કાલિકાપુરાણમ્ · અધ્યાય 21

કાલિકાપુરાણમ્ એકવિંશોઽધ્યાયઃ ચન્દ્રશાપમોક્ષણમ્
અથ કાલિકા પુરાણ અધ્યાય ૨૧
॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ગચ્છન્તુ ભોઃ સુરગણા દક્ષસ્ય સદનં પ્રતિ ।
પ્રસાદયત ચન્દ્રાર્થે સ ચ પૂર્ણો ભવેદ્યથા

પૂર્ણે ચન્દ્રે જગત્સર્વં પ્રકૃતિસ્થં ભવિષ્યતિ ।
યુષ્મા કંચ ભવેચ્છાન્તિરોષધીનાઞ્ચ સમ્ભવઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ બ્રહ્મવચઃ શ્રુત્વા દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ ।
પ્રયયુર્હૃષ્ટમનસસ્તદા દક્ષનિવેશનમ્

યથાન્યાયમુપસ્થાય સર્વે મુનિવરં સુરાઃ ।
પ્રોચુઃ પ્રજાપતિં દક્ષં પ્રણમ્ય શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
પ્રસીદ સીદતાં બ્રહ્મન્નસ્માકં બહુદુઃખિનામ્ ।
ઉદ્ધરસ્વ મહાબુદ્ધે ત્રાહિ નઃ શોકસાગરાત્

યદ્રૂપં બ્રહ્મસંજ્ઞન્તુ સૃષ્ટિકૃત્ પરમાત્મનઃ ।
તદંશસ્ત્વં પરં જ્યોતિર્વિપ્રરૂપ નમોઽસ્તુતે

રક્ષણાત્ સર્વજગતાં પ્રજાપાલનકારણાત્ ।
દક્ષઃ પ્રજાપતિશ્ચેતિ યોગેશસ્તં નુમો વયમ્

દક્ષાય સર્વજગતાં દક્ષાય કુશલાત્મનામ્ ।
દક્ષાયાત્મહિતાયાશુ નમસ્તુભ્યં મહાત્મને

સતતં ચિન્ત્યમાનસ્ય યોગિભિર્નિયતેન્દ્રિયૈઃ ।
સારસ્ય સારભૂતસ્ત્વં દક્ષાય પરમાત્મને

યોગિવૃત્તિરનાધૃષ્ય પારગાણાં પરાયણઃ ।
આદ્યન્તમુક્તઃ સહસા તસ્મૈ નિત્યં નમો નમઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા દક્ષો યજ્ઞભુજાં તથા ।
પ્રાહ પ્રસન્નવદનઃ શક્રમાભાષ્ય મુખ્યતઃ

॥ દક્ષ ઉવાચ ।
કુતઃ શક્ર મહાબાહો ભવતાં દુઃખમાગતમ્ ।
દુઃખહેતું વદ વિભો શ્રોતુમિચ્છામ્યહન્તુ તમ્

મમાસ્તિ વા કિં કર્તવ્યં ભવતાં દુઃખહાનયે ।
તદહં યદિ શક્નોમિ કરિષ્યામિ હિતં સમમ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય બ્રહ્મસૂનોર્મહાત્મનઃ ।
જગાદ વાક્પતિઃ શક્રો વીતિહોત્રોઽથ તં મુનિમ્

॥ ત ઊચુઃ ॥
ક્ષયી જાતો નિશાનાથસ્તસ્મિન્ ક્ષીણે ક્ષયં ગતાઃ ।
સર્વૌષધ્યો દ્વિજશ્રેષ્ઠ તદ્ધાનિર્યજ્ઞહાનિકૃત્

યજ્ઞે વિનષ્ટે સકલાઃ પ્રજાઃ ક્ષુદ્ધયકાતરાઃ ।
વૃષ્ટ્યભાવાન્મહદ્દુઃખં પ્રાપ્ય નષ્ટાશ્ચ કાશ્ચન

ક્ષયોઽયં રાત્રિનાથસ્ય યસ્તે કોપાત્ પ્રવર્તતે ।
સ સર્વજગતો બ્રહ્મન્નભાવાર્થમુપસ્થિતઃ

નાધુના તત્ ત્રિભુવને યન્ન ક્ષુબ્ધં નુ કિઞ્ચન ।
વિપ્લુતં વાસ્તિ વિપ્રેન્દ્ર સ્થાવરાઃ પતગાશ્ચ વા

