જ્ઞાનાલોકાલંકારસૂત્ર · અધ્યાય 3

§6 મ્સ્. 4અ2-5બ્5, પ્. 304બ્5-306બ્4, દ્. 278બ્3-280બ્1, ત્. 357 240અ27-241અ3, ત્. 358 251અ6-251અ23, ત્. 359(દ્) 254ચ્28-255બ્23.
એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ મઞ્જુશ્રિયં કુમારભૂતમ્ એતદ્ અવોચત્ । સાધુ સાધુ મઞ્જુશ્રીઃ, સાધુ ખલુ પુનસ્ ત્વં મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતમ્ એતમ્ અર્થં પરિપ્રષ્ટવ્યં મન્યસે । બહુજનહિતાય ત્વં મઞ્જુશ્રીઃ પ્રતિપન્નો બહુજનસુખાય લોકાનુકમ્પાયૈ મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચૈતર્હ્ય્ આગતાનાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં બુદ્ધભૂમિપ્રાપણાર્થમ્ । અનુત્ત્રાસસ્ તે મઞ્જુશ્રીર્ અસ્મિન્ સ્થાને યોગઃ કરણીયો ન ( જાઅ 26 ) ભયં ન સ્તમ્ભિતત્વમ્ । જ્ઞાનપ્રતિસરણેન ચ તે મઞ્જુશ્રીર્ ભવિતવ્યમ્ । તથાગતસ્યૈતમ્ અર્થં નિર્દેશતઃ । અનુત્પાદો ઽનિરોધ ઇતિ મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતસ્યૈતદ્ અધિવચનમ્ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીર્ ઇયં મહાપૃથિવી મહાવૈડૂર્યમયી સંસ્થિતા ભવેત્ । એવં ચ સંસ્થિતા ભવેદ્ યથા તસ્યાં વૈડૂર્યમયાં મહાપૃથિવ્યાં ત્રયસ્ત્રિંશદ્ભવનસ્ય, શક્રસ્ય દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ય, વૈજયન્તસ્ય ચ પ્રાસાદસ્ય પ્રતિભાસઃ સંદૃશ્યેત્ । શક્રશ્ ચ દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ તત્ર દિવ્યૈઃ પઞ્ચભિઃ કામગુણૈઃ ક્રીડન્ રમમાણઃ પરિચારયન્ સંદૃશ્યેત્ ।
અથ તસ્મિન્ સમયે દેવાઃ સર્વજમ્બૂદ્વીપકાઃ સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકાઃ સંચોદયેયુઃ । આગચ્છથ ભો નરનાર્યઃ । પશ્યતેમં શક્રં દેવાનામ્ ઇન્દ્રં વૈજયન્તે પ્રાસાદે દિવ્યૈઃ પઞ્ચભિઃ કામગુણૈઃ ક્રીડન્તં રમન્તં પરિચારયન્તમ્ । આગચ્છથ ભો નરનારિગણાઃ । દાનાનિ દદત પુણ્યાનિ કુરુત । શીલં ચ સમાદાય વર્તયત । ઈદૃશેષુ વૈજયન્તેષુ પ્રાસાદેષુ ક્રીડિષ્યથ રમિષ્યથ પરિચારયિષ્યથ શક્રત્વાનિ ચ કરિષ્યથ । ઈદૃશ્યા ચ રિદ્ધ્યા સમન્વાગતા ભવિષ્યથ । યાદૃશ્યા ચ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો દિવ્યૈઃ પરિભોગૈઃ સમર્પિતઃ સમન્વઙ્ગીભૂત ઇતિ ।
