કાદમ્બરીકથાસાર · અધ્યાય 8

અથ માં શ્રુતજાબાલિપ્રોક્તાખિલકથાક્રમમ્ ।
અસ્પૃશદ્ બાલભાવે ઽપિ પ્રાગ્જન્મચરિતસ્મૃતિઃ ॥

શ્વેતકેતુસુતો ભૂત્વા શુકનાસસુતો ઽભવમ્ ।
સ વૈશમ્પાયનો ઽદ્યાહં જાતઃ પુત્રઃ પતત્ત્રિણઃ ॥

મમ જાતસ્મૃતેર્ વ્યક્તા પ્રાવર્તત સરસ્વતી ।
સ્વયં પ્રાગ્જન્મવિદ્યાશ્ ચ હૃદયં પ્રતિપેદિરે ॥

યથૈવ ચાન્યે સંસ્કારાઃ પ્રાક્તના મામ્ ઉપાગમન્ ।
મહાશ્વેતાનુરાગો ઽપિ તથૈવ સમુપાગમત્ ॥

અથાભ્યધિકહારીતસ્નેહસંવર્ધિતઃ ક્રમાત્ ।
ગગનાક્રમણે શક્તિમ્ અવાપં જાતપક્ષતિઃ ॥

દિવસેષ્વ્ અથ ગચ્છત્સુ શનૈર્ આરૂઢયૌવનઃ ।
ગન્તુમ્ ઐચ્છં મહાશ્વેતાશ્રમં તદ્દર્શનોત્સુકઃ ॥

અચિન્તયં ચ જન્મેદં વિહગસ્યાપિ યાતુ મે ।
મહાશ્વેતાશ્રમોપાન્તે તરુકોટરશાયિનઃ ॥

એકદા ત્વ્ અથ જાબાલેર્ આશ્રમં સમુપાગમત્ ।
તાતાજ્ઞયા સુહૃત્સ્નેહપરાધીનઃ કપિઞ્જલઃ ॥

સ ચ પપ્રચ્છ હારીતં ક્વ વૈશમ્પાયનઃ શુકઃ ।
ઉત્પન્નપ્રત્યભિજ્ઞો ઽહમ્ અયમ્ અસ્મીત્ય્ અવાદિષમ્ ॥

તતશ્ ચિરમ્ અરોદીત્ સ સ્વવક્ષસિ નિધાય મામ્ ।
વયસ્યપુણ્ડરીકસ્ય ધિગ્ ઇયં વર્તતે દશા ॥

મયાપિ રુદતોક્તો ઽસૌ કિં રોદિષિ કપિઞ્જલ ।
ત્વયાપિ મત્કૃતે દૃષ્ટા સખે કષ્ટતરા દશા ॥

ક્વ હેષા ક્વ જપાભ્યાસઃ ક્વ પર્યાણં ક્વ વલ્કલમ્ ।
ક્વોપવીતં ક્વ વા વલ્ગા ક્વ મુનિઃ ક્વ તુરઙ્ગમઃ ॥

તતઃ ક્ષણમ્ ઇવ સ્થિત્વા તાતસંદેશમ્ અબ્રવીત્ ।
કપિઞ્જલઃ સમાસેન પુનર્ ગમનસત્વરઃ ॥

તાતસ્ ત્વામ્ આદિદેશૈવં વત્સ દોષસ્ તવાત્ર કઃ ।
રજોવિકૃતયો યુક્તાઃ શુદ્ધસ્ત્રીબીજજન્મનામ્ ॥

અલ્પાયુષં વિદિત્વાપિ જાતે ત્વયિ ન યન્ મયા ।
કૃતા પ્રતિક્રિયા તત્ર તદાલસ્યં હિ મામકમ્ ॥

અદ્યાયુષ્કામયાગસ્ તુ પ્રસ્તુતઃ સ સમાપ્યતે ।
ન યાવદ્ ભવતા તાવન્ ન ગન્તવ્યમ્ ઇતઃ ક્વચિત્ ॥

અહં ત્વદન્તિકે સ્થાતુમ્ ઇચ્છન્ન્ અપિ નિવારિતઃ ।
તાતેન તત્ર કર્મૈકદેશલેશાઙ્ગતાં ગતઃ ॥

ઇત્ય્ આખ્યાય પરિષ્વજ્ય ક્રિયાભ્યાવર્તનેન મામ્ ।
ક્રમેણામન્ત્ર્ય સ મુનીન્ પ્રતસ્થે દિવમ્ ઉત્પતન્ ॥

