કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 34

કાલિકાપુરાણમ્ ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ પુનસૃષ્ટિવર્ણનમ્
અથ શ્રીકાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૩૪
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
યથા પુનરભૂત્ સૃષ્ટિરકાલપ્રલયે ગતે ।
યેન ચૈવોદ્ધૃતા પૃથ્વી તચ્છૃણવન્તુ દ્વિજોત્તમાઃ

વ્યતીતે પ્રલયે વિષ્ણુઃ કૂર્મરૂપી મહાબલઃ ।
પૃષ્ઠે નિધાય પૃથિવીમુદ્ધૃત્યાથ સપર્વતામ્ ।
સમાંચકાર સકલાં પૂર્વવત્પરમેશ્વરઃ

શરભસ્ય વરાહસ્ય તત્પુત્રાણાં પદક્રમૈઃ ।
યત્ર ભૂમિર્વિશીર્ણાભૂત્તાં તાં સમાં કમઠોઽકરોત્

કૃત્વા સમાં તતો ભૂમિં પૂર્વવત્ પરમેશ્વરઃ ।
અનન્તં ધારયામાસ પૃથિવીતલસંશ્રિતમ્

તતો બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ હરશ્ચ પરમેશ્વરઃ ।
નાવોદરસ્થિતાન્ સપ્તમુનીન્મનું સ્વાયમ્ભુવં તદા ।
નરનારાયણૌ ચોભૌ દક્ષઞ્ચોચુઃ સમાગતાઃ

શૃણ્વન્તુ મુનયઃ સર્વે બ્રૂમોધુના ચ યત્

સૃષ્ટિર્નષ્ટા વરાહસ્ય શરભસ્ય ચ સઙ્ગરાત્ ।
અતોઽસ્માકં યથાકાર્યા સૃષ્ટિરાકર્ણયન્તુ તત્

નરનારાયણાવેતૌ સૃષ્ટ્યર્થં સમુપસ્થિતૌ ।
સંસ્થાપનાય દેવાનાં પરમં તપ્યતાં તપઃ

આપ્યાય તપસા ચોભૌ જનલોકગતાન્ સુરાન્ ।
આનયન્ત્વપરાઞ્છશ્વત્ સંસૃજન્તુ ગણાન્ બહૂન્

નક્ષત્રાણિ ગ્રહાંશ્ચૈવ તેષાં સ્થાનાનિ વૈ મુને ।
એગ્રોસ્તપસા યાન્તુ સ્થિરતાં પૂર્વવન્મનો

સૂર્યસ્ય રથસંસ્થાનં તથા ચન્દ્રરથસ્થિતિમ્ ।
કરોત્વયં મહાભાગઃ સ્વયમેવ જનાર્દનઃ

પૃથિવ્યાં સર્વબીજાનિ સ્વાયમ્ભુવમનો ત્વયા ।
ઉપ્યન્તાં સર્વતઃ શસ્યપૂર્ણા ભવતુ મેદિની

પ્રરોહયૌષધીવૃક્ષાન્ લતાવલ્લીશ્ચ સર્વતઃ ।
સ્વાયમ્ભુવ મહાન્ત્યેતત્ પ્રાપ્તાન્યૃતુફલાનિ ચ

દક્ષઃ સપ્તમુનીન્દ્રસ્તુ યજ્ઞેન યજતાં હરિમ્ ।
વરાહપુત્રદેહોત્થમગ્નિત્રયમિદં યજન્

અસૌ યજ્ઞો વરાહસ્ય દેહાજ્જાતસ્તુ સૃષ્ટયે ।
અનેનૈવ તુ યજ્ઞેન દક્ષઃ સૃષ્ટિં તનોત્વિમામ્

નરનારાયણાભ્યાં તુ મુનિભિઃ સપ્તભિસ્તથા ।
દક્ષેણ ભવતા ચાપિ યજ્ઞેનૈભિસ્તથાગ્નિભિઃ ।
સમ્પૂર્યતામિયં સૃષ્ટિઃ સ્વર્ગે ભુવિ રસાતલે