અથ મઞ્જુશ્રીસ્ તે સ્ત્રીપુરુષદારકદારિકાસ્ તસ્યાં વૈડૂર્યમયાં મહાપૃથિવ્યાં ત્રયસ્ત્રિંશદ્ભવનસ્ય, વૈજયન્તસ્ય પ્રાસાદસ્ય, શક્રસ્ય દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ય પ્રતિભાસં દૃષ્ટ્વાઞ્જલિપ્રગૃહં કુર્યુઃ । પુષ્પાણિ ચ ક્ષિપેરન્ ( જાઅ 27 ) ગન્ધાંશ્ ચ ક્ષિપેરન્ન્ એવં વાચં ભાષન્તે । વયમ્ અપ્ય્ એવંરૂપા ભવેમ યાદૃશઃ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ, વયમ્ અપ્ય્ એવં વૈજયન્તે પ્રાસાદે ક્રીડેમ રમેમ પરિવારયેમ યથાયં શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્ર ઇતિ ।
ન ચ તે સત્ત્વા એવં સંજાનન્તિ સ્મ । પ્રતિભાસો ઽયં વૈડૂર્યમયાં મહાપૃથિવ્યાં યત્ર ત્રયસ્ત્રિંશદ્ભવનમ્, વૈજયન્તશ્ ચ પ્રાસાદઃ, શક્રશ્ ચ દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ પરિશુદ્ધત્વાદ્ મહાવૈડૂર્યસ્ય પ્રતિભાસઃ સંદૃશ્યત ઇતિ । તે શક્રત્વમ્ અભિનન્દન્તો દાનાનિ ચ દદતિ, પુણ્યાનિ ચ કુર્વન્તિ, શીલં ચ સમાદાય વર્તન્તે । તત્ર ચ ત્રયસ્ત્રિંશદ્ભવને પ્રતિભાસ ઉપપત્તયે કુશલમૂલાનિ ચ પરિણામયન્તિ ।
યથા મઞ્જુશ્રીઃ તત્ર ચ વૈડૂર્યમયાં મહાપૃથિવ્યાં નાસ્તિ તત્ર ત્રયસ્ત્રિંશદ્ભવનમ્, ન વૈજયન્તશ્ ચ પ્રાસાદઃ, ન ચ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ । અપિ તુ પરિશુદ્ધત્વાદ્ મહાવૈડૂર્યસ્ય સંદૃશ્યતે ત્રયસ્ત્રિંશદ્ભવનમ્, વૈજયન્તશ્ ચ પ્રાસાદઃ, શક્રસ્ય દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ । સ ચાસન્ નોત્પન્નો ન નિરુદ્ધઃ પરિશુદ્ધત્વાદ્ મહાવૈડૂર્યસ્ય પ્રતિભાસઃ સંદૃશ્યતે ।
એવમ્ એવ મઞ્જુશ્રીઃ પરિશુદ્ધત્વાચ્ ચિત્તસ્ય સુભાવિતત્વાદ્ ભાવનાયાઃ સત્ત્વાનાં તથાગતાત્મભાવદર્શનં ભવતિ । તથાગતાનુભાવેન મઞ્જુશ્રીઃ સત્ત્વાસ્ તથાગતં પશ્યન્તિ । સ ચાભૂતો ઽનુત્પન્નો ઽનિરુદ્ધો ન ભાવો નાભાવો ન દૃશ્યો નાદૃશ્યો ન લોક્યો નાલોક્યો ન ચૈત્યો નાચૈત્યો ન સન્ નાસન્ ।
અથ ચ મઞ્જુશ્રીઃ સત્ત્વાસ્ તથાગતપ્રતિભાસમ્ આરમ્બણીકૃત્વા પુષ્પાણિ ક્ષિપન્તિ, ગન્ધાન્ વસ્ત્રાણિ રત્નાનિ ચ ક્ષિપન્તિ । એવં ચ વાચં ભાષન્તે । વયમ્ અપ્ય્ એવંરૂપા ભવેમ યાદૃશસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ । તે બુદ્ધજ્ઞાનાભિલાષિણો દાનાનિ ચ દદતિ, પુણ્યાનિ ચ કુર્વન્તિ, શીલં ચ સમાદાય વર્તન્તે । તચ્ ચ કુશલમૂલં તથાગતજ્ઞાનપ્રતિલમ્ભાય ( જાઅ 28 ) પરિણામયન્તિ । તદ્યથા મઞ્જુશ્રીસ્ તત્ર મહાવૈડૂર્યમયાં મહાપૃથિવ્યાં શક્રસ્ય દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ય પ્રતિભાસો નેઞ્જતિ, ન મન્યતે, ન પ્રપઞ્ચયતિ, ન કલ્પયતિ, ન વિકલ્પયતિ । અકલ્પો ઽવિકલ્પો ઽચિન્ત્યો ઽમનસિકારઃ શાન્તઃ શીતીભૂતો ઽનુત્પાદો ઽનિરોધો ઽદૃષ્ટો ઽશ્રુતો ઽનાઘ્રાતો ઽનાસ્વાદિતો ઽસ્પૃષ્ટો ઽનિમિત્તો ઽવિજ્ઞપ્તિકો ઽવિજ્ઞાપનીયઃ ।
