કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 50

॥ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
અથ કાલે વ્યતીતે તુ પુનસ્તારાવતી શુભા।
આર્તવં વિહિતં સ્નાનં નદીં પ્રાપ્તા દૃષદ્વતીમ્

દાસીસહસ્રૈઃ સંયુક્તા નાનાલઙ્કારમણ્ડિતા।
રમ્ભાદિભિર્યથેન્દ્રાણી તથા સા પ્રત્યદૃશ્યત

સાવતીર્ણા જલે દેવી ગૌરાઙ્ગી તડિદુજ્જ્વલા।
નદીમુજ્જ્વલયામાસ ભિન્નાઞ્જનસમામ્ભસમ્

સ્થલીં કાચમયીં સ્વચ્છાં કાઞ્ચનીપ્રતિમા યથા।
સ્વભાસા જ્વલયામાસ પ્રતિબિમ્બેન સા તથા

અથ તાં પુનરેવાથ કપોતો મુનિસત્તમઃ।
આનાભિમગ્નાં તોયૌર્ઘૈર્દદર્શ સુમનોહરામ્

દૃષ્ટ્વા તામથ પપ્રચ્છ તદા ચિત્રાઙ્ગદાં મુનિઃ।
કેયં જલે દૃષદ્વત્યામવતીર્ણા સખીશતૈઃ

શ્રિયા જ્વલન્તી શ્રીતુલ્યા કિમપર્ણા ગિરેઃ સુતા।
અતીવ ભ્રાજતે રૂપૈર્ન સંસ્તૌષિ ચ તાં કિમુ

અથ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા મુનેશ્ચિત્રાઙ્ગદા તદા।
ઋષિશાપભયાત્ સાધ્વી સંસ્તૌમીતિ તદાઽબ્રવીત્

ઇયં તારાવતી નામ કકુત્સ્થસ્ય સુતા સતી।
ચન્દ્રશેખરભૂપાલભાર્યાઽતિદયિતા શુભા

એષા ત્વયા કામિતા તુ કામાર્થં પૂર્વતો મુને।
સ્વાલઙ્કારૈરઙ્કૃત્ય માં દત્ત્વા તે ગૃહં ગતા

સેયં પુનનર્દીં સ્નાતું ભગિની મે સમાગતા।
જ્યેષ્ઠાં તાં તુ મુને વક્તું ન તે કિઞ્ચિચ્ચ યુજ્યતે

ત્વમત્ર તિષ્ઠ વિપ્રેન્દ્ર જ્યેષ્ઠાં તાં ભગિનીં પ્રિયામ્ ।
સમાભાષ્ય સમેષ્યે ત્વામનુજાનાસિ ચેદ્ ગતૌ

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્યા મુનિઃ સ્નેહેન વઞ્ચનામ્।
તારાવત્યા કૃતાં પૂર્વં મુનિસ્તસ્યૈ ચુકોપ હ

ઇયં પાપીયસી રામા વઞ્ચનામકરોન્મયિ।
તસ્યાઃ સઙ્કાલનઞ્ચાહં કરિષ્યામ્યદ્યનિશ્ચિતમ્

ઇત્યુક્ત્વા સ તયા સાર્ધં મુનિશ્ચિત્રાઙ્ગદાખ્યયા।
જગામ યત્ર સા દેવી સ્થિતા તારાવતી શુભા

ગત્વા તાં તુ સમાસાદ્ય કપોતો મુનિસત્તમઃ।
ઇદં તારાવતીં પ્રાહ કુપિતઃ પ્રહસન્નિવ

કામાર્થં પ્રાર્થિતા પૂર્વં ત્વં મયા ચ્છદ્મના ત્વયા।
વઞ્ચિતોઽસ્મિ દુરાધર્ષે ધલં તસ્ય સમાપ્નુહિ

મમાપિ પુરતઃ પાપે ત્વં સતીતિ વિકત્થસે।
સતીત્વભ્રંશકં માં ત્વં નૈવ કામિતવત્યસિ

તસ્માદ બીભત્સવેષસ્ત્વાં કપાલી પલિતો રહઃ।
વિરૂપો ધનહીનશ્ચ કામયિષ્યતિ વૈ હઠાત્

સદ્યોજાતં પુત્રયુગં સશ્રીકં વાનરાનનમ્।
ભવિષ્યતિ ચ તે પાપે ત્વેકાબ્દાભ્યન્તરેઽધુના

