કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 42

કાલિકાપુરાણમ્ દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ કામદહનમ્
અથ શ્રીકાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૪૨
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એતસ્મિન્નન્તરે શમ્ભુઃ ક્ષિપ્રં ત્યક્ત્વા તદા સરઃ ।
ગઙ્ગાવતારમગમદ્ હિમવત્-પ્રસ્થમુત્તમમ્

યત્ર ગઙ્ગા નિપતિતા પુરા બ્રહ્મપુરાત્ સૃતા ।
ઓષધીપ્રસ્થનગરસ્યાદૂરે સાનુરુત્તમઃ

તત્ર ભર્ગઃ સ્વમાત્માનમક્ષરં પરમાત્પરમ્ ।
ચેતો જ્ઞાનમયં નિત્યં જ્યોતીરૂપં નિરાકુલમ્

જગન્મયં પ્રદીપા દ્વૈતહીનાવિશેષકમ્ ।
એકાગ્રં ચિન્તયામાસ ભગવાન્ વૃષભધ્વજઃ

હરે ધ્યાનપરે તસ્મિન્ પ્રમથા ધ્યાનતત્પરાઃ ।
અભવન્ કેચિદપરે નન્દિભૃંગ્યાદયો ગણાઃ

દ્વા: સ્થા ભૂતા મહાભાગા યે પૂર્વદ્વારિ યોજિતાઃ।
તાવન્તોઽપિ ગણાસ્તત્ર નૈવ કિઞ્ચન કૂજિતમ્

તેષાં સંશ્રૂયતે સર્વે નિઃ શબ્દાઃ સંસ્થિતાસ્તતઃ ।
અન્યે તુ તત્ર ક્રીડન્તિ ગણા દૂરાન્તરસ્થિતાઃ

કુસુમૈશ્ચ દલૈર્ભક્તૈર્ગિરિપ્રસ્રવણોદકૈઃ ।
રત્નાનિ ચ વિચિન્વન્તો ભૂષિતા ગૈરિકૈસ્તથા

સગણં તુ તથા દૃષ્ટ્વા ગિરિરાજો ગતં હરમ્ ।
સ્વસ્થાનમોષધિપ્રસ્થાન્નિઃસૃત્ય સહિતો ગણૈઃ ।
પૂજાર્થમુપતસ્થે સ યથાયોગ્યં તથાર્ચયત્

સ ચાપિ શમ્ભુસ્તસ્યાર્ચા પરયા શ્રદ્ધયા યુતઃ ।
પ્રતિજગ્રાહ કૂટસ્થો ગઙ્ગાશીર્ષે યથા પુરા

પૂજિતસ્તેન સહસા ગિરિરાજં વૃષધ્વજઃ ।
ઉવાચ ધ્યાનયોગસ્થઃ સ્મયન્નિવ જગત્પતિઃ ॥ ૧૧ । ।
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥
તવ પ્રસ્થે તપસ્તપ્તું રહસ્યમહમાગતઃ ।
ન યથા કોઽપિ નિકટં સમાયાતિ તથા કુરુ

ત્વં મહાત્મા જગદ્ધામ મુનીનાં ચ સદાશ્રયઃ ।
દેવાનાં રાક્ષસાનાં ચ યક્ષાણાં કિન્નરસ્ય ચ

સદાવાસો દ્વિજાતીનાં ગઙ્ગાપૂતશ્ચ નિત્યદા ।
ત્વત્પુરસ્યાસ્ય નિકટે પ્રસ્થં ગઙ્ગાવતારણમ્

આશ્રિતોઽહં ગિરિશ્રેષ્ઠ તદ્યોગ્યં કુરુ સામ્પ્રતમ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા જગતાં નાથસ્તૂષ્ણીમાસ વૃષધ્વજઃ ।
ગિરિરાજસ્તદા શમ્ભું પ્રણયાદિદમબ્રવીત્

॥ ગિરિરાજોવાચ ॥
પૂતોઽસ્મિ જગતાં નાથ ત્વયાઽહં પરમેશ્વર ।
આગતેનાદ્ય વિષયમિતઃ કૃત્યં કિમસ્તિ મે

તપસા મહતા ત્વં હિ દેવૈર્યત્નપરિસ્થિતૈઃ ।
ન પ્રાપ્યસે જગન્નાથ સ ત્વં સ્વયમુપસ્થિતઃ

મત્તો ધન્યતરો નાસ્તિ ન મત્તોઽન્યોઽસ્તિ પુણ્યવાન્ ।
યદ્ભવાન્ હિમવત્પ્રસ્થે તપસે સમુપસ્થિતઃ

દેવેન્દ્રાદધિકં મન્યે આત્માનં પરમેશ્વર ।
સગણેન ત્વયા પ્રાપ્તો યદાઽહં કામચારતઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ગિરિરાજોઽથ સ્વવેશ્મ પુનરાગમત્ ।
નિયમાય પરિવારાન્ ગણાનપ્યવદત્ સ્વકાન્

॥ ગિરિરાજોવાચ ॥
અદ્ય પ્રભૃતિ ના ગન્તા કોઽપિ ગઙ્ગાવતારણમ્ ।
મચ્છાસનં ન હિ વિના યો ગન્તા દણ્ડયે હ્યહમ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ સ્વાન્ સ નિયમ્યાશુ તિલપુષ્પકુશાન્ ફલમ્ ।
સમાદાયાશુ તનયાસહિતોઽગાદ્ હરાન્તિકમ્

