કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 30

કાલિકાપુરાણમ્ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ શરભવારાહયુદ્ધઃ
અથ કાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૩૦
॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તતો દેવાગણાઃ સર્વે સહિતા દેવયોનિભિઃ ।
શક્રેણ સહિતા મન્ત્રં ચક્રુઃ સમ્યગ્જગદ્ધિતમ્

તતો નિશ્ચિત્ય તે સર્વે શક્રાદ્યા મુનિભિઃ સહ ।
શરણ્યં શરણં જગ્મુર્નારાયણમજં વિભુમ્

તં સમાસાદ્ય ગોવિન્દં વાસુદેવં જગત્પતિમ્ ।
પ્રણમ્ય સર્વે ત્રિદશાસ્તુસ્ટુવુર્ગરુડધ્વજમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
નમસ્તે દેવ દેવેશ જગત્કારણ કારક ।
કાલસ્વરૂપિન્ ભગવન્ પ્રધાનપુરુષાત્મક

સ્થૂલ સૂક્ષ્મ જગદ્વ્યાપિન્ પરેશ પુરુષોત્તમ

ત્વં કર્તા સર્વ ભૂતાનાં ત્વં પાતા ત્વં વિનાશકૃત્ ।
ત્વં હિ માયાસ્વરૂપેણ સમ્મોહયસિ વૈ જગત્

યદ્ભૂતં યચ્ચ વૈ ભાવ્યં યદિદાનીં પ્રવર્તતે ।
તત્ સર્વં પરમેશત્વં સ્થાવરં જઙ્ગમં તથા

અર્થાર્થિનાં ત્વમર્થસ્તુ કામઃ કામાર્થિનાં તથા ।
ત્વં હિ ધર્માર્થિનાં ધર્મો મોક્ષો નિર્વાણમિચ્છતામ્

ત્વં કામુકસ્ત્વમેવાર્થી ધાર્મિકસ્ત્વં સદાગતિઃ

ત્વદ્વક્ત્રાદ્ બ્રાહ્મણા જાતા બાહુજાઃ ક્ષત્રિયાસ્તવ ।
ઊર્વો વૈશ્યાસ્તથા શૂદ્રાઃ પાદાભ્યાં તવ નિર્ગતાઃ

સૂર્યો નેત્રાત્તવ વિભો મનોજશ્ચન્દ્રમાસ્તવ ।
શ્રવણાત્ પવનો જાતો દશ પ્રાણાસ્તથાપરે

ઊર્ધ્વં સ્વર્ગાદિભુવનં તવ શીર્ષાદજાયત ।
તવ નાભેસ્તથાકાશં ક્ષિતિઃ પાદતલાદભૂત્

કર્ણાભ્યાં તે દિશો જાતા જઠરાત્ સકલં જગત્ ।
ત્વં હિ માયાસ્વરૂપેણ સમ્મોહયસિ વૈ જગત્

નિર્ગુણો ગુણવાંસ્ત્વં હિ શુદ્ધ એકઃ પરાત્પરઃ ।
ઉત્પત્તિસ્થિતિહીનસ્ત્વં ત્વમચ્યુતગુણાધિકઃ

આદિત્યૈર્વસુભિર્દેવૈઃ સાધ્યૈર્યક્ષૈર્મરુદ્ગણૈઃ ।
ત્વં ચિન્ત્યસે જગન્નાથ મુનિભિશ્ચ મુમુક્ષુભિઃ

ત્વાં વૈ ચિદાનન્દમયં વિદન્તિ વિશેષવિજ્ઞા મુનયો વિભોગાઃ ।
ત્વમેવ સંસાર મહીરુહસ્ય બીજં જલં સ્થાનમથો ફલં ચ

ત્વં પદ્મયા પદ્માકરો વિભાસિ વરાસિચક્રાબ્જધનુર્ધરસ્ત્વમ્ ।
ત્વમેવ તાર્ક્ષે પ્રતિભાસિ નિત્યં સ્વર્ણાચલે તોયયુતો યથાબ્દઃ

ત્વમેવ પીતામ્બરશઙ્કરાબ્જજાસ્ત્વં સર્વમેતન્ન ચ કિઞ્ચિદન્યત્ ।
ન તે ગુણા નઃ પરિચિન્તનીયા વિધેર્હરસ્થાપિ દિશાં પતીનામ્ ।
ભીતેન ભક્ત્યા શરણં પ્રપન્ના ગતા વયં નઃ પરિરક્ષ વિષ્ણો

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ સ્તુતો દેવદેવો ભૂતભાવનભાવનઃ ।
સેન્દ્રૈર્દેવગણૈરૂચે તાન્ સર્વાન્મેઘનિસ્વનઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥
યદર્થમાગતા યૂયં યદ્વા ભયમુપસ્થિતમ્ ।
તત્ર યદ્વા મયા કાર્યં તદ્ દેવાસ્તૂર્ણમુચ્યતામ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
શીર્યતે વસુધા નિત્યં ક્રીડયા યજ્ઞપોત્રિણઃ ।
લોકાશ્ચ સર્વે સંક્ષુબ્ધા નાપ્નુવન્ત્યુપશાન્ત્વનમ્

શુષ્કં તુમ્વીફલં ઘાતૈર્યથા જર્જરતાં ગતમ્ ।
વારાહક્ષુરઘાતેન તથા જર્જરિતા ક્ષિતિઃ

તસ્ય યે વા ત્રયઃ પુત્રાઃ કાલાગ્નિસમતેજસઃ ।
સુવૃત્તઃ કનકો ઘોરસ્તૈશ્ચાપ્યાઘાતિતં જગત્