એતચ્છ્રુત્વા મુનેર્વાક્યં પ્રાહ તારાવતી મુનિમ્।
કોપાદ્ ભયાચ્ચ સા દેવી સ્ફુરદોષ્ઠપુટા તદા

યદિ સા પૂજયિત્વા તુ ચણ્ડિકાં પ્રાપ માં પ્રસૂઃ।
યદ્યહં વ્રતિની નિત્યં ભૂપતૌ ચન્દ્રશેખરે

કકુત્સ્થસ્ય સુતા સત્યં યદ્યહં દ્વિજસત્તમ।
તેન સત્યેન મે દેવાન્નાન્યો માં કામયિષ્યતિ

યદિ સત્યં મહાદેવો નિત્યમારાધ્યતે મયા।
તેન સત્યેન મે દેવાદારાધ્યાચ્ચન્દ્રશેખરાત્

સ્વપ્નેઽપિ મુનિશાર્દૂલ નાન્યો માં કામયિષ્યતિ।
ઇત્યુક્ત્વા સા મુનિં નત્વા સ્વામિવિન્યસ્તમાનસા

યયૌ તારાવતી દેવી સ્વસ્થાનમિતિ ભામિની।
તસ્યાં ગતાયાં દેવ્યાં તુ ચિન્તયામાસ તાં મુનિઃ

મમૈવ પુરતશ્ચૈષા નિર્ભીતાતિ પ્રવલ્ગતે ।
અત્રાન્તર્વિનિગૂઢં તુ બીજં શુદ્ધં ભવિષ્યતિ

એવં વિચિન્ત્ય સ મુનિર્ધ્યાનસંયુક્તમાનસઃ।
દિવ્યજ્ઞાનપરો ભૂત્વા સર્વવૃત્તાન્તમાદદે

યથા ભૃઙ્ગિમહાકાલૌ દેવ્યા શપ્તૌ સુતાવુભૌ।
પ્રતિશાપં યથા તૌ તુ દદતુઃ પાર્વતીં હરમ્

યથાવતીર્ણૌ માનુષ્યયોનૌ તૌ તુ યદર્થતઃ।
ચિત્રાઙ્ગદા યથા જાતા યદર્થં દેવકન્યકા

દિવ્યજ્ઞાનેન તજ્જ્ઞાત્વા મુનિઃ કિઞ્ચન નાકરોત્।
ચિત્રાઙ્ગદામાદરેણ સમાદાય મુનિસ્તતઃ

સ્વસ્થાનં ગતવાન્ વિપ્રઃ પૂજયામાસ તાં મુનિઃ।
તારાવતી ચ તત્સર્વં ચન્દ્રશેખર ભૂપતેઃ

વૃત્તાન્ત મુનિશાપસ્ય કથયામાસ ભામિની।
તત્સર્વં પૌષ્યજો રાજા સ્વગતં ચિન્તયા યુતઃ

આશ્વાસ્ય દયિતાં ભાર્યાં માભૈર્દેવીતિ સોઽચિરાત્ ।
સતતં સેવયા પત્યુર્ધર્માર્થપરિસેવનૈઃ

વર્જનાદપ્રશસ્તાનાં મુનિશાપોઽપનીયતે।
તસ્માત્ ત્વં દેવિ સુભગે ચારિત્રવ્રતધારિણી

કલ્યાણભાગિની નિત્યં નાપદં સમવાપ્સ્યસિ।
એવમુક્ત્વા સ રાજા તુ કરવીરપુરાધિપઃ

પ્રાસાદં કારયામાસ ઉચ્ચૈરભ્રંકષં બહુ।
ઉચ્ચૈશ્ચતુઃશતં વ્યામં ત્રિંશદ્‌યોજનવિસ્તૃતમ્

રત્નસ્ફટિકભૂમ્યન્તઃખચિતં રત્નકર્બુરૈઃ।
વૈદૂર્યપટલૈઃ શુભ્રૈશ્છાદિતં સુમનોહરમ્

સ્વર્ણં રત્નતુલાસ્તમ્ભં વિશ્વકર્મવિનિર્મિતમ્।
રક્ષાર્થં કારયામાસ તારાવત્યાઃ પ્રિયઙ્કરમ્