અથ ગત્વા જગન્નાથં હરં ધ્યાનપરં તદા ।
નમયામાસ તનયાં કાલીં સર્વગુણાન્વિતામ્

તિલપુષ્પાદિકં યદ્ યત્તત્તદગ્રે નિધાય સઃ ।
અગ્રે કૃત્વા સુતાં શમ્ભુમિદમાહ સ શૈલરાટ્

॥ ગિરિરાજોવાચ ॥
ભગવંસ્તનયેયં મે ત્વમારાધયિતું પ્રતિ ।
સમાદિષ્ટા સમાનીતા ત્વદારાધનકાંક્ષિણી

સખિભ્યાં સહ નિત્યં ત્વાં સેવતામીશ શઙ્કર ।
અનુજાનીહિ સેવાયૈ મયિ તે યદ્યનુગ્રહઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અથ તાં શઙ્કરોઽપશ્યત્ પ્રથમારૂઢયૌવનામ્ ।
ફુલ્લેન્દીવરપત્રાભાં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્

સમગ્રનીલકેશૌઘ - પ્રાપ્તવેશ-વિજૃમ્ભિકામ્ ।
કમ્બુગ્રીવાં વિશાલાક્ષીં ચારુકર્ણયુગોજ્જ્વલામ્

મૃણાલાયતપર્યન્ત બાહુયુગ્મમનોરમામ્ ।
રાજીવકુડ્મલપ્રખ્ય ઘનપીનોન્નતસ્તનૌ

બિભ્રતીં ક્ષીણસન્મધ્યાં રક્તપાણિતલદ્વયામ્ ।
સ્થલપદ્મપ્રતીકાશ પાદયુગ્મમનોરમામ્

મધ્ય ક્ષીણાંમહાસત્ત્વાં વૃત્તસ્થૂલઘનોજ્જ્વલામ્ ।
સુજઙ્ઘાં નાગનાસોરું નિમ્નનાભિવિભૂષિતામ્

સુવૃત્તચારુજઙ્ઘાગ્રાં ત્રિગમ્ભીરાં ષડુન્નતામ્ ।
સર્વલક્ષણસમ્પૂર્ણાં ત્રિષુ લોકેષુ દુર્લભામ્

ધ્યાનપંજરનિર્બન્ધ મુનિમાનસમપ્યરમ્ ।
દર્શનાદ્ ભ્રંશિતું શક્તાં યોષિદ્- ગણશિરોમણિમ્

તાં દૃષ્ટ્વા તપસે નિત્યં ધ્યાનિનાં ચ મનોહરામ્ ।
વિઘ્નહેતું ચાનુરાગવર્ધિનીં કામરૂપિણીમ્

ગિરિરાજસ્ય વચનાત્તનયાં તસ્ય શઙ્કરઃ ।
પર્યેષણાયૈ જગૃહે ગૌરવાદપિ ગોરથઃ

ઉવાચેદં તવ સુતા સખિભ્યાં સહ શૈલરાટ્ ।
નિત્યં મે સેવયા યત્તા નિર્ભીતા હ્યત્ર તિષ્ઠતુ

એવમુક્ત્વા તુ તાં દેવીં સેવાયૈ જગૃહે હરઃ ।
ઇદમેવ મહદ્ધૈર્યં યદ્ વિઘ્નો ન હિ વિઘ્નયેત્ ।
નિર્વિઘ્નં સ્થાનમાસાદ્ય યત્તપઃ ક્રિયતે દ્વિજૈઃ

સવિઘ્નો વિઘ્નહેતું યઃ પરિભૂય પ્રવર્તતે ।
ત્ત્વન્મહત્ત્વં ચ તપસાં ધીરતા ચ તપસ્વિનામ્

તતઃ સ્વપુરમાયાતો ગિરિરાટ્ પરિચારકૈઃ ।
હરશ્ચ ધ્યાનયોગેન પરં ચિન્તયિતું સ્થિતઃ

કાલી સખિભ્યાં સહિતા પ્રત્યહં ચન્દ્રશેખરમ્ ।
સેવમાના મહાદેવં ગમનાગમનૈઃ સ્થિતા

કદાચિત્ સહિતા કાલી સખિભ્યાં શઙ્કરાગ્રતઃ ।
વિતન્વતી શુભં ગીતાં પઞ્ચમઞ્ચાત્તનોત્તદા

કદાચિત્ કુશપુષ્પાદિસમિદ્વારિ હરાય સા ।
સખિભ્યાં સ્નાનસત્કારં કુર્વન્તી ન્યવસત્તદા

કદાચિદગ્રે નિયતા સ્થિતા ચન્દ્રભૃતો મુખમ્ ।
વીક્ષન્તી ચિન્તયામાસ સકામા ચન્દ્રશેખરમ્

યદા કાર્યેષુ સા વ્યગ્રા તદા તત્કર્મ ચેષ્ટતે ।
કૃત્યહીના યદા સા તુ તદૈવાચિન્તયદ્ધરમ્

કદા મામેષ ભૂતેશઃ કર્તા પાણિગૃહીતિકામ્ ।
કદા મયા સમં રન્તા નાનાસદ્ભાવભાવનૈઃ

ઇતિ ચિન્તાપરા કાલી સ્વપ્નેઽપિ પરમેશ્વરમ્ ।
અર્ચયત્યેવ પરમં સદાચિન્તનતત્પરા

અગ્રં ગતા યદા કાલી પ્રધ્યાયતિ મહેશ્વરમ્ ।
તદા તદ્ વેદભૂતેશસ્તાં નિસર્ગપરિસ્થિતામ્