ગૃહીતતાતાદેશો ઽપિ કાલે ગચ્છત્ય્ અહં બલાત્ ।
નીતો વારિતવામેન કામેન વશમ્ આત્મનઃ ॥

અનુભૂય ચિરં તત્ર ચિત્રાઃ સ્મરબિભીષિકાઃ ।
અકાર્ષં ધિયમ્ ઉત્ક્રાન્તગુર્વાજ્ઞો ગમનં પ્રતિ ॥

એકદા ત્વ્ આશ્રમં શૂન્યં વીક્ષ્ય નિર્ગતતાપસમ્ ।
એકાકી સહસોડ્ડીય પ્રસ્થિતો ઽસ્મ્ય્ ઉત્તરાં દિશમ્ ॥

અદૂરોડ્ડીન એવાહમ્ અનભ્યસ્તાધ્વલઙ્ઘનઃ ।
ક્રાન્તસ્ તૃષા ચ ક્લાન્ત્યા ચ જલં ક્વચિદ્ અતર્કયમ્ ॥

તતઃ ક્વાપિ પયઃ પીત્વા કિઞ્ચિદ્ આદશ્ય ચઞ્ચુના ।
વિશ્રાન્તયે ઽવિશં શ્રાન્તસ્ તરોઃ કસ્યાપિ કોટરે ॥

ક્ષણં તત્ર નિષણ્ણસ્ય તદા મે નિદ્રયા મનઃ ।
ગાઢયા પાશપઙ્ક્ત્યા ચ શરીરકમ્ અગૃહ્યત ॥

અથ સુપ્તોત્થિતો ઽપશ્યમ્ અગ્રતો નાતિદૂરગમ્ ।
કૃતાર્થમ્ ઇવ માતઙ્ગયુવાનં મમ બન્ધનાત્ ॥

આકૃત્યા કર્મણા ચાસ્ય સમર્થ્યાપિશિતાર્થિતામ્ ।
પ્રાર્થનાપેશલં કિઞ્ચિદ્ આત્મમોક્ષાર્થમ્ અભ્યધામ્ ॥

ભદ્ર સૌમ્યાકૃતિસ્ ત્વં હિ ન માંસાર્થીવ દૃશ્યસે ।
ન હિ માંસાર્થિનો યુક્તં નિદ્રાછેદપ્રતીક્ષણમ્ ॥

તદ્ ઉન્મુઞ્ચતુ માં ભદ્રઃ સુખં યામિ યથેપ્સિતમ્ ।
મયા બદ્ધેન કો ઽર્થસ્ તે કા વિમુક્તેન વા ક્ષતિઃ ॥

સો ઽબ્રવીન્ ન સ્વતન્ત્રેણ ગૃહીતો ઽસિ મયા શુક ।
પ્રથિતસ્ ત્વં હિ જાલાબેર્ આશ્રમે સુચિરં સ્થિતઃ ॥

સ ત્વં ગતો મમ સ્વામિદુહિતુઃ કર્ણગોચરમ્ ।
તન્નિયોગાદ્ ગૃહીતો ઽસિ કથમ્ ઉન્મુચ્યસે મયા ॥

પુનર્ આખ્યામ્ અમું સૌમ્ય યુવાસિ સ્મરવેદનામ્ ।
જાનાસિ ન પ્રિયોત્કણ્ઠાકૃષ્ટં માં રોદ્ધુમ્ અર્હસિ ॥

સો ઽભાષત ન ભૃત્યેન તરુણેનાપિ શાસનમ્ ।
સ્વામિનો ઽલઙ્ઘનીયં તત્ કથં ત્વાં ત્યક્તુમ્ ઉત્સહે ॥

અવોચં પુનર્ અપ્ય્ એનં શાપાજ્ જાતિસ્મરો મુનિઃ ।
શુકીભૂતો ઽસ્મિ માં મુઞ્ચ પરં પુણ્યમ્ અવાપ્સ્યસિ ॥