ન યજ્ઞાઃ સમ્પ્રવર્તન્તે ન તપસ્યન્તિ તાપસાઃ ।
આહારદુઃખાન્નિશ્રીકા: પ્રજા ક્ષીણા ભયાતુરાઃ

એવં પ્રવૃત્તે વિપ્રેન્દ્ર વિપ્લવેઽસ્માત્ રસાતલાત્ ।
દૈત્યા ન યાવદુત્થાય બાધન્તે તાવદુદ્ધર

પ્રસીદ દક્ષ ચન્દ્રસ્ય તં પૂરય તપોબલાત્ ।
પૂર્ણે ચન્દ્રે જગત્સર્વં પ્રકૃતિસ્થં ભવિષ્યતિ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા પ્રજાપતિસુતસ્તદા ।
ઉવાચ તાન્ સુરગણાન્ હૃદયાચ્છલ્યમુદ્ધરન્

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥
યન્મે વચો નિશાનાથે પ્રવૃત્તં શાપકારણમ્ ।
ન કેનાપિ નિદાનેન મિથ્યા કર્તું તદુત્સહે

કિન્તુ મદ્વચનં યસ્માન્નૈકાન્તેન મૃષા ભવેત્ ।
ચન્દ્રોઽપિ વર્ધ યસ્માત્તદુપાયમુદેક્ષત

તત્રાપ્યયમુપાયોઽસ્તિ માસાર્થં યાતુ ચન્દ્રમાઃ ।
ક્ષયં વૃદ્ધિઞ્ચ માસાર્ધં સમં ભાર્યાસુ વર્તતામ્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા તં પ્રસાદ્ય પ્રજાપતિમ્ ।
સર્વે સુરગણાસ્તત્ર ગતા યત્રાસ્તિ ચન્દ્રમાઃ

એવમુક્તે તુ વચને દક્ષેણ મુનિના દ્વિજાઃ ।
અથ ચન્દ્રં સમાદાય ભાર્યાભિઃ સહિતં તદા ।
જગ્મુસ્તે બ્રહ્મભવનં મુદિતાઃ સુરસત્તમાઃ

તત્ર ગત્વા મહાભાગાઃ યથા દક્ષેણ ભાષિતમ્ ।
તત્સર્વં કથયામાસુર્બ્રહ્મણે પરમાત્મને

બ્રહ્મા દક્ષવચઃ શ્રુત્વા દેવાનાં વચનાત્તદા ।
ચન્દ્રભાગં મહાશૈલં જગામ સહિતઃ સુરૈઃ

તત્રગત્વા સુરશ્રેષ્ઠઃ પ્રજાનાં હિતકામ્યયા ।
સ્નાપયામાસ શુભ્રાંશું વૃહલ્લોહિતપુષ્કરે

ભૂતભવ્યભવજ્જ્ઞાન: પૂર્વમેવ પિતામહઃ ।
એતદર્થઞ્ચકારા સર: પૂર્ણં જગદ્ગુરુઃ

તત્ર સ્નાતસ્ય જન્તોસ્તુ નીરોગત્વં પ્રજાયતે ।
ચિરાયુષ્યઞ્ચ સતતં વૃહલ્લોહિતસંજ્ઞકે

તત્ર સ્નાતસ્ય ચન્દ્રસ્ય શરીરાત્તત્ક્ષણં ગદઃ ।
રાજયક્ષ્મા નિઃ સસાર પૂર્વરૂપો યથોદિતઃ

નિઃસૃત્ય રાજયક્ષ્માપિ બ્રહ્માણઞ્ચ જગત્પતિમ્ ।
પ્રણમ્યાહં કિં કરિષ્યે ક્વ ગચ્છામીત્યુવાચ તમ્

સ્થાનં પત્નીઞ્ચ લોકેશ કૃત્યં મમ સનાતનમ્ ।
નિદેશયાનુરૂપે મે સ્રષ્ટા ત્વં જગતાં યતઃ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તતો બ્રહ્માપિ તં પુષ્ટં નિરીક્ષ્યેન્દું શરીરગૈઃ ।
અમૃતૈસ્તેનાતિયુક્તૈઃ ક્ષીણઞ્ચાપિ નિશાપતિમ્ ॥ ૩૬ ।
દોર્ભિઃ હસ્તૈઃ તં ગૃહીત્વા ગિરૌ નિષ્પીડ્ય વૈ મુહુઃ ।
અમૃતં ગાલયામાસ શરીરાદ્રાજયક્ષ્મણઃ

