જયાખ્યસંહિતા · અધ્યાય 31

પટલઃ - 31
અથ ઉપાઙ્ગસાધનં નામ એકત્રિંશઃ પટલઃ। 31-1
[સત્યમન્ત્રસાધનપ્રકારઃ] 31-2
શ્રીભગવાન્ ---
કદમ્બગોલકાકારં નાનાવર્ણવિભૂષિતમ્।
સપદ્મં મણ્ડલં કૃત્વા પુરા તદનુ નારદ

સત્યેન સકલીકૃત્ય સ્વમાત્માનં યજેદ્ધૃદિ।
તતોઽવતાર્ય હૃદયાન્મણ્ડલે પૂર્વકલ્પિતે

ચિત્રૈઃ પવિત્રૈઃ સુસ્વાદૈરિષ્ટ્વા મૂલફલાદિકૈઃ।
હુત્વા તિલાદ્યૈર્વિપ્રેન્દ્ર તતો યાયાચ્છુભં વનમ્

તત્ર લક્ષચતુષ્કં તુ સ્વસ્થાનાવસ્થિતં મુને।
જપ્તવ્યં ધ્યાયમાનેન દ્વિલક્ષમથ હોમયેત્

શર્કરામધુરાજ્યં ચ ક્ષીરં ચ તિલતણ્ડુલાન્।
એકીકૃત્ય સમાસેન મુદ્રાં બધ્વા મૃગાનનામ્

[મૃગીમુદ્રા] 31-3
મધ્યમાનામિકાઙ્ગુષ્ઠત્રયાણામગ્રમેલનાત્।
પ્રેદશિની કનિષ્ઠા ચ પ્રોન્નતા વિરલા દ્વિજ

કૃત્વા મુદ્રાં મૃગીં નામ્ના સર્વત્ર વિહિતાઽઽહુતૌ।
તતઃ પૂર્ણાહુતિં દદ્યાન્મન્ત્રેશઃ સિધ્યતિ દ્વિજ

દદાતિ સિદ્ધિં દિવ્યાં ચ સ્વેચ્છયા વિધિયોજિતઃ।
વિજ્ઞાનભૂમિકાઃ સર્વાઃ પ્રકટીકુરુતે પ્રભુઃ

[વાસુદેવમન્ત્રસાધનપ્રકારઃ] 31-4
એવમેવ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સકલીકૃત્ય વિગ્રહમ્।
વાસુદેવાખ્યબીજેન કેવલેન મહાત્મના

પૂજયિત્વા તુ મનસા બહિઃ કૃત્વાઽથ મણ્ડલમ્।
સુવૃત્તં પૂર્ણચન્દ્રાભં શ્વેતપત્રોદરં મહત્

તત્રાવતાર્ય સંપૂજ્ય સિતૈઃ પુષ્પાનુલેપનૈઃ।
નૈવેદ્યભેદૈઃ સુસિતૈઃ જુહુયાત્ ક્ષીરતણ્ડુલૈઃ

તતો યાયાદ્વનં રમ્યં સિતપુષ્પદ્રુમાકુલમ્।
સત્યોક્તં જપહોમં તુ કૃત્વા ક્ષીરાજ્યતણ્ડુલૈઃ

હોમાન્તે વાસુદેવસ્તુ (1)સર્વાઃ સિદ્ધીશ્ચ શાશ્વતાઃ।
દદાતિ ચ પ્રયુક્તસ્તુ સ્વપદં મોક્ષસિદ્ધિદમ્

(1. સિદ્ધીઃ સર્વાશ્ચ સાત્વતાઃ ય્ ચ્લ્)
પ્રકટીકુરુતે શશ્વત્પ્રસન્નઃ પરમેશ્વરઃ।
[સઙ્કર્ષણમન્ત્રસાધનપ્રકારઃ] 31-5
ન્યસ્ય હસ્તે પુરા દેહે ... નં (2)સઙ્કર્ષણં મુને