સ ત્વાહ નાહં જાનામિ મુનિં ગન્ધર્વમેવ વા ।
રાક્ષસં વા પિશાચં વા નીત એવાસિ પક્વણમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વાદાય પાણૌ મામ્ અનૈષીત્ પક્વણં બલાત્ ।
પ્રાવેશયચ્ ચ ચણ્ડાલકુમારીવેશ્મ કશ્મલમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા તદાર્દ્રગોમાંસવસાસૃક્પઙ્કપિચ્છલમ્ ।
પ્રોચ્છલત્ક્રિમિ મત્પ્રાણૈર્ ઉત્ક્રાન્તમ્ ઇવ દુર્ભગૈઃ ॥

અથ માતઙ્ગકન્યાયૈ સ મામ્ અસ્યૈ ન્યવેદયત્ ।
સ્વામિન્ય્ અયમ્ ઇહાનીતઃ સ વૈશમ્પાયનઃ શુકઃ ॥

સાકૂતમ્ ઇવ માં વીક્ષ્ય સ્નેહબાષ્પાર્દ્રયા દૃશા ।
ક્ષણં વક્ષસિ ધૃત્વૈષા ન્યક્ષિપદ્ બદ્ધપઞ્જરે ॥

તતો ઽતિમહતા ચક્રે શોકેન હૃદિ મે પદમ્ ।
મુનિર્ ભૂત્વાદ્ય ચણ્ડાલ્યા અહં ક્રીડાશુકઃ સ્થિતઃ ॥

વ્યક્તાં વિદધતા વાચં જાતિં સ્મરયતા નિજામ્ ।
અહો જાબાલિના દિવ્યદૃષ્ટિનાપકૃતં મમ ॥

અહો બત મહત્ કષ્ટમ્ અવિષહ્યમ્ ઉપસ્થિતમ્ ।
બ્રાહ્મણેન મયા નેયઃ કાલશ્ ચણ્ડાલવેશ્મનિ ॥

ભવત્વનશનેનૈવ ત્યજામિ હતજીવિતમ્ ।
તાડ્યમાનો ઽપિ નાશ્નામિ ન વાચં વિસૃજામિ ચ ॥

એવમુદ્વેજિતૈષા માં હન્યાદ્વા યદિ વા ત્યજેત્ ।
ભવત્ય્ ઉભયથાપ્ય્ એષ પન્થાઃ શ્રેયસ્કરો મમ ॥

ઇત્ય્ ઉપારૂઢસંકલ્પમ્ ઉપાહૃતફલોદકા ।
એષા ચણ્ડાલકન્યા મામ્ આખ્યન્ મધુરયા ગિરા ॥

ફલાન્ય્ અશાન પાનીયમ્ ઉપયુઙ્ક્ષ્વ કિમ્ ઈક્ષસે ।
ભગ્નમૌનવ્રતો ઽપ્ય્ અદ્ય કિં મૌનમ્ અવલમ્બસે ॥

મુનિર્ જાતિસ્મરો ઽસિ ત્વં યદિ કો ઽપિ તથાપિ તે ।
તિર્યગ્જાત્યુચિતા પ્રાણવૃત્તિર્ એવાદ્ય સંમતા ॥

ન તિર્યગધિકારં હિ શાસ્ત્રં શાસ્ત્રવિદો વિદુઃ ।
તિરશ્ચાં ક્વ ચ સંસ્કારાશ્ ચૌડોપનયનાદયઃ ॥

ભક્ષ્યાભક્ષ્યવિચારાદિ યદિ ચાદ્ય ચિકીર્ષસિ ।
તત્ કિમ્ ઉચ્છિષ્ટશૌચાદિ નાશ્રમે ઽપ્ય્ આશ્રિતં ત્વયા ॥

આપત્કાલે દ્વિજાતીનામ્ અપ્ય્ અનાશ્યં ન વિદ્યતે ।
હસ્તાદ્ અસ્માકમ્ આદત્ત વિશ્વામિત્રઃ શ્વજાઘનીમ્ ॥

કૃતદ્વિત્રોપવાસો ઽપિ જિહાસુર્ ઇવ જીવિતમ્ ।
લક્ષ્યસે વત્સ મા મૈવં કૃથા ભુઙ્ક્ષ્વ ફલોદકમ્ ॥

ઇત્ય્ અચણ્ડાલસદૃશૈર્ વાક્યૈર્ અસ્ત્રીજનોચિતૈઃ ।
તસ્યા વિસ્મયમાનો ઽહં ચિરમ્ એવમ્ અચિન્તયમ્ ॥

નૂનમ્ એષા ન ચણ્ડાલી મદ્વત્ કેનાપિ કર્મણા ।
મન્યે ગતિમ્ ઇમાં પ્રાપ્તા મદર્થેનૈવ વા પુનઃ ॥

