જયાખ્યસંહિતા · અધ્યાય 25

પટલઃ - 25
અથ પ્રાયશ્ચિત્તવિધિર્નામ પઞ્ચવિંશઃ પટલઃ। 25-1
નારદ :---
ભગવન્ શ્રોતુમિચ્છામિ પ્રાયશ્ચિત્તવિનિર્ણયમ્।
કૃતાકૃતાનાં સર્વેષાં શાન્તયે વૈષ્ણવસ્ય ચ

શ્રીભગવાન્ ---
માર્ગસ્થો મુનિશાર્દૂલ લુપ્તાચારો વ્રજત્યધઃ।
પાલનીયસ્ત્વતસ્તસ્માદાચારઃ સાધુસેવિતઃ

દૈવાદ્રોગાત્તથા મોહવશાદ્દોષ ઉપાગતઃ।
જપેન ક્ષાલનીયોઽસૌ દાનેન હવનેન ચ

તપસાઽપિ મુનિશ્રેષ્ઠ જ્ઞાત્વા કર્મબલાબલમ્।
[સન્ધ્યાલોપે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-2
આરમ્ભસન્ધ્યાલોપેષુ મૂલમઙ્ગસમન્વિતમ્

સત્યાદિપઞ્ચકોપેતં સરુજશ્ચ સકૃત્સકૃત્।
અરુજઃ સત્યબીજં તુ શતમષ્ટાધિકં જપેત્

જપાવસાનાત્તત્કુર્યાત્સન્ધ્યાકર્મ દ્વિજાખિલમ્।
[સન્ધ્યાત્રયલોપે પ્રાયશ્ચિત્તમ્]
લુપ્તે સન્ધ્યાત્રયે ચૈવ નીરુજસ્તુ જપેત્સદા

ષટ્‌શતાનિ તુ મૂલસ્ય મૂર્તિમન્ત્રાન્વિ(1)તસ્ય ચ।
સરુજશ્ચાઙ્ગષટ્કાઢ્યં મૂલમૂર્તિયુતં ત્રિધા

(1. ન્ત્રોજ્ઝિત સ્.)
જપેદ્વા નિત્યશાન્ત્યર્થમન્યેષાં દોષમાપ્નુયાત્।
[અનેકદિનેષુ સન્ધ્યાલોપે પ્રાયશ્ચિત્તમ્]
અનેકદિનશો ભ્રંશઃ સરુજસ્ય યદા ભવેત્

સ્નાત્વા નિવૃત્તરોગોઽસૌ પૂજયિત્વા જગત્પ્રભુમ્।
જપિત્વૈકસહસ્રં ચ ભૂયઃ પૂજાગ્નિતર્પણમ્

કુર્યાચ્ચૈવ જપાર્ધેન નીરુજસ્યાથ કીર્ત્યતે।
દ્વિસ્ત્રિસ્તથૈકરાત્રં વા યથાશક્ત્યાઽથ મન્ત્રરાટ્

જપ્યોઽયુતદ્વયં પશ્ચાત્પૂજા કાર્યા વિશેષતઃ।
તિલાનામાજ્યસિક્તાનાં સહસ્રૈકં તુ હોમયેત્

વૈષ્ણવાન્ભોજયેત્પશ્ચાચ્છક્ત્યા ત્રિદ્વ્યેકસઙ્ખ્યયા।
[પ્રમાદાદશુચિસંસ્પૃષ્ટાન્નભક્ષણે અન્યસ્ત્રીસેવને ચ પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-3
પ્રમાદાદ્યદિ વિપ્રેન્દ્ર અજ્ઞાત્વા ભક્ષિતં પુરા

સ્પૃષ્ટમન્નાદિકં ચૈવ મદિરાસેવકાદિભિઃ।
રેતોમૂત્રપુરીષૈર્વા શુકકાકાવલીઢિતમ્

વિડ્વરાહૈરથો ગૃધ્રગોમાયુકપિકુક્કુટૈઃ।
સંસ્પૃષ્ટમન્ત્યજેનાપિ શૂદ્રાદ્યુચ્છિષ્ટદૂષિતમ્

અભોજ્યાન્નં તુ વા ભુક્ત્વા સેવિત્વાઽન્યસ્ત્રિયં તુ વા।
સ્નાત્વા ભુક્ત્વા ત્વહોરાત્રં પઞ્ચગવ્યં સમાચરેત્

સહસ્રં પ્રતિસન્ધ્યં ચ સિહ્મમન્ત્રં જપેદ્બુધઃ।
દિનત્રયં નક્તભોજી ત્રિશ્નાયી ધ્યાનતત્પરઃ

ઇષ્ટ્વા દેવં ચતુર્થેઽહ્નિ સહસ્રં હોમયેત્તતઃ।
પૂર્વવદ્ભોજનં દત્વા નક્તાશી શુધ્યતે દ્વિજઃ

[તત્ર ક્ષત્રિયવૈશ્યશૂદ્રાણાં વિશેષાઃ] 25-4
નારાયણૈકચિત્તસ્ય નૃપસ્યૈવં વિનિર્દિશેત્।
દ્વિધા સ્નાનં તુ વૈશ્યસ્ય સકૃચ્છૂદ્રસ્ય કીર્તિતમ્

ક્રમતો દ્વિગુણો જાપઃ સર્વેષાં પરિકીર્તિતઃ।
[ઉક્તપ્રાયશ્ચિત્તાઙ્ગભૂતપઞ્ચગવ્યવ્રિધાનમ્] 25-5
ક્ષીરં દધિ ઘૃતં ચૈવ ગોમૂત્રં ગોશકૃત્કુશાન્

