કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 38

કાલિકાપુરાણમ્ અષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ નરકાસુર અભિષેકવર્ણનમ્
અથ શ્રીકાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૩૮
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અથ તસ્ય નૃપશ્રેષ્ઠો ગૌતમેન મહર્ષિણા ।
સંસ્કારં કારયામાસ વિધિના માનુષેણ તુ

નરસ્ય શીર્ષે સ્વશિરો નિધાય સ્થિતવાન્ યતઃ ।
તસ્માત્તસ્ય મુનિશ્રેષ્ઠો નરકં નામ વૈ વ્યધાત્

અપરાન્ બાલસંસ્કારાન્ ક્ષાત્રેણ વિધિના મુનિઃ ।
કેશાન્તાવધિ સંચક્રે ઋગ્યજુઃ સામમન્ત્રકૈઃ

વવૃધે તસ્ય સદને નરકો નામ ભૂસુતઃ ।
દિનં દિનં ધૃતાન્યશ્રીઃ શરદીવ નિશાકરઃ

સ રાજા તં સદા ભાવૈર્માનુષૈયજયન્ સ્વયમ્ ।
ગૌતમસ્ય સુતેનાથ શતાનન્દેન ધીમતા ।
ગ્રાહયામાસ તન્નિત્યં ક્ષાત્રં ભાવં ચ માનુષમ્

તથૈવ પૃથિવી દેવી ધાત્રીવેષેણ તં સુતમ્ ।
નિયતં ગ્રાહયામાસ માનુષં ચરિતં શુભમ્

યદૈવ પુત્ર ઉત્પન્નસ્તદૈવ પૃથિવીસ્વયમ્ ।
માયામાનુષરૂપેણ નૃપાન્તઃપુરમાવિશત્

પ્રવિશ્ય તત્ર સા દેવી નૃપસ્યાનુમતેઽભવત્ ।
ધાત્રી તસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ કાત્યાયન્યાનયસ્થયા

યાવત્ ષોડશવર્ષાણિ તસ્ય બાલસ્ય ભાવીનિ ।
તાવત્ સ્વયં પાલયન્તી ગ્રાહયામાસ સંનયમ્

સ વર્ધમાનોઽનુદિનં નરકઃ પૃથિવીસુતઃ ।
અત્યક્રામત્ સુતાન્ સર્વાન્ જનકસ્ય મહાત્મનઃ

શરીરેણાથ વીર્યેણ રૂપેણ બલવત્તયા ।
ધનુષા ગદયા વીરો હ્યત્યક્રામન્ નૃપાત્મજાન્

સ શાસ્ત્રવાદકુશલો ધનુર્વેદે ચ કોવિદઃ ।
વર્ષૈઃ ષોડશભિર્ભૂતો વીરૈરન્યૈર્દુરાસદઃ

વિદેહાધિપતિર્દૃષ્ટ્વા મહાબલપરાક્રમમ્ ।
ન્યૂન્યાન્ સ્વપુત્રાંશ્ચ નાતિહૃષ્ટમનાભવત્

નિરસ્યાસૌ ચ મત્પુત્રાન્ મમ રાજ્યં ગ્રહીષ્યતિ ।
કાલે પ્રાપ્તે મહાવીરો મતિસ્તસ્યાભવત્ પુરા

અન્તઃપુરે યદા પુત્રાન્ સર્વાન્ રંમયતે નૃપઃ ।
તદા તુ નરકં વીક્ષ્ય હર્ષં પ્રાપ્નોતિ નાધિકમ્

તસ્ય બુધે દેવી નૃપસ્યાથ વસુન્ધરા ।
મહિષી વિસ્મયં ચક્રે તસ્મિન્ ભાવે તુ ભૂભૃતઃ

અથૈકદા મહાદેવી જનકસ્ય મહાત્મનઃ ।
પપ્રચ્છ નૃપતિશ્રેષ્ઠં વિદેહાધિપતિં પતિમ્

॥ મહાદેવ્યુવાચ ॥
નાથ પૃચ્છામિ તે કિઞ્ચિદ્રહસ્યં યદિ નો તવ ।
તદા માં તદ્વદસ્વ ત્વં કૃપા ચેદ્વિદ્યતે મયિ

યદૈવ તનયાઃ સર્વે વિહરન્તિ પુરસ્તવ ।
તદૈવ નરકં દૃષ્ટ્વા વિશીર્ણ ઇવ લક્ષ્યસે

તન્મે રાત્રિન્દિવં વાઢં વિસ્મયઃ પ્રતિવર્ધતે ।
સંશયશ્ચ ભયં ચૈવ ન જહાતિ ચ માં સદા

રૂપવાન્ વીર્યવાનેષ નયે ચ વિનયે તથા ।
કુશલ: પ્રતિબુદ્ધશ્ચ પુત્રસ્તવ મહાબલઃ ॥ ૨૧ ।
સ સભાજયતે કસ્માત્ પુત્રમન્યૈર્દુરાસદમ્ ।
તદહં જ્ઞાતુમિચ્છામિ યદિ તથ્યં વદસ્વ મે