રત્નસોપાનસંયુક્તં વૈદૂર્યવલભીયુતમ્।
સૌવર્ણનીપસમ્બદ્ધસુધર્મા સદૃશં ગુણૈઃ

તસ્યાં સમસ્તભોગ્યાનિ સ્વાદૂનિ ચ મૃદૂનિ ચ।
આપ્તૈરાસાદયામાસ પુરુષૈશ્ચન્દ્રશેખરઃ

તતસ્તારાવતીં દેવીમાદાય ચન્દ્રશેખરઃ।
નિત્યં પ્રાસાદપૃષ્ઠં તમારુહ્ય રમતે નૃપઃ

એવં સંવત્સરં યાવદન્યૈરપ્રાપ્યવેશ્મનિ।
આપ્તૈરધિષ્ઠિતદ્વારિ તાં દેવીં સમરક્ષત

એકદા તુ વિના તેન કરવીરાધિપેન તુ।
ઉચ્ચૈઃ પ્રાસાદમારુહ્ય સ્થિતા તારાવતી સદા

ચિન્તયન્તી નૃપં તં તુ દયિતં ચન્દ્રશેખરમ્।
તત્પદે ન્યસ્તમનસા સાવિત્રીવ પતિવ્રતા

આરાધ્ય ચ મહાદેવં પાર્વત્યા સહિતં તદા।
ઇષ્ટાં દેવીં ચ સા દેવી ચિન્તયન્તી સ્મ ચ સ્થિતા

તત્ર સા ચિન્તયન્તી તુ ત્ર્યમ્બકં ચન્દ્રશેખરમ્।
વિવેદ ભેદં ન તયોશ્ચન્દ્રશેખરયોર્દ્વયોઃ

એવં પ્રાસાદપૃષ્ઠે તુ સ્થિતા તારાવતી સતી।
સુધર્મામધ્યગા દેવી શક્રશ્રીરિવ ભૂષિતા

અથોમયા સમં દેવો વિયતા ચન્દ્રશેખરઃ।
આજગામ તદા ગચ્છન્ પ્રાસાદં પ્રતિ તં નૃપ

દદૃશે સૂત્તરન્તી સા ઉમાયાઃ સદૃશી ગુણૈઃ।
સર્વલક્ષણ સમ્પૂર્ણા માધવસ્યેવ માધવી

તાં દૃષ્ટ્વા ન્યગદદ્ દેવીં ગૌરીં વૃષભકેતનઃ।
સ્મિતપ્રસન્નવદનઃ પ્રહસન્નિવ ભામિનીમ્

॥ઈશ્વર ઉવાચ॥
ઇયં તે માનુષી મૂર્તિઃ પ્રિયે તારાવતીતિ યા।
ભૃઙ્ગિમહાકાલયોસ્તે જન્મનો વિહતા સ્વયમ્

ત્વત્તો હ્યનન્યકાન્તોઽહં નાન્યં ગન્તુમિહોત્સહે।
ત્વમિદાનીં સ્વયં ચાસ્યાં મૂર્ત્યાં પ્રવિશ ભામિનિ।
તત ઉત્પાદયિષ્યામિ મહાકાલં ચ ભૃઙ્ગિણમ્

॥ દેવ્યુવાચ॥
મમૈવ માનુષી મૂર્તિરસ્યાં વૃષભકેતન।
વિશામિ તેઽત્ર વચનાદુત્પાદય સુતદ્વયમ્

મમ ભૃઙ્ગિમહાકાલ કપોતાનાં ચ શાપતઃ।
એવં મોક્ષો ભવેદ્ ભર્ગ તસ્માત્ ત્વં કુરુમત્પ્રિયમ્

॥ ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
પ્રવિશેશ તતો દેવી સ્વયં તારાવતીતનૌ।
મહાદેવોઽપિ તસ્યાં તુ કામાર્થં સમુપસ્થિતઃ

તતઃ સાપર્ણયાવિષ્ટા દેવી તારાવતી સતી।
કામયાનં મહાદેવં સ્વયમેવાભજન્મુદા

તસ્મિન્કાલેઽભવદ્ગર્ગઃ કપાલી ચાસ્થિમાલ્યધૃક્।
બીભત્સવેશો દુર્ગન્ધઃ પલિતોઽતિવિરૂપધૃક્