તોયં તામ્રમયે પાત્રે કૃત્વાઽથ પરિજપ્ય ચ।
એકૈકં શતજાપેન મૂલાદ્યસ્ત્રાવસાનિકૈઃ

સ્નાત્વા પીત્વા ત્રિરાત્રં તુ કૃત્વા યોન્તો (ન્પોઽ ?) પિ તં પિબેત્।
ધ્યાયેજ્જપેત્ નૃસિંહં તુ પૂજયેચ્ચાપિ નારદ

તસ્યાપિ નાશમાયાતિ મહાપાતકસઞ્ચયઃ।
સ્તેયં ગુરુસ્ત્રીસંભોગઃ સુરાપાનાદિકં ચ યત્

[કામતો બ્રાહ્મણવધે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-6
કામતો બ્રાહ્મણં હત્વા ગવાં મધ્યસ્થિતો જપેત્।
અતન્દ્રિતઃ સિંહમન્ત્રમનિશં વત્સરદ્વયમ્

અયાચિતાન્નલઘ્વાશી ત્રિસ્નાયી ન્યાસકૃત્સદા।
વત્સરદ્વિતયસ્યાન્તે તીર્થં વાઽઽયતનં વ્રજેત્

તતઃ કુર્યાદ્વ્રતં શક્ત્યા કૃચ્છ્રચાન્દ્રાયણાદિકમ્।
વ્રતાન્તે નવનાભેન દીક્ષયેત્પુનરેવ હિ

સર્વસ્વં ચ ગુરોર્દદ્યાદ્ભક્તાનાં ચ તદાજ્ઞયા।
[સુરાપાનપ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-7
સુરાં પીત્વા તુ તામન્તે જપેત્સત્યમહર્નિશમ્

ત્ર્યહં ત્વનશ્નન્નન્તે તુ કં પિબેત્ સિહ્મતાપિતમ્।
સ્થિત્વા ચાયતને વિષ્ણોઃ સહસ્રૈકં જપેદ્બુધઃ

[સ્વર્ણસ્તેયાદૌ પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-8
સ્તેયં ચ કામતઃ કૃત્વા હેમભૂમ્યાદિકં તુ વૈ।
જ્ઞાત્વાઽનુતાપસન્તપ્તો મન્ત્રેશં કાપિલં જપેત્

પઞ્ચાયુતપ્રમાણેન વિજનસ્થઃ સમાહિતઃ।
પયોમૂલફલાહારઃ શુધ્યત્યન્તેઽર્ચને હુતૌ

કામતઃ સન્ત્યજેદ્ભૂયો દ્રવ્યમેતત્સમાહૃતમ્।
દ્વિગુણં તદભાવાચ્ચ જપં પૂર્વોદિતાચ્ચરેત્

[ગુરુપત્નીગમને પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-9
સિહ્મં ગુરુસ્ત્રીગમને હ્યકામાજ્જનવર્જિતે।
ભૈક્ષાહારો જપેન્મૌની શુદ્ધયે ત્વયુતત્ર(દ્વ?)યમ્

પ્રખ્યાતૌ કામતો લક્ષસ્સકામશ્ચ રહસ્યપિ।
અયુતદ્વિતયં સાર્ધં જપ્ત્વા શુધ્યતિ નાન્યથા

એકાન્તે કામતો ગત્વા સાર્ધં ચૈવાયુતદ્વયમ્।
અકામતઃ પ્રકાશે તુ જપ્ત્વાઽયુતચતુષ્ટયમ્

અપ્રકાશે પ્રકાશે વા કામતોઽકામતોઽપિ વા।
જપાન્તે યાગહોમૌ ચ કૃત્વા શુધ્યતિ નાન્યથા

દીક્ષોપકરણાદીનામભાવાદ્દ્વિજસત્તમ।
ગુર્વઙ્ગનાપ્રસક્તશ્ચ લક્ષજાપાચ્ચ શુધ્યતિ

[રજસ્વલાસ્પૃષ્ટાન્નભક્ષણે પ્રાયસ્ચિત્તમ્] 25-10
અન્નં રજસ્વલાસ્પૃષ્ટં ભુક્તં ચેદ્યદિ કામતઃ।
જપ્ત્ત્વાઽસ્ત્રમન્ત્રં સાષ્ટં ચ શતં ચૈવાભિશુધ્યતિ

કામતસ્ત્રિગુણં ચૈવ જપં કુર્યાદતન્દ્રિતઃ।
[લિઙ્ગમૂર્તયે વિનિયુક્તાન્નસ્ય ભક્ષણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-11
યલ્લિઙ્ગમૂર્તૌ રુદ્રસ્ય દત્તમશ્નાતિ વૈષ્ણવઃ

તત્સ્પૃષ્ટં વા પ્રમાદેન સિહ્મપઞ્ચશતં જપેત્।
કામતો દ્વિગુણશ્ચૈવ સ્નાતો હોમાચ્ચ શુધ્યતિ

[વિષ્ણુનિવેદિતસ્યાન્નસ્યાયોગ્યે દેશે પાત્રે વા પ્રક્ષેપે પ્રાયશ્ચિત્તમ્]
વિષ્ણોર્નિવેદિતં પ્રાશ્યં નિક્ષિપેદ્યત્ર કુત્રચિત્।
અયોગ્યસ્યાથ વા દદ્યાત્સિંહસ્યાષ્ટશતં જપેત્

