોણં તુ દક્ષિણે

પશ્ચિમં તોરણાકારં યથા ચાન્યત્ર મણ્ડલે।
ઐશાન્યાં પઞ્ચબાણાંસ્તુ લિખેદ વહ્નૌ ચ તદ્‌ધનુઃ

નૈરૃત્યાં પુસ્તકં ચાપિ વાયવ્યામક્ષમાલિકામ્।
એવં કૃત્વા મણ્ડલં તુ ધૃત્વા વામેન પાણિના

વાગ્‌વેશ્મને નમ ઇતિ મણ્ડલં પૂજયેત્ તતઃ।
પૂજયિત્વા તતો ભૂતાન્ નાલિકાત્રિતયેન તુ

મૂલમન્ત્રેણ પૂર્વોક્તૈર્મન્ત્રૈરપિ સમાચરેત્।
નવભિશ્છોટિકાભિસ્તુ ત્રિદા કૃત્વા તુ વેષ્ટનમ્

અભ્યુક્ષણં તતઃ કુર્યાદ્ ભૂતાનામપસારણમ્।
પ્રતિપત્તિસ્તુ પાત્રસ્ય અર્ધ્યાર્થં નવધા પુનઃ

પૂર્વવત્ સાધકઃ કુર્યાદ્ દહનં પ્લવનં તથા।
અમૃતીકરણં કુર્યાત્ પ્રથમં ધેનુમુદ્રયા

યોનિમુદ્રાં તતઃ કુર્યાત્ પાત્રતોયં તુ ત્રિઃ સ્પૃશેત્।
માર્તણ્ડભૈરવાયાર્ઘ્યં દૂર્વાભિઃ સિદ્ધસર્ષપૈઃ

રક્તપુષ્પૈશ્ચન્દનૈશ્ચ સગણાય નિવેદયેત્।
પાણિકચ્છપિકાં કૃત્વા ચિન્તનં યોનિમુદ્રયા

આદૌ મધ્યે ચ કર્તવ્યં ક્રમાદ્ વેતાલભૈરવ।
અસ્ત્રમન્ત્રેણ પાત્રસ્ય સ્થાપનાર્થં તુ મણ્ડલમ્

ષટ્‌કોણં તુ લિખેત્ પૂર્વં તન્મન્ત્રસ્થાપનેઽપિ ચ।
ઐઁ આઁ ક્લીમિતિ મન્ત્રેણ ત્રિધા પાત્રે જલં ક્ષિપેત્

ત્રિધા ગન્ધં ચ પુષ્પં ચ ત્રિધા દૂર્વાક્ષતં પુનઃ।
હ્રાઁ હ્રીઁ હ્રૂઁ હ્રૈઁ હ્રૌમિતિ ચ અઙ્ગુષ્ઠાદિ ક્રમાન્ન્યસેત્

ૐ હ્ર ઇત્યસ્ત્રમન્ત્રેણ પાણિપૃષ્ઠતલે તથા।
હૃદયાદિક્રમાત્ પશ્ચાન્ન્યાસં કુર્યાત્ ત્રિધા ત્રિધા

સંયોજ્ય પાણ્યોઃ ક્રમતશ્ચાઙ્ગુષ્ઠાદિ દ્વયં દ્વયમ્।
ત્રિધા ત્રિધા પૃથક્ કુર્યાચ્છેષાઙ્ગાનિ ચ વિન્યસેત્

કર્ણરન્ઘ્રે તથા બ્રહ્મદ્વારં કેશતલં તથા।
નાસિકારન્ધ્રયુગલં જાનુયુગ્મં પદદ્વયમ્

ત્રિધા ત્રિધા ન્યસેદેભિઃ ષડ્‌ભિર્મન્ત્રૈઃ પૃથક્ પૃથક્।
પ્રાણાયામં તતઃ કુર્યાત્ પૂરકૈઃ સ્તમ્ભકૈસ્તથા