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રિયાયાઃ પૃથિવીપતિઃ।
તૂષ્ણીં ભૂત્વા ક્ષણં દેવીમિદં વચનમબ્રવીત્

॥ રાજોવાચ ॥
કથયિષ્યે પ્રિયે તત્ત્વં યત્ પૃષ્ટોઽહં ત્વયાધુના ।
માસત્રયે વ્યતીતે તુ સમયં પ્રતિપાલય

નિગૂઢઃ કશ્ચિદત્રાસ્તિ દેવસ્ય સમયો મમ ।
તેનાધુના ન કિઞ્ચિત્તે કથયિષ્યામિ તદ્રહઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
રાજ્ઞો હ્યયં સભાર્યસ્ય સંવાદોઽ ભવદન્તિકે ।
માનુષી પૃથિવી ધાત્રી તં શુશ્રાવ યદા તદા

શ્રુત્વા તયોસ્તુ સંવાદં મહિષીભૂપયોઃ ક્ષિતિઃ ।
માસત્રયેણ સમયં દત્તં દેવ્યૈ ધરાભૃતા

તત્કાલે વિમનસ્કં ચ ભૂપં નરકસંજ્ઞયા ।
ત્રિભિર્માસૈર્વ્યતીતૈઃ સ્યાદસ્ય ષોડશવત્સરઃ

તતો નૃપો મહિષ્યાસ્તુ કથયિષ્યતિ તદ્રહઃ ।
તતો મમ રહસ્યં તુ વિદિતં સમ્ભવિષ્યતિ

ચિન્તયિત્વેતિ સા દેવી જગદ્ધાત્રી સુતં પ્રતિ ।
નિશ્ચિત્યેદં તદા કૃત્યં પ્રાપ્તકાલમચેષ્ટત

તતો રહસિ ભૂપં તં સમાસાદ્ય સગૌતમમ્ ।
ઇદમાહ જગદ્ધાત્રી સ્વપુત્રાર્થે યશસ્વિની

॥ પૃથિવ્યુવાચ ॥
યો મયા સમયો દત્તઃ પાલિતઃ સ ત્વયાનઘ ।
પુત્રશ્ચ પાલિતો મેઽયં નરકો વિનયૈર્યુતઃ

સમ્પ્રાપ્તયૌવનઃ પુત્રો યોજિતશ્ચ ત્વયા નયૈઃ ।
તવ પ્રસાદાત્ પુત્રો મે સુખી વૃદ્ધો ગૃહે તવ

તમહં પૂર્વસમયાન્નયિષ્યામિ સ્વમાત્મજમ્ ।
અનુજાનીહિ ભયં નરકસ્ય ગતિં પ્રતિ

રક્ષિતવ્યશ્ચ ભવતા સમયઃ સપુરોધસા ।
છન્નમેવ નયિષ્યામિ ભૂપતે મા કૃથા વ્યથામ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા જગતાં ધાત્રી વિદેહાધિપતિં નૃપમ્ ।
તત્રૈવ પશ્યતા તેષામન્તર્ધાનમુપાગમત્

નૃપોઽપિ તસ્યાસ્તદ્વાક્યમગીકૃત્ય ક્ષિતિં પ્રતિ ।
તસ્યાઃ પ્રત્યક્ષતઃ સ્થાનં જગામ સપુરોહિતઃ

અથૈકદા ધરા દેવી માયામાનુષરૂપિણી ।
ઉપાંશુ નરકં પ્રાહ ધાત્રી તસ્ય મહાત્મનઃ

ત્વયા સમં મહાબાહો ગઙ્ગાં યાતું મનો મમ ।
યદિ ત્વં યાસિ યાસ્યામિ રથેનાદ્યૈવ પુત્રક

॥ નરક ઉવાચ ॥
ન પિતુર્વચનં યાસ્યે વિના માતસ્ત્વયા સમમ્ ।
અનુજ્ઞાપ્ય રથેનાહં યાસ્યે ગઙ્ગાં ત્વયા સમમ્

॥ ધાત્ર્યુવાચ ॥
ન તે પિતાયં જનકો યઃ સર્વજગતાં પ્રભુઃ ।
સ તે પિતા તં ગઙ્ગાયાં પશ્ય ગત્વા મયા સહ