[આશૌચાન્નભક્ષણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-12
મૃતકે મુનિશાર્દૂલ ભુક્ત્વા ચૈવાથ સૂતકે।
કામતઃ સિંહમન્ત્રં તુ સહસ્રં પરિવર્તયેત્

અકામતસ્તદર્ધં વૈ જપેત્તન્નિયતઃ શુચિઃ।
[પતિતાદ્યન્નભક્ષણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-13
ભક્તં ચ પતિતાનાં તુ ગણિકાનાં ચ વૈ દ્વિજ

ગણાનનમથવા ભુક્તં પઞ્ચ ષટ્‌ સપ્ત વૈ શતમ્।
નૃસિહ્મકપિલક્રોડમન્ત્રાણાં ક્રમશો જપઃ

[સીમન્તાદિસંસ્કારાન્નભક્ષણે પ્રાયસ્ચિત્તમ્] 25-14
યઃ સીમન્તે પ્રભુઙ્‌ક્તે તુ સ ચ નક્તાગમે જપેત્।
દ્વે શતે અનિરુદ્ધાક્યબીજસ્ય ધ્યાનતત્પરઃ

નામધેયાખ્યસંસ્કારે પ્રદ્યુમ્નં દ્વિશતં જપેત્।
અન્નપ્રાશનસંસ્કારે જપેત્સંકર્ષણં શતમ્

શેષેષુ વાસુદેવાખ્યં બીજમાવર્તયેચ્છતમ્।
[સદ્યઃ શ્રાદ્ધાદ્યન્નભોજને પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-15
યઃ પઞ્ચત્વં પ્રયાતસ્ય ભુઙ્ક્તે સંવત્સરાવધિ

સદ્યઃશ્રાદ્ધાત્સમારભ્ય સ સિંહસ્યાયુતં જપેત્।
[સચ્છૂદ્રાન્નભક્ષણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-16
કામતોઽકામતો વાઽપિ સચ્છૂદ્રાન્નસ્ય ભક્ષણાત્

સહસ્રમર્ધં ક્રમશો હ્યસ્ત્રમન્ત્રં જપેદ્બુધઃ।
એતચ્ચતુર્ગુણં વિદ્યાદશચ્છૂદ્રાન્નભક્ષણાત્

વાન્તે મન્ત્રં તુ વારાહં ત્રિશતં પરિવર્તયેત્।
સ્નાત્વા તન્મન્ત્રિતં પીત્વા પઞ્ચગવ્યં તુ વા દ્વિજ

અવૈષ્ણવપ્રતિષ્ઠાયાં યજ્ઞે વાઽવૈષ્ણવે ત્વપિ।
ભુઙ્ક્તે હૃદયમન્ત્ર્રસ્ય જપેત્પઞ્ચશતં તુ વૈ

[આરામાદૌ ભોજનપ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-17
આરામવૃક્ષકૂપેષુ બાહ્યે વા સુગતાલયે।
પ્રપાતટાકયોર્મોક્ષે ગોદાને વૃષમોક્ષણે

વિવાહે વરણે વાઽથ ભુઙ્ક્તે ગત્વા પરે ગૃહે।
જપેત્સાષ્ટશતં મન્ત્રી સિહ્મમન્ત્રમતન્દ્રિતઃ

અવૈષ્ણવાગ્રતો ભુક્ત્વા પથિ સાષ્ટશતં જપેત્।
[નૈષ્ઠિકાદ્યન્નભક્ષણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-18
કામતો નૈષ્ઠિકાન્નં તુ વણિગન્નં તુ વા દ્વિજ

ભુક્ત્વા જપેન્મૂર્તિમન્ત્રં સહસ્રપરિસઙ્ખ્યયા।
અકામતસ્તદ્રધં તુ લિઙ્ગિનામેવમેવ હિ

[મધુમાંસયોર્દર્શને પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-19
નિષેદાન્મધુમાંસાભ્યાં પ્રમાદાદ્દર્શનં કૃતમ્।
સિહ્મસ્યાષ્ટશતં જાપાત્સ દોષ- શતધા વ્રજેત્

[નિયમાત્પ્રચ્યવે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-20
મૈથુનાહારપાનાદિનિયમસ્યાપ્યરક્ષણાત્।
અસ્ત્રમન્ત્રશતં સાર્ધં જપન્યાસે કૃતે સતિ

ભૈક્ષાન્નભક્ષલોભાચ્ચ એવમેવ પ્રકીર્તિતમ્।
અધશ્શયનસઙ્કલ્પલોપાદસ્ત્રં જપેચ્છતમ્

ગહભૂતપિશાચાદિવિચ્છેદે તુ કૃતે સતિ।
મૂલમન્ત્રં શતં સાષ્ટં જપેદ્‌હૃત્સંપુટીકૃતમ્

[જ્ઞાનપ્રાપ્ત્યાદેરન્યત્ર નૃત્તગીતાદિકરણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-21
જ્ઞાનપ્રાપ્તૌ પ્રતિષ્ઠાયાં પ્રક્રાન્તે વિષ્ણુજાગરે।
પ્રાપ્તે ચાયતને તીર્થે શાસ્ત્રે સન્માર્ગદર્શને