(2. નાદં કર્ષણં ય્ ચ્લ્)
પૂજયિત્વા તુ હૃત્પદ્મે બાહ્યે કુર્યાચ્ચ મણ્ડલમ્।
રજસા સત્ત્વમિશ્રેણ પાણ્ડુરેણ તુ નારદ

વ્યક્તં ભાસ્વરબિંબાભં રક્તતામરસોદરમ્।
તત્રારૂણઐસ્તુ નૈવેદ્યૈસ્તથા પુષ્પાનુલેપનૈઃ

અવતાર્ય યજેદ્ભક્ત્યા જુહુયાત્તદનન્તરમ્।
તિલાનાજ્યેન સંસિક્તાન્ દત્વા પૂર્ણાહુતિં વ્રજેત્

અશોકવનમદ્યં તુ તત્ર લક્ષચતુષ્ટયમ્।
જપ્ત્વાથ રક્તપુષ્પાણાં જુહુયાલ્લક્ષમેવ હિ

લક્ષં કુઙ્‌કુમપુષ્પાણાં દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં તતઃ।
તતઃ સિધ્યતિ મન્ત્રેશઃ સિદ્ધઃ સિદ્ધિં પ્રજચ્છતિ

સ્વયમપ્યપ્રયુક્તસ્તુ યદ્યન્મનસિ રોચતે।
વિજ્ઞાયતે ગતિર્માન્ત્રી સૌષુપ્તાખ્યા તુ યાખિલા

સ્વયં સ ભગવાન્દેવ સ્વપદે નિષ્કલાત્મના।
વ્યક્તિમભ્યતે ભક્તાનાં મોક્ષમાર્ગે નિયાજયેત્

[પ્રદ્યુમ્નમન્ત્રસાધનપ્રકારઃ] 31-6
અથ પ્રદ્યુમ્નમન્ત્રેણ કૃત્વા સ્વં મન્ત્રવિગ્રહમ્।
હૃત્તામરસમધ્યે તુ કૃત્વા યાગં તુ ચેતસિ

બહિઃ કદમ્બપુષ્પાભં રજસા હેમરૂપિણમ્।
સપદ્મમણ્ડલં કૃત્વા તત્રાહૂય જગત્પતિમ્

ઉપચારેણ પીતેન યજેત્પુષ્પાદિના તુ વૈ।
રજનીપૂર્ણસંમિશ્રં સતિલં જુહુયાદ્ઘૃતમ્

દત્વા પૂર્ણાહુતિં યાયાત્કદલીકાનનાન્તરમ્।
જપં પૂર્વોક્તસંખ્યાતં તત્ર કૃત્વા તુ નારદ

મિશ્રિતં કુઙ્‌કુમેનૈવ પ્રાક્કૃત્વા નિસ્તુષં તિલમ્।
સુગન્ધિશાલિસંમિશ્રં લક્ષમાનેન હોમયેત્

ભાવિતં કુંકુમેનાથ વ્કથિતં ચ પુરા મુને।
અયુતત્રયમાનેન પયો ગવ્યં તુ હોમયેત્

બદરાણ્ડપ્રમાણાનાં ઘૃતાક્તાનામનન્તરમ્।
અયુતં ગુલિકાનાં તુ ગુગ્ગુલોરથ હોમયેત્

તતસ્ત્વાજ્યસ્ય જુહુયાદયુતં કેવલસ્ય ચ।
દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં પશ્ચાન્મન્ત્રેશસ્સિધયતે તતઃ

સપ્તલોકગતાન્ભાવાનપ્રયુક્તો દદાતિ ચ।
યોજયેત્સિદ્ધિમાર્ગે તુ તતો મોક્ષપથેન વૈ

[અનિરુદ્ધમન્ત્રસાધનપ્રકારઃ] 31-7
પુરાઽનિરુદ્ધમન્ત્રેણ સકલીકૃત્ય વિગ્રહમ્।
હૃદ્યાગં વિધિવત્કૃત્વા મણ્ડલં નિર્વપેદ્બહિઃ