વયં ચ સૃષ્ટિમાપ્યાય્ય યથા સમ્પદ્યતે ત્વિયમ્ ।
યતિષ્યામસ્તથા નિત્યં યૂયં કુરુત સર્જનમ્

તતઃ સમ્પદ્યતાં સૃષ્ટિર્યથા પૂર્વં તથૈવ ચ ।
પ્રથમં ત્વન્તુ બીજાનિ પ્રરોહય મનોઽધુના

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યાદિશ્ય મહાભાગા વિધિવિષ્ણુવૃષધ્વજાઃ ।
યથાસ્થાનં સ્થાપયિતું પર્વતાન્ પ્રયયુસ્તતઃ

મેરુમન્દરકૈલાસહિમવત્પ્રભૃતિષ્વથ।
પુરાણિ સર્વદેવાનાં તે વૈ ચક્રુઃ પૃથક્ પૃથક્

પરિત્યજ્ય તતો નાવમવધૃત્ય વસુન્ધરામ્ ।
સ્વાયમ્ભુવઃક્ષિતૌ બીજાન્યવપત્ સર્વસમ્પદે

તતો વૃક્ષલતાવલ્લીગુલ્માનિ ચ વનાનિ ચ ।
બાલશસ્યાનિ ધાન્યાનિ તથૈવૌષધયઃ સમાઃ

બીજકાણ્ડપ્રરોહાશ્ચ પ્રતાના જલજાનિ ચ ।
પ્રફુલ્લાનિ વિકોશાનિ ફલકન્દદલાનિ ચ ।
બભુવુઃ શાદ્વલાન્યેવ સર્વેષાં પ્રાણવૃદ્ધયે

પૃથિવી શસ્યસમ્પન્ના વૃક્ષાસ્તે શાદ્વલાઃ શુભાઃ ।
દૃષ્ટાઃ પૂર્વં યથા તસ્માન્મનુના ચિત્તહર્ષિણા

તતો નરો મહાયોગી તપસ્તેપે મહત્તમમ્ ।
નારાયણશ્ચ દેવાનાં ભાવનાય મહામતિઃ ॥ ૨૫ ।
નારાયણો નરશ્વોભૌ પરમાવૃષિસત્તમૌ ।
તપસારાધ્ય પરમં તેજોમયમનામયમ્

આનિત્યા જનગણાન્ દેવાન્ દેવર્ષિસત્તમાન્ ।
યે મૃતા અમરાઃ પૂર્વં ગણશસ્તાન્ પૃથક્ પૃથક્

તપોબલેન મહતા સર્જયામાસતુર્મુની ।
સૂર્યાચન્દ્રમસૌ દેવૌ દિક્પાલાંશ્ચ તથા દશ ।
જનાર્દનઃ સ્વયં ચક્રે પાતાલતલવાસિનઃ

સૂર્યાચન્દ્રમસોશ્ચક્રે યથાસંસ્થાનમચ્યુતઃ ।
પૂર્વવદ્ યોજયામાસ દિવારાત્રસ્થિતૌ ચ તૌ

ઓષધિષુ ચ જાતાસુ યજ્ઞવૃક્ષેષુ સત્તમાઃ ।
શસ્યબીજેષુ જાતેષુ દેવેષુ ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
દક્ષઃ કર્તું સમારેભે જ્યોતિષ્ટોમં મહાધ્વરમ્

કશ્યપોઽત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ વિશ્વામિત્રોઽથ ગૌતમઃ ।
જમદગ્નિર્ભરદ્વાજ એતે સપ્તર્ષયોઽમલાઃ

એતૈઃ સપ્તમુનીન્દ્રૈસ્તુ દક્ષો બ્રહ્મસુતઃ સ્વયમ્ ।
મહાયજ્ઞં તતશ્ચક્રે યાવદ્દ્વાદશવત્સરાન્

હૂયમાનેષુ તત્રૈવ ત્રિષ્વગ્નિષુ પુનઃ પુનઃ ।
ઇજ્યમાને વરાહે તુ યજ્ઞરૂપે તદા દ્વિજૈઃ ।
ચતુર્વિધાઃ પ્રજા જાતા યજ્ઞાદેવ દ્વિજોત્તમા