અમૃતાનિ ચ યાન્યાશુ ગાલિતાનિ તદા જલે ।
ક્ષીરોદસ્ય ચ ચિક્ષેપ મધ્યે રહસિ લોકભૃત્

તસ્માદસ્યામૃતાદિન્દોઃ કલાઃ ક્ષીણાસ્તુ યાઃ પુરા ।
તાસાં જગ્રાહ લવશશ્ચર્ણાન્ ક્ષીરોદસાગરાત્

કલામાત્રાવશેષષ્ય સંસર્ગાદ્રાજયક્ષ્મણઃ ।
ક્ષીણાઃ કલાઃ પઞ્ચદશ યાઃ પૂર્વમમૃતાત્મિકાઃ ।
તા રાજયક્ષ્મગર્ભસ્થાચૂર્ણીભૂતાસ્તુ પીડયા

તેજોજ્યોત્સ્ના સુધાભિસ્તુ નિબદ્ધં યત્ કલાપતેઃ

શરીરં તત્ ત્રિધા ભૂતં ગર્ભસ્થં રાજયક્ષ્મણઃ

જ્યોતિશ્ચૂર્ણમભૂત્ જ્યોત્સ્ના લીના રાજાદિયક્ષ્મણિ ।
દ્રવીભૂતાઃ સુધાઃ સર્વાઃ ગર્ભે રોગસ્ય ચ સ્થિતાઃ

યદા નિર્યાલયામાસ સુધાં બ્રહ્મા ક્ષમાન્તરાત્ ।
તદા જ્યોત્સ્નાસુધાજ્યોતિઃ સર્વં તસ્માદ્બહિર્ગતમ્

ક્ષીરોદસાગરે ક્ષિપ્તં તત્ સર્વં વિધિના તદા ।
દેવાન્ ગિરૌ પરિત્યજ્ય સ્વયં ગત્વા દ્રુતં તતઃ

તતોઽમૃતાનિ પ્રક્ષાલ્ય કલાચૂર્ણાનિ વારિભિઃ ।
જ્યોત્સ્નાઞ્ચાપ્યાજગામાશુ ગૃહીત્વા તત્ત્રયં ગિરિમ્

ક્ષીરોદાગિરિમાસાદ્ય ચન્દ્રભાગં તદા વિધિઃ ।
દેવમધ્યે કલાચૂર્ણં સુધાજ્યોત્સ્ના ન્યવીવિશત્

સંસ્થાપ્ય તત્ત્રયં બ્રહ્મા દેવાનાં મધ્યતઃ સ્થિતઃ ।
જગાદ રાજયક્ષ્માણં તત્ સ્થાનાદિ નિદેશયન્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
સર્વદા યો દિવારાત્રં સન્ધ્યાયાં વનિતારતઃ ।
સેવતે સુરતં તસ્મિન્ રાજયક્ષ્મન્ વસિષ્યસિ

પ્રતિશાય-શ્વાસકાસ- સંયુક્તો મૈથુનં ચરેત્ ।
સ તે પ્રવેશ્યઃ સતતં શ્લેષ્મણશ્ચ તથાવિધઃ

કૃષ્ણાખ્યા મૃત્યુપુત્રી યા ભવતઃ સદૃશી ગુણૈઃ ।
સા તેઽસ્તુ ભાર્યા સતતં ભવન્તમનુયાસ્યતિ ॥ ૫૧ । ।
ક્ષીણત્વં ભવતઃ કૃત્યં તતસ્ત્વં વિષયં કુરુ ।
દ્રુતં ગચ્છ યથાકામં ચન્દ્રાત્ ત્વં વિમુખો ભવ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
એવં વિસૃષ્ટો વિધિના રાજયક્ષ્મા મહાગદઃ ।
પશ્યતાં સર્વદેવાનામન્તર્ધાનં જગામ હ

અન્તર્હિતે મહારોગે બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
ચન્દ્રં સમગ્રયામાસ કલાપઞ્ચદશૈધિતમ્

