જયાખ્યસંહિતા · અધ્યાય 24

પટલઃ - 24
અથ સંસ્કારાખ્યાનં નામ ચતુર્વિંશઃ પટલઃ। 24-1
નારદ :---
કામ્યં (કવ્યં ?) પ્રેતં પિતૃશ્રાદ્ધં ત્વત્પ્રસાદાન્મયા શ્રુતમ્।
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ ગતાસૂનાં ચ સંસ્કૃતિમ્

ત્વચ્છાસનપ્રપન્નાનાં કથયસ્વ સમાસતઃ।
ઉદીરિતં ત્વયા પૂર્વં નોદિતં ચ પરિસ્ફુટમ્

ભગવાન્ ---
વિપન્નં દીક્ષિતં જ્ઞાત્વા પ્રાર્થનીયો મહાગુરુઃ।
સ્નેહેન કૃપયા વાઽથ સહ શિષ્યૈઃ કૃતાત્મભિઃ

યાયાત્કૃતાહ્નિકઃ શશ્વદભુક્તાન્નો વિશેષતઃ।
[શવસંસ્કારવિધાનમ્]
પ્રાગુક્તયા પુરા દૃષ્ટ્યા અવલોક્ય ચ તં દ્વિજ

[શવસ્ય સ્નપનાલઙ્કરણે] 24-2
દત્વાઽઽજ્ઞાં તુ સમુત્થાપ્ય સ્નાપયેત્તુ મૃતં પુરા।
અસ્ત્રમન્ત્રાભિજપ્તેન ગોમયેન મૃદમ્ભસા

સુગન્ધામલકૈઃ સ્નાપ્ય સર્વૌષધ્યુદકેન ચ।
ચન્દનેન સમાલિપ્ય સબાહ્લીકેન નારદ

સકષાયે સિતે વાઽથ વાસસી હ્યધરોત્તરે।
પરિધાપ્યોપવીતં ચ સોત્તરીયં તથા નવમ્

પવિત્રકદ્વયં તત્ર યોજ્યાઙ્ગુલ્યોઃ કુશૈઃ કૃતમ્।
પુષ્પસ્રગ્ભૂષિતં કૃત્વા સ્થાપ્ય યન્ત્રે પટાવૃતે

[શવસ્ય સંસ્કારસ્થાનનયનમ્] 24-3
ગૃહીત્વાઽથ સ્વજાતીયૈર્દીક્ષિતૈર્વાઽપ્યદીક્ષિતૈઃ।
તન્નયેત્સંસ્કૃતિસ્થાનમસ્થ્યઙ્ગારાદિવર્જિતમ્

[સંસ્કૃતિસ્થાનસમીકરણમ્] 24-4
ઉપલિપ્ય પુરા તદ્વૈ સમીકૃત્ય યથાવિધિ।
[ભૈક્ષપાત્રાદિદ્રવ્યાણાં તદીયાનાં તચ્છવેન સહ નયનમ્] 24-5
ભૈક્ષપાત્રં તથા દણ્ડં સ્રુક્‌સ્રુવૌ ચાક્ષસૂત્રકમ્

પાદુકે આસનં ચૈવ યોગપટ્ટં તથૈવ ચ।
દારવં ભદ્રપીઠં ચ સાર્ઘ્યપાત્રં કમણ્ડલુમ્

માંત્રોપકરણં સર્વં પદીયં મુનિસત્તમ।
[તત્ર વર્જ્યદ્રવ્યાણિ] 24-6
હિરણ્યવસ્ત્રશાસ્ત્રૈશ્ચ ઘણ્ટયા ચ વિવર્જિતમ્

તચ્છ્રાદ્ધકાલે દાતવ્યં તત્પ્રીત્યર્થં હિ કસ્યચિત્।
[પ્રેતસંસ્કારોપકરણદ્રવ્યાણામગ્રતો નયનમ્] 24-7
નયેત્તસ્યાગ્રતઃ પુષ્પમર્ઘ્યામ્બુકુસુમાદિકમ્