કિન્તુ ગર્ભગતૈર્બીજૈર્ધૂતદેહેતિ તાં તદા ।
નાગ્રહીગિરિશ: કાલીં ભાર્યાર્થે હ્યધૃતવ્રતામ્

મહાદેવોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા તદૈવેદમચિન્તયત્ ।
કથમેષા તપશ્ચર્યાવ્રતં કુર્યાદ્ ગિરેઃ સુતા

કૃતવ્રતાં ગ્રહીષ્યામિ ગર્ભબીજવિવર્જિતામ્ ।
કાલીં ભાર્યાં સ્વંદયિતાં યોનિજામતિદૂષિતામ્

વ્રતેન ચાથ સંસ્કારૈર્ગર્ભબીજં વિમુચ્યતે ।
તસ્માદ્ વ્રતં યથા કાલી કુર્યાત્ તદ્ યુજ્યતે કથમ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ સંચિન્ત્ય ભૂતેશસ્તદા ધ્યાનમનાઃ સ્થિતઃ ।
ધ્યાનાસક્તસ્ય તસ્યાથ નાન્યચિન્તા વ્યજાયત

કાલી ત્વનુદિનં શમ્ભું ભક્ત્યા ભૃશમસેવત ।
વિચિન્તયન્તી સતતં તસ્ય રૂપં મહાત્મનઃ

હરોધ્યાનપરઃ કાલીં નિત્યં પ્રત્યક્ષતઃ સ્થિતામ્ ।
વિસ્મૃત્ય પૂર્વવૃત્તાન્તં પશ્યન્નપિ ન પશ્યતિ

એતસ્મિન્નન્તરે દેવાંસ્તારકો નામ દૈત્યરાટ્ ।
બબાધે સર્વલોકાંશ્ચ બ્રહ્મણો વરદર્પિતઃ

વશીકૃત્ય સ લોકાંસ્ત્રીન્ સ્વયમિન્દ્રો બભૂવ હ ।
વિદ્રાવ્ય સકલાન્ દેવાન્ દૈત્યાન્ સ્વાંસ્તત્-પદેષુ ચ ।
સ્વયં નિયોજયામાસ દેવયોનિષુ ચાપ્યસૌ

ન યમઃ સ્વેચ્છયા લોકાંસ્તસ્મિન્ રાજ્ઞિ નિયચ્છતિ ।
ન સ્વેચ્છયા તથા સૂર્યો લોકાંસ્તપતિ તદ્ભયાત્

ચન્દ્રસ્તુ નર્મસાચિવ્યં તસ્ય કુર્વન્ સ રશ્મિભિઃ ।
વાયુના સહ સંગમ્ય તત્-સેવાં વિદધેઽનિશમ્

સદા સૌગન્ધ્યગામ્ભીર્ય - શૈત્યસ્નિગ્ધત્વસંયુતઃ ।
તં વીજયન્ વવૌ વાયુઃ શાસનાત્તસ્ય ભૂભૃતઃ

ધનદોઽપિ યથાસારં ધનમાદાય યત્નતઃ ।
સાવધાનસ્તસ્ય સેવામકરોત્તારકેચ્છયા

અગ્નિસ્તસ્યાભવત્ સૂદઃ શાસનાત્તારકસ્ય તુ ।
વ્યઞ્જનાન્યથ ભોજ્યાનિ ચક્રે તસ્યેચ્છયા તદા

નિરૃતિસ્તસ્ય સતતં સહિતઃ સર્વરાક્ષસૈઃ ।
અશ્વાન્ ગજાન્ વાહનાનિ કારયામાસ સાધ્વસાત્

નૃત્યદ્ધિરપ્સરોભિશ્ચ સ્તુવદ્ભિઃ સૂતમાગધૈઃ ।
ગાયમાનૈશ્ચ ગન્ધર્વૈઃ સંચિક્રીડ સુરાન્ દ્વિષન્

એવં સ સર્વલોકાંસ્તુ ત્રિષ્વપ્યથ વિલોડયન્ ।
લોકેષુ સારાન્ સારાંશ્ચ દેવાનામપ્યથાગ્રહીત્

તેનાભિબાધિતાઃ સર્વે દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ ।
બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુરનાથા નાથમુત્તમમ્

તે પ્રણમ્ય સુરાઃ સર્વે પુરુહૂતપુરોગમાઃ ।
ઇદમૂચુર્મહાત્મન સર્વલોક પિતામહમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
લોકેશ તારકો દૈત્યો વરેણ તવ દર્પિતઃ ।
નિરસ્યાસ્માન્ હઠાદસ્મદ્વિષયાન્ સ્વયમગ્રહીત્

રાત્રિંદિવં બાધતેઽસ્માન્ યત્ર તત્ર સ્થિતા વયમ્ ।
પલાયિતાશ્ચ પશ્યામઃ સર્વકાષ્ઠાસુ તારકમ્

અગ્નિર્યમોઽથ વરુણો નિરૃતિર્વાયુરેવ ચ ।
તથા મનુષ્યધર્મા ચ સર્વૈઃ પરિકરૈર્યુતઃ

એતે તેનાર્દિતા બ્રહ્મન્ દેવાસ્તસ્યૈવ શાસનાત્ ।
અનિચ્છાકાર્યનિરતા: સર્વે તસ્યાનુજીવિનઃ