ગુરોર્વિપત્તિશ્રવણાત્સંપ્રાપ્તે દશમે પુનઃ।
એભિર્વિના નૃત્તગીતે કૃત્વા સત્યશતં જપેત્

ઉપરોધાદથ સ્નેહાત્કૃત્વા શાન્તિકપૌષ્ટિકે।
શતત્રયં ચ વારાહં જપ્ત્વા મન્ત્રેશમર્ચયેત્ । 60 ॥
[સૂતકાદૌ શાન્તિકાદિકર્મસુ પૂજાસ્વીકારે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-22
સૂતકે મૃતકે ચૈવ વર્તમાને તુ નારદ।
કામતઃપૂજિતો મન્ત્રી શાન્તિકાદૌ તુ કુત્રચિત્

જપે(1)ત્પઞ્ચશતં [ચાત્ર] સિહ્મમન્ત્રસ્ય ભક્તિતઃ।
શતત્રયમકામશ્ચ પ્રાયશ્ચિત્તવિધૌ જપેત્

(1. ત્પઞ્ચશતીર્વાત્રિઃ અ ત્પઞ્ચદશીર્વાત્રિઃ ચ્લ્.)
[ઉચ્ચાટનાદિકરણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-23
ઉચ્ચાટનાદીન્કૃત્વા વૈ ઇચ્છયાઽસ્ત્રં દ્વિજોત્તમ।
અયુતાર્ધં પુરાવર્ત્યં તદર્ધં ચાપ્યકામતઃ

ન મારણં તુ મન્ત્રેણ કુર્યાન્મન્ત્રી કદાચન।
[ચૈત્યાદિષુ દેવપ્રતિષ્ઠાકરણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-24
દેવપ્રતિષ્ઠાં દીક્ષાં ચ કૃત્વા ચૈત્યાદિષુ ત્રિષુ

સઙ્કર્ષણાદિકાંસ્ત્રીન્વૈ ક્રમશઃ પરિવર્તયેત્।
એકદ્વિત્રિશતૈઃ સાષ્ટૈઃ કુર્યાદ્ધવનપૂજને

[પટ્ટાદિપ્રતિગ્રહે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-25
પટ્ટઃ કાર્પાસકૌર્ણશ્ચ ક્ષૌમમાર્જં તુ વેષ્ટનમ્।
ચર્મ પ્રતિગ્રહેણૈવ ગૃહીત્વા યત્ર કુત્રચિત્

હૃદાદ્યસ્ત્રાવસાનં ષટ્‌ જપેદ્વૈ ષટ્‌શતાદિતઃ।
ક્રમશસ્ત્વેકહાન્યા તુ એકૈકસ્મિંસ્તુ નારદ

કામતોઽકામતશ્ચૈવ અર્ધમર્ધં પુરોદિતાત્।
[ક્ષીરાદિપ્રતિગ્રહે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-26
ક્ષીરં દધિ ઘૃતં ચૈવ તદુત્થમપિ યદ્દ્વિજ

લવણં મધુ તૈલં ચ સર્વમિક્ષુસમુદ્ભવમ્।
ગૃહીત્વાઽસ્ત્રસમાયુક્તં વરાહં ત્રિશતં જપેત્

[રત્નાદિપરિગ્રહે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-27
રત્નાનિ રજતં હેમ વિદ્રુમં મૌક્તિકં તથા।
ગૃહીત્વા કાપિલં મન્ત્રં જપેત્કામાચ્છતત્રયમ્

અકામાચ્ચ તમેકં તુ જપેદ્ધ્યાનપરાયણઃ।
તામ્રાદિલોહમાદાય નૃપશૈલાદિધાતુકાન્

કામતોઽકામતો જપ્યો નૃસિહ્મો દ્વે શતે શતમ્।
[ગવાદિપ્રતિગ્રહે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-28
(1)ગામશ્વં વૃષભં હસ્તિં સ્ત્રિયોઽવાશ્વતરં તુ વા

(1. ગવાશ્વં ય્. ચ્લ્.)
ગૃહીત્વા નૃહરિર્જપ્યઃ કામતોઽષ્ટશતં મુને।
શતત્રયમકામેન સોપવાસસ્ત્વસૌ જપેત્

[શાલ્યાદિપ્રતિગ્રહે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-29
સસ્યાનિ શાલયઃ સર્વે ગૃહીતાશ્ચ પ્રતિગ્રહાઃ।
શતત્રયં દ્વયં ચૈવ કામાકામે હ્યુદઙ્‌મુખઃ

[ભૂદાનપ્રતિગ્રહે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-30
કેવલાલ્પાવનિં ચૈવ ગૃહીત્વા નૃહરિં જપેત્।
સહસ્રસંખ્યયા ચૈવ સંપન્નાં ફલશાલિભિઃ

કુર્યાદ્દ્વિગુણમેતં વૈ કામતોઽકામતો જપમ્।
મઠપ્રતિગ્રહેઽપ્યેવમર્ધં વેશ્મપ્રતિગ્રહે

[પાપસંકરે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-31
પાપાનામપ્યનેકાનાં સઙ્કરે સતિ નારદ।
મૂલમન્ત્રં જપેત્સાઙ્ગં શતમષ્ટાધિકં તુ વૈ

તતઃ સત્યાદિકાઃ પઞ્ચ પરાવૃત્યા શતં શતમ્।
જપેત્સપ્તાક્ષરં મન્ત્રં શતમષ્ટાધિકં દ્વિજ