તેષાં કર્દમલીલાભિઃ સરાંસિ જગતાં પતે ।
માનસાદીનિ ભગ્નાનિ પ્રકૃતિં યાન્તિ નાધુના

ભગ્નાસ્તૈર્દેવતરવો મન્દારાદ્યા મહાબલૈઃ ।
દેવ નાદ્યાપિ રોહન્તિ ફલં પુષ્પં દલં ચ વા

યદા ત્રિકૂટમારુહ્ય તે સુવૃત્તાદયસ્ત્રયઃ ।
પ્લુતં કૃત્વા મહાબાહો પતન્તિ લવણાર્ણવે

તદા તત્ ક્ષુબ્ધતોયૌઘૈઃ પ્લાવ્યતે સકલા મહી ।
ઉત્પ્લવન્તિ જનાઃ સર્વે પ્રયાન્તિ ચ દિશો દશ ।
જીવિતં રક્ષમાણાસ્તે પ્રયાન્તિ ચ દિશો દશ

યદા ત્રિવિષ્ટપં યાન્તિ યજ્ઞવારાહ પુત્રકાઃ ।
ઇતસ્તતસ્તદા ભગ્ના દેવાઃ શાન્તિં ન લેભિરે ॥ ૨૭ ।
સર્વે તૈઃ પર્વતાઃ પુત્રૈર્વારાહસ્ય જગત્પતે ।
ક્રીડદ્ભિઃ શિખરે નીતાર્ભૂરિભાગમધોગતિમ્

એવં વિક્રીડતાં તેષાં ક્રીડાભિઃ સકલં જગત્ ।
નાશમાયાતિ વૈકુણ્ઠ તસ્માદ્રક્ષ જગત્પ્રભો

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ તેષાં નિગદતાં શ્રુત્વા વાક્યં જનાર્દનઃ ।
ઉવાચ શઙ્કરં દેવં બ્રહ્માણં ચ વિશેષતઃ

યત્કૃતે દેવતાઃ સર્વાઃ પ્રજાશ્ચ સકલા ઇમાઃ ।
પ્રાપ્નુવન્તિ મહ દુઃખં શીર્યતે સકલં જગત્

વારાહં તદહં કાયં ત્યક્તુમિચ્છામિ શઙ્કર ।
નિર્વેશશક્તં તં ત્યક્તું સ્વેચ્છયા ન હિ શક્યતે ।
ત્વં ત્યાજયસ્વ તં કાયં યત્નાદ્વા શઙ્કરાધુના

ત્વમાપ્યાયસ્વ તેજોભિર્બ્રહ્મન્ સ્મરહરં મુહુઃ ।
આપ્યાયન્તુ તથા દેવાઃ શઙ્કરો હન્તુ પોત્રિણમ્

રજસ્વલાયાઃ સંસર્ગાદ્વિપ્રાણાં મારણાત્તથા ।
કાયઃ પાપકરો ભૂતસ્તં ત્યક્તું યુજ્યતેઽધુના

પ્રાયશ્ચિત્તૈરપૈત્યેનઃ પ્રાયશ્ચિત્તમહં તતઃ ।
ચરિષ્યામિ તદર્થં મે તનુર્યત્નેન શામ્યતામ્

પ્રજાપાલ્યા મમ સદા સા હિ સીદતિ નિત્યશઃ ।
મત્કૃતે પ્રત્યહં તસ્માત્ ત્યક્ષ્યે કાયં પ્રજાકૃતે

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તૌ વાસુદેવેન તદા તૌ બ્રહ્મશઙ્કરૌ ।
ત્વયા તથોક્તં તત્કાર્યમિતિ ગોવિન્દમૂચતુઃ

વાસુદેવોઽપિ તાન્ સર્વાન્ વિસૃજ્ય ત્રિદશાંસ્તથા ।
વારાહં તેજ આહર્તું સ્વયં ધ્યાનપરોઽભવત્

શનૈઃ શનૈર્યદા તેજો આહરત્યેષ માધવઃ ।
તદા દેહં તુ વારાહં સત્ત્વહીનમજાયત

તેજોહીનં યદા દેહં જ્ઞાતં સર્વૈસ્તદામરૈઃ ।
આસસાદ તદા દેવો યજ્ઞવારાહમદ્ભુતમ્

બ્રહ્માદ્યાસ્ત્રિદશાઃ સર્વે મહાદેવમુમાપતિમ્ ।
અનુજગ્મુસ્તદા તેજ આધાતું સ્મરશાસને

તતઃ સર્વૈર્દેવગણૈઃ સ્વં સ્વં તેજો વૃષધ્વજે ।
આદધે તેન બલવાન્ સોઽતીવ સમજાયત

તતઃ શરભરૂપી સ તત્ક્ષણાત્ ગિરિશોઽભવત્

ઊર્ધ્વાધોભાગતશ્ચાષ્ટપાદયુક્તઃ સુભૈરવઃ ।
દ્વિલક્ષયોજનોચ્છ્રાયઃ સાર્ધલક્ષૈકવિસ્તૃતઃ

ઊર્ધ્વં વારાહકાયસ્તુ લક્ષયોજનવિસ્તૃતઃ ।
લક્ષાર્ધવિસ્તૃતઃ પાર્શ્વે વર્ધમાનસ્તદાભવત્

તતઃ શરભરૂપં તં મહાદેવમુમાપતિમ્ ।
દદર્શ યજ્ઞપોત્રી સઃ સ્પૃશન્તં શિરસા વિધુમ્ ।
સુદીર્ઘનાસાનખરં કૃષ્ણાંગારસમપ્રભમ્