રેચકેનાપિ ત્રિપુરામૂર્તિ દેવીં વિચિન્તયેત્।
દહનપ્લવનં કૃત્વા આદ્યાં મૂર્તિં વિચિન્તયેત્

ત્રિધાદૃત્યાથ હૃદયે તાં મુર્તિં શૃણુ ભૈરવ।
સિન્દૂરપુઞ્જસંકાશાં ત્રિનેત્રાં તુ ચતુર્ભુજામ્

વામોર્ધ્વે પુષ્પકોદણ્ડં ધૃત્વાધઃ પુસ્તકં તથા।
દક્ષિણોર્ધ્વે પઞ્ચબાણાનક્ષમાલાં દધાત્યધઃ

ચતુર્ણાં કુણપાનાં તુ પૃષ્ઠેઽન્યં કુણપાન્તરમ્।
નિધાય તસ્ય પૃષ્ઠે તુ સમપાદેન સંસ્થિતામ્

જટાજૂટાર્ધચન્દ્રેણ સમાબદ્ધશિરોધરામ।
નગ્નાં ત્રિવલિભેદેન ચારુમધ્યાં મનોહરામ્

સર્વાલઙ્કારસમ્પૂર્ણાં સર્વાઙ્ગસુન્દરી શુભામ્।
સ્રવદ્‌દ્રવિણસન્દોહાં સર્વલક્ષણસંયુતામ્

એનાં તુ પ્રથમં ધ્યાત્વા ત્રિધાત્માનં તુ ચિન્તયેત્।
તદ્રૂપં ચ તતઃ પશ્ચાત્ પુષ્પં તદ્‌વાગ્ભવેન તુ

સ્વમસ્તકે પુનર્દદ્યાદઙ્ગન્યાસં પુનસ્તથા।
મન્ત્રદ્વંય ત્રિધા જપ્ત્વા વાગ્ભવાદ્યં તુ સાધકઃ

અઘ્યપાત્રસ્ય તોયેષુ તૈસ્તોયૈઃ સેચયેચ્ચિરઃ।
પજોપકરણં ચાપિ ત્રિરભ્યુક્ષ્ય તથૈવ તુ

કામપીઠં તતો ધ્યાત્વા પૂજયેત્ ક્રમતસ્ત્વિમાન્।
ગણેશં ચ ગણાધ્યક્ષં ગણનાથં તથૈવ ચ

ગણક્રીડં ચ પૂર્વાદિદ્વારે મન્ત્રેણ પૂજયેત્।
હૈરમ્બબીજમેતેષાં મન્ત્રસ્તુ પરિકીર્તિતઃ

વિદ્યાશાન્તિનિવૃત્તિશ્ચ પ્રતિષ્ઠા દ્વારપાલકાઃ।
કલાન્તાઃ પૂજયેત્ સમ્યક્ પૂર્વાદિક્રમતસ્તથા

સિદ્ધપુત્રં જ્ઞાનપુત્રં તથા સહજપુત્રકમ્।
શેષં સમયપુત્રં તુ પૂજયેત્ બટુકાનિમાન્

પ્રત્યેકં તુ શ્રિયં દેવીં બટુકાનાં પરે વરે।
શ્રીમિત્યનેન મન્ત્રેણ પૂર્વાદૌ પૂજયેત્ ક્રમાત્

સિદ્ધસ્ય સહજસ્યાથ જ્ઞાનસ્ય સમયસ્ય ચ।
કુમારીં પૂજયેત્ કોણે ઐશાન્યાદો તુ મણ્ડલે

ગોરટં ડામરં ચૈવ લોહજઙ્ઘં તથૈવ ચ।
ભૂતનાથં ક્ષેત્રપાલમીશાનાદૌ પ્રપૂજયેત્

મણ્ડલસ્ય ચ મધ્યે તુ પપ઼ઞ્ચબાણાન્ પ્રપૂજયેત્।
દ્રાવણં શોષણં ચૈવ બન્ધનં મોહનં તથા

આકર્ષણં ચ મધ્યેન મન્ત્રેણૈવ પ્રપૂજયેત્।
તતસ્ત્રિષ્વથ કોણેષુ પૂજયેત્ તુ ત્રિયોગિનીઃ