ઉપયોજ્યં ચ યત્તત્ર અર્ચને હોમકર્મણિ।
અશ્વત્થતરુસંભૂતા અષ્ટૌ તીક્ષ્ણા હિ શઙ્કવઃ

અયત્નલબ્ધા વિપ્રેન્દ્ર અન્યસ્માદ્યતિનઃ સ્વયમ્।
છિન્દ્યાદશ્વત્થવૃક્ષં તુ પાલાશાદ્યમભાવતઃ

પીતં વા સુસિતં સૂત્રં ક્ષૌમં કાર્પાસજં તુ વા।
સમસ્તધાન્યાનિ તિલાઃ કૃષ્ણાસ્સિદ્ધાર્થકૈર્યુતાઃ

પ્રભૂતમિન્ધનં શુષ્કં પાલાશાદ્યં ચ પાવનમ્।
તત્ર ચૈશાનદિગ્ભાગમાસાદ્યોપવિશેદ્ગુરુઃ

[ગુરુણાઽઽપ્યયક્રમેણ સ્વાઙ્ગન્યાસસ્ય કર્તવ્યતા] 24-8
સમલઙ્કૃત્ય ચાત્માનમાપાદાચ્ચ શિરોન્તિમમ્।
મન્ત્રેણાપ્યયયુક્ત્યા વૈ ષડઙ્ગવિધિના પુરા

[મૃતેન યોઽનુષ્ઠિતો મન્ત્રસ્તેન પ્રથમં પૂજનસ્ય કર્તવ્યતા] 24-9
તદનુષ્ઠાનસંજ્ઞેન પ્રારમ્ભે પૂજયેદ્દ્વિજ।
પરિશિષ્ટસ્ય વાઽન્યસ્ય આચાર્યસ્યાપિ કસ્યચિત્

શાસનસ્થસ્ય ભક્તસ્ય મન્ત્રે ચાવિદિતે સતિ।
[તદપરિજ્ઞાને નારસિહ્મમન્ત્રેણ પૂજનવિધિઃ] 24-10
પ્રણવાદ્યન્તરુદ્ધેન સામાન્યેન મહાત્મના

નારસિહ્મેણ ચોગ્રેણ તસ્યોઙ્કારઃ પુરા ભવેત્।
નમો ભગવતે કૃત્વા નારસિહ્માય વૈ તત

દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રોઽયં સર્વૈઃ સર્વત્ર શસ્યતે।
તન્નામપૂર્વવર્ણં તુ દીર્ઘૈઃ ષડ્ભિર્વિભેદિતમ્

તેષામાદ્યાવસાને તુ પ્રણવઞ્ચાપિ યોજયેત્।
પ્રકલ્પ્ય ચાઙ્ગષટ્કં તુ સામાનય્સ્ય ચ સંજ્ઞયા

[કુમ્ભસ્થાપનતત્પૂજનવિધિઃ] 24-11
અન્તઃસ્થં પૂજયિત્વાઽઽદૌ બહિસ્તદનુ પૂજયેત્।
પ્રણવેન પુરા પીઠં સાધારં પરિકલ્પયેત્

તત્રાર્ચિતે ન્યસેત્પૃષ્ઠે કલશં વારિપૂરિતમ્।
સમાયં (સામયં ?) વિન્યસેન્મન્ત્રં વિલોમોચ્ચારયોગતઃ

અસ્ત્રાદ્યમઙ્ગષટ્‌કં તદ્વૈપરીત્યેન વિન્યસેત્।
હૃદ્યસ્ત્રં હૃદયં ચાસ્ત્રે યથા ભવતિ નારદ

કૃત્વૈવં કલશે ન્યાસં તં યજેદ્વિધિના તતઃ।
તત્રાસ્ત્રકલશં કુર્યાદાસનં તત્ર કલ્પયેત્

ફટ્કારેણ તુ ચક્રાખ્યં કેવલં રક્તરૂપધૃક્।
નાભિનેમિવિહીનં તુ તદૂર્ધ્વે કલશં ન્યસેત્