એવમ્ એવ મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સમ્બુદ્ધો નેઞ્જતિ, ન મન્યતે, ન પ્રપઞ્ચયતિ, ન કલ્પયતિ, ન વિકલ્પયતિ । અકલ્પો ઽવિકલ્પો ઽચિન્ત્યો ઽમનસિકારઃ શાન્તઃ શીતીભૂતો ઽનુત્પાદો ઽનિરોધો ઽદૃષ્ટો ઽશ્રુતો ઽનાઘ્રાતો ઽનાસ્વાદિતો ઽસ્પૃષ્ટો ઽનિમિત્તો ઽવિજ્ઞપ્તિકો ઽવિજ્ઞાપનીયઃ । અનુત્પાદગતિકો હિ મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતઃ । અથ ચ પ્રતિબિમ્બ ઇવ લોકેષુ દૃશ્યતે । યથાધિમુક્તિકાનાં ચ સત્ત્વાનાં દર્શનવૈમાત્રતયા, આયુઃપ્રમાણવૈમાત્રતાં દર્શયતિ । પરિપાચનાધિમુક્તિબલાધાનતયા બોધિભાજનેષુ સત્ત્વેષુ પ્રતિભાસપ્રાપ્તો ભવતિ । યથાશયાધિમુક્ત્યા ચ સત્ત્વા ધર્મં શૃણ્વન્તિ । યથાશયેન ત્રિયાનમ્ ઇતિ સંજાનન્તિ, યથાશયેન ચાધિમુચ્યન્તે ॥
§7 મ્સ્. 5બ્5-7બ્2, પ્. 306બ્4-308બ્1, દ્. 280બ્1-282અ4, ત્. 357 241અ4-241બ્21, ત્. 358 ö, ત્. 359(દ્) 255બ્23-256અ9
તદ્યથા મઞ્જુશ્રીર્ દેવાનાં ત્રયસ્ત્રિંશાનાં પુણ્યબલપરિનિષ્પન્નાનાં ધર્મશબ્દાનાં મહાધર્મદુન્દુભિર્ ઉપરિ વૈજયન્તસ્ય પ્રસાદસ્યાન્તરીક્ષગતા ચક્ષુઃપથસમતિક્રાન્તા, અદૃશ્યા, અનાલોક્યા સર્વદેવપુત્રૈઃ ।
અથ ચ પુનર્ મઞ્જુશ્રીઃ સા મહાધર્મદુન્દુભિઃ । યસ્મિન્ ( જાઅ 29 ) સમયે દેવાસ્ ત્રયસ્ત્રિંશત્કાયિકા તીવ્રસતતસમિતં દિવ્યૈઃ કામક્રીડારતિપરિભોગૈઃ પ્રમત્તા ભવન્તિ, ન ભૂયઃ સુધર્માયાં દેવસભાયાં પ્રવિશ્ય ધર્મં સંગાયન્તિ, શક્રશ્ ચ યદા દેવાનામ્ ઇન્દ્રો દિવ્યૈઃ કામક્રીડરતિપરિભોગૈઃ પ્રમત્તો ભવતિ, ન ધર્માસને નિષદ્ય ધર્મં ભાષતે ।
તસ્મિન્ સમયે મઞ્જુશ્રીઃ સા મહાધર્મદુન્દુભિર્ અદૃષ્યા ચાનાલોક્યા ચક્ષુઃપથસમતિક્રાન્તાન્તરીક્ષગતા તાદૃશં ધર્મશબ્દં નિશ્ચારયતિ । યેન ચ ધર્મશબ્દેન સર્વાન્ ત્રયસ્ત્રિંશત્કાયિકાન્ દેવાન્ સ્વરેણ વિજ્ઞપયતિ । અનિત્યા માર્ષા રૂપશબ્દગન્ધરસસ્પર્શા મા પ્રમત્તચારિણો ભવથ । મા ક્ષિપ્રમ્ અસ્માદ્ ભવનાચ્ ચ્યવિષ્યથ । દુઃખા માર્ષાઃ સર્વસંસ્કારાઃ, અનાત્મનો માર્ષાઃ સર્વસંસ્કારાઃ, શૂન્યા માર્ષાઃ સર્વસંસ્કારા મા પ્રમાદમ્ આપદ્યથ । દુઃખમ્ ઇતશ્ ચ્યવિતાનાં પુનર્ અત્રોપપત્તિર્ ભવિષ્યતિ । સંગાયત માર્ષા ધર્મમ્, ધર્મારામરતિરતા ભવથ ધર્મસારાઃ, ધર્મનિમ્નાઃ, ધર્મપ્રવણાઃ, ધર્માનુસ્મૃતિમનસિકારાઃ । માર્ષા વિહરથ યૂયં પુનર્ એભિર્ એવં દિવ્યૈઃ કામક્રીડારતિપરિભોગૈઃ, અવિરહિતા ભવિષ્યથેતિ ।