તેન ક્ષીરોદધૌતેન સુધાપૂતેન ચાત્મભૂઃ ।
સજ્યોત્સ્નૈસ્તુ કલાચૂર્ણૈઃ પૂર્વવચ્ચાકરોદ્વિધુમ્

સ ષોડશકલાપૂર્ણઃ પૂર્વવદ્વિભૌ યદા ।
ચન્દ્રસ્તદા સર્વદેવા મુમુદુસ્તસ્ય દર્શનાત્

અથ ચન્દ્રસ્તદા પૂર્ણઃ પ્રણિપત્ય પિતામહમ્ ।
ઉવાચેદં સુરસદોમધ્યગો નાતિ હર્ષિતઃ

॥ સોમ ઉવાચ ।
ન શ્યામ પૂર્વવદ્ બ્રહ્મઞ્છશરીરે મમ વર્તતે ।
ન વીર્યં વા તથોત્સાહો નિષીદન્ત્યંગસન્ધયઃ

નોત્સહે પૂર્વવચ્ચેષ્ટાં વિધાતું સુતરામહમ્ ।
ચેષ્ટાહી નસ્ત્વનુદિનં વર્તેયં કેન લોકકૃત્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ગ્રસ્તસ્ય યક્ષ્મણા સોમ યદભૂદંગસન્ધયઃ ।
પૂર્વં વિશીર્ણા ભવતસ્તત્પૂર્ણમભવન્નહિ

અધુના ભવતો દેહચૂર્ણં નિઃસારિતં મયા ।
શરીરાત્ સામૃતજ્યોત્સ્નમઞ્જસા રાજયક્ષ્મણઃ

તેષાં પ્રક્ષાલનવિધૌ લવશો યત્સ્થિતં જલે ।
જ્યોત્સ્નાયાશ્ચ સુધાયાશ્ચ તેન હીનો ભવાન્ યતઃ

તતોઽઙ્ગસન્ધયો રાજંસ્તવ સીદન્તિ સામ્પ્રતમ્ ।
તસ્યોપાયં વિધાસ્યામિ યથા નાર્તિં લભેદ્ભવાન્

પ્રાજાપત્યઃ પુરોડાશો હવનીયઃ પુરોઽધ્વરે ।
ઐન્દ્રસ્તતોઽનુ ચાગ્નેયઃ પ્રદેયઃ સર્વતઃ ક્રતૌ

તતો નુ ભવતો ભાગઃ પુરોડાશો મયા કૃતઃ ।
તેન ભાગેન ભુક્તેન નિત્યં યજ્ઞકૃતેન હિ ।
પૂર્વવત્ તે સમુત્સાહઃ શ્યામવીર્યં ભવિષ્યતિ

યે ચામૃતકણાસ્તોયે ક્ષીરોદસ્ય સ્થિતાસ્તવ ।
શરીરચૂર્ણં વા યત્તે જ્યોત્સ્નાયાશ્ચાપિ યે લવાઃ

તત્ સર્વં ભવતો જ્યોત્સ્નાયોગાદનુદિનં વિધો ।
વૃદ્ધિં યાસ્યતિ સતતં ક્ષીરસાગરગર્ભગમ્

સ્વારોચિષેઽન્તરે પ્રાપ્તે દ્વિતીયે શઙ્કરાંશજઃ ।
દુર્વાસા ભવિતા વિપ્રઃ પ્રચણ્ડશ્ચણ્ડ ભાનુવત્

સ દેવેન્દ્રસ્યાવિનયાચ્છાપં દત્વા સુદારુણમ્ ।
કરિષ્યતિ ત્રિભુવનં નિઃશ્રીકં સસુરાસુરમ્

શ્રિયા હીને તતો લોકે ભવિતા લોકવિપ્લવઃ ।
યથા તવ ક્ષયાત્ સોમ પ્રવૃત્તઃ સર્વવિપ્લવઃ

તન્માનુષપ્રમાણેન તૃતીયે તુ કૃતે યુગે ।
ભવિષ્યતિ સ્થાસ્યતિ ચ યાવદ્ યુગચતુષ્ટયમ્

તતશ્ચતુર્થે સમ્પ્રાપ્તે સહ દેવૈઃ કૃતે યુગે ।
ક્ષીરોદં નિર્મથિષ્યામઃ શમ્ભુર્વિષ્ણુરહં તથા ।
મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા તુ વાસુકીમ્