તતો દક્ષસ્ય સંજાતાઃ પુત્ર્યઃ પુણ્યાત્રયોદશ ।
સ્વરૂપગુણસમ્પન્નાઃસૃષ્ટયર્થમમિતપ્રજાઃ

તાઃ પુત્રીઃ પ્રદદૌ દક્ષઃ કશ્યપાય મહાત્મને ।
તાભ્યો જાતાશ્ચ બહવસ્તૈર્વ્યાપ્તં સકલં જગત્

સ સર્વાસાં પ્રજાનાં તુ કશ્યપો જનકો હ્યભૂત્ ।
નિઃસૃતં દ્વિજશાર્દૂલાઃ કશ્યપાત્ સકલં જગત્

તાસાં નામાનિ તજ્જાતાઃ પ્રજાઃ સર્વાઃ પૃથક્ પૃથક્ ।
શૃણ્વન્તુ મુનયઃ સર્વે સમ્યક્ કથયતો મમ

અદિતિર્દિતિર્દનુ; કાલા દનાયૂઃ સિંહિકા મુનિઃ ।
ક્રોધા પ્રધા વરિષ્ઠા ચ વિનતા કપિલા તથા ।
કદ્રૂસ્ત્રયોદશસુતા એતા દક્ષસ્ય કીર્તિતાઃ

સંજાતો દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠાન્મનસા ધ્યાયતો વિધેઃ ।
તેન દેવમનુષ્યેષુ દક્ષ ઇત્યેવ કથ્યતે

બ્રહ્મણો માનસાઃ પુત્રા દશ પૂર્વં પ્રકીર્તિતાઃ ।
તેષાં ષટ્સૃષ્ટિકર્તારો વ્યતીતેઽસ્મિન્ જનક્ષયે ।
મરીચિરત્ર્યંગિરસૌ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ

મરીચેસ્તનયો જાતઃ કશ્યપો લોકભાવનઃ ।
અસ્યૈવ દક્ષકન્યાભ્યઃ પ્રજા જજ્ઞેઽથ ભૂરિશઃ

અસ્ય જાયાપ્રજાતાનાં નામતો વિનિબોધત ।
ધાતા મિત્રોઽર્યમા શક્રો વરુણઃ સોમ એવ ચ

ભર્ગો વિવસ્વાન્ પૂષા ચ સવિતૃત્વષ્ટવિષ્ણવઃ ।
અદિતેર્દ્વાદશસુતા આદિત્યાસ્તે પ્રકીર્તિતાઃ

એષાં કનીયાન્ ગુણવાન્ સદા યસ્તપતિ પ્રજાઃ ।
સ વૈ વંશકરો મુખ્યો ગદ્યતે વો દિવાકરઃ

એક એવ દિતેઃ પુત્રો હિરણ્યકશિપુર્બલી

ચત્વારસ્તસ્ય તનયા હૃષ્ટા મદબલાન્વિતાઃ ।
પ્રહ્લાદો હ્યથ સંહ્લાદો વાષ્કલઃ શિવિરેવ ચ

પ્રહ્લાદસ્ય ત્રયઃ પુત્રાસ્તેષામાદ્યો વિરોચનઃ ।
કુમ્ભો નિકુમ્ભો બલવાંસ્ત્રયઃ પ્રાહ્લાદયઃ સ્મૃતાઃ

વિરોચનસુતો જાતો દાનશૌણ્ડો બલિર્મહાન્ ।
બલેશ્ચ પુત્રો વિદિતો બાણો નામ મહાબલી

શમ્ભોરનુચરઃ શ્રીમાન્ મહાકાલાહ્વયશ્ચ સઃ ।
બાણસ્ય ચ શતં પુત્રાઃ કુસુમ્ભમકરાદયઃ

ચત્વારિંશદ્દનોઃ પુત્રાઃ વિપ્રચિત્તિપુરઃસરાઃ ।
શમ્બરો નમુચિશ્ચૈવ પુલોમા ચ તથૈવ ચ

અસિલોમા તથા કેશી દુર્જયોઽયઃ શિરાસ્તથા ।
અશ્વશીર્ષો ક્ષયઃ શઙ્કુર્વિયન્મૂર્ધા મહાબલઃ