બિભર્ત્ય્ ઉરસિ માતેવ પશ્યતિ સ્નિગ્ધયા દૃશા ।
વક્તિ ચૈવમ્ અતો ઽમુષ્યાઃ કરોમિ વચનં વરમ્ ॥

ઇતિ મત્વાસૃજં વાચમ્ અભવં ભોજનોન્મુખઃ ।
અભોજયચ્ ચ મામ્ એષા જનનીવ દિને દિને ॥

તત્ત્વમ્ અસ્યાઃ પરિજ્ઞાતુમ્ અન્વહં પ્રાર્થનાં વ્યધામ્ ।
ન ત્વ્ એષા પ્રાર્થ્યમાનાપિ નિજં રૂપમ્ અદીદૃશત્ ॥

નિત્યમ્ આશઙ્કમાનો ઽહમ્ એતાં કામ્ અપિ દેવતામ્ ।
પોષ્યમાણો ઽનયા કાલમ્ અનૈષં તત્ર પક્વણે ॥

એકદા ચ ત્રિયામાન્તે પરિત્યક્તો ઽસ્મિ નિદ્રયા ।
અદ્રાક્ષં પક્વણં સર્વમ્ આર્યપ્રાયજનાવૃતમ્ ॥

આત્માનં ચ નવોદારહેમપઞ્જરવર્ણિતમ્ ।
કન્યકામ્ ઈદૃશીં ચૈતાં દૃષ્ટા દેવેન યાદૃશી ॥

તત્ કો ઽહં કિમ્ અહં તત્ર રક્ષિતશ્ ચિરમ્ એનયા ।
કસ્ય હેતોર્ ઇહાનીત ઇતિ રાજન્ ન વેદ્મ્ય્ અહમ્ ॥

ઇત્ય્ આકર્ણ્ય કથામ્ એતાં વૈશમ્પાયનવર્ણિતામ્ ।
સ રાજા શૂદ્રકઃ શય્યાગૃહાદ્ અઙ્ગનમ્ આગમત્ ॥

સસમ્ભ્રમં ચ નિર્ગત્ય તૂર્ણમ્ આનાયયત્ પુનઃ ।
આસ્થાનાવસરે દૃષ્ટાં તાં માતઙ્ગકુમારિકામ્ ॥

અથ સા પ્રવિશ્ય વિતતેન તેજસા દદતીવ દિક્ષુ શરદિન્દુચન્દ્રિકામ્ ।
જિતારવેણુરવભિન્નવલ્લકીધ્વનિના સ્વરેણ ગદિતું પ્રચક્રમે ॥

હે રોહિણીરમણ સર્વકલાનિકેત તારાપતે રજનિનાથ સુધાનિધાન ।
કાદમ્બરીરસગુણેષુ નિબદ્ધભાવમ્ આત્માનમ્ અર્પિતશરીરમ્ અનુસ્મરેન્દોઃ ॥

માં ચ વિદ્ધિ શશકેતન શ્રિયં સાહમ્ અસ્ય જનની દુરાત્મનઃ ।
પૂર્વચેષ્ટિતમ્ અવૈત્વ્ અતો ભવાન્ ઇત્ય્ અમું તવ સમીપમ્ આનયમ્ ॥

અયમ્ અપિ ગુરુશાસનાં વિલઙ્ઘ્ય સ્મરપરતન્ત્રમનાઃ પ્રયાતુકામઃ ।
અવિનયપરિશઙ્કિના તદાનીમ્ અવિકલયોગદૃશા વ્યલોકિ પિત્રા ॥

તસ્યાજ્ઞયૈવમ્ અનુભાવયિતું વિપાકમ્ આસન્નમ્ એવ ગુરુશાસનલઙ્ઘનસ્ય ।
અત્રાવતીર્ય વિપિને જનસઙ્ગભીત્યા માતઙ્ગભઙ્ગિમ્ અવલમ્બ્ય તથા સ્થિતાસ્મિ ॥

ગચ્છન્તમ્ એનં વિનિયમ્ય પાશૈસ્ તીવ્રાણિ દુઃખાન્ય્ અનુભાવયન્તી ।
શાપાવસાનં યુવયોઃ ક્રતોશ્ ચ સમાપ્તિમ્ આસં ચિરમ્ ઈક્ષમાણા ॥