ભગં ચ ભગજિહ્વાં ચ ભગાસ્યામુત્તરાદિકમ્ ।
ક્રમાત્તુ પૂજ્યસ્તિસ્રો અન્યા મધ્યે ત્રિકોણકે

ભાગમાલિનીં તુ પ્રથમે દ્વિતીયે તુ ભગોદરીમ્।
તૃતીયે ભગરોહાં તુ યોગિનીં કામરૂપિણીમ્

અનઙ્ગકુસુમાં દેવીં તથૈવાનઙ્ગમેખલામ્।
અનઙ્ગમદનાં ચૈવ હ્યનઙ્ગમદનાતુરામ્

અનઙ્ગવેશાં ચાનઙ્ગમાલિનીં મદનાનુતુરામ્ ।
દલકેશરમધ્યે તુ હ્યષ્ટમીં મદનાઙ્ગકુશામ્

શૈલપુત્ર્યાદયશ્ચાષ્ટૌ ત્રિપુરાપૂજનક્રમે।
એતન્નામભિરવ્યગ્રા બભૂવુઃ કામયોગિનીઃ

વાગ્‌ભવેન તથા દુર્ગાં નેત્રબીજાન્તકેન તુ।
અઙ્ગન્યાસં સમન્ત્રૈસ્તુ ષડ્ભિરષ્ટાવિમાન્ પુનઃ

પૂજયેત્ ક્ષેત્રપાલાંસ્તુ મવ્યે કિઞ્જલ્કપત્રયોઃ।
હેતુકં વિપુરઘ્નં ચ અગ્નિજિહ્વં તથૈવ ચ

અગ્નિવેતાલસંજ્ઞં ચ કાલં ચાથ કરાલકમ્।
એકપાદં ભીમનાથમુત્તરાદિક્રમેણ તુ

એભિરેવાષ્ટભિર્મન્ત્રૈઃ કામરાજેન સંયુતૈઃ।
નવૈતાનસિતાઙ્ગાદીન્ નાયકાન્ પૂજયેત્ ક્રમાત્

મણ્ડલસ્ય ચતુર્દિક્ષુ દ્વૌ દ્વૌ પૂર્વાદિષુ ક્રમાત્।
પદ્મમણ્ડલયોર્મધ્યે શેષમેકં તુ પૂજયેત્

અસિતાઙ્ગો રુરુચણ્ડઃ ક્રોધોન્મત્તૌ ભયઙ્કરઃ।
કપાલી ભીષણશ્ચૈવ સંહારશ્ચેતિ વૈ નવ

ઐશાન્યાદિક્રમાદ્ દ્વે દ્વે નાયિકાં પૂજયેન્નરઃ।
પદ્મમણ્ડલયોર્મધ્યે અગ્નૌ દ્વે ચ પ્રપૂજયેત્

બ્રહ્માણીં ભૈરવીં ચૈવ તથા માહેસ્વરીમપિ।
કૌમારીં વૈષ્ણવીં ચૈવ નારસિંહીં તથૈવ ચ

વારાહીં ચ તથેન્દ્રાણીં ચામુણ્ડાં ચણ્ડિકાં તથા।
આધારશક્તિપ્રભૃતીન્ મણ્ડલસ્ય તુ મધ્યતઃ

વૈષ્ણવી તન્ત્રકલ્પોક્તાન્ સર્વાન્ ભૈરવ પૂજયેત્।
શિવસ્ય પઞ્ચ યાઃ પ્રોક્તાઃ સદ્યોજાતાદયઃ પુરા