યા દેવવનિતાઃ સ્વર્ગે યે ચાપ્યપ્સરસાં ગણાઃ ।
તાન્ સર્વાનગ્રહીદ્ દૈત્યઃ સારં લોકેષુ યચ્ચ યત્

ન યજ્ઞાઃ સમ્પ્રવર્તન્તે ન તપસ્યન્તિ તાપસાઃ ।
દાનધર્માદિકં કિઞ્ચિદ્ ન લોકેષુ પ્રવર્તતે

તસ્ય સેનાપતિઃ પાપઃ ક્રૌંચો નામાસ્તિ દાનવઃ ।
સ પાતાલતલં ગત્વા બાધતેઽહર્નિશં પ્રજાઃ

તસ્માત્ તુ તારકેણેદં સકલં ભુવનત્રયમ્ ।
હૃતં સર્વં જગત્ ત્રાહિ પાપાત્તસ્માત્ પિતામહ

વયં ચ યત્ર સ્થાસ્યામસ્તત્સ્થાનં વિનિદેશય ।
સ્વસ્થાનાચ્ચ્યાવિતાસ્તેન લોકનાથ જગદ્ગુરોઃ

ત્વં નો ગતિશ્ચ શાસ્તા ચ ત્વં નસ્ત્રાતા પિતા પ્રસૂ ।
ત્વમેવ ભુવનાનાં ચ સ્થાપક: પાલકઃ કૃતી

તસ્માદ્ યાવત્તારકાખ્યે વહ્નૌ દગ્ધાઃ પ્રજાપતે ।
ન ભવામસ્તથા કર્તું ભવતા યુજ્યતેઽધુના

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
સુરાણાં વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મલોકે પિતામહઃ ।
પ્રત્યુવાચ સુરાન્ સર્વાસ્તત્કાલસદૃશં વચઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
મમૈવ વરદાનેન તારકાખ્યઃ સમેધિતઃ ।
ન મત્તસ્તસ્ય મરણં યુજ્યતે ત્રિદિવૌકસઃ

યુષ્માકઞ્ચ પ્રતીકાર: કર્તવ્યઃ પ્રતિકર્મણિ ।
કિન્તુ સમ્યક્ ન શક્નોમિ પ્રતિકર્તું પ્રચોદિતઃ

તસ્માદ્ યથા તારકાખ્યઃ સ્વયમેષ્યતિ સંક્ષયમ્ ।
તથા યૂયં સંવિદધ્વમુપદેશકરસ્ત્વહમ્

ન મયા તારકો વધ્યો ન તથા વનમાલિના ।
ન હરેણ તથા વધ્યો નાન્યૈરપિ સુરૈર્નરૈઃ

એષ એવ વરો દત્તો મયા તસ્મૈ તપસ્યતે ।
ઉપાયશ્ચિન્તિતશ્ચાસ્તિ તત્કુર્વન્તુ સુરોત્તમાઃ

સતી દાક્ષાયણી પૂર્વં ત્યક્તદેહા સ્વજન્મને ।
અગચ્છન્મેનકાં દેવીં શૈલરાજસ્ય યોષિતમ્

તાં સમુત્પાદયામાસ મેનકાજઠરે ગિરિઃ ।
લક્ષ્મીમિવ પુરા ખ્યાતાં ભૃગુઃ સ્વતનયો મમ

તામવશ્યં મહાદેવઃ કુર્યાત્ પાણિગૃહીતિકામ્ ।
યથા સ નચિરાત્તસ્યામનુરક્તો ભવેત્ સુરાઃ ।
તથા વિદધ્વં સુતરાં તત્તેજઃ પ્રતિકર્તૃ વઃ

તમૂર્ધ્વરેતસં શમ્ભું સૈવ પ્રચ્યુતરેતસમ્ ।
કર્તું સમર્થા નાન્યાસ્તિ કાચિદપ્યબલારા

તસ્ય તેજશ્ચ્યુતં યચ્ચ તસ્માદ્ યો જાયતે સુતઃ ।
સ એવ તારકાખ્યસ્ય હન્તા નાન્યસ્તુ વિદ્યતે

સા સુતા ગિરિરાજસ્ય સામ્પ્રતં રૂઢયૌવના ।
તપસ્યન્તં ગિરિપ્રસ્થે નિત્યં પર્યેષતે હરમ્

વાક્યાદ્ હિમવતઃ સા તુ કાલી નામ્ના વિષેવતે ।
સખિભ્યાં સહ સર્વજ્ઞં ધ્યાનસ્થં પરમેશ્વરમ્

તામગ્રતો વર્તમાનાં ત્રિલોકવરવર્ણિનીમ્ ।
ધ્યાનાસક્તો મહાદેવો મનસાપિ ન ચેચ્છતિ

યથા સમીહતે ભાર્યાં કાલીં ચ ચન્દ્રશેખરઃ ।
તથા કુરુધ્વં ત્રિદશા નચિરાદેવ યત્નતઃ । । ૯૩॥
સ્વસ્થાનં ભવતાં સ્વર્ગસ્તસ્માત્ તારકમપ્યહમ્ ।
નિવર્તયિષ્યે સઙ્ગમ્ય ગચ્છધ્વં વિગતજ્વરાઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સર્વલોકેશસ્તારકાખ્યમુપસ્થિતઃ ।
ઉપસઙ્ગમ્ય વચનં સમાભાષ્યેદમબ્રવીત્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ભો ભો તારક મા સ્વર્ગરાજ્યં ત્વં પરિશાધિ ભોઃ ।
તદર્થં ન તપસ્તપ્તં સમયે ભવતા પુરા