કામાવસાને તસ્યાં તુ સદ્યોજાતં સુતદ્વયમ્।
અભવન્નૃપશાર્દૂલ તથાશાખામૃગાનનમ્

તદ્‌દેહાન્નિઃસૃતાપર્ણા જાતયોઃ સુતયોસ્તયોઃ।
મોહયિત્વા યથાત્માનં ન જાનાતિ કકુત્સ્થજા॥
અહં ગૌરી તથા ભર્ગભાવેન માનુષેણ તુ

અથ તારાવતી દેવી સુતૌ દૃષ્ટ્વા ક્ષિતિસ્થિતૌ।
પાતિવ્રત્યાત્ પરિભ્રષ્ટા આત્માનં વીક્ષ્ય ભામિની

તથા બીભત્સવેશં તુ હરં દૃષ્ટ્વાગ્રતઃ સ્થિતમ્।
મુનિશાપં તદા મેને પ્રાપ્તં કાલાન્તકોપમમ્

ઇતિ શોકવિમૂઢા ચ નિનિન્દ ચ સતીવ્રતમ્।
ઇદં ચોવાચ ત વીક્ષ્ય મહાદેવ ત્રિશૂલિનમ્

મુનિવ્રતાદપિ વરં નાનીણાં ચ સતીવ્રતમ્।
ઇતિ સ્મ સતતં ધીરા વ્યાહરન્તિ પુરાવિદઃ

ન તત્સત્યમહં મન્યે યત્પ્રવૃત્તં મમેદૃશમ્।
ઇત્યુક્ત્વા સા તદા દેવી શુશોચ ચ મુમોહ ચ

તામાહાથ મહાદેવો મા કાર્ષિસ્ત્વં વરાનને।
શોકં સતીવ્રતં ચાપિ મા નિન્દ ત્વં સુચેતને

કપોતેન યદા શપ્તા ત્વં તદૈવ તદગ્રતઃ।
ઉક્તવત્યસિ દીર્ઘાક્ષિ યત્ તદ્‌ભૂતં તવાધુના

યદિ સત્યં મહાદેવો નિત્યમારાધ્યતે મયા।
તેન સત્યેન મે દેવાદારાધ્યાચ્ચન્દ્રશેખરાત્

સ્વપ્નેઽપિ મુનિશાર્દૂલ નાન્યો માં કામયિષ્યતિ।
સોઽહમેવ મહાદેવ આરાધ્યશ્ચન્દ્રશેખરઃ

ત્વં મયા કામિતા ચાપિ મા કાર્ષીઃ શોકમઙ્ગને।
ઇત્યુક્ત્વા સ મહાદેવસ્તત્રૈવાન્તરધીયત

માયયા મોહિતા દેવી તત્ર તારાવતી સતી।
ભૂમૌ મલિનવેશેન મન્યુના સમુપાવિશત્

સુતૌ ચ પતિતૌ ભૂમૌ સા દેવી નાસભાજયત્।
ભર્તુરાગમનં શશ્વત્ કાઙ્ક્ષન્તી ભર્ગભાષિતમ્

ન રરાજ ગૃહે ચાપિ મુક્તકેશી તથાસ્થિતા।
અથ ક્ષણાન્મહાભાગઃ સ રાજા ચન્દ્રશેખર

પ્રાસાદપૃષ્ઠમાગચ્છદ્ દ્રષ્ટું તારાવતીં તદા।
સ તં પ્રાસાદમારુહ્ય જાયાં તારાવતીં તદા

દદર્શ પતિતાં ભૂમૌ મુક્તકેશીં નિરુત્સવામ્।
શ્યામાનનાં શ્વસન્તીં ચ સત્યગર્હણ તત્પરામ્

સુતૌ ચ પતિતૌ ભૂમૌ સૂર્યાચન્દ્રમસૌ તદા ।
વાનરાસ્યૌ સ દદૃશે પદક્ષોભં વૃષસ્ય ચ

ઇતિ સર્વમવેક્ષ્યાથ સા રાજા ચન્દ્રશેખરઃ।
ભીતશ્ચ વિસ્મિતશ્ચૈવ ભાર્યાં પપ્રચ્છ સમ્ભ્રમાત્

કિં કિં તારાવતિ તવ પ્રવૃત્તં નિર્જનેગૃ હે।
કો વા ધષિતવાંસ્ત્વાં હિ શિવઃ સિંહવધૂમિવ

કસ્ય વા પૃથુકાવૈતૌ પ્રોદ્દીપ્તૌ વાનરાનનૌ।
તન્મે દ્રુતં સમાચક્ષ્વ કો વા ત્વાં કામિતોઽપરઃ