મૂર્તયસ્તાઃ પદ્મધ્યે પઞ્ચપ્રેતત્વમાગતાઃ।
તાઃ પઞ્ચ પૂજયેન્મધ્યે રક્તપદ્‌મં શવં તથા

સિંહં ચ પૂજયેત્ તત્ર જગદાધારસંજ્ઞિતમ્।
જયન્તીં મઙ્ગલાં કાલીં ભદ્રકાલીં કપાલિનીમ્

દુર્ગાં ક્ષમાં શિવાં ધાત્રીં સ્વધાં સ્વાહાં ચ પૂજયેત્।
ઉગ્રચણ્ડા પ્રચણ્ડા ચણ્ડોગ્રા ચણ્ડનાયિકા

ચણ્ડા ચણ્ડવતી ચૈવ ચણ્ડરૂપાતિચણ્ડિકા।
એતાઃ સમ્પૂજયેન્મધ્યે મણ્ડલસ્ય વિશેષતઃ

આદિત્યાદીન્ ગ્રહાન્ સર્વાન્ રૂપતો હ્યસ્ત્રસંયુતાન્.
ક્રમાત્ પ્રત્યેકમુદ્દિશ્ય પાર્શ્વે પાર્શ્વે પ્રપૂજયેત્

દિક્‌પાલાનાં તુ મન્ત્રેણ તથા સર્વાંસ્તુ દિક્પતીન્।
અસ્ત્રમન્ત્રૈસ્તુ તાન્ સર્વાંસ્તેષાં મન્ત્રાણિ ભારવ

નાથં કામેશ્વરં તત્ર એકવક્ત્રં ચતુર્ભુજમ્।
ભસ્મસ્વેતં મધ્યહૃદિ રક્તપુષ્પૈસ્તુ કુઙ્‌કુમૈઃ

ત્રિશૂલં ચ પિનાકં ચ વામહસ્તદ્વયે સ્થિતમ્ ।
ઉત્પલં બીજપૂરં ચ દક્ષિણદ્વિતયે તથા

શ્વેતપદ્મોપરિસ્થં ચ ધ્યાત્વા મધ્યે પ્રપૂજયેત્।
કામાખ્યાં મૂર્તિતો ધ્યાત્વા કામાખ્યામપિ પૂજયેત્

કામેશ્વરીં તત્ર દેવીં પૂજયેત્ પરમેશ્વરીમ્।
વક્ષ્યમાણેન રૂપેણ તત્ર વેતાલભૈરવૌ

કરાલં ક્ષેત્રપાલં લ કર્ત્રિખર્પરધારિણમ્।
પૂજયેદીશમત્યર્થં દંષ્ટ્રાભિન્નાધરં ભયમ્

તિન્તિડીં કલ્પવઋક્ષં સુચ્છાયં રત્નભૂષિતમ્।
ત્રિકૂટં કૃષ્ણવર્ણં ચ નીલશૈલં મહાદ્યુતિમ્

મનોભવાં ગુહાં તત્ર પઞ્ચવ્યામાયતાં સુભાવમ્।
રત્નમણ્ડલસંયુક્તાં રક્તવર્ણાં સુવર્ત્તુલામ્

અપરાજિતાં ચ વલ્લીં ચ વ્યામત્રયસુવિસ્તૃતામ્।
આરક્તવર્ણાં સતતં કુસુમૈરૂપશોભિતામ્

બટુકં કમ્બલાખ્યં તુ સ્વર્ણગૌરં ગજાસનમ્।
દ્વિભુજં દક્ષિણે દણ્ડપાણિં વામે કપાલકમ્

બિભ્રતં પુરતો દેવ્યાઃ પૂજ્યો વિઘ્નવિપત્તયે।
ભૈરવઃ પાણ્ડુનાથશ્ચ રક્તગૌશ્ચર્ભુજઃ

ગદાં પદ્મં ચ શક્તિં ચ ચક્રં ચાપિ કરેષુ ચ।
બિભ્રદ્ દેવ્યાઃ પુરોભાગે પૂજ્યોઽયં વિષ્ણુરૂપધૃક્