અન્નસઙ્કરદોષાચ્ચ શુદ્ધિમાયાતિ તત્ક્ષણાત્।
એવમેવ જપં કુર્યાદુત્પન્ને ભાણ્ડસંકરે

યોનિસઙ્કરશુધ્યર્થં જપેત્સત્યં શતત્રયમ્।
[કાષ્ઠાદિહરણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-32
કાષ્ઠોપલતૃણાદીનાં હરણે સતિ નારદ

કામતોઽકામતશ્ચૈવ શિખામન્ત્રં જપેચ્છતમ્।
[શાસ્ત્રાદિહરણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-33
પરતશ્છદ્મના જ્ઞાનં હૃતં શાસ્ત્રં તુ વા મુને

મૂર્તિમન્ત્રાયુતં મૂલં જપેદયુતસંખ્યયા।
[ગુરુદારાદિનિન્દને પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-34
ગુરોઃ સ્ત્રિયં સુતાં વાઽપિ નિન્દન્વૈ યસ્તુ મોહિતઃ

શતં શતં ચ દેવાનાં જપ્યમસ્ત્રં યથાક્રમમ્।
[પ્રાણિઘાતે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-35
સતેજઃપ્રાણિઘાતે તુ નિરસ્થિનિ હતે સતિ

કામતોઽકામતો દ્વિર્વા સત્યમન્ત્રં સકૃત્સ્મરેત્।
આખુઘાતે ચ દશધા માર્જારે શતધા તુ વૈ

શ્વશૃગાલવધે ચૈવ દ્વિગુણં કપિકુક્કુટે।
સર્પાદ્યણ્ડજઘાતે તુ હંસાદિશકુનિષ્વપિ

સિંહાદિમગઘાતે ચ અજાદિપશુઘાતને।
શતાચ્ચતુશ્શતાન્તં તુ નૃસિહ્મં વૈ જપેત્ક્રમાત્

[શ્વશૃગાલાદિદંશે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-36
શ્વશઋગાલાદિસર્વેષાં યદિ દંશઃ પ્રમાદતઃ।
સ્નાત્વા શીતાપ્સુમધ્યસ્થો ગારુડં દ્વિશતં જપેત્

[અસત્પ્રતિગ્રહે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-37
કામતોઽકામતો વાપિ અસક્ત(ત?)શ્ચ પ્રતિગ્રહમ્।
ગૃહીતં મુનિશાર્દૂલ સિહ્મજાપી વિશુધ્યતિ

શતત્રયાચ્ચાચિરેણ સ્નાનદ્યાનેન નારદ।
[શ્વપાકાદિસ્પર્શે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-38
શ્વપાકમ્લેચ્છચણ્ડાલકરઙ્કનૃકપાલિભિઃ

સ્પર્શને સોમકૃદ્યૂપશ્મશાનદ્રુમપુલ્કસૈઃ।
કૃત્વા સ્નાનં સચેલં તુ સિહ્મમન્ત્રં શતં જપેત્

[વૈષ્ણવાદિનિન્દાદૌ પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-39
નિન્દનાદ્વૈષ્ણવાનાં ચ દીક્ષિતાનાં વિશેષતઃ।
ગુર્વાજ્ઞાલઙ્ઘનાચ્ચૈવ ગુરુદ્રવ્ય ઉપેક્ષણાત્

સત્યં બીજં જપેત્સાષ્ટશતં વૈ મુનિસત્તમ।
[અપશકુને પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-40
વામાઙ્ગસ્પન્દને ચૈવ તથા દુઃસ્વપ્નદર્શને

વાસુદેવં જપેન્મન્ત્રં પઞ્ચવિંશતિસંખ્યયા।
[અરિષ્ટચિન્તનાદૌ પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-41
અરિષ્ટચિન્તનાચ્ચૈવ ભાષણાદનૃતસ્ય ચ

કર્મણા વાઙ્ભનોભ્યાં તુ સત્યં ચાષ્ટશતં જપેત્।
[રેતઃસ્પન્દને પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-42
અકામતઃ પ્રસુપ્તસ્ય શુક્રાદેઃ સ્પન્દને સતિ

સ્નાત્વા પુરા સચેલં તુ અસ્ત્રમન્ત્રશતં જપેત્।
[ગર્ભપાતે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-43
કામતો ગર્ભપાતાચ્ચ નૃસિહ્મસ્યાયુતં જપેત્

[ધેનુવધે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-44
ધેનું પ્રમાદતો હત્વા અયુતં ત્રિયુતં જપેત્।
ત્રિઃ સ્નાયાદ્દ્વિગુણં કામાત્તજ્જપે મુનિસત્તમ

યાગં કૃત્વા તથા હોમં દદ્યાદ્ધેનુદ્વયં ગુરોઃ।
[વૃક્ષચ્છેદે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-45
નિશ્શેષપાદપચ્છેદે પઞ્ચ સત્યાદયઃ ક્રમાત્

જપ્યાઃ શતં શતં ચૈવ ત્વલ્પતશ્છેદને દ્વિજ।
દ્વે શતે ચાસ્ત્રમન્ત્રસ્ય પરાવર્તેત્પ્રયત્નતઃ

વામે વા દક્ષિણે વાઽપિ વિચ્છિન્ને સતિ મણ્ડલે।
ભુક્ત્વા (1)પદેસ્તુ શૂદ્રસ્ય કામતોઽકામતો દ્વિજ (?)