મુનેર્ અવભૃથાવધિઃ પિતુર્ અમુષ્ય સિદ્ધઃ ક્રતુઃ કૃતસ્ ત્વમ્ અપિ સંસ્મૃતસ્વતનુર્ અદ્ય તચ્છાસનાત્ ।
તદુજ્ઝિતમલીમસેદૃશશરીરયોગૌ યુવાં નિજેન વપુષાધુનાનુભવતાં પ્રિયાસંગમમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વોચ્ચૈર્ ગમનરભસપ્રશ્લથીભૂતબન્ધસ્રગ્વિસ્રસ્તૈઃ કુસુમવિદલૈર્ અર્ચયિત્વેવ પૃથ્વીમ્ ।
દિક્ચક્રં ચ પ્રચલરશનાનૂપુરોત્થૈર્ નિનાદૈર્ આમન્ત્ર્યેવ દ્રુતમ્ ઉદપતદ્ દ્યામ્ અસૌ દિવ્યકાન્તિઃ ॥

સ્વતનુકાન્તિતિરસ્કૃતચન્દ્રિકાં ગગનમ્ ઉત્પતિતામ્ અવલોક્ય તામ્ ।
સુચિરમ્ ઊર્ધ્વનિવેશિતલોચનઃ કમ્ અપિ વિસ્મયમ્ આપ જનો ઽખિલઃ ॥

અથાસ્ય રાજ્ઞો હૃદિ શૂદ્રકસ્ય નિરસ્તધૈર્યાદિગુણપ્રબન્ધઃ ।
કાદમ્બરીસંસ્મરણાનુબન્ધલબ્ધાવકાશો મદનો જજૃમ્ભે ॥

ન રાજલક્ષ્મીં બહુ મન્યતે સ્મ નોર્વીં ન કીર્તીં ન સરસ્વતીં ચ ।
સ તદ્રસક્ષીબ ઇવાલલમ્બે કાદમ્બરીમ્ એવ નિતાન્તમ્ અન્તઃ ॥

પરાઙ્મુખઃ સ્પર્શરસેષ્વ્ અજસ્રં નાદત્ત કર્ણૌ મધુરે ઽપિ સ ધ્વનૌ ।
જગામ નિર્લક્ષ્યનિવિષ્ટલોચનઃ ક્રમેણ સર્વેન્દ્રિયવૃત્તિશૂન્યતામ્ ॥

ન ગુરોર્ ઉપદેશમ્ અગ્રહીદ્ બુબુધે વસ્તુ તતો ન મૂઢધીઃ ।
યતતે સ્મ ન તસ્ય સિદ્ધયે ન પરિસ્પન્દિતુમ્ અપ્ય્ અપારયત્ ॥

ભૂતાભિભૂત ઇવ મૂઢ ઇવ ક્રમેણ નિઃસંજ્ઞતાં વિરહવેદનયોપનીતઃ ।
મુક્ત્વા મનોભવરુજં સુચિરં સ રાજા પ્રાણાન્ મુમોચ સહસૈવ વિહઙ્ગમો ઽપિ ॥

જીવાત્મકં ચાન્દ્રમસં ચ તેજઃ કૃતાસ્પદં તસ્ય તનૌ યદાસીત્ ।
તદ્ એવ સંક્રાનમથાન્યદેહે ચિત્રા હિ વિશ્વપ્રકૃતેર્ વિકારાઃ ॥

અત્રાન્તરે ચિત્રરથાત્મજાયાસ્ તનું પ્રિયસ્યાન્વહમ્ અર્ચયન્ત્યાઃ ।
તથૈવ કાલઃ સુમહાનગચ્છદ્ આછોદતીરે તપસિ સ્થિતાયાઃ ॥

અથ મધુસમયે વિજૃમ્ભિતે સા મદનમહોત્સવવાસરે સરાગમ્ ।
મલયજઘનસારહારપુષ્પૈસ્ તનુમ્ અતિમાત્રમ્ અલઞ્ચકાર ભર્તુઃ ॥

તં વીક્ષ્ય તાપસદૃશાપિ તદા જગામ કામસ્ય ગોચરમ્ અસૌ મધુજૃમ્ભિતસ્ય ।
એકાકિની સપદ્ દિક્ષુ નિધાય ચક્ષુઃ કાન્તં સ્વપન્તમ્ ઇવ નિર્ભરમાલિલિઙ્ગ ॥