તેન ખલુ પુનર્ મઞ્જુશ્રીઃ સમયેન તસ્યા અદૃશ્યા અરૂપિણ્યા અકલ્પ્યાયા અવિકલ્પાયાશ્ ચક્ષુઃપથસમતિક્રાન્તાયા અનુત્પન્નાનિરુદ્ધાયા વાક્પથસમતિક્રાન્તાયાશ્ ચિત્તમનોવિજ્ઞાનાપગતાયા મહાધર્મદુન્દુભેઃ શબ્દેન સર્વે ત્રયસ્ત્રિંશત્કાયિકા દેવાઃ સંચોદિતા ભીતાસ્ ત્રસ્તા ઉદ્વિગ્નોદ્વિગ્નાઃ ( જાઅ 30 ) સુધર્માયાં દેવસભાયાં પ્રવિશ્ય ધર્મારામરતિરતા વિહરન્તિ । ધર્મસારાઃ, ધર્મનિમ્નાઃ, ધર્મપ્રવણાઃ, ધર્માનુસ્મૃતિમનસિકારા ભવન્તિ । તે તતશ્ ચ્યુતા વિશેષગામિનો ભવન્તિ । શક્રશ્ ચ દેવાનામ્ ઇન્દ્રસ્ તસ્મિન્ સમયે સુધર્માયાં દેવસભાયાં પ્રવિશ્ય ધર્માસને નિષદ્ય ધર્મં દેશયતિ ।
યદા ચ મઞ્જુશ્રીર્ અસુરા દેવૈઃ સાર્ધં સંગ્રામયન્તિ । તત્ર યદા ત્રયસ્ત્રિંશા દેવાઃ પરાભવં ગચ્છન્તિ । તદા સા ધર્મદુન્દુભી તાદૃશશબ્દં નિશ્ચારયતિ । યેન શબ્દેનાસુરા ભીતાસ્ ત્રસ્તા ઉદ્વિગ્નોદ્વિગ્નાઃ પલાયન્તિ ।
ન ચ મઞ્જુશ્રીસ્ તસ્યા મહાધર્મદુન્દુભેઃ કશ્ચિત્ સંપાદયિતા વાત્મભાવો વા સંવિદ્યતે । અદૃશ્યા મઞ્જુશ્રીઃ સા મહાધર્મદુન્દુભિર્ અનાલોક્યાસત્યાભૂતાચિત્તાચેતનાનિમિત્તારૂપિણ્યરુતાનાત્મભાવાદ્વયા ચક્ષુઃપથસમતિક્રાન્તા ।
અથ ચ મઞ્જુશ્રીસ્ ત્રયસ્ત્રિંશત્કાયિકાનાં દેવપુત્રાણાં પૂર્વપરિકર્મકૃતાનાં મહાધર્મદુન્દુભેઃ શબ્દો નિશ્ચરતિ । ત્રાયસ્ત્રિંશાનાં દેવપુત્રાણાં સર્વોપદ્રવોપાયાસોપક્લેશોપશાન્તયે સંવર્તતે ।
યથા મઞ્જુશ્રીસ્ તસ્યા મહાદુન્દુભેર્ અદૃશ્યો ઽનાત્મભાવો ઽનાલોક્યો ઽસન્ન્ અભૂતો ઽચિન્તો ઽચેતનો ઽનિમિત્તો ( જાઅ 31 ) ઽરૂપ્ય્ અરુતો ઽભાવો ઽદ્વયશ્ ચક્ષુઃપથસમતિક્રાન્તઃ, પૂર્વકર્મવિપાકેન ત્રયસ્ત્રિંશત્કાયિકાનાં દેવપુત્રાણાં સર્વોપદ્રવોપાયાસોપક્લેશોપશાન્તયે શબ્દો નિશ્ચરતિ । પ્રમત્તાંશ્ ચ દેવપુત્રાન્ ધર્મશબ્દેન સંચોદયતિ । સ ચ ધર્મશબ્દસ્ ત્રયસ્ત્રિંશત્કાયિકાનાં દેવપુત્રાણાં સર્વોપદ્રવોપાયાસોપક્લેશોપશાન્તયે સંવર્તતે ।
એવમ્ એવ મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ઽદૃશ્યો ઽનાલોક્યો ઽનાત્મભાવો ઽસન્ન્ અભૂતો ઽચિત્તો ઽચેતનો ઽનિમિત્તો ઽરૂપ્ય્ અરુતો ઽદ્વયો ઽભાવશ્ ચક્ષુઃપથસમતિક્રાન્તઃ ।