દીર્ઘવક્ત્રં મહાકાયમષ્ટદંષ્ટ્રાસમન્વિતમ્ ।
વિભ્રતં સ સટં પુચ્છં દીર્ઘકર્ણં ભયાનકમ્

ચતુરં પૃષ્ઠતઃ પાદાનધરે ચતુરસ્તથા ।
કુર્વન્તં ઘોરમારાવમુત્પતન્તં પુનઃ પુનઃ

તમાયાન્તં તતો દૃષ્ટ્વા ક્રોધાદ્ધાવન્તમઞ્જસા ।
સુવૃત્તઃ કનકો ઘોર આસેદુઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ

તમાસાદ્ય મહાકાયં શરભં ભ્રાતરસ્ત્રયઃ ।
ઉચ્ચિક્ષિપુસ્તે યુગપત્ પોત્રઘાતૈર્મહાબલાઃ

યાવત્ પ્રમાણ: શરભસ્તત્પ્રમાણાસ્તદાભવન્ ।
શરભોત્ક્ષેપસમયે માયયા પોત્રિણસ્ત્રયઃ

તેષાં પોત્રપ્રહારેણ પ્રોત્ક્ષિપ્તઃ શરભસ્તદા ।
પપાત પૃથિવીપ્રાન્તે ગમ્ભીરે તોયસાગરે

તસ્મિન્ નિપતિતે તત્ર સાગરે મકરાલયે ।
ઉત્પત્ય તે ત્રયઃ પેતુઃ ક્રોધાત્તસ્મિન્ મહોદધૌ

સુવૃત્તે કનકે ઘોરે પતિતે સાગરામ્ભસિ ।
વારાહોઽપિ સુતસ્નેહાત્ ક્રોધાચ્ચ દ્વિજસત્તમાઃ ।
ઉત્પત્ય સહસા તસ્મિંસ્તોયરાશૌ પપાત હ

ઉત્પતન્તસ્તદા તે વૈ વારાહા: શરભસ્તથા ।
વભઞ્જર્દિવિ દેવાંસ્તુ નક્ષત્રાણિ ગ્રહાંસ્તથા

કેચિત્તુ નિહતા દેવા ભૂમૌ પેતુશ્ચ કેચન ।
કેચિચ્ચ જ્ઞાનિનો દેવા મહલોંકમુપાશ્રિતાઃ

નક્ષત્રાણિ વિમાનાત્તુ પતિતાનિ મહીતલે ।
અદૃશ્યન્ત દ્વિજશ્રેષ્ઠા જ્વાલામાલાકુલાનિ વૈ

તેષામુત્પતને વેગો યોઽભૂત્ પરમદારુણઃ ।
તેનાતિવેગો જનિતો વાયુઃ પરમદારુણઃ

વાયુના તેન સંત્રસ્તા પર્વતાઃ પૃથિવીતલે ।
કેચિચ્છૈલાઃ પર્વતેષુ પતિતાઃ પુનરેવ તે

વિમૃદ્ય વૃક્ષાન્ જન્તૂંશ્ચ નિપેતુશ્ચ પુનઃ પુનઃ ।
કેચિત્તુ પર્વતાઘાતૈર્નૃત્યમાના મહીતલે ।
વભઞ્જુરચલાશ્ચાપિ વ્રજન્તો બહુશ: પ્રજાઃ ॥૬૦।
પર્વતા સમદૃશ્યન્ત વાતવેગેન ભૂતલે ।
સઙ્ઘટ્ટમાનાસ્તેભ્યોઽન્યે વ્રજન્ત ઇવ તેઽચલાઃ

અમ્ભોનિધૌ પતદ્ભિસ્તૈર્વારાહૈઃ શરભેણ ચ ।
પર્વતૈશ્ચ મહાતુઙ્ગૈરુત્ક્ષિપ્તાસ્તોયરાશયઃ

તેષાં પ્રપાતવેગેન ક્ષિપ્તેષુ જલરાશિષુ ।
નિસ્તોયા ઇવ સંજાતાઃ ક્ષણં વૈ સર્વસાગરાઃ

તૈઃ સર્વૈરુદકૈઃ ક્ષિપ્તૈઃ પૃથિવીતલમાગતૈઃ ।
ઉત્પ્લાવિતાઃ પ્રજાઃ સર્વાઃ ક્ષણાજ્જગ્મુઃ ક્ષયં તતઃ

પ્લવમાના: પ્રજાસ્તોયે મ્રિયમાણાઃ સમન્તતઃ

હા પિતસ્ત્વથ હા તાત હા માતર્હા સુતેતિ ચ ।
વિલપન્તિ સ્મ કરુણં ભીતાશ્ચાર્તા મુમૂર્ષવઃ

યસ્મિન્ દેશે નિપતિતો વારાહૈઃ શરભઃ સહ ।
તત્રૈવાધોગતા ભૂમિઃ પાદવેગેન દારિતા

અપરઃ પૃથિવીપ્રાન્ત ઉત્થિતઃ પર્વતૈઃ સહ ।
સસર્જ જનલોકેષુ ચલાં તેષાં પ્રભઞ્જનૈઃ

જનલોકેષુ સંયુક્તાં પૃથિવીં શરભસ્તદા ।
નિઃશ્રેણીમિવ સમ્બદ્ધામચલામપિ પોત્રિભિઃ ।
દદર્શ વિસ્મયાવિષ્ટઃ સ ભીતઃ શ્રાન્તપીડિતઃ