શ્મશાનં હેરુકાખ્યં ચ રક્તવર્ણં ભયઙ્કરમ્।
અસિચર્મધરં રૌદ્રં ભુઞ્જનાં મનુજામિષમ્

તિસૃભિર્મુણ્ડમાલાભિર્ગલદ્રક્તાબિરાજિતમ્।
અગ્નિનિર્દગ્ધવિગલદ્‌દન્તપ્રેતોપરિસ્થિતમ્

પૂજ્યેચ્ચિન્તનેનૈવ શત્રસ્વાહનભૂષણમ્।
મહોત્સાહાં યોગિનીં તુ મહામાયાસ્વરૂપિણીમ્

ધ્યાનતો રૂપતસ્તાં તુ દેવ્યા અગ્રે પ્રપૂજયેત્।
પુરીં ચન્દ્રવતીં દેવ્યા નીલપર્વતપૂર્વત

યોજનદ્વયવિસ્તીર્ણામર્ધયોજનમાયતામ્ ।
ઉચ્ચૈરનેકપ્રસાદ સૌધસદ્મવિભૂષિતામ્

મણિરત્નસુવર્ણૌ ઘજાતપ્રાસાદવિસ્તૃતામ્।
ક્રીડાસરોવરૈઃ સદ્ભિઃ સઞ્છન્નાં વિકચૈઃ કચૈઃ

સંયુતાં પૂજયેત્ તત્ર દેવ્યા અગ્રે સમન્ત્રકમ્।
લૌહિત્યં રક્તગૌરાઙ્ગં નીલવસ્ત્રવિભૂષિતમ્

રત્નમાલાસમાયુક્તં ચતુર્બાહુસમન્વિતમ્।
પુસ્તકં શ્વેતપદ્મં ચ બિભ્રતં દક્ષિણે કરે

વામે શક્તિધ્વજં ચૈવ શિશુમારસ્થિતં શુભમ્।
પીઠેશ્વરાનિમાન્ મધ્યે મન્ત્રેરેતૈઃ પ્રપૂજયેત્

નાથ કામેશ્વરં દેવં પ્રાસાદેન પ્રપૂજયેત્।
કામેશ્વર્યાસ્તુ મન્ત્રેણ યજેત્ કામેશ્વરી શુભામ્

દ્વાવુપાન્તૌ બલેનૈવ મદનાન્તે ચ તત્ક્રમાત્।
યોજયેન્નાદબિન્દુભ્યાં માયાકરણમન્ત્રકમ્

ચણ્ડિકાનેત્રબીજસ્ય યચ્છેષમક્ષરં તુ તત્।
કલ્પં તિન્તિડિકાવૃક્ષમન્ત્રમેતત્ પ્રકીર્તિતમ્

ઉગ્રાયા મધ્યબીજં તુ નીલશૈલસ્ય મન્ત્રકમ્।
મનોભવસ્ય બીજં તુ મહાદેવેન સંહિતમ્

આદિસ્થેનેન્દુના બિન્દુયુક્તં વાન્તેન યોજિતમ્।
મનોભવગુહાયાં તુ મન્ત્રમેતત્ પ્રકીર્તિતમ્

વૈષ્ણવોતન્ત્રમન્ત્રસ્ય યચ્છેષં બીજમસ્વરમ્।
તદધો વાન્તસંશ્લિષ્ટં ચતુર્થસ્વરસંયુતમ્

ચન્દ્રબિન્દુસમાયુક્તં તન્મન્ત્રઞ્ચાપરાજિતમ્।
હયગ્રીવસ્વરૂપસ્ય વિષ્ણોર્યદ્‌બીજમુત્તમમ્