અથ ચ મઞ્જુશ્રીઃ સત્ત્વાઃ પૂર્વકર્મવિપાકેન યથાશયાધિમુક્ત્યા ધર્મશબ્દં નિશ્ચરન્તં સંજાનન્તિ । સ ચ ધર્મશબ્દઃ સર્વસત્ત્વાનાં સર્વોપદ્રવોપાયાસોપક્લેશોપશાન્તયે સંવર્તતે । ધર્મસ્વરનિર્ઘોષેણ તથાગતઘોષસ્વર ઇતિ લોકે સંખ્યાં ગચ્છતિ ।
નાસ્તિ ચ મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતઃ, અથ ચ ધર્મસ્વરઘોષેણ તથાગત ઇતિ પ્રજ્ઞપ્તિર્ લોકે સંભવતિ । સત્ત્વાનામ્ એવ પૂર્વકુશલકર્મવિપાકેન તથાગતશબ્દં નિશ્ચરન્તં સત્ત્વાઃ સંજાનન્તિ । સર્વસત્ત્વાનાં સર્વસુખજનનાર્થં પ્રમત્તાનાં ચ સંચોદનાર્થં શબ્દો નિશ્ચરતિ । તે મઞ્જુશ્રીઃ સત્ત્વાઃ શબ્દં શ્રુત્વા તથાગતં સંકલ્પયન્તિ । અયં તથાગતસ્યાત્મભાવ ઇતિ ।
આદિકર્મિકાણાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં સર્વબાલપૃથગ્જનાનાં ચ તથાગતારમ્બણકુશલમૂલસંજનનાર્થં તથાગતવાક્ શ્રૂયતે । અપિ ત્વ્ અનુત્પન્નો ઽનિરુદ્ધો મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતો વેદિતવ્યઃ ॥
§8 મ્સ્. 7બ્2-8બ્4, પ્. 308બ્2-309બ્6, દ્. 282અ4-283અ5, ત્. 357 241બ્21-242અ2, ત્. 358 ö, ત્. 359(દ્) 256અ18-બ્21.
તદ્યથા મઞ્જુશ્રીર્ નિદાઘકાલાવસાને વર્ષાણાં પ્રથમે માસ્ય્ આગતે સત્ત્વાનાં પૂર્વકર્મવિપાકેન પૃથિવીગતાનાં બીજગ્રામભૂતગ્રામસ્ય સર્વતૃણગુલ્મૌષધિવનસ્પતીનાં સંજનનાર્થમ્ ઉપરિ વૈહાયસ્ય્ આન્તરીક્ષ આકાશે તાદૃશા વાયવો વાન્તિ । યેનોદકં સંભવતિ । સંભૂતં ચ મહાપૃથિવ્યાં પ્રપતતિ । તેન ચ સર્વી મહાપૃથિવી સંતર્પિતા ભવતિ । સર્વે જમ્બૂદ્વીપકાશ્ ચ સત્ત્વાસ્ તસ્મિન્ સમયે પ્રમુદિતા ભવન્તિ । સૌમનસ્યજાતાસ્ તસ્ય મેઘ ઇતિ । સંજ્ઞા લોકે સંભવતિ ।
યસ્મિન્ ખલુ પુનર્ મઞ્જુશ્રીઃ સમય ઉપર્ય્ અન્તરીક્ષાદ્ મહાન્ ઉદકસ્કન્ધો ન નિપતતિ, તસ્મિન્ સમયે સર્વજમ્બૂદ્વીપકાઃ સત્ત્વા એવં ચિન્તયન્તિ । નાત્ર મેઘઃ સંભવતિ । યદા તુ મઞ્જુશ્રીર્ ઉપર્ય્ અન્તરીક્ષાદ્ મહાન્ વારિસ્કન્ધો મહાપૃથિવ્યાં નિપતતિ, સત્ત્વા એવં વદન્તિ । અહો મહામેઘો વારિ પ્રમુઞ્ચતિ સંતર્પયતિ મહાપૃથિવીમ્ ઇતિ । ન પુનર્ અત્ર મઞ્જુશ્રીર્ મેઘો વા મેઘપ્રજ્ઞપ્તિર્ વા વિદ્યતે । વાતસંજનિતો મઞ્જુશ્રીર્ ઉપર્ય્ અન્તરીક્ષાદ્ મહાન્ ઉદકસ્કન્ધો નિપતતિ । સો ઽપ્સ્કન્ધો મઞ્જુશ્રીસ્ તત્રૈવાન્તરીક્ષે ઽન્તર્ધીયતે । સત્ત્વાનાં પૂર્વકર્મવિપાકેન ।
