જયાખ્યસંહિતા · અધ્યાય 32

પટલઃ - 32
અથ સાધનવિધિર્નામ દ્વાત્રિશઃ પટલઃ।
[વિઘ્નેશમન્ત્રસાધનપ્રકારઃ] 32-1
યઃ પુરા કથિતશ્ચૈવ મન્ત્રો વૈનાયકો મયા।
તસ્યેદાનીં સમાસેન સાધનં શૃણુ નારદ

કૃત્વા ન્યાસં ષડઙ્ગં તુ ઇષ્ટ્વા હૃત્કમલાન્તરે।
તતઃ કોણત્રયેણૈવ યુક્તં કુર્યાચ્ચ મણ્ડલમ્

દ્વારત્રયાન્વિતં ચૈવ તન્મદ્યે ત્રિદલં લિખેત્।
કમલં તત્ર તન્મધ્યે પૂર્વોક્તવિધિના દ્વિજ

ઇષ્ટ્વા હુત્વા તતઃ કુર્યાદ્રૂપં સમ્યક્તયાઽઽત્મનઃ।
યાયાદ્વનપ્રદેશં તુ પજેલ્લક્ષદ્વયં મુને

લક્ષમેકં તુ જુહુયાત્પુષ્પાણાં મુનિસત્તમ।
અયુતં દ્વે ચ સમિધાં સિતાર્કસ્ય વિશેષતઃ

ઘૃતસ્યાયુતમેકં તુ દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં મુને।
તતઃ પ્રત્યક્ષતામેતિ સાક્ષાદ્દેવો વિનાયકઃ

સિદ્ધોઽસ્મીતિ ચ વૈ બ્રૂતે કુરુ કર્મ યથેપ્સિતમ્।
તત્ર ચ સાધકવરસ્સર્વં સાધયે ક્ષણાત્

[વિઘ્નેશમન્ત્રસિદ્ધિજં સામર્થ્યમ્]
રાજાર્કમૂલમાદાય કૃત્વા ચ શતમન્ત્રિતમ્।
ગણેશમન્ત્રેણ તતો મન્ત્રયિત્વા સમાપયેત્

અર્ધાઙ્ગુલપ્રમાણેન વિઘ્નેશં પદ્મસંસ્થિતમ્।
તસ્મિન્મન્ત્રં સકૃન્ન્યસ્ય વેષ્ટયેન્મદનેન તુ

કૃત્વા તામ્રપુટે ચૈવ ધારયેચ્છિરસા તુ તત્।
રણે રાજકુલે દ્યુતે વિવાદેઽપિ મહામતે

જમાપ્નોતિ મન્ત્રજ્ઞો નિર્વિઘ્નેન યથેપ્સિતમ્।
ન્યાસં કૃત્વા ગણેશેન .... .... (1)લાગ્યસ્યકસ્યચિત્

(1. લાવણ્યં ચ કસ્યચિત્ ય્)
તિષ્ઠત્યગ્રે તુ મન્ત્રજ્ઞો નિર્વિઘ્નેન તદાપ્નુયાત્।
શતાભિમન્ત્રિતં કૃત્વા ફલં પુષ્પં ચ વૈ રિપૌઃ

દદ્યાત્પાણૌ તુ સર્વત્ર વિઘ્નો ભવતિ તસ્ય વૈ।
ઘૃષ્ટ્વા મનશ્શિલાં મન્ત્રી ભાવયેચ્ચ નિશામ્બુના

વિમૃજ્ય કાપિલેનૈવ પયસા પીતકર્પટે।
લિખેદ્વૈઘ્નેશ્વરીં મૂર્તિં તત્ર હૃત્પદ્મમધ્યગામ્

દદ્યાદ્વિઘ્નેશમન્ત્રં તુ સર્વં યચ્છત્ય...ન્વિ(ભીપ્સિ )તમ્।
યત્રાવતિષ્ઠતે ગેહે દિશિ પ્રાગુત્તરે તુ વૈ