વેગવાન્ કેતુમાંશ્ચૈવ સ્વયં સ્વર્ભાનુરેવ ચ ।
અશ્વો હ્યશ્વપતિઃ કુણ્ડો વૃષપર્વાજકસ્તથા

અશ્વગ્રીવશ્ચ સૂક્ષ્મશ્ચ તુરુણ્ડુર્માણ્ડલસ્તથા ।
ઊર્ધબાહુશ્ચૈકચક્રો વિરૂપાક્ષો હરાહરૌ

નિયન્ત્રશ્ચ નિકુમ્ભશ્ચ કુપટશ્ચપટુસ્તથા ।
સરભ: સુલભશ્ચૈવ સૂર્યાચન્દ્રમસૌ તથા

અન્યાવેતૌ દનોઃ પુત્રૌ સૂર્યાચન્દ્રમસૌ તથા ।
દિવાકર નિશાનાથૌ તાવન્યૌ દેવપુઙ્ગવૌ

એષાં પુત્રૈશ્ચ પૌત્રૈશ્ચ તત્પુત્રૈશ્ચૈવ ભૂરિભિઃ ।
જગદ્ વ્યાપ્તમિદં સર્વં બલવીર્યસમન્વિતૈઃ

દનાયૂષોઽભવન્ પુત્રાશ્ચત્વારો બલવત્તરાઃ ।
વીરભદ્રો વિક્ષરશ્ચ વત્સો વૃત્તસ્તથૈવ ચ

એષાં ચતુર્ણાં બહવઃ પુત્રા જાતા દ્વિજોત્તમાઃ ।
રૂપસત્વબલોપેતા એકૈકસ્ય શતં શતમ્

કાલાયાસ્તનયા જાતા: કાલેયા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ।
વિખ્યાતાસ્તે મહાવીર્યાશ્ચત્વારો દાનાવાધિપાઃ

વિનાશનશ્ચ ક્રોધશ્ચ ક્રોધહન્તા તથૈવ ચ ।
ક્રોધશક્રસ્તથા ચૈતે કાલાપુત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

સિંહિકાયાઃ સુતો જાતો રાહુશ્ચન્દ્રાર્કમર્દનઃ ।
સુચન્દ્રશ્ચન્દ્રહન્તા ચ તથા ચન્દ્રવિમર્દનઃ

ગણઃ ક્રોધવશોનામ ક્રૂરકર્મારિમર્દનઃ ।
ક્રોધાયાસ્તનયા જાતાઃક્રૂરકર્મકરાસ્તથા

સિંહિકા ચૈવ ક્રોધા ચ દ્વે સુતે ક્રૂરિકે સદા ।
તાભ્યાં ચ પ્રભવો વંશો હ્યત: ક્રૂરતરઃ સ્મૃતઃ

એક એવ મુનેઃ પુત્રો જાતઃ શુક્રઃ કવિર્મહાન્ ।
દૈત્યદાનવકાલેયપ્રભૃતીનાં સદા ગુરુઃ

ચત્વારસ્તસ્ય તનયા જાતા અસુરયાજકાઃ ।
ત્વષ્ટાવરસ્તથાત્રિશ્ચ સૌકલશ્ચેતિ વાગ્મિનઃ ।
તેજસા સૂર્યસદૃશા બ્રહ્મલોક - પ્રભાવનાઃ

અસુરાણાં સદૈત્યાનાં કાલેયાનાં તથૈવ ચ

ક્રોધાત્મજાનાઞ્ચ તથા સિંહિકાતનયસ્ય ચ ।
સૂતિપ્રસૂતિભિઃ સર્વં જગદ્વ્યાપ્તં ચરાચરમ્

તેષાં તુ યાન્યપત્યાનિ વર્ધિતાનિ ક્રમાદ્વિજાઃ ।
તેષાં બહુત્વાત્ સઙ્ખ્યાતું ચિરેણાપિ ન શક્યતે