પુષ્પાર્ઘ્યધૂપૈર્લિપ્ત્વા ચ અસ્ત્રમન્ત્રં તદન્તરે।
વિસર્ગફટ્‌પદાદ્યં તુ વૈપરીત્યેન ચોચ્ચરેત્

બલિદાનાવસાનં તત્પૂજયિત્વા તતો દ્વિજ।
[અથ મણ્ડલે (સ્થંડિલે) પૂજનવિધાનમ્] 24-12
તદગ્રે ભદ્રપીઠં તુ યોજયેત્તદભાવતઃ

ભૂમાવુપરિ વિન્યસ્ય આધારં પ્રણવેન તુ।
ઐશ્વર્યાદ્યં તદૂર્ધ્વે તુ ધર્માન્તં ચાથ વિનય્સેત્

હૃન્મન્ત્રેણ તદૂર્ધ્વે તુ શેષં સપ્રણવેન તુ।
કલ્પયેન્મુનિશાર્દૂલ રત્નપુઞ્જનિભં મહત

હૃદયાચ્ચૈવ તત્પૃષ્ઠે મન્ત્રમાવાહ્ય વિન્યસેત્।
કેવલં લયદેહં તુ પૂર્વોચ્ચારક્રમેણ તુ

[કુણ્ડે હવનવિધાનમ્] 24-13
પૂજયિત્વા યથાન્યાયં તદગ્રેઽથ પ્રકલ્પયેત્।
પ્રમાણરહિતં કુણ્ડમેકં મેખલયાઽન્વિતમ્

તત્સંસ્કૃત્યં પુરા તત્ર ગગનાદવતાર્ય ચ।
સૂર્યકાન્તેન મણિના વૈષ્ણવં જાતવેદસમ્

લૌકિકં તદભાવાચ્ચ આનાય્ય તુ તથા સ્મરેત્।
તત્ર દર્ભાસ્તરં દદ્યાત્રિધા દિક્ષ્વન્તરા ગ્રહમ્(?)

સંસ્કૃત્ય પાવકં પ્રાગ્વન્નમોઽન્તં જુહુયાત્તતઃ।
[હોમઃ]
મૂલમન્ત્રં શતં સાષ્ટં તિલૈરાજ્યેન વૈ તથા

સંહારક્રમયોગેન સ્મૃત્વા મન્ત્રં તતોઽન્તગમ્।
દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં વિપ્ર તતશ્ચાર્ઘ્યામ્બુના તુ વૈ

[અથ શવસ્ય પ્રોક્ષણાદિ] 24-14
તં શવં પ્રોક્ષણીયં ચ તાડયિત્વાઽવલોક્ય ચ।
ચક્ષુષા જ્ઞાનપૂર્ણેન કરુણાનુગતેન ચ

દત્વાઽર્ઘ્યપુષ્પે શિરસિ દૂરસ્થશ્ચાસ્પૃશંશ્ચ તમ્।
આનાય્ય પૃષ્ઠદેશં તુ કલશાભ્યાં દ્વિજોત્તમ

આસને ત્વપકૃષ્ટે તુ કાયં સન્ધાય કેનચિત્।
તં વીક્ષમાણઃ કુણ્ડસ્થો ગુરુસ્તૂપવિશેત્તતઃ

પ્રાક્કર્મપરિશુદ્ધં તુ મૃતં સંસ્કારવર્જિતમ્।
[આહ્વાનપૂર્વકં જીવસ્ય શવશરીરે યોજનવિધાનમ્] 24-15
જીવં ચ કેવલીભૂતં સામીપ્યપદવીગતમ્

મન્ત્રેણાહૂય દેહસ્થં કૃત્વા તદનુ યોજયેત્।
પૂર્વવચ્છવપિણ્ડે તુ રત્નદીપોજ્જ્વલપ્રભમ્

[જીવાહ્વાનમન્ત્રઃ] 24-16
પ્રણવાન્તં (ન્તે ?) શિખાબીજં સંજ્ઞાં તદનુ યોજયેત્।
તદન્તે તુ શિખાબીજં પ્રભા(ણ ?)વાન્તં ન્યસેત્પુનઃ