યજ્ઞભાગેષુ લીનેષુ દેવાન્નાર્થં વયં તતઃ ।
મથિષ્યામઃ સમં દેવૈઃ ક્ષીરોદં સહ દાનવૈઃ ॥૭૩।
ત્વચ્છરીરામૃતમિદં યત્સ્થિતં ક્ષીરસાગરે ।
તત્ પ્રમથ્ય ગ્રહીષ્યામો રાશીભૂતં તથા ક્ષયમ્ ॥૭૪।
સર્વૌષધ્યન્તરે કૃત્વા ત્વચ્છરીરં તદા વયમ્ ।
ક્ષેપ્સ્યામઃ સાગરજલે શરીરાર્થં વિધો તવ

નિર્મથ્ય સાગરં પશ્ચાત્ સમુદ્ધાર્ય યદામૃતમ્ ।
તદા તવ વપુસ્તસ્મિન્ પૂર્વવત્ સમ્ભવવિષ્યતિ

ઓજોવીર્યાદ્ભુતં કાન્તમક્ષયંચ સુધાત્મકમ્ ।
દૃઢાઙ્ગસન્ધિકં ચારુ ભવિષ્યતિ વપુસ્તવ

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
સુધાંશુમેવમાભાષ્ય બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
વિધોઃ ક્ષયાય માસાર્ધં વૃદ્ધયે યત્નવાનભૂત્

યથા દક્ષેણ ગદિતં માસાર્થં યાતુ ચન્દ્રમાઃ ।
ક્ષયં વૃદ્ધિં ચ માસાર્ધં યત્નં તત્રાકરોદ્વિધિઃ

તતઃ ષોડશધા ચન્દ્રં સુરજ્યેષ્ઠો વિભક્તવાન્ ।
વિભજ્ય ચ સુરાન્ સર્વાન્ સમુવાચેદમુત્તમમ્

કલાઃ ષોડશ ચન્દ્રસ્ય તત્રૈકા શમ્ભુમૂર્ધનિ ।
તિષ્ઠત્વદ્યાવધિ પરા ક્ષયં યાન્તુ ક્ષયં વિના

ક્ષયેણ યદિ રોગેણ માસાર્ધં દક્ષવાક્યતઃ ।
ક્ષયાય પીડ્યતે ચન્દ્રો નોપશાન્તિસ્તદા ભવેત્

કિંત્વસ્ય યા કલા શમ્ભૌ જ્યોત્સ્ના ગચ્છતુ તાં પ્રતિ ।
ચતુર્દશકલાસંસ્થાઃ પ્રતિમાસં સુરોત્તમાઃ

ચતુર્દશકલાસંસ્થાન્યમૃતાનિ પિબન્તુ વૈ ।
પ્રતિપત્તિથિમારભ્ય ભવન્તસ્તાં ચતુર્દશીમ્

તેજોભોગાઃ સૂર્ય્યબિમ્બં ચતુર્દશતિથૌ ક્રમાત્ ।
પ્રવિશન્તુ ક્ષયં ત્વેવં કૃષ્ણપક્ષે વિધોર્ભવેત્

યાતુ શેષ કલા દર્શે હરિત્પત્રે પલાયિતા ।
તિષ્ઠતુ પ્રથમે ભાગે તિથૌ તસ્યાં નિશાપતેઃ

દ્વિતીયે દર્શભાગે તુ રોહિણ્યા યાતુ મન્દિરમ્ ।
તૃતીયે તુ સરસ્વત્યાં સ્નાત્વા સમુત્થિતો વિધુઃ

ચતુર્થે બલસમ્પૂર્ણસ્તિથિભાગે વિભાવસોઃ ।
મણ્ડલં યાતુ ચન્દ્રોઽયં સવિમ્બસ્થઘોટકઃ

યાવત્ કાલેન હિ કલા પ્રથમા ક્ષયમાપ્નુયાત્ ।
એવમેવં કૃષ્ણપક્ષે તાવત્ સા પ્રતિપદ્ ભવેત્

દ્વિતીયાદૌ કૃષ્ણપક્ષે વૃદ્ધિ - હ્રાસસ્તથાવિધઃ ।
તિથીનાં વૃદ્ધિહેતુશ્ચ શુક્લે કૃષ્ણે તથા ભવેત્