અયં પિતા પાલકસ્તે ન રાજ્યં સમ્પ્રદાસ્યતિ ।
યસ્તે વર્ધયિતા તાત તમાસાદય પુત્રક

અત્ર યદ્મદ્રહસ્યં તદ્ ગઙ્ગાયામેવ પુત્રક ।
કથયિષ્યામ્યહં સર્વં રહોભઙ્ગસ્તતોઽન્યથા

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
જાતસમ્પ્રત્યયો ધાત્ર્યા વચસા નરકસ્તથા ।
વિહાય યાનં છન્દેન પદ્ભ્યાં ગઙ્ગાં યયૌ તદા

અથ ગઙ્ગાં સમાસાદ્ય સંસ્નાપ્ય વિધિવત્ સુતમ્ ।
આત્માનં દર્શયામાસ પૃથિવી સ્વસુતાય વૈ

માયામાનુષમૂર્તિં તાં વિહાય જગતાં પ્રસૂઃ ।
નીલોત્પલદલશ્યામં સર્વલક્ષણસંયુતમ્

સર્વાઙ્ગસુન્દરં ચારુ નાનાલઙ્કારભૂષિતમ્ ।
પુત્રાય દર્શયામાસ નરકાય વસુન્ધરા

કથામેતાઞ્ચ પૂર્વસ્મિન્નુદ્ભૂતાં પૃથિવી તદા ।
કથયામાસ પુત્રાય પ્રતીતિર્જાયતે યથા ॥૪૮ ।
॥ પૃથિવ્યુવાચ ॥
મમ ગર્ભે યથા પુત્ર વર્ધસે ત્વં દિને દિને ।
બ્રહ્માદયસ્તદા દેવા આલોક્ય સ્વયમેવ તે

મલિનીક્ષિતિસંજાતઃ પુત્રો વિષ્ણોર્મહાત્મનઃ ।
આસુરં ભાવમાસ્થાય સર્વાનસ્માન્ હનિષ્યતિ

ઇતિ ચિન્તાપરા દેવાઃ કુમન્ત્રં ચક્રિરે તદા ।
અયં નોત્પદ્યતાં ગર્ભાર્ભે તિષ્ઠત્વયં સદા

તતો મમ ભવાન્ ગર્ભે સુબહૂનિ યુગાન્યથ ।
અવસદુઃખવાન્ પુત્ર દેવાનાં ચ કુમન્ત્રતઃ

મૃતકલ્પાભવમહં ભવતો ધારણાત્ સુત ।
તતોઽહં શરણં યાતા ભગવન્તં સનાતનમ્

નારાયણસ્ય વાક્યાત્ તુ ભવાનુત્પન્નવાંસ્તતઃ ।
ઇતિ સત્યં મમ વચઃ પુત્ર જાનીહિ નિશ્ચિતમ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
અથ યાવન્નપુત્રસ્ય વિસ્મયઃ સમપદ્યત ।
તાવદેવ સ્વયં દેવી પ્રોચે પુત્રમિદં વચઃ

યથા વિદેહરાજસ્ય યજ્ઞભૂમાવસૂયત ।
વિદેહરાજેન સમં યાદૃશ: સમયોઽભવત્

યથા માનુષરૂપેણ ધાત્રી સા સમપદ્યત ।
તત્ સર્વ કથયામાસ નરકાય મહાત્મને

અથ તાં પૃથિવીં પ્રાહ નરકઃ પુનરેવ હિ ।
પૃથિવ્યા: વચનં શ્રુત્વા સ્વલ્પસંશયસંયુતઃ

॥ નરક ઉવાચ ॥
યદ્યેવં મે પિતાવિષ્ણુર્માતા ત્વં પૃથિવી શુભે ।
આગચ્છતુ જગન્નાથો મમૈવાભ્યુપપત્તયે

સ એવ સર્વલોકેશો યદિ માં ભાષતેઽચ્યુતઃ ।
પિતાહં તે ત્વિયં માતા શ્રદ્ધધે તદહં શુભે

ત્વયા માનુષરૂપેણ ધાત્ર્યાહં પ્રતિપાલિતઃ ।
તદ્રૂપં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ યદિ તે રૂપમીદૃશમ્

॥ પૃથિવ્યુવાચ ॥
અહં તે જનની તાત મયા જ્ઞાતોઽસિ પુત્રક ।
પૃથિવ્યહં જગદ્ધાત્રી મદ્રૂપં મૃન્મયન્ત્વિદમ્

પિતા તવ મહાબાહો પ્રભુર્નારાયણોઽવ્યયઃ ।
અચ્યુતો જગતાં ધાતા મહાત્મા શૂકરાત્મધૃક્

તેનાહિતસ્ત્વં મદર્ભે સુચિરં ત્વં પુરાવસઃ ।
સમ્પ્રાપ્તે સમયે જાતઃ પાલિતશ્ચેહ ભૂભૃતા