॥ઔર્વ્ય ઉવાચ॥
એવમુક્તા તુ ભૂપેન તદા તારાવતી સતી।
વૃત્તાન્તં કથયામાસ સકલં ચન્દ્રશેખરે

યથા સમાગતો ભર્ગ ઉત્તરં ચ યથોક્તવાન્।
તત્સર્વં કથયામાસ બાષ્પકણ્ઠા સગદ્ગદા

તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ચિન્તયંશ્ચન્દ્રશેખરઃ।
કિં વૃત્તમિતિ વિજ્ઞાતું ભૂતલે સમુપાવિશત્

સ્વગતં ચિન્તયન્ રાજા ચકારેમાં વિચારણામ્।
અનન્યકાન્તો ગિરિશઃ સ નાન્યાં પાર્વતીમૃતે

કામયિષ્યતિ તસ્માત્ સ ન ભર્ગઃ પરમેશ્વરઃ।
ઋષિશાપો હિ બલવાંસ્તચ્છાપાદેવ રાક્ષસઃ

કોઽપિ માયાબલોપેતઃ શઙ્કરચ્છદ્મનાગતઃ।
એષા સતી પ્રિયા ભાર્યા રાક્ષસેનાપિ દૂષિતા

કથં ચેયં મયા ગ્રાહ્યા પૂર્વવત્ સર્વકર્મસુ।
એતૌ ચ તનયૌ તસ્ય સદ્યોજાતૌ ચ રાક્ષસૌ

અન્યથા વા કથંભૂતૌ શાખામૃગમુખૌ સુતૌ ।
એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય દેવૌઘવિનિયોજિતા

સરસ્વતી વિયત્સ્થા તુ રાજાનમિતિ ચાબ્રવીત્।
ન ત્વયા સંશયઃ કાર્યસ્તારાવત્યાં

સત્યમેવ મહાદેવો ભાર્યાં વવ સમેયિવાન્।
એમૌ ચ તનયૌ તસ્ય રાજંસ્ત્વં પરિપાલય

યોઽન્યસ્તે સંશયોઽત્રાસ્તિ નારદસ્તં વિનેષ્યતિ।
ઇત્યુક્ત્વા વિરરામાશુ વાગ્દેવી પ્રિયવાદિની

જાતસમ્પ્રત્યયો રાજા ભાર્યામાશ્વાસયત્તદા।
સુતૌ તુ દેવદેવસ્ય સંસ્કૃત્ય વિધિના તદા

પાલયામાસ નૃપતિરાકાઙ્ક્ષાન્નારદાગમમ્।
અથાજગામ દેવર્ષિર્નારદસ્તસ્ય મન્દિરમ્

પૂજાભિર્બહુભિસ્તં તુ પ્રત્યગૃહ્ણાત્ સ ભૂપતિઃ।
પૂજયિત્વા યથાન્યાયં તારાવત્યા સમં નૃપઃ

ઉચ્ચૈઃ પ્રાસાદમતુલં સુરેશભવનોપમમ્।
આરોહયામાસ તદા તં મુનિં ચન્દ્રશેખરઃ

તત્રોપાંશુ તદા રાજા સભાર્યશ્ચન્દ્રશેખરઃ।
પૂર્વપ્રવૃત્તવૃત્તાન્તમપૃચ્છચ્ચન્દ્રશેખરઃ

પૂતોસ્સ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ ભવતા બ્રહ્મસૂનુના।
અન્તર્બહિશ્ચ વિપ્રેન્દ્ર તુઙ્ગપ્રાસાદગામિના

એકં મે સંશયં બ્રહ્મં શ્છેત્તુમર્હસિ હૃદ્ગતમ્।
ત્વદન્યઃ સંશયસ્યાસ્ય ચ્છેત્તા નૈવાસ્તિ કુત્રચિત્

ઋષિશાપેન ભાર્યેયં મમ તારાવતી સતી।
બીભત્સવેશાકૃતિના ધર્ષિતા કૃત્તિવાસસા

તસ્યાત્મજૌ સમુત્પન્નૌ સદ્યોજાતા વિમૌ પુનઃ।
તત્ર મે સંશયં શાશ્વન્નિત્યં ચિત્તે પ્રવર્તતે