યાવન્ન ચાલિતો ભૂયો દૃષ્ટો નાન્યેન કેનચિત્।
તાવત્તત્ર ગૃહે લક્ષ્મીર્ધનધાન્યસમાકુલા

કૃષિગોરક્ષવાણિજ્યં ફલત્યવિરતં તુ વા।
(2)કોષ્ઠાગારસ્તુ કોશો વા ન ચેત્સંખ્યાયતે પુનઃ

(2. ગોષ્ઠા ય્ ચ્લ્)
વ્યયં કરોતિ દાનં વા તદક્ષય્યં વ્યયે સતિ।
દેશપ્રાપ્તિં તુ વા લાભમુત્તમં યદિ મન્યતે

મોદકાનિ ઘૃતાક્તાનિ મન્ત્રજ્ઞિતાનિ વિધાય યઃ।
હુત્વાઽઽતઙ્કવિનિર્મુક્તો યત્ર યત્ર પ્રયાતિ ચ

રાત્રૌ વા વાસરે વાઽપિ ચોરાન્તકભયાકુલે।
વસ્ત્રાભસ્ણયુક્તોઽપિ ધનવાન્ક્રમતે હિ સઃ

યોજનાનાં સહસ્રાણિ એકાકી વિઘ્નવર્જિતઃ।
મન્ત્રાભિમન્ત્રિતં સમ્યક્ સિતં સિદ્ધાર્થકં કરે

મીતિયુક્તેન મનસા દદાતિ સ વશં વ્રજેત્।
યદિ વિઘ્નેશમન્ત્રેણ હોમયેદેરાજસર્ષપાન્

કટુતૈલસમાયુક્તાન્વિદ્વેષં કુરુતે ક્ષણાત્।
પરસ્પરં ચ પ્રીતાનામપ્રીતાનાં તુ કા કથા

જુહુયાદ્યસ્ય નામ્ના વૈ વાયવ્યાભિમુખસ્થિતઃ।
સહસ્રં કાકપક્ષાણાં સોચ્ચાટત્યચિરેણ તુ

પ્રજપ્ય મહિષાક્ષં તુ સિતસિદ્ધાર્થકાન્વિતમ્।
જુહુયાદયુતાર્ધં તુ નામ્ના યસ્ય મહામતે

આકૃષ્ટો દૂરતોઽભ્યેતિ હોમાન્તેઽપિ ચ દેવરાટ્।
લાક્ષાલક્તકસંયુક્તં કરવીરાયુતદ્વયમ્

જુહૂયાદ્યસ્ય નામ્ના તુ ભવેદ્વશ્યો હિ સોઽવશઃ।
મધ્વાચ્યં જુહુયાન્મન્ત્રી યદ્યેકં ચ તિલાયુતમ્

પ્રીતિમુત્પાદયત્યાશુ વિદ્વિષ્ટાનાં પરસ્પરમ્।
નિમ્બપત્રકૃતં ચૂર્ણં છાગાસૃગ્વિષભાવિતમ્

જુહુયાદ્યસ્ય નામ્ના તુ રાત્રૌ ભૂતદિનેઽસિતે।
સ યાતિ પઞ્ચતામાશુ હોમાન્તે તુ મહામતે

તદર્ધં યદિ વૈ કુર્યાદ્ધોમં તુ મધુસર્પિષા।
એકાયુતપ્રમાણેન હોમે તં જીવયેત્પુનઃ

શાન્તિં પુષ્ટિં તથાઽઽરોગ્યં ઘૃતક્ષીરતિલૈઃ ક્રમાત્।
દદાતિ હોમાન્મન્ત્રેશો નિર્વિગ્નેન મહામતે

રોચનાલિખિતં ભૂર્જે સાઙ્ગમષ્ટદલામ્બુજે।
યો ધારયતિ રક્ષાર્થં સ દુઃખૈર્મુક્તિમાપ્નુયાત્

નશ્યન્તિ હિંસકાસ્તસ્ય બ્રહ્મરક્ષોમુખા મુને।
(1)હન્યાદપસ્મૃતિમયં મન્ત્રસન્ધારતો ભવેત્()