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હર્ષશોકાકુલસ્તદા ।
નરકઃ પૃથિવીદેવીમિદમાહ ધનુર્ધરઃ

॥ નરક ઉવાચ ॥
ન માતા વિદિતા પૂર્વ માતાહમિતિ ભાસસે ।
વિષ્ણુઃ પિતેતિ ચ વચો ન પિતા વિદિતો મમ

જાનામિ પિતરં ચાહં વિદેહાધિપતિં નૃપમ્ ।
તસ્ય ભાર્ય્યં સુમત્યાખ્યામહં જાનામિ માતરમ્

ભ્રાતરસ્તત્સુતાઃ સર્વે સીતા મે ભગિની શુભા ।
સુમતિર્મમ માતેતિ લોકો જાનાતિ સન્તતમ્

કાત્યાયની ચ ધાત્રી મે યાધુનૈવ કૃતા ત્વયા

એતત્ સર્વં ત્વયા મિથ્યા શંશિતં મમ સામ્પ્રતમ્ ।
યથા તવાહં તનયઃ સત્યમાખ્યાહિ તન્મમ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
પુત્રસ્ય વચનં ચેતિ શ્રુત્વા સર્વંસહા તદા ।
સર્વં તત્ પૂર્વવૃત્તાન્તં તનયાય ન્યવેદયત્

યથા મલિન્યા સમ્ભોગો વરાહસ્યાભવત્ પુરા ।
યથા ગર્ભે ધૃતો દેવૈર્યેન વા કારણેન સઃ

યથા ચ ગર્ભદુઃખાર્તા માધવં શરણં ગતા ।
યથા તેન પ્રદત્તશ્ચ સમયો જનકં પ્રતિ

॥ ઋષયઃ ઊચુઃ ॥
કિમર્થં સમયો દત્તો વિષ્ણુના પ્રભુવિષ્ણુના ।
નિહતે રાવણે વીરે રામેણ સુમહાત્મના

ભવિષ્યતિ સુતસ્તે વૈ તત્ર નઃ સંશયો મહાન્ ।
એતાન્ ત્વં સંશયાન્ છિન્ધિ ગુરો શાસ્તાસિ નઃ સદા

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ભારાર્તા રાવણાદીનાં પૃથિવી માંસભોગિનામ્ ।
અધોગતા યોજનાનિ પઞ્ચ વૈ દ્વિજસત્તમાઃ

અયં વરાહવીર્યેણ જાતો ગર્ભે ક્ષિતેઃ પુનઃ ।
અસાવપિ મહારાજો દશગ્રીવો યથાભવત્

અધો યાસ્યતિ ભારાર્તા સાતીવ પૃથિવીત્વિતિ ।
સમયો દત્તવાન્ વિષ્ણૂ રાવણે નિહતે સતિ ।
ધરાયૈ ભારવિહતિવ્યાજેન દ્વિજસત્તમાઃ

ત્વત્પૂર્વરૂપં દૃષ્ટ્વા વચનાચ્ચ જગદ્ગુરોઃ ।
જાતશ્શ્રદ્ધો મહાભાગે સ્થાસ્યામિ સમયે તવ ॥૭૯।
પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા પૃથિવી પ્રથમં તદા ।
માયામાનુષરૂપં તત્ પ્રતિજગ્રાહ તત્પુરઃ

યથા કાત્યાયનીરૂપં યેન રૂપેણ પાલિતઃ ।
નરકઃ સા તુ તદ્ગૃહ્ય તત્યાજ પૃથિવીતનુમ્

અથ દૃષ્ટૈવ નરકો ધાત્રીં કાત્યાયનીં તદા ।
પપ્રચ્છ પૂર્વવૃત્તાન્તં યદ્વૃત્તં નૃપમન્દિરે

સા તથા કથયામાસ યથા સમ્પ્રતિ પાલિતઃ ।
યદ્વૃત્તં પૂર્વતો ગેહે નૃપસ્ય જનકસ્ય તુ

જાતસમ્પ્રત્યયસ્તત્ર નરક: સમપદ્યત ।
પૃથિવી ચ પુનર્દેવીરૂપં સ્વં જગૃહે તદા

અથ સસ્માર પૃથિવી જગન્નાથં હરિં પ્રભુમ્ ।
સમયે પૂર્વવિહિ પ્રણભ્ય શિરસા મુહુઃ

સ્મૃતમાત્રસ્તદા ક્ષિત્યા માધવો ગરુડધ્વજઃ ।
પ્રસન્નો જગતાં નાથ: પ્રત્યક્ષત્વં ગતસ્તદા