તતઃ પુનઃ શુક્લપક્ષે યાવત્ પૂર્વકલોદિતા ।
વૃદ્ધિં નૈતિ ભવેત્તાવત્ પ્રતિપત્તિથિરાદિતઃ

તતો દ્વિતીયભાગસ્ય યા જ્યોત્સ્ના હરમૂર્ધનિ ।
સ્થિતા યા વૈ કલા યાતુ ગતા સા પુનરેષ્યતિ

યુષ્માભિસ્તુ ભવેત્ પેયમમૃતં યદ્દિને દિને ।
તદ્દ્વિતીયાદિતિથિભિઃ પૂર્ણાન્તાભિઃ સદૈવ હિ ।
સ્વયમુત્પત્સ્યતે ચન્દ્રો જ્યોત્સ્નાયોગાત્ સુરોત્તમાઃ

યથા દિને દિને ભાગાઃ ક્ષયં યાન્તિ તથા વિધોઃ ।
વૃદ્ધિં ગચ્છન્ત્યનુદિનં શુક્લપક્ષેઽન્વહં સુરાઃ

તેજોભાગઃ સૂર્યબિમ્બાત્ પુનરેવ સમેષ્યતિ ।
પ્રયાસ્યતિ કૃષ્ણપક્ષે યથા ભાગક્રમં તથા

જ્યોત્સ્ના હરશિરશ્ચન્દ્રાત્ પ્રત્યહં પુનરેષ્યતિ ।
તેજોભાગઃ સૂર્યબિમ્બાદમૃતં વર્ષતિ સ્વયમ્ ॥૯૬ ।
એવં વૃદ્ધિઃ શુક્લપક્ષે સુધાંશોઃ સમ્ભવિષ્યતિ ।
પક્ષયોઃ શુક્લકૃષ્ણત્વં ચન્દ્રવૃદ્ધિક્ષયાદ્ભવેત્

યાવત્ કાલેન યો ભાગઃ ક્ષયં વૃદ્ધિંચ યાસ્યતિ ।
તાવત્ કાલમભિવ્યાપ્ય તિથિ: સ્થાસ્યતિ સા પુનઃ

ચિરેણ વૃદ્ધિર્યદિ વા ક્ષયો વા દ્રુતેન વૃદ્ધિર્યદિવા ક્ષયો વા ।
દ્રુતાતિથીનાન્તુ સદા ક્ષયઃ સ્યાચ્ચિરાતુ વૃદ્ધિસ્તિથિષુ પ્રવેશે

હવ્યં કવ્યઞ્ચ ચન્દ્રેણ વિના ન સમ્ભવિષ્યતિ ।
તસ્માત્તયોઃ પ્રવૃદ્ધયર્થં ચન્દ્રં રક્ષન્તુ દેવતાઃ

આસ્વાદનીયઃ શુભ્રાંશુઃ કલાશેષોઽનુમાસતઃ ।
અમાવાસ્યાપરાધેં તુ પિતૃભી રોહિણીગૃહે

તસ્યૈવાસ્વાદનાત્ કવ્યં વૃદ્ધિં યાસ્યતિ ચાન્વહમ્ ।
તેન કવ્યેન પિતરસ્તૃપ્તિં યાસ્યન્તિ વૈ પરામ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥
તતઃ સુરગણાઃ સર્વે યથોક્તં વિધિના તથા ।
ચક્રુર્લોકહિતાર્થાય ચન્દ્રસ્ય ક્ષય વૃદ્ધયે

મહાદેવોઽપિ ચન્દ્રાર્ધં સ્વરૂપં પરમાત્મનઃ ।
જગ્રાહ દેવૈર્વિધિના શિરસા ગદિતો ભૃશમ્

યત્તેજઃ પરમં નિત્યમજમવ્યયમક્ષયમ્ ।
તત્સ્વરૂપા ચન્દ્રકલા શાપતસ્તુ ક્ષયં ગતા

પ્રવિશતિ યદા જ્યોતિરાનન્દમજરં પરમ્ ।
યોગિનસ્તુ તદા તેષાં ચિન્તનં લીનમેષ્યતિ

મહાદેવશિર: સંસ્થે લીને ચિત્તે સુધાનિધૌ ।
ચન્દ્રદ્વારા ભવેન્મુક્તિરિત્યેવં વૈદિકી શ્રુતિઃ