તતસ્તે યુયુધુઃ સર્વે પોત્રાઘાતેન પોત્રિણઃ ।
ખુરપ્રહારૈર્દંષ્ટ્રાભિર્ગાત્રક્ષેપૈશ્ચ દારુણૈઃ

શરભોઽપ્યથ દંષ્ટ્રાયૈર્નખૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ ખુરૈસ્તથા ।
લાઙ્ગુલસ્ય પ્રહારૈસ્તુ તુણ્ડઘાતૈર્મહાસ્વનૈઃ

ચતુર્ભિઃ પોત્રિભિસ્તૈસ્તુ સ એકઃ શરભો મહાન્ ।
એકાન્તં યોધયામાસ સહસ્રં પરિવત્સરાન્

તેષાં પ્રહારૈર્વેગૈશ્ચ ભ્રમણૈશ્ચ ગતાગતૈઃ ।
આસ્ફોટિતૈસ્તથારાવૈર્દેહપાતૈઃ પૃથક્ પૃથક્ ।
પાતાલે પન્નગાઃ સર્વે વિનેશુઃ કદ્રુજૈઃ સહ

તતસ્તે સાગરં ત્યક્ત્વા પૃથિવીમધ્યમાગતાઃ ।
પરસ્પરં યુધ્યમાના તતોઽભૂત્ પૃથિવી સમા

શેષોઽપિ મહતા યત્નાદ્વલેનાષ્ટભ્યકચ્છપમ્ ।
દધાર પૃથિવીં દુઃખૈર્ભગ્નશીર્ષઃ પ્રતાપિતઃ

અનન્તે વામનીભૂતે સમત્વં પૃથિવીતલે ।
ગતેઽમ્ભોભિશ્ચલદ્ભિશ્ચ પર્વતૈઃ સર્વજન્તુષુ

નષ્ટેષુ યુધ્યમાનેષુ ત્રિપોત્રિશરભેષુ ચ ।
સાગરૈરાપ્લુતે સર્વજગત્યાપોમયે હરિમ્ ।
ચિન્તાવિષ્ટઃ સુરજ્યેષ્ઠઃ ઉવાચાથ પિતામહઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ભગવન્ ભુવનં સર્વં સસુરાસુરમાનુષમ્ ।
વિધ્વસ્તં પૃથિવી શીર્ણા નષ્ટાઃ સ્થાવરજઙ્ગમાઃ

દેવદાનવગન્ધર્વા દૈત્યાશ્ચાપિ સરીસૃપાઃ ।
વિધ્વસ્તા જગતાં નાથ મુનયશ્ચ તપોધનાઃ

ત્વં પાલકોઽસિ સર્વેષાં ત્વમેવ જગતઃ પ્રભુઃ ।
તસ્માત્ પાલય નઃ સર્વાન્ પૃથિવીં ચ જગત્પતે

ત્વમેવ કાયં વારાહં સ્વયમેવોપસંહર ।
સંસ્થાપય મહાબાહો પૃથિવીં ચ ચરાચરૈઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મણોઽથ જનાર્દનઃ ।
યત્નં ચક્રે તદા સર્વં સંસ્થાપયિતુમચ્યુતઃ

તતો હરી રોહિતમત્સ્યરૂપી ભૂત્વા મુનીન્ સપ્ત તદા સવેદાન્ ।
અધોચ્છુતે રક્ષણતત્પરો જગધિતાય સર્વશ્રુતિકોવિદાં વરાન્

વસિષ્ઠમત્રિં ત્વથ કશ્યપં ચ વિશ્વાદિમિત્રં ચ સગૌતમં મુનિમ્ ।
મહાતપસ્થં જમદગ્નિમુખ્યં તથા ભરદ્વાજમુનિં તપોનિધિમ્

નિધાય પૃષ્ઠે સ હિ તોયમધ્યે સ્થિતો મહાનૌપ્રવરે મુનીન્દ્રાન્ ।
તતઃ શિવં સાન્ત્વયિતું જનાર્દનો જગામ યસ્મિન્ યુયુધે સ પોત્રિભિઃ

શ્રાન્તં વારાહૈરતિપૌત્રઘટ્ટનૈ- ર્નિપિડીતં વ્યાત્તમુખં શ્વશન્તમ્ ।
અથાગતં વીક્ષ્ય હરિ વારાહ: સસ્માર પૂર્વાં નરસિંહમૂર્તિમ્

સ્મૃતસ્તદા તેન સમાજગામ સખા વરાહસ્ય હિતે નૃસિંહઃ ।
તમાગતં વીક્ષ્ય તદા નૃસિંહં તદીયકાયાન્ નિજતેજ આદાત્

દૃષ્ટં વરાહૈ: શરભેણ તેજો યત્ સૂર્યતુલ્યં પ્રવિવેશ વિષ્ણૌ ।
વિજ્ઞાય તેજોરહિતં નૃસિંહં સસર્જ નિશ્વાસચયં વરાહઃ

તતસ્તુ જાતા બહવો વરાહા બહુપ્રમાણાદ્ભુતતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાઃ ।
તે વૈ વરાહા: શરભં ગિરીશં માયાવિનો વીતભયાસ્તુદન્તઃ । । ૮૯ ॥
સમં નૃસિંહેન તદાપિ યુદ્ધં ચક્રુર્મમર્દુશ્ચ ભૃશં ગિરીશમ્ ।
ક્ષણં મહાપક્ષિસમાનરૂપાઃ ક્ષણં તુ ગાવસ્તુરગા નરાશ્ચ

ક્ષણં નૃસિંહાશ્ચ વરાહરૂપા ગોમાયવો વૈકૃતિકા: ક્ષણં તે ।
અનેકરૂપાણિ ભયઙ્કરાણિ વિતન્યમાનાતિ રણે વરાહૈઃ