(1. પદૈ ચ્લ્.)
શતત્રયં સિંહમન્ત્રં પરાવર્ત્ત્યં દ્વયં તથા।
[ગુરોઃ ખેદાવહવાદાદ્યાચરણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-46
કર્મણા મનસા વાચા યો ગુરું પરિખેદયેત્

સમાચરેચ્ચ વાદં વા નિર્વેદજનકં તથા।
કૃત્વા પુરા ત્રિરાત્રં તુ વાસુદેવં જપેદ્‌હૃદિ

પ્રત્યહં મુનિશાર્દૂલ ત્રૈકાલ્યાત્તુ શતત્રયમ્।
[દેવાલયાદૌ મૂત્રોત્સર્ગાદિકરણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-47
દેવાલયે તુ યઃ કુર્યાત્પુરીષં મૂત્રમેવ વા

દેવતાયતનારામે વૈષ્ણવે તુ વિશેષતઃ।
[વૈષ્ણવારામતઃ ક્રીડાર્થં ફલપુષ્પાદિહરણે પ્રાયશ્ચિત્તમ] 25-48
ક્રીડાર્થં તુ તદારામાત્પત્રપુષ્પફલાહૃતિમ્

યઃ કુર્યાત્સ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સિંહસ્યાષ્ટશતં જપેત્।
[નગ્નીભૂય સ્નાનાચરણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-49
વીક્ષમાણો (1)દિવિ દિશોઽક્રમે સ્નાયાદ્દિગમ્બરઃ

(1. વા વિદિશો મૂત્રે અ. ચ્લ્.)
હૃન્મન્ત્રં તુ શતં સાષ્ટં જપેત્સ મુનિસત્તમ।
[વૃદ્ધ-ગુર્વપચારે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-50
વૃદ્ધાનાં ચ ગુરૂણાં ચ સન્નિધૌ વા તદાઽઽસને

ઉપવિષ્ટઃ શતં સાષ્ટં પ્રદ્યુમ્નં ચ જપેદ્‌હૃદિ।
ગુરૂણામપહાસે તુ કૃતે વાઽશ્લીલભાષણે

[દુષ્ટેન મનસા ગુરુભાર્યા-સુતયોર્દર્શને પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-51
દુષ્ટેન મનસા દૃષ્ટ્વા ગુરોર્ભાર્યાં સુતામથ।
સિંહમન્ત્રં જપેન્મન્ત્રી સ્નાતઃ પઞ્ચ શતાનિ વૈ

[સ્ત્રીશૂદ્રાદિવધે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-52
સ્ત્રીશૂદ્રબાલકાન્હત્વા કામતોઽકામતોઽપિ વા।
દ્વેઽયુતે હ્યયુતં સાષ્ટં જપ્ત્વા યાગેન શુધ્યતિ

સચ્છૂદ્રઘાતનાચ્ચૈવ પૂર્વોક્તદ્વિગુણં ક્રમાત્।
[આલયે ચણ્ડાલપ્રવેશે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-53
ચણ્ડાલપૂર્વકઃ કશ્ચિત્પ્રવિષ્ટો યદિ મન્દિરમ્

સન્ત્યજેન્મૃણ્મયાન્સર્વાન્ ભાણ્ડાનપ્યસ્ત્રવારિણા।
પ્રોક્ષણીયકૃતસ્નાનસ્તત્રસ્થઃ કપિલં જપેત્

શતાનિ દ્વાદશ મુને તત્ર સર્વં ચ શુધ્યતિ।
[રજકાદીનાં ગૃહે પ્રવેશે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-54
રજકર્શચર્મકારશ્ચ કામતોઽકામતો ગૃહે

સંવિશેદસ્ત્રતોયેન પ્રોક્ષયેચ્ચ શતં જપેત્।
[નિયતાનુષ્ઠાનસ્ય વિષ્ણુમયસ્ય સિદ્ધસ્ય સદ્યઃશુદ્ધ્યાદિવિશેષકથનમ્] 25-55
સૂતકે મૃતકે ચૈવ નિત્યં વિષ્ણુમયસ્ય ચ

સાનુષ્ઠાનસ્ય વિપ્રેન્દ્ર સદ્યઃ શુદ્ધિઃ પ્રજાયતે।
તત્રાપિ વાસુદેવાખ્યમન્ત્રં પઞ્ચશતં જપેત્

સ્પર્શનં ભોજનં દાનં દશાહં તસ્ય વર્જયેત્।
તત્સંપર્કાદ્ભવેદ્દોષઃ સિદ્ધસ્યાપિ માહમુને

[બ્રાહ્મણાદીનાં સૂતકમૃતકયોર્જપાદ્યનુષ્ઠાનાનર્હતા] 25-56
નાધિકારો(રી?) હ્યનુષ્ઠાને સદશાહં ભવેદ્દ્વિજ(:?)।
દ્વાદશાહં નૃપશ્ચૈવ વૈશ્યઃ પઞ્ચદશાન્તિકમ્

નિવર્તન્તે જપધ્યાનાત્ શૂદ્રો માસં પ્રયત્નતઃ।
[ઉચ્છિષ્ટસઙ્કરે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-57
સ્વજાતિદીક્ષિ(1)તસ્યાપિ ઉચ્છિષ્ટોચ્છિષ્ટસઙ્કરાત્

(1. ક્ષત્રિયસ્યાપિ અ. ચ્લ્)
સ્નાત્વા જપેન્મૂલમન્ત્રં શતમષ્ટાધિકં દ્વિજ।
(2)વિજાતેશ્ચોપવાસસ્તુ વિહિતસ્ત્વીદૃશો જપઃ