કમ્બલસ્ય તુ તન્મન્ત્રં પૂજનં પરિકીર્તિતમ્।
કેવલઃ સપ્રરોહાદિષષ્ઠસ્વરસમન્વિતઃ

ચન્દ્રબિન્દુસમાયુક્તં હયગ્રીવસ્ય બીજકમ્।
ભૈરવં પાણ્ડુનાથં ચ વનમાલિસ્વરૂપિણમ્

વારાહેમ તુ બીજેન પૂજયેત્ તુ વિધાનતઃ।
સપરૌ દ્વાવનુસ્વારવિસર્ગાભ્યાં તુ સંયુતૌ

મહાભૈરવમન્ત્રેણ ભૈરવાન્તેન પૂજયેત્।
મહોત્સાહાં મહામાયાં દ્વિતીયાષ્ટાક્ષરેણ તુ

દેવીતન્ત્રોદિતેનૈવ પૂજયેદ્ ભૂતિવૃદ્ધયે।
આદ્યાક્ષરં તુ સામીન્દુબિન્દુભ્યાં સમલઙ્કૃતમ્

સ્વનામ્નશ્ચન્દ્રવત્યાસ્તુ પૂજામન્ત્રં પ્રકીર્તિતમ્।
સર્વલક્ષણસમ્પૂર્ણં સર્વાલઙ્કારભૂષિતમ્

લૌહિત્યનદરાજસ્ય બ્રહ્મપુત્રસ્ય ભૂતિદમ્।
બ્રહ્મબીજં તુ મન્મત્રં વહ્નિભાર્યાન્તમિષ્યતે

દ્વિતીયં ત્રિપુરારૂપં તથૈવ તુ તૃતીયકમ્।
આવાહનાર્થં દેવ્યાસ્તુ ચિન્તયેદ્ યોનિમુદ્રયા

બન્ધૂકપુષ્પસઙ્કાશાં જટાજૂટેન્દુમણ્ડિતામ્।
સર્વલક્ષણસમ્પૂર્ણાં સર્વાલઙ્કારભૂષિતામ્

ઉદ્યદ્રવિપ્રભાં પદ્મપર્યઙ્કેષુ સુસંસ્થિતામ્।
મુક્તારત્નાવલીયુક્તાં પીનોન્નતપયોધરામ્

વલીવિભઙ્ગચતુરામાસવામોદમોદિતામ્।
નેત્રાહ્ણાદકરીં શુભ્રાં ક્ષોમણીં જગતાં તથા

ત્રિનેત્રાં યોનિમુદ્રાયામીષદ્ધાસસમાયુતામ્।
નવયૌવનસમ્પન્નાં મૃણાલાભચતુર્ભુજામ્

વામાર્ધે પુસ્તકં ધત્તે અક્ષમાલાં તુ દક્ષિણે।
વામેનાભયદાં દેવીં દક્ષિણાર્ધે વરપ્રદામ્

સ્રવદ્રક્તૌઘસૂર્યાભાં શિરોમાલાં તુ બિભ્રતીમ્।
આપાદલમ્બિનીં કલ્પદ્રુ મમાસાદ્ય સંસ્થિતામ્

કદમ્બોપવનાન્તસ્થાં કામાહ્લાદકરીં શુભામ્।
દ્વિતીયાં ત્રિપુરાં ધ્યાયેદેવંરૂપાં મનોહરામ્

તૃતીયં ત્રિપુરારૂપં શૃણુ વેતાલભૈરવ।
જવાકુસુમસઙ્કાશાં મુક્તકેશીં શુભાનનામ્

સદાશિવં હસન્તં તુ પ્રેતવદ્ વિનિધાય વૈ।
હૃદયે તસ્ય દેવસ્ય હ્યર્દ્ધપદ્માસનસ્થિતામ્

રક્તોત્પલૈર્મિશ્રિતાં તુ મુણ્ડમાલાં પદાનુગામ્।
ગ્રીવાયાં ધારયન્તી તુ પીનોન્નતપયોધરામ્

ચતુર્ભુજાં તથા નગ્નાં દક્ષિણાર્ધેઽક્ષમાલિનીમ્।
વરદાં તદધો વામે જગન્માયાં તથાભયામ્