આગચ્છ .... નેતસ્ય પ્રવિશ્યા(શા ?)થ નિયોજયેત્।
એવં સ્વસ્થાનગં કૃત્વા જીવં શુક્રગતં ત્વિહ

[સ્વસ્થાનં ગમિતસ્ય જીવસ્ય પરતત્ત્વે સંયોજનવિધાનમ્] 24-17
વ્યાપારશક્તિસંયુક્તં કાષ્ઠસ્થમિવ પાવકમ્।
દીક્ષાખ્યેન ક્રમેણાસ્ય લયહોમસ્તુ કેવલઃ

કર્તવ્યો ગુરુણા સમ્યક્ પ્રથિવ્યાદિક્રમેણ તુ।
પરે તત્ત્વે તુ સંયોજ્ય પૂર્ણાહુત્યા તુ પૂર્વવત્

[અથ ચિતાકલ્પનવિધાનમ્] 24-18
દક્ષિણેનાત્મનશ્ચાથ પ્રોક્ષ્ય ક્ષ્મામસ્ત્રવારિણા।
તિલૈઃ સિદ્ધાર્થકૈર્ધાન્યૈર્મિશ્રીભૂતૈસ્તુ નારદ

નાભિનેમિવિહીનં ચ કાલચક્રં સમાપયેત્।
વામાવર્તદ્વિષટ્કારં ત્રિકોણં તદ્બહિઃ પુરઃ

તદ્દેહવર્ણજ્વાલાઢ્યં સ્વસ્તિકત્રિતયાન્વિતમ્।
તદ્બહિશ્ચતુરશ્રં ચ પઞ્ચરઙ્ગોજ્જ્વલં પુરમ્

પઞ્ચરેખાન્વિતં કુર્યાદ્વજ્રાષ્ટકવિભૂષિતમ્।
વિલોમગત્યા વામેન પાણિના પાતયેદ્રજઃ

વિમાનવચ્ચિતિં કાષ્ઠૈર્વિચિન્વીયાત્પુરાઽઽહૃતૈઃ।
ગોમયૈર્વા દ્વિજારણ્યસંપ્રાપ્તૈઃ કુશમિશ્રિતૈઃ

અન્તકાશાદિતશ્ચાથ નૈરૃત્યાન્તં તુ શઙ્કવઃ।
રોપણીયા હિ સૂત્રેણ ત્રિરાવૃત્તેન વેષ્ટયેત્

[સર્વસ્ય પૂજાદ્રવ્યસ્યોપસંહૃતસ્ય કુણ્ડાગ્નૌ પ્રક્ષેપઃ] 24-19
પૂજાદ્રવ્યં સમસ્તં ચ નૈવેદ્યાન્તં હિ નારદ।
ઉપસંહૃત્ય જુહુયાદગ્નૌ કુણ્ડગતે તતઃ

[કુમ્ભાદિસ્થાનાન્મન્ત્રસ્યોત્સર્જનમ્]
વિસર્જ્ય મન્ત્રં કુમ્ભસ્થં ભદ્રપીઠાગ્નિમધ્યગમ્।
ખાત્વા તુ સેચયેદ્ભૂમિં કલશસ્થેન ચામ્ભસા

[શવસ્ય ચિતાયામારોપણમ્] 24-20
સાસનં ચ તતઃ શાવં દક્ષિણાભિમુખં તતઃ।
ચિતોપરિ સ્થિતં કુર્યાત્
[યોગપટ્ટાદીનાં શવસ્ય કણ્ઠાદિસ્થાનવિશેષે સ્થાપનમ્] 24-21
તસ્ય કણ્ઠે વિનિક્ષિપેત્

વિતતં યોગપટ્ટં ચ દક્ષિણે ચાક્ષસૂત્રકમ્।
વામહસ્તેઽર્ધ્યપાત્રં તુ પ્રણીતાં ચ કમણ્ડલુમ્

વામતઃ પાદુકે છત્રં ઉષ્ણીષં દક્ષિણે ન્યસેત્।
અગ્રતો ભદ્રપીઠં ચ શઙ્ખમુદ્રાદિકં ચ યત્