તં દૃષ્ટ્વા પૃથિવી દેવી દેવં ગરુડવાહનમ્ ।
નીલોત્પલદલશ્યામં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્

પીતામ્બરં જગન્નાથં શ્રીવત્સોરસ્કમવ્યયમ્ ।
પ્રણનામ મહાભક્ત્યા પસ્પર્શ શિરસા મહીમ્

પરમેશ જગન્નાથ જગત્ કારણકારણ ।
પ્રસીદેતિ વચશ્ચાપિ તદા પ્રોચે જગત્પ્રસૂઃ

નરકસ્તુ હરિં દૃષ્ટ્વા નિમીલ્ય નયનદ્વયમ્ ।
તત્તેજસા ચાભિભૂતસ્તદા ભૂમાવુપાવિશત્

ઉપવિષ્ટે તદા દેવી તનયે નરકાહ્વયે ।
પ્રસાદયામાસ તદા પુત્રાર્થે વરવર્ણિની । । ૯૧ ॥
પ્રસાદ્યમાનો ધરયા હરિર્નારાયણોઽવ્યયઃ ।
શઙ્ખાગ્રેણ તદા પુત્રં પસ્પર્શ નરકાહ્વયમ્

સ્પૃષ્ટમાત્રોઽથ હરિણા નરકોઽભૂત્ સુદર્શનઃ ।
દૃષ્ટશ્ચોત્સાહવાંશ્ચૈવ બલવાન્ સમપદ્યત

તત ઉત્થાય નરકો હરિં નારાયણં પ્રભુમ્ ।
ભક્ત્યા પ્રણમ્ય ગોવિન્દં સાષ્ટાઙ્ગં ચ મુહુર્મુહુઃ

નનામ પૃથિવીં વીરો જાતસમ્પ્રત્યયસ્તદા ।
પ્રણમ્ય ચ મહાભાગાં ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ ।
પ્રાઞ્જલિઃ પુરતસ્તસ્થૌ નોક્ત્વા કિઞ્ચન વૈ ભિયા

તતસ્તદર્થે પૃથિવી માધવં સમયાચત ।
પ્રસીદ દેવદેવેશ સમયં પ્રતિપાલય

ત્વયાહં તનયો દત્તો મમ સર્વં જગત્પતે ।
એતદર્થે પ્રતિજ્ઞાતં યદ્દત્તં પ્રતિપાલય

॥ ભગવાનુવાચ ॥
ભવતી યત્સુપુત્રાર્થે મામયાચત પુરા મયા ।
તત્ સર્વં તવ દત્તં વૈ રાજ્યં ચ ત્વત્સુતે

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ વિષ્ણુરાદાય નરકાહ્વયમ્ ।
સાર્દ્ધં પૃથિવ્યા ગઙ્ગાયાં મમજ્જ જગતાં પ્રભુઃ

નિમજ્ય ક્ષણમાત્રેણ પ્રાગ્જ્યોતિષપુરં ગતઃ ।
મધ્યગં કામરૂપસ્ય કામાખ્યા યત્ર નાયિકા

સ ચ દેશઃ સ્વરાજ્યાર્થે પૂર્વં ગુપ્તશ્ચ શમ્ભુના ।
કિરાતૈર્બલિભિઃ ક્રૂરૈરજ્ઞૈરપિ ચ વાસિતઃ

રુક્મસ્તમ્ભનિભાંસ્તત્ર કિરાતાન્ જ્ઞાનવર્જિતાન્ ।
અનર્થમુણ્ડિતાન્ મદ્યમાંસાશનૈકતત્પરાન્ ।
દદર્શ વિષ્ણુઃ કુપિતાન્ વિષ્ણું દૃષ્ટ્વા દ્વિજર્ષભાઃ

તેષામધિપતિસ્તત્ર ઘટકો નામ વીર્યવાન્ ।
રુક્મસ્તમ્ભનિભસ્તત્રઃ પ્રદીપ્ત ઇવ પાવકઃ

સ ક્રોધાચ્ચતુરઙ્ગેન બલેન મહતા યુતઃ ।
આસસાદ જગન્નાથં નરકં ચ મહાબલમ્

આસાદ્ય શરવર્ષેણ વવર્ષ પ્રભુમવ્યયમ્ ।
કિરાતૈઃ સહિતો રાજા ઘટકાખ્યઃ કિરાતરાટ્

માધવોપિ તદા પુત્રં નરકં વીર્યવત્તરમ્ ।
પ્રેસયામાસ યુદ્ધાય કિરાતનૃપતેસ્તદા

નરકો ધનુરાદાય સહ તૈર્બલવત્તરૈઃ ।
યુયુધે સુચિરં તત્ર શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધેરિતૈઃ

તતોઽસૌ ભલ્લમાદાય યોજયિત્વા ધનુર્ગુણૈઃ ।
શિરઃ કિરાતરાજસ્ય ચિચ્છેદ નરકો બલી

મુખ્યાન્ મુખ્યાન્ કિરાતાંશ્ચ બહૂન્ સેનાધિપાંસ્તથા ।
જઘાન કુપિતો વીરઃ કેશરીવ મતઙ્ગજાન્

હતેઽથ નૃપતૌ કેચિત્ પલાયનપરાયણાઃ ।
કિરાતાઃ કેચન પુનર્નરકં શરણં ગતાઃ

નિહત્ય યુધ્યમાનાંસ્તુ સંરક્ષ્ય શરણં ગતાન્ ।
નરકઃ પિતરં ગત્વા પ્રણમ્યાથ ન્યવેદયત્

॥ નરક ઉવાચ ॥
હતસ્તાત કિરાતાનામધિપો ઘટકો મયા ।
સેનાધિપાશ્ચ તસ્યાન્યે કિમન્યત્ કરવાણ્યહમ્

॥ ભગવાનુવાચ ।
કિરાતાન્ જહિ યાવત્ત્વં દેવીં દિક્કરવાસિનીમ્ ।
પલાયમાનાન્ વિદ્રાવ્ય પાલય શરણં ગતાન્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તતઃ સ નરકો વીરઃ સમારુહ્ય સિતં ગજમ્ ।
ચતુર્દન્તં મહાકાયં કિરાતાધિપવાહનમ્

ઐરાવતસમં વીર્યે વેગેન ગરુડોપમમ્ ।
કિરાતાન્ દ્રાવયામાસ યાવદ્ દિક્કરવાસિનીમ્ ।
પિતરં પુનરાગત્ય વચનં ચેદમબ્રવીત્

॥ નરક ઉવાચ ॥
વિદ્રાવિતાઃ કિરાતાસ્તે સાગરાન્તં સમાશ્રિતાઃ ।
હતશ્ચ ઘટકાખ્યો હિ કિરાતાધિપતિર્મહાન્

વેગિનં ગજમારુહ્ય ઐરાવતસમં ગુણૈઃ ।
યદન્યત્ કરણીયં મે તદાજ્ઞાપય સમ્પ્રતિ

॥ ભગવાનુવાચ ।
કરતોયા સદાગઙ્ગા પૂર્વ ભાગાવધિશ્રયા ।
યાવલ્લલિતકાન્તાસ્તિ તાવદેવ પુરં તવ

અત્ર દેવી મહાભાગા યોગનિદ્રા જગત્પ્રસૂઃ ।
કામાખ્યારૂપમાસ્થાય સદા તિષ્ઠતિ શોભના । । ૧૧૯ ॥
અત્રાસ્તિ નદરાજોઽયં લૌહિત્યો બ્રહ્મણઃ સુતઃ ।
અત્રૈવ દશદિક્પાલાઃ સ્વે સ્વે પીઠે વ્યવસ્થિતાઃ

અત્ર સ્વયં મહાદેવો બ્રહ્મા ચાહં વ્યવસ્થિતઃ ।
ચન્દ્રઃ સૂર્યશ્ચ સતતં વસતોઽત્ર ચ પુત્રક

સર્વે ક્રીડાર્થમાયાતા રહસ્યં દેશમુત્તમમ્ ।
અત્ર શ્રીર્વસતે ભદ્રા ભોગ્યમન્ત્ર તથા બહુ

અસ્ય મધ્યે સ્થિતો બ્રહ્મા પ્રાઙ્નક્ષત્રં સસર્જ હ ।
તતઃ પ્રાગ્જ્યોતિષાખ્યેયં પુરી શક્રપુરીસમા

અત્ર ત્વં વસ ભદ્રં તે હ્યભિષિક્તો મયા સ્વયમ્ ।
કૃતદાર: સહામાત્યૈ રાજા ભૂત્વા મહાબલઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવમુક્ત્વા સ્વયં વિષ્ણુઃ શમ્ભોરનુમતે તદા ।
સર્વાન્ કિરાતાન્ પૂર્વસ્યાં સાગરાન્તે ન્યવેશયત્

પૂર્વં લલિતકાન્તાયાઃ સમાદાયાવધિં પુનઃ ।
યાવત્ સાગરપર્યન્તં કિરાતાસ્તાવદાવસન્

પશ્ચાલ્લલિતકાન્તાયાઃ દેશં કૃત્વાવધિં પુનઃ ।
કરતોયા નદીં યાવત્ કમાખ્યાનિલયં તુ તત્