નિરીક્ષ્ય ભર્ગં ચ નિપીડિતં તૈ રથાસદન્માધવસ્તં ગિરીશમ્ ।
પસ્પર્શ વિષ્ણુર્ગિરિશં કરેણ તેજો ન્યધાત્તત્ર નિજં પુનઃ સઃ

અથ સંસ્પૃષ્ટમાત્રઃ સ વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
અતીવ મુદિતો હૃષ્ટો બલવાન્ સમજાયત

અથોચ્ચૈઃ શરભો નાદં નનાદ બલવદ્ દૃઢમ્ ।
આપૂરિતાનિ યેનૈતદ્ભુવનાનિ ચતુર્દશ

નદતસ્તસ્ય વદનાચ્છીકરા યે વિનિઃસૃતાઃ ।
તતો ગણાઃ સમભવન્ મહાકાયા મહૌજસઃ

યથા વરાહનિશ્વાસાન્નાનારૂપધરા ગણાઃ ।
વરાહાસ્તાદૃશા એતે તતોઽપ્યતિબલાઃ પુનઃ

શ્વવરાહોષ્ટ્રરૂપાશ્ચ પ્લવગોમાયુગોમુખાઃ ।
ઋક્ષમાર્જારમાતંગશિશુમારસ્વરૂપિણઃ

સિંહવ્યાઘ્રમુખાઃ કેચિત્ કેચિત્ સર્પાખુમૂર્તયઃ ।
હયગ્રીવા હયમુખા મહિષાકૃતયઃ પરે

અન્યે તુ મનુજાકારા મૃગમેષમુખાઃ પુનઃ ।
કબન્ધા હીનપાદાશ્ચ વિહસ્તા બહુપાણયઃ

કેચિત્તુ શરભાકારાઃ કૃકલાસમુખાઃ પરે ।
મત્સ્યવક્ત્રા ગ્રાહવક્ત્રા હ્રસ્વા દીર્ઘાબલાઃ કૃશાઃ

ચતુઃ પાદાષ્ટપાદાશ્ચ ત્રિપાદાઃ દ્વિપદાઃ પરે ।
એકપાદા ભૂરિહસ્તા યક્ષકિંપુરુષોપમાઃ

પશ્વાકારાઃ પક્ષયુક્તાઃ લમ્બોદરમહોદરાઃ ।
દીર્ઘોદરાઃ સ્થૂલકેશા બહુકર્ણા વિકર્ણકાઃ ।
સ્થૂલાધરા દીર્ઘદન્તા દીર્ઘશ્મશ્રુધરાઃ પરે

યે સન્તિ પ્રાણિનો વિપ્રા ભુવનેષુ સમન્તતઃ ।
ચતુર્દશસુ તે તેષાં રૂપેણ સમતાં ગતાઃ

નેહાસ્તિ ભુવને જન્તુઃ સ્થાવરો વા જગત્ પુનઃ ।
યત્તુલ્યરૂપેણ ગણો ન જાતઃ શઙ્કરસ્ય ચ

તે ભિન્દિપાલૈઃ ખડ્ગૈશ્ચ પરિઘૈસ્તોમરૈસ્તથા ।
શઙ્કુલાસિગદાભિશ્ચ પાશૈઃ શઙ્કભિરેવ ચ

ખટ્વાઙ્ગૈશ્ચ ત્રિશૂલૈશ્ચ કપાલૈઃ શક્તિભિસ્તથા ।
દાત્રૈઃ સૃણિભિરીષાયૈર્યષ્ટિભિશ્ચ ત્રિકણ્ટકૈઃ

પ્રાસૈઃ પરશુભિર્બાણૈઃ કોદણ્ડૈરતિભીષણાઃ ।
જટાચન્દ્રકલાયુક્તાઃ સર્વ એવ મહાબલાઃ

કેચિદ્ભર્ગસ્ય રૂપેણ વાહનેનાથ ભૂષણૈઃ ।
તુલ્યા જટાર્ધશુભ્રાંશુ શુભ્રશીર્ષા મહાબલાઃ

અર્ધનારીશ્વરાઃ કેચિદ્ યથારુદ્રસ્તથૈવ તે

કેચિત્તુ ચારુરૂપેણ મોહનેન મનોભુવઃ ।
તુલ્યેન વનિતાસંઘૈઃ સમં જાતા રતોત્સુકાઃ

આકાશચારિણઃ સર્વે સર્વે સ્વચ્છન્દગામિનઃ ॥ ૧૧૧ ।
નીલોત્પલદલશ્યામાઃ શુક્લા: કેચન લોહિતાઃ ।
રક્તાઃ પીતાસ્તથા ચિત્રા હરિતાઃ કપિલાઃ પરે ।
અર્ધપીતા હ્યર્દ્ધરક્તા નીલાર્ધા ધવલાઃ પરે

સકૃષ્ણપીતાઃ શુક્લેન કૃષ્ણેનાર્ધેન રઞ્જિતાઃ ।
એકવર્ણા દ્વિવર્ણાશ્ચ ત્રિવર્ણાશ્ચ તથાપરે ।
ચતુઃષટ્પઞ્ચવર્ણાશ્ચ કેચિદ્ દશવર્ણાઃ દ્વિજાઃ

ડિણ્ડિમાન્ પટહાન્ શઙ્ખાન્ ભેર્યાનકસકાહલાન્

મણ્ડૂકાન્ ઝર્ઝરાંશ્ચૈવ ઝર્ઝરીશ્ચ સમર્દલાઃ ।
વીણાસ્તન્ત્રી: પઞ્ચતન્ત્રીઃ શકટાન્ દર્દરાંસ્તથા