સંપૂજ્ય પુષ્પધૂપાદ્યૈશ્ચન્દનેન તુ તાં ચિતામ્।
[ચિતાપ્રજ્જ્વાલનં પૂર્ણાહુતિશ્ચ] 24-22
પ્રજ્જ્વાલ્ય દર્ભપુઞ્જીલં કુણ્ડસ્થેન તુ વહ્નિના

જ્વાલયેદ્દક્ષિણાશાં ચ વીક્ષમાણસ્તુ તાં ચિતામ્।
ગુરુશ્ચાભિમુખઃ સ્થિત્વા તસ્ય પૂર્ણાહુતિં ક્ષિપેત્

મૂર્ધ્નિ વા વક્ત્રવિવરે ત્યજેત્તત્રૈવ સ્રુક્સ્રુવૌ।
[ચિતાપરિભ્રમણપૂર્વકમસ્ત્રકલશસ્ય વિયતિ પ્રક્ષેપવિધિઃ] 24-23
તતોઽસ્ત્રકુમ્ભમાદાય વરુણાશાદિતો દ્વિજ

વિક્ષિપન્નૌદકીં ધારાં વામતશ્ચ પરિભ્રમેત્।
દિશિ ક્ષિપેદ્દક્ષિણસ્યાં કલશં ગગનોપરિ

[અથ સ્નાનવિધાનમ્] 24-24
તત્ર સંરક્ષકાન્દત્વા ગુરુર્યાયાજ્જલાશયમ્।
સચેલં જલમાવિશ્ય મનસા ચોપસંહરેત્

પૂર્વોક્તં વિગ્રહન્યાસં સ્નાત્વાઽથ વિધિના તતઃ।
સ્નાનમાચમનાદ્યં તુ કૃત્વા દદ્યાજ્જલાઞ્જલિમ્

ઉત્તીર્ય પરિધાયાન્યદમ્બરં શુચિ નિર્મલમ્।
[ગુર્વાદિભિઃ કર્તવ્યો જપવિધિઃ] 24-25
પ્રાઙ્મુખસ્ત્વાસને સ્થિત્વા મનસા નૃહરિં મુને

જપેદષ્ટાધિકં ભક્ત્યા સહસ્રં ધ્યાનસંયુતમ્।
વોઢારસ્તુ તદર્ધં ચ તદર્ધં ભાણ્ડવાહકાઃ

[નક્તં ભગવતો યજનસ્ય કર્તવ્યતા] 24-26
પ્રાપ્તે નક્તં જપાન્તે વા વિશેષાદચ્યુતં યજેત્।
જપહોમાવસાને ચ સમશ્નીયાત્તતો ગુરુઃ

તદ્બાન્ધવૈઃ સ્વશિષ્યૈસ્તુ (1)સંવૃતઃ શોકશાન્તયે।
[અસ્થિસઞ્ચયનમ્] 24-27
અસ્થિસઙ્ઘટનં કુર્યાત્તૃતીયેઽહ્નિ સમાગતે

(1. અત્ર-વૃતઃશોકં પ્રશાન્તયેત્ ઇતિ પાઠો યુક્તઃ પ્રતિભાતિ।)
ઇષ્ટા(ષ્ટ્વા?)પૂર્વીશ્વીરં(?)પૂર્વં પૂષ્પાર્ઘ્યબલિધૂપકૈઃ।
વિમલામ્ભસિ નિક્ષિપ્ય અગાધે વા નદીજલે

ભૂમાવથ કૃતે ખાતે હ્યધસ્તાદ્વિનિવેશયેત્।
ન દીક્ષિતાનાં વિપ્રેન્દ્ર ક્ષિપેદસ્થિ તતસ્તતઃ

ઇત્યેષ વૈષ્ણવાનાં ચ સદ્ભક્તાનાં મયોદિતઃ।
[શવસંસ્કારસ્ય સર્વૈરવશ્યકર્તવ્યતા] 24-28
દેહપાતિકસંસ્કારો હ્યપવર્ગફલપ્રદઃ