તસ્માત્ કિરાતાનુત્સાર્યવેદશાસ્ત્રાતિગાન્ બહૂન્ ।
દ્વિજાતીન્ વાસયામાસ તત્ર વર્ણાન્ સનાતનાન્

વેદાધ્યયનદાનાનિ સતતં વર્તતે યથા ।
તથા ચકાર ભગવાન્ મુનિભિર્વાસયન્ વિભુઃ

વેદવાદરતાઃ સર્વે દાનધર્મપરાયણાઃ ।
નચિરાદભવદ્દેશઃ કામરૂપાહ્વયસ્તદા

તતો વિદર્ભરાજસ્ય પુત્રીં માયાહ્વયાં હરિઃ ।
પુત્રાર્થે વરયામાસ નરકસ્ય સમાં ગુણૈઃ

તામુદ્વાહ્ય હૃષીકેશસ્તસ્મિન્ પુરવરે સ્વયમ્ ।
તયા સમં સ્વતનયં રાજત્વેનાભ્યષેચયત્

સુગુપ્તાં ચ પુરીં ચક્રે ગિરિદુર્ગેણ માધવઃ ।
જલદુર્ગં સર્વતો ભદ્રં દેવૈરપિ દુરાસદમ્

તતઃ કિરાતરાજસ્ય ચતુર્દન્તાઃ સુદન્તિનઃ ।
પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રા મહામાત્રકુથૈર્યુતાઃ

યાનિ રત્નાન્યનેકાનિ સૈન્યાનિ વિવિધાનિ ચ ।
અશ્વાશ્ચાભરણાચૈવ તત્સર્વં નરકોઽગ્રહીત્

યદ્યત્ સુભૂષણં રાજ્ઞો ધ્વજાશ્ચાભરણાનિ ચ ।
તાનિ તાનિ સ્વયં વિષ્ણુસ્તનયસ્ય દદૌ તદા

રથં ચ પ્રદદૌ તસ્મૈ ત્રિષુ લોકેષુ દુર્લભમ્ ।
લોહાષ્ટચક્રસઞ્છન્નમર્ધયોજનવિસ્તૃતમ્

યુક્તમશ્વસહસ્રૈશ્ચ તથાષ્ટાભિર્મનોજવૈઃ ।
રત્નકાઞ્ચનચિત્રાઢ્યં વેદિકા ભાગવિસ્તરમ્

વજ્રધ્વજેન મહતા કાઞ્ચનેન વિરાજિતમ્ ।
હેમદણ્ડપતાકાઢ્યં વૈદૂર્યમણિકૂવરમ્

સિંહવ્યાઘ્રસમુદ્ભૂતૈશ્ચર્મભિશ્છાદિતં સદા ।
લોહજાલૈશ્ચ સઞ્છન્નં કિંકિણીજાલમાલિનમ્ ।
સર્વપ્રહરણૈર્યુક્તં બહુમાયાસમન્વિતમ્

શક્તિં ચ પ્રદદૌ તસ્મૈ સર્વશત્રુવિશાતનીમ્ ।
જ્વાલામાલાભિદીપ્તાઙ્ગીં રિપુકક્ષાગ્નિરૂપિણીમ્

ઇમં ચ સમયં પ્રોચે નરકાય મહાત્મને ।
નરકસ્ય હિતાયેશો વસુધાયાઃ સમક્ષતઃ

॥ ભગવાનુવાચ ॥
ઇમાં શક્તિં ન હિ ભવાન્ પ્રાણસ્ય સંશયં વિના ।
પ્રયોક્ષ્યતિ કદાચિત્તુ માનુષેષુ વિશેષતઃ

એષા ભાર્યા ચ વૈદર્ભી ભવતઃ સદૃશી ગુણૈઃ ।
ભવતો જીવનં યાવત્તાવત્ સ્થાસ્યતિ શોભના । । ૧૪૪ ॥
ત્વં તુ પ્રજાયૈ ત્રેતાયાં યત્નવાન્ વૈ ભવિષ્યસિ ।
દ્વાપરાન્તે તુ સમ્પ્રાપ્તે પ્રજા તત્ર ભવિષ્યતિ

વિરોધો મુનિભિઃ સાર્ધં બ્રાહ્મણૈરપિ પુત્રક ।
ન કદાચિત્ત્વયા કાર્યશ્ચિરઞ્જીવિતુમિચ્છતા

ન રાજભિર્ન દેવૈશ્ચ વિરોધો યુજ્યતે તવ ।
મહાદુર્ગસ્ય વૈ મધ્યે વસતો હ્યપરાજિતે

દિવ્યયોષિદ્ગણૈઃ સાર્ધં વસમાનોઽતિભોગવાન્ ।
સ્વપર્વતે કામરૂપે ચિરં ત્વં તિષ્ઠ પુત્રક