ચન્દ્રાપીડં સા ચ જગ્રાહ ગાઢં કણ્ઠસ્થાને જીવિતં ચ પ્રપેદે ।
તેનાપૂર્વાં સા સમુલ્લાસલક્ષ્મીમ્ ઇન્દુસ્પૃષ્ટા સિન્ધુવેલેવ ભેજે ॥

શિલાશય્યાં ત્યક્ત્વા તદનુ ચિરસુપ્તોત્થિત ઇવ ક્ષણં સ્થિત્વા જૃમ્ભાલસવદનમ્ ઉન્મીલ્ય નયને ।
તતશ્ ચન્દ્રાપીડઃ પ્રહતમુરજધ્વાનપટુના સ્વરેણ સ્વેનૈવ સ્મિતમધુરમ્ આહ પ્રિયતમામ્ ॥

ત્વગમૃતપ્રભવે ઽપ્સરસાં કુલે સુતનુ જન્મ સમર્થિતવત્ય્ અસિ ।
યદ્ અમુના પરિરમ્ભલવેન તે સપદિ જીવિતમ્ આપદ્ અયં જનઃ ॥

મામ્ અન્વબીભવદ્ ઇમામ્ ઇયતીમ્ અવસ્થાં શાપઃ કલઙ્ક ઇવ કાન્તિહરો દ્વિતીયઃ ।
ત્વદ્વિપ્રયોગકૃત એવ બભૂવ તાપસ્ તન્વઙ્ગિ શૂદ્રકતનોર્ અપિ મૃત્યવે મે ॥

સંરક્ષિતા તનુર્ ઇયં તુ તવ પ્રિયેતિ શાપઃ કૃશોદરિ વિરામમ્ અવાપ પાપઃ ।
અદ્યપ્રભૃત્ય્ અખિલમ્ એવ હિ ચન્દ્રલોકં શાધિ સ્વપાદકૃતમુદ્રમ્ ઇમં ચ લોકમ્ ॥

સખ્યાઃ પ્રિયં પિતૃતપોભિર્ અવાપ્તદિવ્યજીવં કપિઞ્જલકરાર્પિતપાણિપદ્મમ્ ।
મન્મણ્ડલાદ્ અવતરન્તમ્ અખણ્ડકાન્તિમ્ આપાણ્ડુગણ્ડમ્ અવલોકય પુણ્ડરીકમ્ ॥

કૌતૂહલાત્ સહ મયૈવ ગતેન્દુલોકમ્ આલોકયિષ્યસિ કદાચન પત્ત્રલેખામ્ ।
કાપિ પ્રિયે સહચરી મમ સા તતસ્ત્યા મા તે ઽદ્ય ભૂત્ તદનવાપ્તિકૃતો વિષાદઃ ॥

શ્રુત્વેતિ તસ્ય ગિરમ્ ઉત્સુકતાં ગતાસૌ રોમાઞ્ચકઞ્ચુકમકૃત્રિમમ્ ઉદ્વહન્તી ।
કાદમ્બરી ચરણયોર્ નિપપાત પત્યુર્ આનન્દબાષ્પકણશીકરિતેક્ષણશ્રીઃ ॥

ઉત્થાય ત્વરિતોપસૃત્ય ચ મહાશ્વેતાં પરિષ્વજ્ય સા પ્રત્યક્ષીકૃતપુણ્ડરીકપદવીં કૃત્વા ચ લબ્ધોત્સવામ્ ।
દિષ્ટ્યા વર્ધયિતું ન્યયુઙ્ક્ત રભસેનાહૂય કેયૂરકં તારાપીડતપોવને પરિજનં પિત્રોર્ ગૃહે ચાપરમ્ ॥

તારાપીડઃ કૃશપરિણતો ઽપ્ય્ આયયૌ તત્ર તૂર્ણસાનન્દાન્તઃપુરપરિજનામાત્યવર્ગાનુયાતઃ ।
તસ્મિન્ કાલે સખિસહચરઃ પુણ્ડરીકો ઽપિ નાકાત્ કિઞ્ચિલ્લજ્જાવનતવદનો વલ્લભાં સ્વામ્ ઉપેતઃ ॥

ચન્દ્રાપીડઃ સ્વામ્ અપિ જાનન્ન્ અથ મૂર્તિં તારાપીડં પુત્રવદ્ એવ પ્રણનામ ।
તદ્વત્ તં ચ પ્રશ્રયશીલઃ શુકનાસં દત્તાનન્દો ઽવન્દત સર્વાશ્ ચ જનિત્રીઃ ॥