અધસ્તુ પુસ્તકં ધત્તે ત્રિન્ત્રાં હસિતાનનામ્।
સ્રવદ્રુધિરભોગાર્તાં તથા સર્વાઙ્ગસુન્દરીમ્

એવંવિધં તૃતીયં તુ રૂપં ધ્યાયેત્ તુ પૂજકઃ।
આદ્યં તુ વાગ્ભવં રૂપં દ્વિતીયં કામરાજકમ્

ડામરં મોહનં ચાપિ તૃતીયં પરિકીર્તિતમ્।
એકૈકં તુ ત્રિરૂપાણિ પ્રાગ્વિચિન્ત્યાર્થસાધકઃ

મન્ત્રત્રયેણ પ્રત્યેકં હૃદિ ષોડશકૈસ્તથા।
પૂજયેદુપચારૈસ્તુ બહિર્યદ્‌વત્તથૈવ ચ

મન્ત્રત્રયં તથૈકત્ર કૃત્વા ચ મનમૂર્તયઃ।
કર્તવ્યા એકતસ્તત્ર મધ્યરૂપે નિવેશયેત્

નસાપુટેન નિઃસાર્ય દક્ષિણેનાથ તાં પુનઃ।
અવતાર્ય કરાભ્યાં તુ દેવીમાવાહયેત્ ત્રિધા

ગાયત્રીત્રયમુચાર્ય સ્નાપયેત્ પ્રથમં તુ તામ્।
આવાહને તુ મન્ત્રોઽયં પઠિતવ્યશ્ચ સાધકૈઃ

એહિ દેવિ શુભાવર્તે યજ્ઞેઽસ્મિન્ મમ સન્નિધૌ।
અવ્યુચ્છિન્નાં તતઃ શુભ્રાં વાચં કણ્ઠસ્ય દેહિ મે

એહ્યે હિ ભગવત્યમ્બ ત્રિપુરે કામદાયિનિ।
ઇમં ભાગબલિં ગૃહ્ય સાન્નિધ્યમિહ કલ્પય

નારાયણ્યૈ ચ વિદ્મહે વાગ્મયાયૈ ચ ધીમહિ।
એવમુક્ત્વા તતઃ પશ્ચાત્ તન્નો દેવી પ્રચોદયાત્

નારાણ્યૈ વિદ્મહે ત્વાં ચણ્ડિકાય ચ ધીમહિ।
શેષભાગે પ્રયુઞ્જીત તન્નઃ કુબ્જિ પ્રચોદયાત્

મહામાયાયૈ વિદ્મહે ત્વાં સમ્મોહિન્યૈ ચ ધીમહિ।
પશ્ચાદેવં પ્રયુઞ્જીત તન્નાશ્ચણ્ડિ પ્રચોદયાત્

એતાસ્તુ ત્રિપુરાદેવ્યા ગાયત્ર્યઃ પરિકીર્તિતાઃ।
પ્રત્યેકં સ્નાપનં કુર્યાત્ ત્રિપુરાણાં ચ તિસૃભિઃ

વાગ્ભવેન તુ મન્ત્રેણ પ્રથમં પૂજયેચ્છિવામ્।
કામરાજેન વૈ પશ્ચાડ્‌ડામરેણાપિ પૂજયેત્

પશ્ચાદેનાં ત્રિભિર્મન્ત્રૈકત્રૈવ તુ પૂજયેત્।
તતો મન્ત્રેણ વૈ દદ્યાદુપચારાંસ્તુ ષોડશ

કામાખ્યાતન્ત્રગદિતાન્ સમ્પૂજ્યાઙ્ગાક્ષરાન્ પુનઃ।
અઙ્ગત્યાસસ્ય યન્મત્રૈર્દેવ્યા અઙ્ગાનિ પૂજયેત્