યથા મઞ્જુશ્રીસ્ તસ્ય વારિસ્કન્ધસ્યોપર્ય્ અન્તરીક્ષે વાતસંક્ષોભેણ સંવાર્યમાણસ્ય મુઞ્ચતો વારિ મેઘ ઇતિ પ્રજ્ઞપ્તિર્ ભવતિ । સત્ત્વાનાં પૂર્વકર્મવિપાકેન । ન પુનર્ અત્ર મઞ્જુશ્રીર્ મેઘઃ સંવિદ્યતે, ન મેઘપ્રજ્ઞપ્તિઃ । ( જાઅ 33 ) અનુત્પન્નો ઽનિરુદ્ધો મઞ્જુશ્રીર્ મેઘશ્ ચિત્તગત્યનવતાર આગતિગતિવિનિર્મુક્તઃ ।
એવમ્ એવ મઞ્જુશ્રીઃ પૂર્વકુશલમૂલસંભારોપચિતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં ચાન્યેષાં ચ સત્ત્વાનાં શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધજ્ઞાનાભિપ્રાયાણામ્ અવરોપિતકુશલમૂલાનાં ચ સત્ત્વાનાં નિર્વાણમાર્ગસંદર્શનહેતુકાનામ્ આસંગપ્રતિભાનસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉત્પન્ન ઇતિ સંખ્યાં ગચ્છતિ । સ યદ્ ભાષતે તત્ સર્વં તથાવિતથાનન્યથા, તસ્ય દેવમનુષ્યેષુ તથાગત ઇતિ નામ કૃતમ્ । અથ ચ મઞ્જુશ્રીઃ શબ્દો નિશ્ચરતિ દેવમનુષ્યેષુ યદુત તથાગત ઇતિ । ન પુનર્ મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતઃ સંવિદ્યતે । અનિમિત્તો મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતો નિમિત્તાપગતો ન દેશસ્થો ન વિદેશસ્થઃ, અભૂતો ઽનુત્પન્નો ઽનિરુદ્ધઃ । તત્ ખલુ પુનર્ મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતપ્રતિભાસઃ સદેવકં લોકં ધર્મેણ સંતર્પયિત્વા સંપ્રવારયિત્વા, આદિકર્મિકાણાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં ચાન્યેષાં ચ સર્વબાલપૃથગ્જનાનાં નિર્વાણવૈનયિકાનાં પૂર્વકર્મવિપાકેનાદર્શનાભાસો ભવતિ । તેષામ્ એવં ભવતિ । પરિનિર્વૃતસ્ તથાગત ઇતિ । ન મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગત ઉત્પદ્યતે વા નિરુધ્યતે વા ।
અનુત્પન્નો ઽનિરુદ્ધો મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતઃ । આદિપરિનિર્વૃતો મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ । યથા મઞ્જુશ્રીર્ ( જાઅ 34 ) ઉદકારમ્બણેનાભૂતસ્ય મેઘસ્યાનુત્પન્નાનિરુદ્ધસ્યાસતો મેઘપ્રજ્ઞપ્તિઃ સ્થિતા લોકે મેઘ ઇતિ । એવમ્ એવ મઞ્જુશ્રીર્ ધર્મદેશનારમ્બણેનાભૂતસ્ય તથાગતસ્યાનુત્પન્નાનિરુદ્ધસ્યાસત આદિત એવાજાતસ્ય નામપ્રજ્ઞપ્તિઃ સ્થિતા લોકે તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ ॥
§9 મ્સ્. 8બ્4-10અ4 પ્. 309બ્6-311અ6, દ્. 283અ5-284બ્3, ત્. 357 242અ3-બ્15, ત્. 358 ö, ત્. 359(દ્) 256બ્21-257અ2.