અતસીપુષ્પસંકાશં વર્ણેન રજસા શુભમ્।
વૃત્તં કદમ્બગોલાભં પદ્મગં મધુશોભનમ્

તત્રાહૂય જગન્નાથમુદ્યત્સૂર્યસમપ્રભમ્।
પુષ્પોપલેપનાદ્યૈસ્તુ સુસિતૈઃ પાવનૈર્યજેત્

હોમં કૃષ્ણતિલૈઃ કૃત્વા હોમાન્તે વિજનં વનમ્।
યાયાત્તત્ર પજં કુર્યાત્ પ્રાક્પ્રમાણેન નારદ

હોમં કુર્યાત્તદર્ધેન અતસીપુષ્પસન્નિભૈઃ।
તિલૈરપ્યસિતૈર્વિપ્ર કૃષ્ણાગરુસમન્વિતૈઃ

દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં પશ્ચાત્તતઃ સ પરમેશ્વરઃ।
તોષમાયાતિ વિપ્રેન્દ્ર તુષ્ટઃ સર્વં દદાતિ ચ

સ્વયમેવાનિરુદ્ધાત્મા યોજયેચ્છાશ્વતે પદે।
સ બાહ્યાભ્યન્તરં સર્વં દર્શયેત્સાધકસ્ય ચ

યેનાસૌ કૃતકૃત્યઃ સ્યાદનન્તફલભાગપિ।
બહુનાઽત્ર કિમુક્તેન પઞ્ચકૃત્યકસંયુતમ્

[સપ્તાક્ષરમન્ત્રસાધનપ્રકાઃ] 31-8
કૃત્વા સપ્તાક્ષરં મન્ત્રં વિપ્રહસ્તેન વૈ પુરા।
સકલીકૃત્ય વિપ્રેન્દ્ર પ્રાગ્વદ્ધ્યાત્વા ચ નિષ્કલમ્

હૃત્પુણ્ડરીકમધ્યે તુ પૂજયિત્વા જપેત્તતઃ।
એકાન્તે નિર્જને રમ્યે વને પાદપસંકુલે

સપ્તલક્ષાણિ વિપ્રેન્દ્ર આયામત્રિતયાન્વિતઃ।
વિના બાહ્યીપચારેણ હોમપૂજાદિકેન તુ

જપાન્તે મુનિશાર્દૂલ સર્વકામાનવાપ્નુયાત્।
અણિ માદ્યાસ્તથા સિદ્ધીર્ગુણષટ્કં બલાદિકમ્

વાચા દદાતિ સર્વં ચ યસ્ય યન્મનસેપ્સિતમ્।
તૃષ્ટઃ સાધકમુખયોઽસૌ ક્રુદ્ધો લોકત્રયં દહેતે

દેવાસુરાસ્તથા નાગાઃ સિદ્ધાશ્ચેન્મુક્તિભાજનાઃ।
કિંઙ્કરત્વેન વર્તન્તે યોગસિદ્ધાશ્ચ દેવતાઃ

સપ્તાક્ષરાભિયુક્ત.... ... સત્યસ્ય મહાત્મનઃ।
આચન્દ્રતારકં કાલં વલીપલિતવર્જિતઃ

મન્ત્રી તિષ્ઠતિ દેહે સ્વે સ્વયમન્તે કલેવરમ્।
ત્યક્ત્વા તુ મુનિશાર્દૂલ યાયાદ્વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

યદ્ગત્વા ન નિવર્તન્તે પુનરસ્મિન્ભવાર્ણવે।
સત્યાદિપંચકં વિપ્ર પિણ્ડસ્સપ્તાક્ષરસ્તથા

આરાધિતસ્તદર્ધેન જપહોમાદિકૈઃ શુભૈઃ।
ન હિ સામાન્યસિદ્ધીનાં યોક્તવ્યં મન્ત્રવાદિના

આરાધિતસ્તુ વિધિના સ્વયમેવ દદાતિ ચ।
અભીપ્સિતં સાધકાનામન્તે મોક્ષં ચ શાશ્વતમ્

ઇતિ શ્રીપાંચરાત્રે જયાખ્યસંહિતાયાં ઉપાઙ્ગસાધનં નામ એકત્રિંશઃ પટલઃ।
* * * * *