મહાદેવીં મહામાયાં જગન્માતરમમ્બિકામ્ ।
કામાખ્યાં ત્વં વિના પુત્ર નાન્યદેવં યજિષ્યસિ

ઇતોઽન્યથા ત્વં વિહરન્ ગતપ્રાણો ભવિષ્યસિ ।
તસ્માન્નરક યત્નેન સમયં પ્રતિપાલય

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્ વિષ્ણુર્નરકં તનયં સ્વકમ્ ।
તમપાસ્ય રહસ્યેનાં પૃથિવીં વાક્યમબ્રવીત્

યદ્ યત્ પૂર્વં મયા પ્રોક્તં કર્તવ્યં તવ સુન્દરિ ।
તત્ સર્વ નરકાયાશુ ભૂત્યૈ સમુપદેશય

યદૈનં ત્વં સ્વયં હન્તું માં જગદ્ધાત્રિ ભાષસે ।
તદા તુ માનુષઃ કશ્ચિન્નરકં નિહનિષ્યતિ

॥ પૃથિવ્યુવાચ ॥
પ્રજાર્થમેષ યત્નો મે નિન્દ્યઃ સ્યાત્ સન્તતિં વિના ।
તસ્માન્નાથ પ્રયત્નાન્મે સન્તતિં પાલયિષ્યસિ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવમસ્ત્વિતિ તાં વિષ્ણુઃ પૃથિવીંપ્રતિ પાવનઃ ।
નરકં ચ સમાભાવ્ય તત્રાન્તર્ધિમગાત્ ક્ષણાત્

ગતે હરૌ નિજસ્થાનં પૃથિવી તનયં સ્વકમ્ ।
યત્ પૂર્વં હરિણા પ્રોક્તં તત્ર તં વ્યનયત્ સ્વયમ્

નરકોઽપિ તદા ધીમાન્ વેદશાસ્ત્રાર્થપારગઃ ।
બ્રહ્મણ્યનીતિકુશલો વદાન્યો દાનતત્પરઃ

કામાખ્યાપૂજનરતો નીલકૂટે મહાગિરૌ ।
મહાભોગી મહાશ્રીમાન્ હીનબાધશ્ચ શત્રુભિઃ ।
સુચિરં રાજ્યમકરોચ્છક્રવત્રિદશાલયે

તતો વિદેહરાજોઽપિ શ્રુત્વૈવ નરકશ્રિયમ્ ।
સપુત્રભાર્યઃ સગણો નરકં દ્રષ્ટુમભ્યગાત્

પ્રાગ્જ્યોતિષં પુરં ગત્વા કામરૂપાન્તરસ્થિતમ્ ।
દદર્શ નરકં રાજા શરચ્ચન્દ્રસમં શ્રિયા

પ્રાગ્જ્યોતિષં પુરં મેને સ રાજા ત્વમરાવતીમ્ ।
દેવેન્દ્રં નરકં મેને સત્પરિચ્છદભૂષણમ્ ।
તતો મહિષ્યૈ તત્ સર્વં જનકો વાક્યમબ્રવીત્

॥ જનક ઉવાચ ॥
એષ તે પાલિતસુતઃ શ્રીમાન્ નરકસંજ્ઞકઃ

પૃથિવ્યા દયિતઃ પુત્રઃ સંજાતો ઘૃષ્ટિરૂપિણા ।
વિષ્ણુના જગદીશેન ત્વમેનં પશ્ય સંગતમ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા જનકો રાજા યથા વૃત્તં તથા પુરા ।
વૃત્તાન્તં કથયામાસ નરકો જાતવાન્ યથા

તતસ્તત્ર ચિરં સ્થિત્વા પ્રાગ્જ્યોતિષપુરે મુદા ।
વિદેહાધિપતી રાજા નરકેણ પ્રપૂજિતઃ

સ્વસ્થાનં ગતવાંસ્તસ્માત્ સ્વગણૈઃ પરિવારિતઃ

એવં સ નરકો જાતઃ પૃથિવ્યાસ્તનયસ્તદા ।
હીનાસુરસ્વભાવઃ સંવિજહાર ચિરં ક્ષિતૌ

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે નરકાભિષેચનેઽષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-[હ્ત્ત્પ્સ્:॥પ્ત્વૈસ્હ્નવિ.બ્લોગ્સ્પોત્.ચોમ્।2023।08।કલિક-પુરન્-અધ્યય્-38.હ્ત્મ્લ્ દ્પ્ કર્મકન્દ્]