(2. દ્વિજાતે અ)
[અદીક્ષિતાવલોકને પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-58
યદિ ચાદીક્ષિતઃ પશ્યેત્પૂજ્યમાનં પ્રભું દ્વિજ।
અક્ષસૂત્રં તુ વા મુદ્રાં જપેદથ (અસ્ત્ર?) શતં જપેત્

[ગુરુ-દેવનામ્ના શપથાચરણે પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-59
આપત્તાવથ જાતાયં શપથં ગુરુસંજ્ઞિતમ્।
ન કુર્યાદ્ભગવત્સંજ્ઞં પ્રમાદાચ્ચ કૃતં યદિ

તદર્થં નિર્વહેદ્યન્તાદન્તે પૂજાજપાહુતીઃ।
અનિર્વાહાચ્ચ કાર્યસ્ય યદર્થં શપથં કૃતમ્

પ્રાયશ્ચિત્તં જપેદ્વિપ્ર સહસ્રં ત્ર્યક્ષરસ્ય તુ।
હોમં કુર્યાત્તદર્ધેન સોપવાસશ્ચ પૂજનમ્

યો મોહાચ્ચાપિ વા પૃષ્ટો ગુરુણા શપથં ભજેત્।
દદાતિ વાન્યો દુષ્ટાત્મા વ્રજેતાં નરકં તુ તૌ

[સઙ્કરપ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-60
સઙ્કરેષુ ચ સર્વેષુ ચેતસશ્શુદ્ધિકારણમ્।
સિંહમન્ત્રં જપેન્મન્ત્રી યાવચ્ચિત્તં પ્રસીદતિ

[સ્તેયાદૌ પ્રાયશ્ચિત્તમ્] 25-61
સ્તેયેષ્વેવં મૂલમન્ત્રમુપઘાતેષુ નારદ।
સિંહમન્ત્રમશેષાસુ શુદ્ધિષ્વસ્ત્રં તથૈવ ચ

શપથેષુ ચ હૃદ્બીજં ભોજ્યાભોજ્યેષુ ચાસ્ત્રકમ્।
સર્વદ્રોહેષુ વારાંહ સર્વશાન્તિષુ નારદ

દેવીમન્ત્રચતુષ્કં તુ ચિત્તશુધ્યર્થકારણમ્।
યેન યેન કૃતે ચેહ વિપરીતેન કર્મણા

માલિન્યમાત્મનો વિપ્ર જાયતે તત્પ્રશાન્તયે।
જપેદ્ધ્યાયેચ્ચ જુહુયાન્મૂલં ભાવઃ પ્રસીદતિ

યાવલ્લોકાપવાદસ્તુ તચ્છુદ્ધૌ વિનિવર્તતે।
કિલ્બિષેણઆપવાદેન મોહતામેતિ નારદ

સામર્થ્યાન્મન્ત્રજાપસ્ય શતધા કિલ્બિષં વ્રજેત્।
વિનિવૃત્તોઽશુભાજ્જન્તુર્ધ્યાનેન તપસા તુ વા

તીર્થેન મન્ત્રજાપાચ્ચ પૂજયા હવનેન ચ।
મેઘરિક્તો યથા ભાનુસ્તદ્વલ્લોકે પ્રકાશતે

તસ્માદઘનિવૃત્ત્યર્થં પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્।
સર્વથાઽકીર્તિશાન્ત્યર્થં લોકે ધર્મવ્યવસ્થિતેઃ

નારદ :---
[મન્ત્રોપઘાતે પ્રાયશ્ચિત્તપ્રશ્નઃ]
મન્ત્રોપઘાતે ચોત્પન્ને હ્યર્ચાદૌ ગૃહમેધિનામ્।
નૃપારિતોયલોકાનાં સકાશાત્તસ્કરસ્ય ચ

કિં કાર્યં વદ દેવેશ ભક્તૈર્ભવભયાકુલૈઃ।
યસ્માત્ત્વયોક્તમન્યત્ર મન્ત્રઃ શાસ્ત્રાક્ષસૂચિતઃ

પ્રતિમાકિંકણીસંસ્થો યાગોપકરણે પરે(?)।
અપૂજિતશ્ચ વિધિના કલ્પોક્તેન દિને દિને

સંક્રુદ્ધઃ શાપયન્ત્યા તુ (ત્યાશુ?)શશ્વત્સિદ્ધિં ન ગચ્છતિ।
રોગશોકાવઘાતાંશ્ચોદ્વેગાં[શ્ચ]જનયેદ્બહૂન

શ્રીભગવાન્ ---
અર્ચાદ્યાધારકા મન્ત્રા ન્યસ્તાસ્તે સન્નિધિં સદા।
સાનુષ્ઠાનસ્ય કુર્વન્તિ વિશેષાદ્ભાવિતાત્મનઃ

આધારસ્થાસ્તુ યે મન્ત્રાઃ પુરાઽઽચાર્યૈર્નિબોધિતાઃ।
ઉપપ્લવે સમુત્પન્ને વિસર્જનવિધિ સદા (વિના ?)