વરો નાપિ મયા દત્તો ન મયા સ્વર્ગરાજતા ।
તસ્માત્ સ્વર્ગં પરિત્યજ્ય ક્ષિતૌ રાજ્યં સમાચર ।
દેવભોગ્યાનિ તત્રૈવ સમ્ભવિષ્યન્તિ તેઽસુર

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સર્વલોકેશસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ।
સ તારકઃ પરિત્યજ્ય સ્વર્ગં ક્ષિતિમથાભ્યયાત્

તત્રૈવ સંસ્થિતો દેવાન્ બાધતે સ્મ સ નિત્યશઃ ।
ઇન્દ્રં કરપ્રદં ચક્રે નિદેશસ્થં મહાબલમ્

તમિન્દ્રઃ સતતં દેવભોગ્યાનિ વિતરન્ મુહુઃ ।
સેવમાનઃ ક્ષમો નાભૂત્ સન્તોષયિતુમીશ્વરમ્

એવં તેનાર્દિતા દેવા મન્યુના પરિપીડિતાઃ ।
વિધાતુરુપદેશેન યત્નં ચક્રુર્હરાન્વયે

તત ઇન્દ્રોઽથ ગુરુણા સંગમ્ય કૃતનિશ્ચયઃ ।
કુસુમેષું સમાહૂય વચનં ચેદમબ્રવીત્

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
ત્વયેદં પાલ્યતે વિશ્વં ત્વયા વિશ્વં પ્રસૂયતે ।
ત્વં બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રાણાં પ્રીતિહેતુઃ પુરાભવઃ

બ્રહ્મા પ્રીત્યા યથા પૂર્વમગૃહ્ણાચ્ચરિતવ્રતામ્ ।
સાવિત્રી માધવો લક્ષ્મીં સતીં દાક્ષાયણીં હરઃ

તાઃ પ્રીતયે પુરા તેષાં દેવેશાનાં યથા કૃતા ।
તથૈવ કુરુ મે પ્રીતિં કામ પ્રાણભૃતાં સદા

ન ત્વં ન કસ્યચિત્ સ્વર્ગે પાતાલે વાથ ભૂતલે ।
પ્રિયઃ પ્રાણભૃતાં કામ સતતં જગતાં મતઃ

દેવદાનવયક્ષાણાં રક્ષસાં માનુષસ્ય ચ ।
ત્વં પાલકશ્ચ કર્તા ચ હૃદયે ચ પ્રવર્તસે

તસ્માત્ ત્વં સર્વજગતાં હિતાય કુરુ ચેષ્ટિતમ્ ।
દેવદાનવયક્ષાણાં માનુષાણાં મહાત્મનામ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય શક્રસ્ય મકરધ્વજઃ ।
દેવરાજમુવાચેદં સુપ્રીતસ્તદ્વચોઽમૃતૈઃ

॥ કામ ઉવાચ ॥
યત્રાહમીશિતા શક્ર તત્કર્મ વિદિતં ત્વયા ।
તસ્માન્મમોચિતં શક્યં કરિષ્યે તન્નિદેશય

પઞ્ચૈવ બાણા મૃદવસ્તે ચ પુષ્પમયા મમ ।
ચાપસ્તથા પુષ્પમયઃ શિઞ્જિની ભ્રમરાત્મિકા

રતિર્મે દયિતા જાયા વસન્તઃ સચિવો મમ ।
યન્તા મલયજો વાયુર્મિત્રં મમ સુધાનિધિઃ

સેનાધિપો મે શૃઙ્ગારો હાવા ભાવાશ્ચ સૈનિકાઃ ।
સર્વે મે મૃદવોઽક્રૂરા અહં ચાપિ તથાવિધઃ

યદ્ યેન યુજ્યતે કાર્યં ધીમાંસ્તત્તેન યોજયેત્ ।
મમ યોગ્યં તુ યત્ કર્મ તસ્માત્તસ્મિન્ નિયોજય

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ।
યત્ કારયિતુમિચ્છામિ ભવતા તન્મનોભવ ।
તત્તે સમુચિતં કર્મ તસ્મિન્ પરિવૃતો ભવાન્

કૃતકર્માપિ તત્ર ત્વં કૃતી ચાપિ મનોભવ ।
ત્વદન્યૈઃ કિન્તુ દુઃસાધ્યં તત્ત્વાં તત્ર નિયોજયે

શ્રૂયતે હિ તપસ્યન્તં ધ્યાનસ્થં વૃષભધ્વજમ્ ।
ગિરેર્હિમવતઃ પ્રસ્થે નિરાકાંક્ષં વધૂકૃતૌ

તં પિતુર્વચનાત્ કાલી તપસ્યન્તં નિષેવતે ।
સખિભ્યાં સહિતા નિત્યં હરસ્યાનુમતેઽધુના

આરૂઢયૌવનાં તાં તુ સ્ત્રીરત્નમપિ સુન્દરીમ્ ।
ધ્યાનાસક્તો મહાદેવો નેહતે મનસાપિ ચ

સાનુરાગો યથા તસ્યાં જાયતે વૃષભધ્વજઃ ।
તથા વિધત્સ્વ દેવાનાં હિતાય જગતામપિ

સહ સત્યા યથા રેમે સાનુરાગો વૃષધ્વજઃ ।
તથૈતયા ગિરિજયા રમતાં તત્કૃતેન વૈ

તસ્યાઃ કૃતે તુ યત્તેજઃ પ્રચ્યુતં યદ્ હરસ્ય વૈ ।
તતો યો જાયતે સોઽસ્માંસ્તારકાદુદ્ધરિષ્યતિ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તતઃ સ દેવરાજસ્ય વચઃ શ્રુત્વા મનોભવઃ ।
પ્રાપ્તકાલં ચ સસ્મારં શાપં બ્રહ્મકૃતં પુરા