અનુષ્ઠેયસ્તતસ્તસ્માચ્છિષ્યાણાં ગુરુણા સદા।
સચ્છિષ્યૈર્વા ગુરૂણાં તુ સ્ત્રીણામથ મહામતે

દીક્ષિતાનાં મહાયાગે માત્રોપકરણં વિના।
સંસ્કારાશ્ચાખિલા મન્ત્રાઃ પિત્રાઽથ ગુરુણાઽથવા

આત્મજેનાથ પત્ન્યા વા કાર્યશ્ચાદીક્ષિતૈરપિ।
કૃપયાઽઘવિઘાતાર્થમસન્દિગ્ધતયા ધિયા

[યતિધર્રાશ્રયાણાં દાહે વિશેષઃ] 24-29
યતિધર્માશ્રયાણાં તુ કર્મસન્યાસિનાં ચ વૈ।
દાહમાત્રં તુ વિહિતં મન્ત્રપૂજાવિવર્જિતમ્

[પરોક્ષતો મૃતાનાં સંસ્કારવિધાનપ્રકારઃ] 24-30
પરોક્ષતો વિપન્નાનાં વિધાનમધુનોચ્યતે।
યેન યાતિ પદં વિષ્ણોઃ પદં યોઽન્યતરસ્થિતઃ

યદૈવ દીક્ષિતસ્તિષ્ઠેચ્છાસનેઽસ્મિન્મયોદિતે।
તદૈવાપ્તં મુનિશ્રેષ્ઠ તૈઃ પદં વિમલં મમ

કિં તુ યે દીક્ષિતાઃ પૂર્વં ન નિર્વ્યૂઢાસ્સદાઽર્ચને।
મ્રિયન્તે ચાકૃતાર્થાશ્ચ સમયજ્ઞાસ્તુ પુત્રકાઃ

તે સ્વકર્મવશં યાન્તિ કિઞ્ચિત્સ્થાનમશાશ્વતમ્।
ભૂયસ્તસ્માચ્ચિરેણૈવ કેનચિદ્વિગ્રહાત્મના

કાલે શુભે શુભે દેશે ઉત્પદ્યન્તેઽશુભેઽથવા।
પુણ્યં કુર્વન્તિ વા પાપં દેશે કાલે તયોર્વશાત્

શુભેન કર્મણા સ્વર્ગમશુભેનાપ્નુવન્ત્યધઃ।
એવમસ્થિતિમાપ્નોતિ ઉપસંહૃત્ય દીક્ષિતઃ

મૃતશ્ચાપિ પરોક્ષે તુ યદા વૈ ગુરુણા તદા।
કૃપાત્મના સમર્થેન કાર્યમુદ્ધરણં મહત્

શરીરધર્મસંસ્થેન યથા તદવધારય।
વિધિવન્મરણં જ્ઞાત્વા પુરા ભક્તસ્ય કસ્યચિત્

સ્વકાહ્નિકાવસાને તુ યજેદર્ચાદિષુ પ્રભુમ્।
વિશેષવિહિતેનૈવ કર્મણા હોમપશ્ચિમમ્

શ્વેતાં મૃદમથાલોડ્ય પઞ્ચગવ્યેન ચામ્ભસા।
દ્વાદશાઙ્ગુલમાત્રં તુ મૂર્તિં કૃત્વા તદાકૃતિમ્

આપાદાચ્ચૂલિકાન્તં ચ સર્વાઙ્ગાવયવાન્વિતામ્।
પલાશાશ્વત્થવલ્કોત્થદારુણા પલ્લવેન વા

તામગ્નેઃ કુણ્ડદેશસ્થાં કૃત્વા યન્ત્રકૃતાં પુરા।
પ્રણવેન તુ સાસ્ત્રેણ પ્રોક્ષયેત્સપ્તધાઽમ્બુના

અર્ઘ્યપાત્રોદ્ધૃતેનૈવ ત્રિધાઽથ દ્વાદશાત્મના।
ફડન્તેન દ્વિધા તાડ્યં ત્ર્યક્ષરેણાર્ઘ્યતણ્ડુલૈઃ