(1. દુપસ્પૃશતિ યં અ (પાઠાન્તરત્વેન દૃશ્ચતે)
યેઽન્યે અતિગ્રહાદ્યાશ્ચ તથા સ્કન્દગ્રહાદયઃ।
વિઘ્નેશમન્ત્રો હન્ત્યેતાનં જપાદ્ધ્યાનાચ્ચ પૂજનાત્

તસ્માત્સન્ધારણીયં ચ સર્વવિગ્નોપશાન્તયે।
મન્ત્રસ્સમસ્તભૂત્યર્થં સાધકૈઃ સિદ્ધિલાલસૈઃ

વૈનાયકસ્ય મન્ત્રસ્ય સંવિધાનમિદં મયા।
ઉક્તં વાગીશ્વરીયસ્ય શૃણુષ્વાવહિતો મુને

[વાગીશ્વરીમન્ત્રસાધનપ્રકારઃ] 32-2
ન્યાસં ષડઙ્ગકં કૃત્વા મૂલમન્ત્રાદિતઃ ક્રમાત્।
ઇષ્ટ્વા હૃત્કમલે ત્વાદૌ બાહ્યે ચન્દ્રાર્કરૂપધૃક્

સપદ્મં મણ્ડલં કૃત્વા દેવીં તત્રાવતાર્ય ચ।
ઇષ્ટ્વા સિતાદિકૈઃ સર્વૈર્નૈવેદ્યૈઃ કુસુમાદિકૈઃ

હોમં કૃત્વા તિલૈઃ શુક્લૈર્નવનીતેન નારદ।
દત્વા પૂર્ણાહુતિં પશ્ચાત્કુર્યાદ્દેહં તદાકૃતિમ્

કદમ્બવનમધ્યે તુ યાયાદઞ્ચિતલોચનઃ।
જપેલ્લક્ષચતુષ્કં તુ હોમં તદનુ ચાચરેત્

લક્ષસંખ્યાપ્રમાણેન સિતશર્કરયા મુને।
શાલિભિશ્ચ સુગન્ધાભિર્નવનીતેન ચૈવ હિ

ઘૃતક્ષીરવિમિશ્રેણ તથા ગુગ્ગુલુના મુને।
એકૈકમયુતં મન્ત્રી એકૈકસ્ય ક્રમાન્મને

જુહુયાદ્વિતરેત્પૂર્ણાં તતો વાગીશ્વરી સ્વયમ્।
સમેત્ય વદને તસ્ય પ્રવિશત્યચિરેણ તુ

અશીતોદકધારેવ દેદ્યતે ત્વંગના ત્વસૌ।
[વાગીશ્વરીમન્ત્રસિદ્ધિજં સામર્થ્યમ્]
તદા શીઘ્રતરેણૈવ કાલેન તુ મહાકવિઃ

જાયતે સાધકેન્દ્રસ્તુ શાસ્ત્રાર્થં વેત્યયન્ત્રિતઃ।
સંસ્કૃતં પ્રાકૃતં વાઽપિ અપભ્રંશાનુનાસિકમ્

નાનાદેશવિભાગોત્થં ત ... .... .. ....બલાત્।
અતીતાનાગતં વેત્તિ સકૃદ્ગૃહ્ણાતિ ચાશ્રુતમ્

ક્રગ્યજુસ્સામશબ્દાંશ્ચ નિસ્સૃતાશ્ચ દ્વિજાનનાત્।
તુલ્યકાલત્રયાણાં ચ પૃથગ્ભેદે તુ કા કથા

બહૂનાં વા યથાયોગં વાગીશેષ્વધિકા(1)ખાત્મનામ્।
વિપક્ષપદસંસ્થાનામુદ્ગ્રાહયતિ લીલયા

(1. મતામ્ ચ્લ્ નયા અ)
એકૈકસ્ય પૃથગ્રૂપં યદિ વર્ષશતં મુને।
ક્ષયં ન વાક્‌પ્રમેયાભ્યાં સ સંયાતિ દ્વિજોત્તમ