સન્ધ્યાં પ્રતિવિધાતારં યદા શસ્ત્રં પરીક્ષિતમ્ ।
કામોઽહનત્ પુષ્પબાણૈસ્તદા તમશપદ્વિધિઃ

શમ્ભુનેત્રાગ્નિદગ્ધસ્ત્વં ભવિષ્યસિ દ્વિજોત્તમાઃ ।
યદા કુર્યાદ્ ગિરિસુતાં હરઃ પાણિગૃહીતિકામ્ ।
તદા ભવાન્ શરીરેણાગમિષ્યતિ સમગ્રતામ્

ઇતિ સ્મૃત્વા વિધેઃ શાપં ભીતોઽપિ મકરધ્વજઃ ।
અઙ્ગીચક્રે શક્રવાક્યાત્ કાલ્યા યોજયિતું હરમ્ ।
ઇદં ચ વચનં પ્રોચે તત્કાલસદૃશં પુનઃ

॥ મદન ઉવાચ ॥
કરિષ્યે તદ્વચઃ શક્ર હરં સઙ્ગમયામ્યહમ્ ।
કાલ્યા ગિરિજયા સાર્ધં દાક્ષાયણ્યા યથા પુરા

કિન્ત્વેકં મમ સાહાય્યં કર્તા ત્વં હરમોહને ।
યદા સન્મોહનેનાહં હરં સન્મોહયામિ ચ

તદા કુરુ સહાયં ત્વં સ્વસ્થમાપ્યાયયસ્વ મામ્ ।
પ્રવિશ્યાહં સુરભિણા નચિરાચ્છંકરાશ્રમમ્

વિધાય પૂર્વં મનસો વિકારં હર્ષણેન તુ ।
સમ્મોહનેન સુદૃઢં મોહયિષ્યે વૃષધ્વજમ્

સ્મરિષ્યસિ ત્વં સમ્પ્રાપ્તે કાલે માં મમ પાલને ।
અહં ગચ્છામિ સહિતં તત્કર્તું બલસૂદન

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ જગામાથ મદનઃ શઙ્કરાશ્રમમ્ ।
શક્રોઽપિ ત્રિદશાન્ સર્વાનિદમાહ વચસ્તદા

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
યૂયં કુરુધ્વં સાહાય્યં યત્ર યાતિ મનોભવઃ ।
તત્ર તત્રાનુગમ્યૈવ સમયે માં ચ બોધત

યદા સમ્મોહનેનાયં સમ્મોહયતિ શઙ્કરમ્ ।
તદાહમપિ યાસ્યામિ તત્ર બોધત માં સુરાઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તાસ્તેન શક્રેણ દેવા જગ્મુર્મનોભવમ્ ।
સોઽપિ ગત્વા યત્ર હરો ગઙ્ગાવતરણે ગિરેઃ ।
હિમભારભૃતઃ સાનૌ સુરભિં ચ ન્યયોજયત્

તતસ્તત્ર ગતે સમ્યક્સુરભૌ તસ્ય લક્ષણમ્ ।
અભવન્નચિરાદેવ તરુગુલ્મલતાસુ ચ

પુષ્પિતાઃ કિંશુકાસ્તત્ર મઞ્જુલા: કેતકાસ્તથા ।
સરાંસિ ચ સપદ્માનિ સવિકારાશ્ચ જન્તવઃ

વવૌ વાયુશ્ચ ગમ્ભીરો ગંધિલઃ પુષ્પરેણુભિઃ ।
શનૈઃ શનૈઃ સુખકરઃ કર્ષયન્ સ હિ માનસમ્

પક્ષિણશ્ચ મૃગાશ્ચૈવ યે ચાન્યે પ્રાણધારિણઃ ।
સિદ્ધાશ્ચ કિન્નરાશ્ચૈવ દ્વન્દ્વ ભાવં વિતેનિરે

ચૂતા: કુસુમિતાસ્તત્ર નવસ્તવક ભૂષિતાઃ ।
અશોકાઃ પાટલાચૈવ નાગકેશરકારુણાઃ

સવિકારા ગણાશ્ચાસન્ શઙ્કરસ્ય તદા દ્વિજાઃ ।
પ્રત્યક્ષતો યયુસ્તેઽપિ વિકારં શમ્ભુસાધ્વસાત્

ભ્રમન્તિ સ્મ તદા તત્ર ભ્રમરાઃ કુસુમોદ્ભવમ્ ।
પિબન્તો બહુશશ્યુતં ગુઞ્જન્તઃ સહ જાયયા