અનન્યકાન્તો ગિરિશો ગિરિજાં પાર્વતીમૃતે।
કથં સઙ્ગમયામાસ માનુષીં હીનજન્મજામ્

કથમુત્પાદયામાસ મનુષ્યૌ તનયૌ સ્વકૌ।
એદત્સર્વં સમાચક્ષ્વ યદિ ગુહ્યં ન તે ભવેત્

॥ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
ઇતિ પૃષ્ટઃ સ તુ મુનિશ્ચન્દ્રશેખરભૂભૃતા।
કથયામાસ તત્સર્વં નારદો મુનિસત્તમઃ

યથા ભૃઙ્ગિમહાકાલૌ સમુત્પન્નૌ પુરાતનૌ।
યથા શપ્તૌ ચ પાર્વત્યા તૌ ચોદાહરતાં યથા

યથા પૌષ્યસુતો જાતો ભર્ગઃ સ ચન્દ્રશેખરઃ।
તારાવતી કકુત્સ્થસ્ય ગૃહે ગૌરી યથાભવત્

તત્સર્વં કથયામાસ નારદશ્ચન્દ્રશેખરે।
ઇદં ચ પરમાખ્યાનં કથયામાસ નારદઃ

॥નારદ ઉવાચ॥
વ્યાજહાર યદાપર્ણાં કાલીતિ વૃષભધ્વજઃ।
તદોમા તપસે યાતા વપુર્ગૌરત્વકાઙ્ક્ષયા

અમર્ષયુક્તા વચનાચ્છઙ્કરસ્ય ગિરેઃ સુતા।
વિનીયમાના ભર્ગેણ સાનું હિમવતો ગિરેઃ

તસ્યાં ગતાયાં પાર્વત્યાં શઙ્કરો વિરહાર્દિતઃ।
કૈલાસાદ્રિં પરિત્યજ્ય મેરુપૃષ્ઠં તદા યયૌ

તત્રાપિ શર્મ નો લેભે પાર્વત્યા ચ વિનાકૃતઃ।
મોહિતઃ કામદેવેન તથા વૈ યોગનિદ્રયા

અથૈકદા મેરુપૃષ્ઠે ચરન્તીં સુમનોહરામ્।
સાવિત્રીં દદૃશે શમ્ભુઃ પાર્વત્યાઃ સદૃશીં ગુણૈઃ

તાં દૃષ્ટ્વા મદનાવિષ્ટઃ પાર્વત્યા વિરહાર્દિતઃ।
અવિદ્યયા સમાવિષ્ટો બભૂવ પ્રાકૃતો યથા

અથ તાં પાર્વતીભ્રાન્ત્યા ચરન્તીમન્વધાવત।
એહિ માં પાર્વતિ શુભે ભવદ્વિરહપીડિતમ્

પ્રહરત્યેષ માં કામઃ પર્વવૈરમનુસ્મરન્।
મમ તત્ર પ્રતીકારં કુરુ સમ્પ્રતિ વલ્લભે

ઇત્યુક્ત્વા વિમુખીં યાન્તીં સાવિત્રીં વૃષભધ્વજઃ।
સ્કન્ધે હસ્તેન પસ્પર્શ સા ચુકોપ તતો ભૃશમ્

અથ સા સમ્મુખી ભૂત્વા સાવિત્ર્યતિપતિવ્રતા।
ઇદમાહ મહાદેવં ગર્હયન્તી વૃષધ્વજમ્

કિં ત્વં પશુપતે મૂર્ખ માનુષઃ પ્રાકૃતો યથા।
નિરસ્ય કલહૈર્ભાર્યામનુનેતુમિહાર્હસિ

વિમૂઢચેતનઃ કામૈસ્ત્વં સંસ્તૌષિ પરસ્ત્રિયમ્।
અસંસ્તુત્વાપિ સમ્પ્રષ્ટું માદૃશીં યુજ્યતે તવ

કિમહં પાર્વતી મૂઢ યેન મત્સ્કન્ધદેશતઃ।
હસ્તં દદાસ્યવિજ્ઞાય સાવિત્રીં વિદ્ધિ માં સતીમ્

યસ્માન્માનુષવન્માં ત્વમનુજાનાસિ બર્બર।
તસ્માત્ ત્વં માનુષીયોન્યાં સુરતં સંવિધાસ્યસિ