અથ્વા પ્રતિપક્ષોત્થભૂતાનાં ભાવિતાત્મનામ્।
ધ્યાયેજ્જિહ્વાદિસંસ્થાં ચ વાગીશીં રક્તભાસ્વરામ્

વજ્રપંજરમધ્યસ્થાં વાક્સ્તમ્ભમુપપાદયેત્।
ધ્યાયેત્સંપ્રતિપન્નસ્ય જિહ્વામધ્યગતાં યદા

ચન્દ્રમણ્ડલમધ્યસ્થાં તુષારનિચયપ્રભામ્।
સ્રવન્તીમમૃતં વક્રાત્તેન તસ્ય ચ વિગ્રહમ્

સંસિંક્તં તુ સ્મરેદ્વિપ્ર તત્ક્ષણાત્સ કવિર્ભવેત્।
પુષ્પમણ્ડલમધ્યે તુ કૃત્વા કુંભં તુ રાજતમ્

મધ્વમ્મઃપયસા પૂર્ણં તન્મધ્યે પરમેશ્વરીમ્।
પૂજયિત્વા તુ સપ્તાહં સિતપુષ્પાનુલેપનૈઃ

અષ્ટમેઽહનિ વૈ યસ્ય દદ્યાત્તોયાઞ્જલિત્રયમ્।
સ્વહસ્તેન તુ પાનાર્થં પીત્વાઽસૌ બુદ્ધિમાન્ભવાત્

શન્તિકં પૌષ્ટિકં વાઽ પિ તત્સ્નાનાદવગાહનાત્।
જાયતે જડબુદ્ધીનામસ્વસ્થાનાં વિશેષતઃ

શતાભિમન્ત્રિતં કૃત્વા વચાં યઃ પ્રત્યહં દ્વિજ।
ભક્ષયેત્તત્ર સપ્તહા સ વાગ્મી મતિમાન્ભવેત્

ઇષ્ટ્વા દેવીં ત્રિસપ્તાહં સિતતામરસોદરે।
નિવેદ્ય સઘૃતં ભક્ત્યા પરમાન્નં ચરુસ્થિતમ્

તચ્ચોષ્મણા યુતં તૃપ્તં ભુઙ્કે નિશ્શોષતસ્તુ યઃ।
બાલો બાલાઽથવા કન્યા નિનાસાક્રાર્થવિદ્ભિવેત્

વક્રાદવિસ્ત ચપ્ શાસ્ત્રાણ્યદ્ગિરતે (1)મહત્।
ભવત્યોજઃ ક્ષયો દૂરાત્પણ્ડિતાનાં મહામતે

(1. મહાન્ અ)
કૃત્વાઽભ્યાસં તુ ગનસા સબાહ્યાભ્યન્તરં તુ વૈ।
ઉદાસીનસ્ય મૂર્ખસ્ય અપૂર્વસ્ય ચ સંસદિ

સોઽપિ વેદાહરેચ્છાસ્તાં તદાજ્ઞાપરિચોદિતઃ।
સર્વોર્થસિદ્ધિદા દેવી સિદ્ધા(2) વાગીશ્વરી ભવેત્

(2. સદ્યો અ)
ધનકામસ્ય ધનદા પુત્રકામસ્ય પુત્રદા।
રાજ્યદા રાજ્યકામસ્ય ભોગકામસ્ય ભોગદા

જયદા જયવસ્મસ્ય શાન્તિકામસ્ય શાન્તિદા।
પુષ્ટિદા પુષ્ટિકામસ્ય તૃષ્ટિમકામસ્ય તુષ્ટિદા

જ્ઞાનદા જ્ઞાનકામસ્ય મોક્ષકામસ્ય મોક્ષદા।
...............સ કામાનાં ચ કામદા

[વાગીશ્વરીયન્ત્રવિધાનમ્] 32-3
પદ્મમષ્ટદલં કૃત્વા તદન્તે નામસંયુતા।
દેવીષડઙ્ગષટ્‌કં તુ બહિસ્સંસ્થં યદા પુરા