માયા ધાતુર્ ઇયં ભવેદ્ ભગવતઃ કિં શ્વેતકેતોર્ ઇદં સામર્થ્યં તપસામ્ અથેન્દુમહસામ્ અત્રેન્દ્રજાલાયિતમ્ ।
વૈશમ્પાયન ઇત્ય્ અવેદિ યદ્ અસાવ્ એકો ઽપિ તદ્બન્ધુભિર્ યચ્ ચાસૌ સ તુ પુણ્ડરીક ઇતિ તે તસ્મિન્ ભવે સંસ્થિતાઃ ॥

સ પુણ્ડરીકો મુનિર્ અપ્ય્ અપશ્યદ્ આત્માનમ્ અન્તઃ શુકનાસપુત્રમ્ ।
પ્રણમ્ય ભૂમૌ પિતરં ક્રમેણ મનોરમાદ્યા જનનીર્ વવન્દે ॥

અથ વિલાસવતી સમનોરમા સ્તનયુગસ્રુતદુગ્ધકણાવલિઃ ।
સુતવપુઃપરિરમ્ભમહોત્સવં ફલિતસર્વમનોરથમ્ અન્વભૂત્ ॥

તારાપીડસ્ તુ પાદાનતમ્ અનવરતપ્રસ્રુતાનન્દબાષ્પશ્ ચન્દ્રાપીડં ભુજાભ્યાં કથમ્ અપિ સહસોત્થાપ્ય કણ્ઠે ગૃહીત્વા ।
શાપેનાત્રાવતીર્ણો યદિ તદ્ અપિ ભવાન્ ઉત્તમો લોકપાલઃ પ્રખ્યાપ્યેતિ પ્રતીપં પ્રણતતનુર્ અસાવ્ અસ્ય પાદૌ વવન્દે ॥

તસ્મૈ નિવેદ્ય નૃપચક્રમ્ અનિચ્છતે ઽપિ યત્નાત્ ક્રમોપનતયા સહ રાજલક્ષ્મ્યા ।
નોજ્ઝાઞ્ચકાર ચિરસંચિતમ્ આશ્રમં સત્ તત્પ્રાર્થિતો ઽપિ મહિષીસહિતશ્ ચતુર્થમ્ ॥

આજગ્મુસ્ તત્ર વલ્ગત્તુરગખુરપુટોદ્ધૂતધૂલીકડારૈશ્ ચૂડાપ્રત્યુપ્તભાસ્વન્મણિરુચિરુચિરૈઃ શોભમાનાઃ શિરોભિઃ ।
ચન્દ્રાપીડેન્દુસંદર્શનરભસસમુત્ફુલ્લલોલેક્ષણાબ્જા નિર્વ્યાજૌત્સુક્યસજ્જીકૃતનિરતિશયોપાયનાઃ પાર્થિવેન્દ્રાઃ ॥

સંકલ્પાધિકલાભહર્ષરભસોજ્જૃમ્ભાવિલોલીભવદ્ગન્ધર્વપ્રમદાકદમ્બકૃતક્રીડાકરાસ્ફાલનામ્ ।
સાર્ધં ચિત્રરથસ્ તતો મદિરયા હંસશ્ ચ ગૌર્યા સહ દ્રષ્ટું નૃત્તમયીમ્ ઇવ વ્યવસિતામ્ આજગ્મતુર્ મેદિનીમ્ ॥

તાભ્યામ્ એત્ય નિરસ્ય તાપસતનુચ્છાયાં દુહિત્રોઃ કૃતે ભાસ્વત્કૌતુકમઙ્ગલે નવવધૂવેષે મનોહારિણિ ।
નિર્વૃત્તે ચ સમન્ત્રહોમસુભગારમ્ભે વિવાહોત્સવે તત્રાન્યોન્યસમાગમપ્રમુદિતાઃ સર્વે મુદં લેભિરે ॥

ઇતિ વિતતવિલાસઃ પુણ્ડરીકેણ સાકં દિવિ ભુવિ ચ વિચિત્રોદ્યાનલીલાવિહારઃ ।
અભિમતફલસમ્પદ્વર્ધમાનાભિનન્દઃ શ્રિયમ્ અભજત ચન્દ્રાપીડમૂર્તિર્ મૃગાઙ્કઃ ॥