કુસુમૈરથ પત્રૈર્વા દર્ભકાણ્ડયુતેન તુ।
તતોઽવલોકનં કુર્યાન્મન્ત્રવિત્ જ્ઞાનચક્ષુષા

સાધિભૂતમથાધ્યાત્મસ્વરૂપં તત્ત્વસંગ્રહમ્।
તતઃ સૃષ્ટિક્રમેણૈવ વિનિવેશ્ય યથા પુરા

સ્થાનલક્ષ્યક્રમેણાપિ ધ્યાનમાર્ગેણ દેશિકઃ।
હોમં કૃત્વા યથાન્યાયં ત્રિદ્વ્યેકાહુતિભિસ્તુ વા

તત્ત્વાર્ણમભિધાયુક્તં મૂલસંપુટયોગતઃ।
આયાહિપદસંમિશ્રં જ્ઞાત્વા દેહિ(હ્ય?)ભિસન્ધયે

તત્ત્વં તત્ત્વં ક્રમેણૈવ પ્રાગુક્તવિધિના મુને।
તતો હૃત્પુણ્ડરીકસ્થં મન્ત્રં ધ્યાયેચ્ચ સર્વગમ્

તજ્જીવાનયને સમ્યક્ બન્ધકક્ષ્યસમન્વિતમ્।
કરુણાનન્દસંપૂર્ણં મહામાણિક્કદીધિતિમ્

વિજ્ઞાપ્ય મનસા તૂર્ણં ત્રિધા સ્મૃત્વા પુરાઽમલમ્।
મહાવિભૂતે ષાડ્ગુણ્યશરીર પરમેશ્વર

તદન્તે મૂલમન્ત્રસ્તુ સંસ્મરેન્મૂર્તિસંયુતમ્।
યત્ર કુત્રચિદાદાય પદઞ્ચાવસ્થિતં તતઃ

તદન્તેઽમૃતબીજં તુ વ્યોમેશે ભૂષિતં સ્મરેત્।
આનયેતિ દ્વિધા યોજ્યં તત્સંજ્ઞાં તદનુ દ્વિજ

નમસ્કારાન્વિતં મન્ત્રમિદં વૈ રોચયેદ્બહિઃ।
સ્મરેત્સંપૂરિતં તેન યદૂર્ધ્વે યચ્ચ વિદ્યતે

તિર્યક્ પૃષ્ઠે પુરસ્તાચ્ચ આબ્રહ્મભવનાન્તિમમ્।
સ્વતેજસા સમાકૃષ્ય જીવં દૂરસ્થિતં ત્વપિ

ક્ષિપ્રં દ્વિજ સ્વસામર્થ્યાત્પતઙ્ગં પાવકે યથા।
તતસ્તમાત્મસાત્કુર્યાન્મન્ત્રં જીવસમન્વિતમ્

મન્ત્રમાત્મનિ સંશોધ્ય જીવં પ્રતિકૃતૌ ન્યસેત્।
પ્રાગ્વત્સન્ધાનયોગેન પ્રતિષ્ઠોક્તેન નારદ

તતસ્તસ્ય વિધાનેન તત્ત્વદીક્ષાં સમાપયેત્।
પ્રાગુક્તેનાથ યોગેન યોજયેચ્છાશ્વતે પદે

પૂર્ણાહુતિપ્રદાનેન તતઃ પ્રતિકૃતિં દહેત્।
તસ્માચ્ચૈવાગ્નિકુણ્ડાત્તુ મન્ત્રે ચોત્થાપિતે સતિ

પશ્ચાત્સ્નાનાદિકં સર્વં પૂર્વોક્તં તુ સમાચરેત્।
સમસ્તદોષશાન્ત્યર્થં પ્રાયશ્ચિત્તં ચરેત્તતઃ

સ્વસ્થોઽન્યસ્મિન્દિને વિપ્ર સમર્થો વાઽથ તદ્દિને।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે જયાખ્યસંહિતાયાં સંસ્કારાખ્યાનં નામ ચતુર્વિંશઃ પટલઃ।
* * * * *