તદ્યથાપિ મઞ્જુશ્રીર્ મહાબ્રહ્માનભિભૂર્ દશત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રવશવર્તી દિવસે દિવસે સર્વદેવનિકાયાન્ વ્યવલોકયતિ, યાવચ્ ચાતુર્મહારાજિકદેવનિકાયપર્યન્તાન્ । તેન ખલુ પુનર્ મઞ્જુશ્રીઃ સમયેન તસ્ય મહાબ્રહ્મણો દશત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રવશવર્તિનઃ સર્વદેવનિકાયાન્ વ્યવલોકયતઃ, સર્વદેવનિકાયેષુ સર્વદેવપુત્રાઃ સ્વકસ્વકાન્ કામક્રીડારતિપરિભોગાંસ્ ત્યક્ત્વા સર્વતૂર્યતાડાવચરસંગીતિં શમયિત્વા, કામક્રીડારતિમનસિકારોત્સૃષ્ટાઃ સગૌરવા અઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય મહાબ્રહ્માણમ્ અનિમિષં વ્યવલોકયન્તિ । સ ચ મહાબ્રહ્મા સર્વદેવનિકાયેષુ મુહૂર્તં દર્શનં દદાતિ । તે ચ દેવપુત્રાસ્ તસ્મિન્ સમયે મહાબ્રહ્મલોકોપપત્તિમ્ આકાઙ્ક્ષન્તિ, મહાબ્રહ્મલોકોપપત્તયે ચ કુશલમૂલાનિ પરિણામયન્તિ ।
સ ચ મઞ્જુશ્રીર્ મહાબ્રહ્માચ્યવમાનસ્ તતો બ્રહ્મવિમાનાદ્ અન્યમ્ અધિતિષ્ઠતિ મહાબ્રહ્માણં દશત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રવશવર્તિનં પૂર્વપ્રણિધાનાધિષ્ઠાનેન તેષાં ચ દેવપુત્રાણાં પૂર્વકુશલમૂલોપચયેન ।
સ ચ મઞ્જુશ્રીર્ નિર્મિતો મહાબ્રહ્મા દિવસે દિવસે સર્વદેવનિકાયાન્ વ્યવલોકયતિ, યાવચ્ ચાતુર્મહારાજકાયિકદેવનિકાયાન્ । તેન ખલુ પુનર્ મઞ્જુશ્રીઃ સમયેન સર્વેષુ દેવનિકાયેષુ સર્વદેવપુત્રાઃ સ્વકસ્વકાન્ કામક્રીડારતિપરિભોગાંસ્ ત્યક્ત્વા સર્વતૂર્યતાડાવચરસંગીતિં પ્રશમયિત્વા, કામક્રીડારતિમનસિકારોત્સૃષ્ટાઃ સગૌરવા અઞ્જલિં પ્રગૃહ્ય મહાબ્રહ્માણમ્ અનિમિષં વ્યવલોકયન્તિ સ્મ । સ ચ મહાબ્રહ્મા સર્વદેવનિકાયેષુ મુહૂર્તં દર્શનં દદાતિ, ન ચ સ્થાનાચ્ ચલતિ । તે ચ દેવપુત્રાસ્ તસ્મિન્ સમયે મહાબ્રહ્મલોકોપપત્તિમ્ આકાઙ્ક્ષન્તિ, બ્રહ્મલોકોપપત્તયે ચ કુશલમૂલાનિ પરિણામયન્તિ ।
ન ચાત્ર મઞ્જુશ્રીર્ બ્રહ્મા સંવિદ્યતે । શૂન્યો ઽયં મઞ્જુશ્રીર્ બ્રહ્મા વશિકો ઽભૂતો ઽનક્ષરો ઽઘોષો ઽદેશો ઽભાવો ઽચિન્ત્યો ઽનિમિત્તશ્ ચિત્તમનોવિજ્ઞાનાપગતો ઽનુત્પન્નો ઽનિરુદ્ધઃ । અથ ચ મઞ્જુશ્રીઃ સર્વદેવનિકાયેષુ દર્શનાભાસો ભવતિ, તસ્યૈવ મહાબ્રહ્મણઃ પૂર્વકુશલમૂલપ્રણિધાનાધિષ્ઠાનેન તેષાં ચ દેવપુત્રાણાં પૂર્વકુશલમૂલોપચયેન । ન ચ મઞ્જુશ્રીસ્ તેષાં દેવપુત્રાણામ્ એવં ભવતિ । નિર્મિતો ઽયં બ્રહ્મા, શૂન્યો વશિકો ઽભૂતો ઽનક્ષરો ઽઘોષો ઽદેશો ઽભાવો ઽચિન્ત્યો ઽનિમિત્તશ્ ચિત્તમનોવિજ્ઞાનાપગતો ઽનુત્પન્નો ઽનિરુદ્ધો વેતિ ।