એતજ્ જ્ઞાત્વા મહાદેવઃ ક્ષયવૃદ્ધ્યવિનાકૃતમ્ ।
હિતાય સર્વલોકાનાં જગ્રાહ શિરસા વિધુમ્

ચન્દ્રજ્યોત્સ્નાસમાયોગાદૌષધ્યો યાન્તિ વૃદ્ધયે ।
સર્વોષધિષુ વૃદ્ધાસુ પ્રવર્તન્તે તતોઽધ્વરાઃ

અધ્વરેષુ પ્રવૃત્તેષુ સ્વાન્ સ્વાન્ ભાગાંસ્તુ દેવતાઃ ।
પરિગૃહ્ણન્તિ પિતરસ્તથા કવ્યાનિ ભૂરિશઃ

અમૃતં બ્રહ્મણા સૃષ્ટં યદ્ દેવેભ્યઃ પુરાતનમ્ ।
તેન તૃપ્યન્તિ હીના યે હવ્યભાગેન દેવતાઃ

યજ્ઞેનાપ્યાયિતં તચ્ચ જ્યોત્સ્નાભિર્વૃદ્ધિમેતિ વૈ ।
યજ્ઞજ્યોત્સ્ના વિનાભૂતં તચ્ચ સ્યાત્ ક્ષીણમન્યથા

અતોઽમૃતસ્ય યજ્ઞસ્ય ચન્દ્રમાઃ કારણં સ્વયમ્ ।
અતો દક્ષસ્ય શાપાત્તુ રક્ષાયૈ તચ્ચિકીર્ષિતમ્

અદ્યાપિ કૃષ્ણપક્ષે તુ સુધાંશુઃ પીયતે સુરૈઃ ।
તેજઃ સૂર્યં યાતિ શમ્ભું ચન્દ્રાર્ધં જ્યોત્સ્નિકા યથા

પુનશ્ચ શુક્લપક્ષે તુ શેષોદેતિ કલા તતઃ ।
જ્યોત્સ્નાદ્વિતીયો ભાગસ્તુ તેજોભાગો દ્વિતીયકઃ

અન્યેઽત્યુગ્રશિરશ્ચન્દ્રાત્ સૂર્યવિમ્બાદ્ યથાક્રમમ્ ।
કલાઃ ષોડશ ચન્દ્રસ્ય તત્રૈકા શમ્ભુશેખરે

સિતાસિતાવુભૌ પક્ષૌ શેષાણામુદયક્ષયૌ ।
ઇતિ વઃ સર્વમાખ્યાતં વિભક્તશ્ચન્દ્રમા યથા ।
બ્રહ્મણા પર્વતશ્રેષ્ઠે યથો તચ્ચન્દ્રભાગતઃ

યજ્ઞભાગે સ્થિતે યસ્માદ્દેવાન્નમકરોદ્વિધુમ્ ।
કવ્યે સ્થિતેઽપિ પિત્રન્નં તિથિવૃદ્ધિ-ક્ષયો યથા

ઇદં પુણ્યતમાખ્યાનં યઃ શૃણોતિ સકૃન્નરઃ ।
રાજયક્ષ્મા તસ્ય કુલે ન કદાચિદ્ ભવિષ્યતિ

યક્ષ્મણા પરિભૂતો યઃ શૃણોતિ વચનં વિધેઃ

ઇદં સ્વસ્ત્યયનં પુણ્યં ગુહ્યાદ્ગુહ્યાતમં શુભમ્ ।
યઃ શૃણોત્યેકચિત્તઃ સન્ સ મહાપુણ્યભાગ્ભવેત્

॥ ઇતિ શ્રીકાલિકાપુરાણે ચન્દ્રશાપ-મોક્ષણં નામ એકવિંશોઽધ્યાયઃ

કાલિકા પુરાણ હિન્દી અનુવાદ પઢને કે લિએ દેખેં-[હ્ત્ત્પ્સ્:॥પ્ત્વૈસ્હ્નવિ.બ્લોગ્સ્પોત્.ચોમ્।2023।03।કલિક-પુરન્-અધ્યય્-21.હ્ત્મ્લ્ દ્પ્ કર્મકન્દ્]