ગૌરીમૃતે નાન્યકાન્તસ્ત્વમન્યાં તુ સમીહસે।
તસ્યૈતત્ફલિતં ભર્ગ ગચ્છ માં ત્વં પરિત્યજ

ઇત્યુક્ત્વા સા ગતા દેવી સ્વમાશ્રમપદં સતી।
લજ્જાવિસ્મયસંયુક્તો હરોઽપ્યાયાત્ નિજાસ્પદમ્

અતોઽયં માનુષીયોનૌ સુરત શઙ્કરોઽકરોત્।
તસ્માન્નિઃ સંશયં રાજન્નિમાં તારાવતીં સતીમ્।
દયસ્વ તનયાવેતૌ ભગંસ્ય પ્રતિપાલય

॥ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
તતઃ સ રાજા શ્રુત્વૈવ નારદસ્ય મુખાત્ તદા।
આત્મનઃ શમ્ભુરૂપત્વં ગૌરી તારાવતીતિ ચ।
મનુષ્યયોનાવુત્પન્નાવુમાવૃષભકેતનૌ

શ્રુત્વાતિહર્ષિતો રાજા વિસ્મિતો નારદં પુનઃ।
પપ્રચ્છ મુનિશાર્દૂલ વિજ્ઞાતુમિતિ ચાત્મનઃ

શઙ્કરત્વં ચ ગૌરીત્વ તારાવત્યાઃ સમક્ષતઃ।
યથાહં તત્તુ પશ્યામિ તં માં જ્ઞાપય નિશ્ચિતમ્

॥ નારદ ઉવાચ॥
અઙ્કે તારાવતીં કૃત્વા અક્ષિણી ત્વં નિમીલય।
ક્ષણં તારાવતી ચાપિ નિમીલયતુ ચક્ષુષી

નિમીલ્ય પશ્ચાદ્રાજેન્દ્ર ઉન્મીલય તતો દ્રુતમ્।
તતસ્તે શામ્ભવં જ્ઞાનં રૂપં ચાપિ ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્તો નારદેનાથ સ રાજા ચન્દ્રશેખરઃ।
વામેન પાણિના ધૃત્વા દેવીં તારાવતીં સતીમ્

ચક્ષુષી ચ તયા સાર્ધં નિમીલ્યોન્મીલ્ય તત્ક્ષણાત્।
તન્નિમીલનકાલે તુ તસ્યાભૂચ્છમ્ભૂરૂપતા

ગૌરીરૂપાઽભવદ્ દેવી તતસ્તારાવતી સતી ।
અહં શમ્ભુરહં ગૌરીતિ વિજ્ઞાનં તયોરભૂત્

તતઃ પ્રોવાચ તં શમ્ભું નારદઃ પ્રહસન્નિવ।
શમ્ભુઃ સાક્ષાદ્ ભવાન્ ગૌરી દેવી તારાવતી સ્વયમ્

પ્રત્યક્ષં તે મહાભાગ સમ્પશ્યાત્માનમાત્મના।
તતો રાજા ભવત્વેવમિત્યુક્ત્વાથ સ્વકાં તનુમ્

વ્યાઘ્રચર્મપરીધાનાં દશભિર્બાહુભિર્યુતામ્ ।
ત્રિશૂલખટ્વાઙ્ગધરાં શક્ત્યાદિધૃતહસ્તકામ્

વૃષભોપરિ સંસ્થા તુ જટાજૂટવિભૂષિતામ્ ।
તારાં ચ વિદ્યુદ્ગૌરાઙ્ગી પદ્મહસ્તાં શુભાનનામ્

વીક્ષ્ય સમ્પ્રત્યયં પ્રાપ જ્ઞાનેનાપિ તદાત્મનિ।
તતસ્તુ નારદઃ પ્રાહ શૃણુ રાજન્ વચો મમ

નૃયોનૌ વૈષ્ણવી માયા યુવાં પૂર્વમમોહયત્।
તેન તેન શરીરેણ શમ્ભુત્વં નેક્ષિતં ત્વયા

અધુના દર્શિતા દેઽદ્ય શમ્ભુના શમ્ભુરૂપતા।
નિમીલ્ય નયનદ્વન્દ્વં પુનસ્ત્વં યાહિ મર્ત્યતામ્

આસાદ્ય માનુષં ભાવમાદેહાન્તં સ્થિરો ભવ।
તથા તારાવતી દેવી તૂર્ણં ભવતુ માનુષી

॥ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
આત્મનો દેવરૂપત્વં જ્ઞાત્વા દૃષ્ટ્વાઽથ ચક્ષુષા।
જાત સમ્પ્રત્યયો રાજા ન્યમીલયત લોચને