એવમ્ એવ મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતો ઽપ્ય્ અર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ શૂન્યો વશિકો ઽભૂતો ઽનક્ષરો ઽઘોષો ઽદેશો ઽભાવો ઽચિન્ત્યો ઽનિમિત્તશ્ ચિત્તમનોવિજ્ઞાનાપગતો ઽનુત્પન્નો ઽનિરુદ્ધઃ । અથ ચ પુનર્ મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ પૂર્વબોધિસત્ત્વચર્યાપ્રણિધાનાધિષ્ઠાનેન, ( જાઅ 36 ) આદિકર્મિણાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનસંપ્રસ્થિતાનાં ચ સર્વબાલપૃથગ્જનાનાં સર્વકુશલમૂલાધિષ્ઠાનેન લક્ષણશતસહસ્રાલંકૃતસ્ તથાગતઃ પ્રતિબિમ્બમ્ ઇવ લોકે સંદૃશ્યતે, ન ચ સ્થાનાચ્ ચલતિ ।
ન ચ મઞ્જુશ્રીર્ આદિકર્મિકાણાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનિકાનાં સર્વબાલપૃથગ્જનાનાં ચૈવં ભવતિ । શૂન્યસ્ તથાગતો વશિકો ઽભૂતો ઽનક્ષરો ઽઘોષો ઽદેશો ઽભાવો ઽચિન્ત્યો ઽનિમિત્તશ્ ચિત્તમનોવિજ્ઞાનાપગતો ઽનુત્પન્નો ઽનિરુદ્ધો ચેતિ । અથ ચ મઞ્જુશ્રીસ્ તથાગતાત્મભાવાલ્ લક્ષણશતસહસ્રાલંકૃતાત્ સર્વતથાગતેર્યાપથેષુ શૂન્યેષુ નાનાવિધિવિચિત્રાણાં નાનાધિમુક્તાનાં સત્ત્વાનાં મહાધર્મદેશના નિશ્ચરતિ । સા ચ ધર્મદેશના સર્વસત્ત્વાનાં સર્વોપદ્રવોપાયાસોપક્લેશોપશાન્તયે સંવર્તતે । તત્ર ચ તથાગતઃ સમયઃ સર્વત્રોપેક્ષકો નિર્વિકલ્પો નિર્વિશેષઃ । તદ્ અનેનાપિ તે મઞ્જુશ્રીઃ પર્યાયેણૈવં વેદિતવ્યમ્, અનુત્પાદો ઽનિરોધ ઇતિ તથાગતસ્યૈતદ્ અધિવચનમ્ ઇતિ ॥
§10 મ્સ્. 10અ4-6, પ્. 311અ6-બ્1, દ્. 284બ્3-5, ત્. 357 242બ્15-19, ત્. 358 251અ24-28, ત્. 359(દ્) 257અ3-7.
અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયામ્ ઇમે ગાથે અભાષત્ ।
અનુત્પાદધર્મઃ સતતં તથાગતઃ સર્વે ચ ધર્માઃ સુગતેન સાદૃશાઃ ।
નિમિત્તગ્રાહેણ તુ બાલબુદ્ધયો અસત્સુ ધર્મેષુ ચરન્તિ લોકે

તથાગતો હિ પ્રતિબિમ્બભૂતઃ કુશલસ્ય ધર્મસ્ય અનાસ્રવસ્ય ।
ન ચાત્ર તથતા ન તથાગતો ઽસ્તિ બિમ્બં ચ સંદૃશ્યતિ સર્વલોકે