એવં પ્રવૃત્તે સુરભૌ શૃઙ્ગારોઽપિ ગણૈઃ સહ ।
હાવભાવયુતસ્તત્ર પ્રવિવેશ હરાન્તિકમ્

મદનઃ સગણસ્તત્ર નિવસંશ્ચિરમેવ હિ ।
ન દૃષ્ટવાંસ્તદા શમ્ભોશ્છિદ્રં યેન પ્રવેક્ષ્યતિ

યદા ચ પ્રાપ્તવિવરસ્તદા ભયવિમોહિતઃ ।
નાગ્રે સરોઽભવત્ તસ્ય મદનો રતિવારિતઃ

એવં યાતસ્તસ્ય કાલઃ પ્રભૂતો દ્વિજસત્તમાઃ ।
નિરૂપયન્ ન વા ચાપ છિદ્રં તસ્ય યતેસ્તદા

જ્વલત્કાલાગ્નિસંકાશં ભાનુલક્ષસમપ્રભમ્ ।
ધ્યાનસ્થં શઙ્કરં કો વા સમાસાદયિતું ક્ષમઃ

અથૈકદા ગિરિસુતા કાલી તસ્યાભવત્પુરઃ ।
કૃત્વા પરીષ્ટિં કર્ત્તવ્યા સખિભ્યાં પ્રણતા સ્થિતા

શઙ્કરોઽપિ તદા ધ્યાનં ત્યક્ત્વા તત્ ક્ષણમાસ્થિતઃ ।
યોજયન્ સ્વગણાન્ કૃત્યે જ્યોતિશ્ચિન્તાવિવર્જિતઃ

તચ્છિદ્રં પ્રાપ્ય મદનઃ પ્રથમં હર્ષણેન તુ ।
બાણેન હર્ષયામાસ પાર્શ્વસ્થં ચન્દ્રશેખરમ્

શૃઙ્ગારશ્ચ તદા ભાવૈર્હાવૈશ્ચ સહિતો હરમ્ ।
જગામ કામસાહાય્યં કુર્વન્ સુરભિણા સહ

હર્ષણેનાતિહૃષિતઃ શૃઙ્ગારાદ્યૈર્નિષેવિતઃ ।
શઙ્કરો વદનં કાલ્યાઃ સાકૂતં સંવ્યલોકયત્

તત્ પ્રાપ્ય વિવરં કામઃ પુષ્પં ચાપે ન્યયોજયત્ ।
સમ્મોહનં પુષ્પવૃતં પુષ્પમાલાવિવર્ધિતમ્

તદાભૂદ્ દક્ષિણે પાર્શ્વે રતિઃ પ્રીતિસ્તુ વામતઃ ।
પૃષ્ઠે બસન્તતૂણીરં પૌષ્પમાદાય સુન્દરઃ

આકર્ણપૂરિતં પુષ્પં ચાપમાકૃષ્ય સંયતઃ ।
યદા મનોભવો વાયુસ્તદા તં સમુપેયિવાન્

સંહિતે પુષ્પબાણે તુ ગિરિજાં ચન્દ્રશેખરઃ ।
જાતેન્દ્રિયવિકારઃ સન્ જિઘૃક્ષુઃ સઙ્ગમેઽભવત્

અમરા: શક્રસહિતાસ્તદા સર્વે વિયદ્ગતાઃ ।
સભ્યં મનોભવં મેને સુરકૃત્યે નિવેશિતમ્

અથ સંસ્મૃત્ય સંયમ્ય નિગૃહ્ય વિકૃતિ તદા ।
ઇન્દ્રિયસ્ય મહાદેવઃ સહસેદં વ્યચિન્તયત્

યોનિજાં ગિરિજાં કાલીં તપોવ્રતવિવર્જિતામ્ ।
કથં સઙ્ગમકામોઽહં ધર્તુમિચ્છામિ વૈ હઠાત્

તપોવ્રતપવિત્રાઙ્ગી તપશ્ચરણસત્કૃતામ્ ।
સ્વયમેવ ગ્રહીષ્યામિ સતીં દાક્ષાયણીમિવ

કથં વિકૃતકામોઽહમનિચ્છન્નિવ સામ્પ્રતમ્ ।
કેનાપિ ચાકૃષ્ટ ઇવ ચિકીર્ષુઃ સઙ્ગમોદ્ભવમ્

એવં વિકારહેતું સ નિશ્ચિન્વન્નિન્દ્રિયસ્ય તુ ।
પુરોવલોકયામાસ સંહિતેષુ મનોભવમ્

એતસ્મિન્નન્તરે બ્રહ્મા વિજ્ઞાતસમયઃ સુરાન્ ।
દૃષ્ટ્વા સ્થાનાદાજગામ તત્સમાજમનુગ્રહાત્

તતઃ સ કુપિતો દૃષ્ટ્વા સન્ધિતેષુ મનોભવમ્ ।
જજ્વાલ જ્વલનપ્રખ્યસ્તં દિધક્ષુઃ પ્રસહ્ય તુ

કામોઽયં સમયં જ્ઞાત્વા માં મોહયિતુમિચ્છતિ ।
મનો મે સ્વવશં કર્તું તન્નયામિ યમક્ષયમ્

એવં વિચિન્તમાનસ્ય નેત્રોદ્ભાવિતતેજસા ।
વર્ધતો જ્વલનો ભૂત્વા ક્રોધં નેત્રાત્ સસર્જ હ

તં ક્રોધાન્નિઃ સરિષ્યન્તં જાતવેદઃ સ્વરૂપિણમ્ ।
જ્ઞાત્વા કામસ્ય તાન્ બાણાન્ પૌષ્પચાપનિષણ્ણકાન્

શક્તિં પ્રાણાંસ્તથાત્માનમાકૃષ્યાપાલયદ્વિધિઃ ।
ઉત્સારયામાસ તદા વસન્તં સ પિતામહઃ

નિજશક્ત્યા તદા શમ્ભુક્રોધાદ્રક્ષન્મનોભવમ્ ।
અથાકાશગતા દેવાઃ ક્રુદ્ધં દૃષ્ટ્વા મહેશ્વરમ્