તતસ્તારાવતી દેવી ન્યમીલયત ચક્ષુષી।
પુનસ્તૌ માનવૌ જાતૌ મહિષી નૃપતિસ્તથા

ઉન્મીલ્ય તૌ તુ નેત્રાણિ માનુષત્વં તદાત્મનોઃ।
દૃષ્ટ્વા આવાં તથા મર્ત્યાવિતિ જ્ઞાનમભૂત્ તયોઃ

તતો વિમોહિતૌ તૌ તુ દમ્પતી વિષ્ણુમાયયા।
અહં રાજા ચ મહિષી અહમિત્યભવન્મતિઃ

તસ્યાં સુતૌ તુ જાયયાં દેવાંશાવિતિ તન્મતી ।
આવાં સ્થિતા કલા મૂર્ધ્નિ અભૂતાં જાતચિહ્નિતૌ

તતઃ સ રાજા ન્યગદત્ તં મુનિં નારદં મુદા।
સત્યમેતત્ ત્વયા પ્રોક્તં કરિષ્યે વચનં તવ

પાલયિષ્યે શમ્ભુપુત્રૌ સત્યલભ્યે સદૈવ હિ।
કિન્ત્વેતૌ મુનિશાર્દૂલ ત્વં સંસ્કુરુ યથાવિધિ

॥ઔર્વ્વ ઉવાચ॥
તતસ્તયોર્ન્નામ ચક્રે નારદો વચનાન્નૃપ।
જ્યેષ્ઠો ભૈરવનામાઽભૂદ્ ગૌરીપુત્રો ભયઙ્કરઃ

વેતાલસદૃશઃ કૃષ્ણો વેતાલોઽભૂત્ તથાપરઃ।
ઇતિ ચક્રે તયોર્નામ દેવર્ષિબ્રહ્મણઃ સુતઃ

અન્યાંશ્ચ સર્વાન્ સંસ્કારાન્નારદો ભુનિસત્તમઃ।
ચકાર ક્રમશો વાક્યાચ્ચન્દ્રશેખરભૂભૃતઃ

એવં સર્વાન્ સંશયાંસ્તુ સઞ્છિદ્ય મુનિસત્તમઃ।
સંસ્કૃત્ય ભર્ગતનયૌ વિસૃષ્ટસ્તેન ભૂભૃતા

યયાવાકાશમાર્ગેણ નાકપૃષ્ઠં સ નારદઃ।
નારદે તુ ગતે રાજા મુદિતશ્ચન્દ્રશેખરઃ

તારાવત્યા સમં રેમે કરવીરાહ્વયે પુરે।
શમ્ભોરંશોઽહમિત્યેવં ગૌર્યાસ્તારાવતીતિ ચ

જાતશ્રદ્ધસ્તદા રાજા શશાસ સુચિરં ક્ષિતિમ્।
તન્યૌ ચ હરસ્યાથ તદા વૈતાલભૈરવૌ

વવૃધાતે મહાત્માનૌ શરચ્ચન્દ્રાવિવોદ્યતૌ।
ચન્દ્રશેખરભૂપસ્ય તારાવત્યાં નૃપોત્તમઃ

ત્રયઃ પુત્રા મહાવીર્યા રૂપસમ્પત્-સમન્વિતાઃ।
જ્યેષ્ઠસ્તત્રોપરિચરો દમનોઽલર્ક એવ ચ

વૈતાલભૈરવામ્યાં તુ જ્યાયાંસસ્તેઽભવંસ્ત્રયઃ।
એવમેતે ત્રયઃ પુત્રાશ્ચન્દ્રશેખરભૂભૃતઃ

વેતાલભૈરવૌ ચાપિ સદ્યોજાતૌ હરાત્મજૌ।
સમાનભોગા વવૃધુશ્ચન્દ્રશેખરભૂભૃતઃ।
પાલિતાસ્તુ સભાર્યેણ સમાનાસનવાહનાઃ

પઞ્ચસુતા મહાબલાઃ પઞ્ચભૂતસદૃશાઃ કૃતા વિધેઃ।
વવૃધિરે પ્રથમં સકલં જગત્ સમતીત્ય મુદા બલદર્પિતાઃ