તદ્બહિશ્વાપરં પદ્મં દ્વિરષ્ટદળભૂષિતમ્।
દળે દળે ત્રિધા દદ્યાત્ હૃદ્ભીજં ખેસરાવધૌ

તદસ્ત્રબીજં પત્રાણાં ષોડશાનાં નિયોજયેત્।
લિખેત્ષૌડશપત્રસ્ય બાહ્યેઽબ્જં દ્વાદશચ્છદમ્

શિરશ્શિરવા ચ કવચં કેસરાર્ધદલે દલે।
નેત્રમન્ત્રદલાન્તસ્ય દદ્યાદ્દ્વાદશધા મુને

અકારાદિક્ષકારાન્તં પદ્મબાહ્યે તુ માતૃકામ્।
લિખેત્કુણ્ડલયોગેન શિરસા ચાથ વેષ્ટયેત્

સપ્તધા મુનિશાર્દૂલ પરમાત્માઽથ તદ્બહિઃ।
વ્યોમેશાહ્લાદસંયુત્કો હ્યષ્ટદિક્ષુ મહામતે

તતો વાયવ્યભવનં (1)યકારાષ્ટકભૂષિતમ્।
પરસ્પરં યકારાભ્યામન્તરં પરિપૂરયેત્

(1. શકારા અ)
ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદેનૈવ સંખ્યાહીનેન નારદ।
તતસ્ત્રિકોણભવને શિખામન્ત્રેણ દીપિતમ્

કુર્યાત્કોણ્દ્વાયાદ્વિપ્ર દિક્‌ત્રયાત્સ્વસ્તિકાન્વિતમ્।
અશેષભુવનાધારં વ્યોમેશેન સમન્વિતમ્

મરીચિપદસંખ્યં તુ ત્રિકોમસ્ય બહિર્લિકેત્।
તદ્બાહ્ય વારુણં દદ્યાન્મણ્ડલં ચાર્ધચન્દ્રવત્

ચતુષ્પત્રૈશ્ચતુષ્પદ્મૈસ્સંયુતં તેષુ સંલિખેત્।
કર્ણિકામધ્યસંસ્થં તુ કવચં પત્રગં શિખા

અન્તરાલાનિ પદ્માનાં વરાહાર્ણેન પૂરયેત્।
ચાન્દ્રી વ્યોમેશયુક્તેન તદ્બહિઃ પાર્થિવં પુરમ્

યુક્તં વજ્રાષ્ટકેનૈવ ચતુરઙ્ગુલભૂષિતમ્।
વજ્રોદરગતં ચાશ્ત્રં ભૂયશ્વાશ્ત્રણ ભૂયશ્ચાસ્ત્રેણ રસ્મિયત્()

પૂરયેત્સકલં બાહ્યાચ્ચતુરસ્રં પુરં તુ તત્।
રજનીરસમાદાય પદ્મષણ્ડમથોદકમ્

રોચનારસકર્પૂરૈર્નૈશં ચોદકમેવ ચ।
સુદિને પૂજયિત્વાઽઽદૌ વાગીશં વિલિખેત્તતઃ

ભૂર્જે નેત્રેઽથ વા વસ્ત્રે સૌવર્ણોત્થશલાકયા।
ત્રિલોહવેષ્ટિતં કૃત્વા યન્ત્રં યો ધારયેદ્દ્વિજ

તસ્યાશુ વાચિ ભૂતિશ્ચ ધનમાનૌ રિપુક્ષયઃ।
અક્ષયશ્ચ મહાઘોરે સંગ્રામે સ ભવેદ્દ્વિજ

ન ભયં વિદ્યતે તસ્ય વિષાડિજ્વલનાદિતઃ।
પૂરયેદખિલાન્કામાન્ ધારણસ્મરણાદિભિઃ

તસ્માદેતત્પ્રયત્નેન કુર્યાદ્વાબ્વોર્ગલેઽથ વા।
સર્વકાલજયાર્થી વૈ પુમાન્સદ્વૈષ્ણવઃ સદા

ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે જયાખ્યસંહિતાયાં સાધનવિધિર્નામ દ્વાત્રિશઃ પટલઃ।
* * * * *