ગોમુખાનાનકાન્ કુણ્ડાન્ સતાલકરતાલિકાન્ ।
વાદયન્તો ગણાઃ સર્વે હસન્તશ્ચ મુહુર્મુહુઃ

વરાહાભિમુખા ભૂત્વા તસ્થુસ્તે હૃષ્ટમાનસાઃ ।
તાન્ સર્વાનાહ શરભો ભગવાન્ વૃષભધ્વજઃ

નિધ્નતૈતાન્ વરાહસ્ય ગણાન્ વૈ ક્રૂરકર્મભિઃ ।
ક્રૂરદૃષ્ટ્યા ક્રૂરયુદ્ધૈઃ ક્રૂરા ભૂત્વા મહાબલાઃ ॥ ૧૧૮ ।
તતસ્તે વૈ ગણાઃ સર્વે નાનાકારવરાયુધાઃ ।
સાર્ધં વરાહસ્ય ગણૈર્યુયુધુઃ ક્રૂરદર્શનાઃ

આકાશચારિણઃ સર્વે જલપૂર્ણં જગત્ત્રયમ્ ।
તે પરિત્યજ્ય યુયુધુર્વિયત્યેવોભયે ગણાઃ

તતઃ ક્ષણાદ્ વરાહાસ્ય ગણાન્ સર્વાન્ મહાબલાન્ ।
હરસ્ય પ્રમથા જઘ્નુર્મહાવાતા ઇવામ્બુદાન્

હતેષુ તેષુ વીરેષુ વારાહેષુ ગણેષ્વથ ।
દધ્યૌ વરાહઃ કિમિતિ પ્રાક્ પશ્ચાદ્વૃત્તમાસ્થિતમ્

અથ ચિન્તયતસ્તસ્ય સ્વાન્તં ગત્વા જનાર્દનઃ।
તત્ સર્વં જ્ઞાપયામાસ વરાહવપુષો હિતમ્ ।
તતો દેહ – પરિત્યાગં કર્તું સમયતસ્તદા

તતો દંષ્ટ્રાપ્રઘાતેન નરસિંહં મહાબલઃ ।
શરભો ભગવાન્ ભર્ગો દ્વિધા મધ્યે ચકાર હ

નરસિંહે દ્વિધાભૂતે નરભાગેણ તસ્ય ચ ।
નર એવ સમુત્પન્નો દિવ્યરૂપી મહાઋષિઃ

તસ્ય પઞ્ચાસ્યભાગેન નારાયણ ઇતિશ્રુતઃ ।
અભવત્ સુમહાતેજા મુનિરૂપી જનાર્દનઃ

નરો નારાયણશ્ચોભૌ સૃષ્ટિહેતૂ મહામતી ।
દ્વયોઃ પ્રભાવો દુર્ધર્ષઃ શાસ્ત્રે વેદે તપઃસુ ચ

તૌ નાવિ વિનિધાયાથ મત્સ્યમૂર્ત્યવિતાત્મનિ ।
આસસાદ પુનર્દેવો વારાહઃ શરભં હરિઃ

વપુસ્ત્યાગો મયાવશ્યં કર્તવ્યો જગતાં હિતે

ઇતિ પૂર્વં પ્રતિજ્ઞાતં તદર્થોઽયં સમુદ્યમઃ ।
ક્રિયતે હરિણા સાર્ધં શમ્ભુના બ્રહ્મણાપિ ચ

ઇતિ સંચિન્ત્ય સ તદા શૂકરઃ પરમેશ્વરઃ ।
જગાદ શરભં દેવં મહાદેવં મહાબલમ્

॥ વારાહ ઉવાચ ॥
જહિ માં ત્વં મહાદેવ ત્યક્ષ્યે કાયમસંશયમ્ ।
હિતાય સર્વજગતાં દેવાનામપિ ઋત્વિજાન્

મમ દેહપ્રતીકૌ ધૈર્યજ્ઞં યૂપં પ્રકલ્પ્ય ચ ।
પૃથક્ પૃથક્ મહાભાગા સશામિત્રં શ્રુવાદિકમ્

તતસ્તે તાન્ ત્રિભિઃ પુત્રૈર્વિધધ્વં જગતાં હિતે ।
કનકેન સુવૃત્તેન ઘોરેણ ચ જગન્મયીમ્

યજ્ઞાદ્ દેવાઃ પ્રજાશ્ચૈવ યજ્ઞાદન્નાન્ નિયોગિનઃ ।
સર્વં યજ્ઞાત્ સદા ભાવિ સર્વં યજ્ઞમયં જગત્

યમિમં પૃથિવીગર્ભમાધત્ત મલિની પુનઃ ।
તમુત્પન્નં સ્વયં દેવીં ચિરં સંગોપયિષ્યતિ

પ્રાપ્તે કાલે યદા દેવી તદાયુષ્માન્ સુભાષતે ।
વધસ્તસ્યાતિમારાર્તા તદૈવૈનં હનિષ્યથ

ભારતીં પૃથિવીં મગ્નાં યદાધઃ શતયોજનમ્ ।
શૃઙ્ગિવરાહરૂપેણ પ્રોદ્ધરિષ્યે તદાત્વિમામ્

કૃતકૃત્યં તુ તં કાયં ત્યાજયિષ્યતિ તે સુતઃ ।
યો ભાવી દેવસેનાની રુદ્રાત્ ષાણ્માતુરાહ્વયઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવં યજ્ઞવરાહે તુ ભાષમાણે મહાબલે ।
નિઃસૃત્ય સુમહત્તેજો જ્વાલામાલાતિદીપિતમ્

સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં વરાહવપુષસ્તદા ।
હરેર્ભગવતો દેહે વિવેશ મહદ્દભુતમ્

તસ્મિન્ વિષ્ણૌ પ્રવિષ્ટે તુ વારાહે તેજસિ દ્વિજાઃ ।
સુવૃત્તાત્ કનકાદ્ઘોરાત્તેજ આદાત્ સ્વયં હરિઃ

તેષામપિ શરીરેભ્યસ્તેજોભાગઃ પૃથક્ પૃથક્ ।
વિનિઃસૃત્ય વિનિઃસૃત્ય જ્વાલામાલાતિદીપિતઃ ।
પ્રવિવેશ હરેઃ કાયે યથા તેષાં પિતુસ્તથા

તતો હરિશ્ચ બ્રહ્મા ચ મહાદેવશ્ચ તદ્વચઃ ।
વારાહસ્ય પ્રતિશ્રુત્ય ઓમિત્યુક્ત્વા પુનઃ પુનઃ

તેષાં કાયપરિત્યાગે અકાર્ષુર્યત્નમુત્તમમ્

તતસ્તુણ્ડપ્રહારેણ શરભઃ કણ્ઠમધ્યતઃ ।
ભિત્વા વપુર્વરાહસ્ય પાતયામાસ તજ્જલે

તં પાતયિત્વા પ્રથમં સુવૃત્તં કનકં તથા ।
ઘોરં ચ કણ્ઠદેશેષુ ભિત્વા ભિત્વા જઘાન હ

ત્યક્તપ્રાણાસ્તુ તે સર્વે પેતુસ્તોયે મહાર્ણવે ।
જલે શબ્દં વિતન્વાનાઃ કાલાનલસમત્વિષઃ

પતિતેષુ વરાહેષુ બ્રહ્માવિષ્ણુર્હરસ્તથા ।
સૃષ્ટ્યર્થં ચિન્તયામાસુઃ પુનરેવ સમાગતાઃ

હરસ્ય તુ ગણાઃ સર્વે તદા ભર્ગં સમાગતાઃ ।
ઉપતસ્થુર્મહાભાગાશ્ચતુર્ભાગેન ભાજિતાઃ

ષટ્ત્રિંશત્તુ સહસ્રાણિ પ્રમથા દ્વિજસત્તમાઃ ।
તત્રૈકત્ર સહસ્રાણિ ભાગે ષોડશ સંસ્થિતાઃ

નાનારૂપધરા તે વૈ જટાચન્દ્રાર્ધમણ્ડિતાઃ ।
તે સર્વે સકલૈશ્વર્યયુક્તા ધ્યાનપરાયણાઃ

યોગિનો મદમાત્સર્યદમ્ભાહઙ્કાર વર્જિતાઃ ।
ક્ષીણપાપા મહાભાગાઃ શમ્ભોઃ પ્રીતિકરાઃ પરાઃ

ન તે પરિગ્રહં રાગં કાંક્ષન્તિ સ્મ કદાચન ।
સંસાર - વિમુખાઃ સર્વે યતયો યોગતત્પરાઃ

ધ્યાનાવસ્થં મહાદેવં પરિવાર્ય ધૃતવ્રતાઃ ।
કૃત્વા પરિષદં રુચ્યા તિષ્ઠન્તિ વિગતક્લમાઃ

યદૈવ પરમં જ્યોતિશ્ચિન્તયત્યમ્બિકાપતિઃ ।
તદૈવ તે પારિષદાઃ સર્વે સંવેષ્ટયન્તિ તમ્

તે ષોડશ સમાખ્યાતાઃ કોટયો યે યતવ્રતાઃ ।
સિંહવ્યાઘ્રાદિ સારૂપ્યા અણિમાદિસમાયુતાઃ

અપરે કામિનઃ શમ્ભોઃ સુનર્મસચિવાઃ સ્મૃતાઃ ।
વિચિત્રરૂપાભરણા જટાચન્દ્રાર્ધમણ્ડિતાઃ

હરસ્ય તુલ્યરૂપેણ વિશદા વૃષભધ્વજાઃ ।
ઉમાસદૃશરૂપાભિઃ પ્રમદાભિઃ સમાગતાઃ

વિચિત્રમાલ્યાભરણા દિવ્યસ્રગ્ગન્ધભૂષિતાઃ ।
ઉમાસહાયં ક્રીડન્તમનુગચ્છન્તિ ભૂષિતાઃ ।
શૃઙ્ગારવેષાભરણા અષ્ટૌ તે કોટયો ગણાઃ

અર્ધનારીશ્વરાશ્ચાન્યે હ્યર્ધનારીશ્વરં હરમ્ ।
ધ્યાનસ્થં પ્રવિવિશુસ્તે તુલ્યરૂપા હરસ્ય યે

ઉમાસહાયો હિ યદા રમતે સસુખં હરઃ ।
અર્ધનારીશરીરાસ્તુ દ્વારપાલા ભવન્તિ તે

આકાશમાર્ગે ગચ્છન્તમનુગચ્છન્તિ નિત્યશઃ ।
ધ્યાનસ્થં પરિચર્યન્તિ સલિલાદિભિરીશ્વરમ્

નાનાશસ્ત્રધરાઃ શમ્ભોર્ગણાસ્તે પ્રમથાઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૧૬૪ । ।
પ્રમથ્નન્તિ ચ યુદ્ધેષુ યુધ્યમાનાન્ મહાબલાન્ ।
તે વૈ મહાબલાઃ શૂરાઃ સઙ્ખ્યયા નવ કોટયઃ