સામર્થ્યાત્સ્વપ્રભાવાચ્ચ આશ્રયન્તિ સ્વકારણમ્।
તદાધારોપઘાતાચ્ચ ભ્રંશત્યાયુર્જનસ્ય હિ

[મન્ત્રાધારભૂતાર્ચોપઘાતજનિતદોષશાન્ત્યર્થપ્રાયશ્ચિત્તવિધાનમ્] 25-62
સુમહદ્દોષશાન્ત્યર્થમાચર્તવ્યમિદં મુને।
યદિ સન્નિહિતસ્યૈતદક્લિષ્ટસ્ય ભવેત્તદા

પ્રયત્નેન દિનાત્તસ્માદ્યમાચરણમારભેત્।
જ્ઞાતં વાઽથ દિને યસ્મિંસ્તદાદૌ સંપ્રવર્તતે

અથ સામર્થ્યવિરહાત્ સ્વતન્ત્રત્વં ચ વા વિના।
પ્રત્યહં તુ યથાશક્તિ સ્વમન્ત્રં ભક્તિતો જપેત્

પ્રાપ્તઃ પ્રતિપદં યાવત્તદ્દિનાદૌ સમાચરેત્।
દરૈકાહમભુઞ્જાનો હ્યશ્નન્વા ક્ષીરસર્પિષી

ઈષદ્વા ફલમૂલાનિ ભૂશાયી ન્યસ્તવિગ્રહઃ।
ધ્યાનં તુ મણ્ડલં પૂજાં જપહોમમતન્દ્રિતઃ

એકાદશાહેઽતિક્રાન્તે દશ દ્વૌ ભગવન્મયાન્।
આચાર્યાન્પૂજયેદ્ભક્ત્યા દાનં દ્વાદશકં તતઃ

પ્રદદ્યાચ્છક્તિપૂર્વં ચ સર્વમૂલં પૃથક્ પૃથક્।
ગવાન્નહેમરત્નાનિ ગ્રામાણિ રજતં તિલાન્

ધાન્યં ગજાશ્વવાસાંસિ મધુરાદીન્રસાનપિ।
અભાવાચ્ચ ગજાશ્વાભ્યાં કાર્યૌ સૌવર્ણરાજતૌ

સમર્થાનાં સવિત્તાનાં ભક્તાનાં કથિતં ત્વિદમ્।
અલ્પાર્થાનામશક્તાનામતૃપ્તં નક્તભોજનમ્

દધિક્ષીરઘૃતાક્તં ચ યુક્તં ગોવૈષ્ણવાદિકમ્(?)।
હિરણ્યતિલદાનં ચ તેષ્વપિ દ્વાદશે દિને

દત્વા તત્સન્નિધૌ ભૂયો માત્રાગ્રહણમાચરેત્।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન લબ્ધાનુજ્ઞસ્તતસ્તદા

બ્રહ્મચારીવનસ્થાનાં યતીનાં કેવલાત્તુ વૈ।
સ્નાનાદ્ધ્યાનાત્તથા શૌચાજ્જપસ્યાપ્યયુતત્રયાત્

શુદ્ધિઃ સ્યાદન્યથા યાતિ પાતિત્યં પાતકાત્સ તુ।
ન પાતકં વિના યસ્માન્માત્રાહિનિઃ પ્રજાયતે

પૂર્વજન્માર્જિતસ્યૈવ પાપસ્યોત્પદ્યતે ક્ષયઃ।
યત્પ્રભાવાન્મનસ્તાપો ભક્તાનાં જાયતે મહાન્

સમકાલમૃતસ્યા(1)ન્તે વિધિકા ક્ષેત્રજન્મનઃ (?)।
પૂજનીયાસ્તથાઽચાર્યા વૈશ્યેન ત્રયિ(ત્ર્યધિ?)કૌ(2) તુ સઃ

(1. સ્યાન્ને વિધિઃ કક્ષત્ર ચ્ લ્. સ્યાન્તે વિધિઃ કા ક્ષત્ર અ.)
(2. કો નુ સઃ અ.)
ચતુર્હરન્તિકાન્તેન દ્વિગુણં દ્વિગુણં જપેત્।
યસ્ય વૈ પ્રકટા લોકે ક્યાતિર્યાત્વાર્યસંસદિ

તસ્યૈતત્કથિતં ચૈવ અકીર્ત્યશુભશાન્તયે।
યસ્માલ્લોકાપવાદો વૈ સંયતાનાં વિગર્હિતઃ

સમ્યક્સિદ્ધસ્ય કિં લોકૈઃ કારણં મુનિસત્તમ।
ન લોકે પ્રથિતો યસ્ય માત્રાભ્રંશો મનાગપિ

જપ્તવ્યં તેન રહસિ સ્વમન્ત્રસ્યાયુતત્રયમ્।
બ્રહ્મચાર્યુદિતેનૈવ વિધિના પુનરેવ તુ

માત્રાસઙ્ઘટ્ટનં કુર્યાદ્યેન શાન્તિમવાપ્નુયાત્।
પ્રણષ્ટાયાં તુ માત્રાયાં યદિ લાભો ભવેત્પુનઃ

પ્રાયશ્ચિત્તાદિયત્નાર્થં...વાસમાચરેત્।
સર્વનાશાત્તુ યદ્યેકો મન્ત્રાંશઃ પ્રાપ્યતે પુનઃ

સંસ્કૃત્ય પ્રાપ્ય ભુક્ત્વા ચ જપ્ત્વા મન્ત્રં તદાહરેત્।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે જયાખ્યસંહિતાયાં પ્રાયશ્ચિત્તવિધિર્નામ પઞ્ચવિંશઃ પટલઃ।
* * * * *