તાર્ક્ષ્યશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ચ અનૂરુર્ગરુડસ્તથા ।
આરુણિર્વારુણિશ્ચૈવ વિનતાતનયાઃ સ્મૃતાઃ

શેષો વાસુકિરાજશ્ચ તક્ષકઃ કુલિકસ્તથા ।
કૂર્મશ્ચ સુમનાચેતિ કાદ્રવેયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

ભીમસેનોગ્રસેનશ્ચ સુપર્ણો ગરુડસ્તથા ।
ગોપતિર્ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ સૂર્યવર્ચાશ્ચ વીર્યવાન્

અર્કદૃષ્ટઃ પ્રયુક્તશ્ચ વિશ્રુતઃ સુશ્રુતસ્તથા ।
ભીમશ્ચિત્રરથશ્ચૈવ વિખ્યાતઃ સર્વવિદ્દલી ॥૭૨।
શાલિશીર્ષશ્ચ પર્જન્ય:કલિર્નારદ એવ ચ ।
ઇત્યેતે દેવ ગન્ધર્વા મુનિપુત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

અનવદ્યાં સાનુરાગાં સંવરાં માર્ગણાં પ્રિયામ્ ।
અસૂયાં સુભગાં ભીમામિતિ કન્યામસૂયત ।
પ્રાધા સર્વગુણોત્થાનાત્ કશ્યપાત્તુ તપોધનાત્

વિશ્વાવસુઃ સુચન્દ્રશ્ચ સુપર્ણઃ સિદ્ધઃ એવ ચ

બર્હિઃ પૂર્ણશ્ચ પૂર્ણાઙ્ગો બ્રહ્મચારી રતિપ્રિયઃ ।
ભાનુશ્ચ દશમશ્ચૈતે પ્રાધાપુત્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

ઇત્યેતે દેવગન્ધર્વાઃ સન્તતં પુણ્યલક્ષણાઃ ।
પ્રાધાસૂત મહામાગા દેવી દેવર્ષિસત્તમાત્

અલમ્બુષા મિશ્રકેશી ગામિની ચ મનોરમા ।
વિદ્યુત્પન્નાનધારમ્ભા હ્યરુણા રક્ષિતાતુલા

સુબાહુઃ સુરતા ચૈવ મુરજા સુપ્રિયા તથા ।
વપુસ્તિલોત્તમા ચેતિ મુખ્યા અપ્સરસઃ સ્મૃતાઃ

અતિબાહુસ્તુમ્બુરુશ્ચ હાહા હૂહૂસ્તથૈવ ચ ।
ગન્ધર્વાણામિ મુખ્યા દેવતુલ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

અમૃતં બ્રાહ્મણા ગાવો મુનયોઽપ્સરસસ્તથા ।
કપિલાતનયાઃ પ્રોક્તા મહાભાગા મહોત્સવાઃ

ઇતિ દક્ષસુતાનાં યે કશ્યપાત્તનયાઃ સ્મૃતાઃ ।
તૈરિદં સકલં વ્યાપ્તં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમ્

એવં યજ્ઞવરાહસ્ય યજ્ઞરૂપસ્ય પાતનાત્ ।
ત્રિભ્યોઽગ્નિભ્યો મનોસ્તસ્માત્ સ્વાયમ્ભુવમહાત્મનઃ

મુનિભ્યશ્ચૈવ સપ્તમ્યઃ કશ્યપાદિભ્ય એવ ચ ।
નરનારાયણાભ્યાં તુ વ્યતીતેઽકાલિકે લયે ।
પુનઃ પ્રજા: પુરા સૃષ્ટા હરિણાનેકરૂપિણા

એવં પુનરભૂત્ સૃષ્ટિઃ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારિણઃ ।
હરેસ્તસ્ય પ્રસાદેન નરનારાયણાત્મનઃ

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે પુનઃ સૃષ્ટિવર્ણને ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-[હ્ત્ત્પ્સ્:॥પ્ત્વૈસ્હ્નવિ.બ્લોગ્સ્પોત્.ચોમ્।2023।07।કલિક-પુરન્-અધ્યય્-34.હ્ત્મ્લ્ દ્પ્ કર્મકન્દ્]