અપરે ગાયનાસ્તાલમૃદઙ્ગપણવાદિભિઃ ।
નૃત્યન્તિ વાદ્યં કુર્વન્તિ ગાયન્તિ મધુરસ્વરમ્

નાનારૂપધરાસ્તે વૈ સઙ્ખ્યયા કોટયસ્ત્રયઃ ।
સતતં ચાનુગચ્છન્તિ વિચરન્તં મહેશ્વરમ્

સર્વે માયાવિનઃ શૂરાઃ સર્વે શાસ્ત્રાર્થપારગાઃ ।
સર્વે સર્વત્ર સર્વજ્ઞાઃ સર્વે સર્વત્રગાઃ સદા

મુહૂર્તાત્ સર્વભુવનં ગત્યા યાન્તિ પુનર્ભવમ્ ।
અણિમાદ્યષ્ટકૈશ્વર્યયુક્તાસ્તે વૈ મહાબલાઃ

અપરે રુદ્રનામાનો જટાચન્દ્રાર્ધમણ્ડિતાઃ ।
દેવેન્દ્રસ્ય નિયોગેન વર્તન્તે ત્રિદિવે સદા ।
તેષાં સઙ્ખ્યા ચૈકકોટિસ્તે સર્વે બલવત્તરાઃ

કુર્વન્તિ હિ સદા સેવાં હરસ્ય સતતં ગણાઃ ।
વિસ્મયન્તિ ચ પાપિષ્ઠાન્ ધર્મિષ્ઠાન્ પાલયન્તિ ચ

અનુગૃણન્તિ સતતં ધૃતપાશુપતવ્રતાન્ ।
વિઘ્નાંશ્ચ સતતં ઘ્નન્તિ યોગિનાં પ્રયતાત્મનામ્

ષટ્ત્રિંશત્ કોટયશ્ચૈતે હરસ્ય સકલા ગણાઃ ।
વરાહગણનાશાર્થં હિતાય જગતાં તથા ॥ ૧૭૩ ।
શઙ્કરસ્યાથ સેવાયૈ સમુત્પન્ના ઇમે ગણાઃ

વરાહસ્ય ગણાન્ દૃષ્ટ્વા નરસિંહં તથા હરિમ્ ।
સ્વયં શરભરૂપઃ સન્ ધ્યાયન્નાદં તદાકરોત્ ।
તચ્છીત્કરાદ્યતો જાતાસ્તત્તેષાં બહુરૂપતા

ક્રૂરદૃષ્ટ્યા ક્રૂરયુદ્ધૈઃ ક્રૂરકૃત્યૈરિમાન્ ગણાન્ ।
વરાહસ્ય ઘ્નતેત્યેવં યતઃ પ્રોક્તં કપર્દિના ।
અતસ્તે ક્રૂરકર્માણઃ પ્રજાતાશ્ચ ભયઙ્કરાઃ

ન સદા ક્રૂરકર્માણિ તે કુર્વન્તિ મહૌજસઃ ।
દૃષ્ટિમાત્રસ્ય તે ક્રૂરાઃ ક્રૂરાસ્તે ન તુ કાર્યતઃ

ફલં જલં તથા પુષ્પં પત્રં મૂલં તથૈવ ચ

નિવેદિતાનિ ભુઞ્જન્તિ વનપર્વતસાનુષુ ।
આહૃત્યાપિ ચ ભુઞ્જન્તિ પત્રં પુષ્પાદિકં ચ યત્

ભવેદ્ભર્ગસ્ય યદ્ધોગ્યં તદ્ભોગાસ્તે મહૌજસઃ ।
આમિષાણિ ચ નાશ્નન્તિ હિત્વા ચૈત્રચતુર્દશીમ્

તત્રામિષં હરો ભુંક્તે ચતુર્દશ્યા મધૌ સદા ।
તતઃ સર્વે ગણાસ્તત્ર ભુંજતે પલલાન્યપિ

હતે વરાહસ્ય ગણે ભર્ગમાસાદ્ય તે ગણાઃ ।
ચતુર્ભાગાઃ સ્વયં ભૂત્વા ભૂતકર્મેતિ વૈ જગુઃ ।
ભૂતત્વમભવત્તેષાં ચતુર્ભાગવતાં તદા ।
વચનાત્ પદ્મયોસ્તુ ભૂતગ્રામસ્તતો મતઃ

યો લોકવિદિતઃ પૂર્વં ભૂતગ્રામશ્ચતુર્વિધઃ ।
યતસ્તેભ્યોઽધિકો યત્તદ્ભૂતગ્રામઃ સ ઉચ્યતે

ઇતિ વઃ કથિતં સર્વં ભૂતાઃ શમ્ભુગણાઃ યથા ।
યદાહારા યદાકારા યત્કૃત્યાસ્તે મહૌજસઃ ॥ ૧૮૪ । ।
ય ઇદં શૃણુયાન્નિત્યમાખ્યાનં મહદદ્ભુતમ્ ।
સ દીર્ઘાયુઃ સદોત્સાહી યોગયુક્તશ્ચ જાયતે

ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે શરભવારાહયુદ્ધો નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-[હ્ત્ત્પ્સ્:॥પ્ત્વૈસ્હ્નવિ.બ્લોગ્સ્પોત્.ચોમ્।2023।07।કલિક-પુરન્-અધ્યય્-30.હ્ત્મ્લ્ દ્પ્ કર્મકન્દ્]