શેષં તુ મૂલમન્ત્રેણ ચાષ્ટાઙ્ગાનાં પ્રપૂજનમ્।
એકૈકં પ્રક્રમં પૂજ્ય ત્રિપુરાયૈ નમસ્તતઃ

નવધા પૂજયેદ્ દેવીં ત્રિપુરાં કામરૂપિણીમ્।
ઉત્તરાદિચતુષ્પત્રે પદ્મસ્યૈતાન્ પ્રપૂજયેત્

બ્રહ્માણં માધવં શમ્ભું ભાસ્કરં ચ તથૈવ ચ।
ઐશાન્યાદિષુ તેષ્વેવં ક્રમાદ્ દેવ્યાઃ પ્રપૂજયેત્

જયન્તીં પ્રથમં પશ્ચાદ્ વાયવ્યામપરાજિતામ્।
નૈરૃત્યાં વિજયાં ચૈવ તથાગ્નેય્યાં જયાહ્વયામ્

ત્રિકોણે કેશરસ્યાન્તે કામં પ્રીતિં રતિં તથા।
પૂજયેત્ પઞ્ચબાણાંશ્ચ પુષ્પં ચાપં ચ પુસ્તિકામ્

અક્ષમાલાં પઞ્ચશરાન્ રત્નપર્યઙ્કમેવ ચ।
પ્રેતપદ્મશિવં ચૈવ સમ્યક્ તત્રૈવ પૂજયેત્

સમ્પૂજ્ય પૂર્વવન્માલાં સ્ફાટિકામેવ ભૈરવ।
આદાયાતોત્તરીયેણ તામાચ્છાદ્ય પ્રયત્નતઃ

પૂર્વોદ્‌ધૃતં જપેત્ સમ્યક્ સાધકસ્ત્રિપુરામનુમ્।
જપ્ત્વા સ્તુતિં પઠિત્વા ચ પ્રણમ્ય ચ મુહૂર્મુહુઃ

ત્રિપુરાયૈ બલિં દદ્યાત્ સમ્ભવાત્ તત્ ત્રિજાતિકમ્।
સફેનૈસ્તોયસંયુક્તૈઃ શર્કરામધુસૈન્ધવૈઃ

અભ્યુક્ષ્ય રુધિરં દદ્યાત્ કામરાજેન ભૈરવ।
છેદયેદ્ વાગ્ભવેનૈવ ડામરૈર્વિહરેચ્છિરઃ

યત્ર યત્ર બલિં દદ્યાત્ સાધકો દેવાતર્ચ્ચને।
વૈષ્ણવીતન્ત્રકલ્પોક્તમાદદ્યાત્ પૂજને બલિમ્

તતો દેવ્યૈ વલીન્ દદ્યાદેતદ્‌વર્ણક્રમાત્ પુનઃ।
ગોક્ષીરં બ્રાહ્મણોં દદ્યાદ્ ગવ્યમાજ્યં તુ રાજજઃ

વૈશ્યસ્તુ માક્ષિકં દદ્યાચ્છૂદ્રઃ પુષ્પાસવાદિક્રમ્।
ઘ્રાત્વા પુષ્પમથૈશાન્યાં નિર્માલ્યં નિક્ષિપેદ્ બુધઃ

નિર્માલ્યધારિણી ચાસ્યા દેવી ત્રિપુરચણ્ડિકા।
વિસૃજ્યાદૌ યોનિમુદ્રાં પદ્મમુદ્રાં તથૈવ ચ

અર્ધમુદ્રાં ત્રિમુદ્રાં ચ પ્રત્યેકમપિ દર્શયેત્।
નિર્માલ્યમથ ગૃહ્ણીયાત્ કામરાજહ્વયેન તુ

એવં યઃ પૂજયેદ્ દેવી ત્રિપુરાં કામરૂપિણીમ્।
સ કામનાખિલાન્ પ્રાપ્ય દેવીલોકમવાપ્નુયાત્

ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે ત્રિપુરાપૂજને ત્રિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ॥