પ્રસીદ જગતાં નાથ કામે ક્રોધં પરિત્યજ ।
ત્વયા યથા પુરા સૃષ્ટઃ શમ્ભુરૂપેણ કર્મણા

યેન ચાયોજિતં કર્મ તત્કરોતિ મનોભવઃ ।
તસ્માત્ ત્વં મદને શમ્ભો ક્રોધાગ્નિમુપસંહર ।
પ્રસીદ સર્વભૂતેશ ભક્ત્યા ત્વાં પ્રણતા વયમ્

ઇતિ સ્મ વદતાં તેષામમરાણાં તદાનલઃ

લલાટચક્ષુઃ સમ્ભૂતો ભસ્માકાર્ષીન્મનોભવમ્ ।
દગ્ધ્વા કામં તદા વહ્નિજ્વલામાલાતિદીપિતઃ

સંસ્તમ્ભિતોઽથ વિધિના હરં ગન્તું શશાક ન ।
મહાદેવોઽપિ તદ્ભસ્મ મનોભવશરીરજમ્ ।
આદાય સર્વગાત્રેષુ ભૂતિલેપં તદાકરોત્

લેપશેષાણિ ભસ્માનિ સમાદાય તદા હરઃ ।
સગણોઽન્તર્દધે કાલીં વિહાય વિધિસમ્મતે

બ્રહ્મા ક્રોધાનલં શમ્ભોર્દહન્તં સકલાન્ સુરાન્ ।
વડવારૂપિણં ચક્રે દેવાનાં પુરતસ્તદા

વડવાં તાં તદા દેવાઃ સૌમ્યાં જ્વાલામુખીં શુભામ્ ।
દૃષ્ટ્વા નિર્વિઘ્નમનસો બભૂવુઃ પૂર્વપીડિતાઃ

વડવાં તાં સમાદાય તદા જ્વાલામુખીં વિધિઃ ।
સાગરં પ્રયયૌ લોકહિતાય જગતાં પતિઃ

ગત્વાથ સાગરં બ્રહ્મા પ્રોવાચ પરિપૂજિતઃ ।
યથાવત્તેન વિપ્રેન્દ્રાઃ સમયં ચ નિવેદયન્

અયં ક્રોધો મહેશસ્ય વડવારૂપધૃક્ ત્વયા ।
જ્વાલામુખઃ સદા ધાર્યો યાવન્ન વિનયામ્યહમ્

યદા ત્વામહમાગમ્ય વદામિ સરિતાં પતે ।
તદા ત્વયા પરિત્યાજ્યઃ ક્રોધોઽયં વડવામુખઃ । । ૧૮૧ ॥
ભોજનં ભવતસ્તોયમેતસ્ય તુ ભવિષ્યતિ ।
યનાદેવં વિધાર્યોઽયં યથા નો યાતિ ચાન્તરમ્

ઇત્યુક્તો બ્રહ્મણા સિન્ધુરઙ્ગીચક્રે તદા ક્રુધમ્ ।
ગ્રહીતું વડવાવક્ત્રે શમ્ભોશ્ચાશક્યમપ્યરમ્

તતઃ પ્રવિષ્ટો જલધૌ પાવકો વડવામુખઃ ।
વાર્યોઘાન્નિદહન્ સમ્યગ્ જ્વાલામાલાતિદીપિતઃ

યદાભવચ્છમ્ભુનેત્રાદ્ દદાહ મદનં તદા ।
અભવત્ સુમહાશબ્દો યેનાકાશઃ પ્રપૂરિતઃ

તેન શબ્દેન મહતા કામદાહે ક્ષણેન ચ ।
સખીભ્યાં સહ ભીતાભૂત્ કાલી શોકયુતા તદા

તેન શબ્દેન હિમવાંશ્ચકિતો વિસ્મિતસ્તદા ।
સુતામેવ જગામાશુ ગતાં કાલી હરાશ્રમમ્

તાં તત્ર કાલીં તનયાં ભયશોકાકુલાં શુભામ્ ।
રુદન્તીં શમ્ભુવિરહાદાસસાદાચલેશ્વરઃ

આસાદ્ય પાણિના તસ્યા માર્જયન્નયનદ્વયમ્ ।
મા ભૈષીઃ કાલિ મા રોદીરિત્યુક્ત્વા તાં તદાગ્રહીત્

ક્રોડીકૃત્ય સુતાં તાં તુ હિમવાનચલેશ્વરઃ ।
સ્વમાલયમથાનિન્યે સાન્ત્વયામાસ ચાર્દિતામ્

અન્તર્હિતે હરે કાલી વિરહાત્ તસ્ય સંતતમ્ ।
નિવસન્તી પિતુર્ગેહે શુશોચ ચ મુમોહ ચ

શૈલાધિરાજોઽપ્યથ મેનકાપિ મૈનાક મુખ્યોઽપિ સખીદ્વયં ચ ।
તાં સાન્ત્વયાંચક્રુરદીનસત્ત્વાં હરં વિસસ્માર તથાપિ નોમા

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે કામદહને દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-[હ્ત્ત્પ્સ્:॥પ્ત્વૈસ્હ્નવિ.બ્લોગ્સ્પોત્.ચોમ્।2023।08।કલિક-પુરન્-અધ્યય્-42.હ્ત્મ્લ્ દ્પ્ કર્મકન્દ્]