Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jayakhya Samhita · Chapter 24

24.1

paṭalaḥ - 24
atha saṃskārākhyānaṃ nāma caturviṃśaḥ paṭalaḥ/ 24-1
nārada :---
kāmyaṃ (kavyaṃ ?) pretaṃ pitṛśrāddhaṃ tvatprasādānmayā śrutam/
idānīṃ śrotumicchāmi gatāsūnāṃ ca saṃskṛtim

24.2

tvacchāsanaprapannānāṃ kathayasva samāsataḥ/
udīritaṃ tvayā pūrvaṃ noditaṃ ca parisphuṭam

24.3

bhagavān ---
vipannaṃ dīkṣitaṃ jñātvā prārthanīyo mahāguruḥ/
snehena kṛpayā vā'tha saha śiṣyaiḥ kṛtātmabhiḥ

24.4

yāyātkṛtāhnikaḥ śaśvadabhuktānno viśeṣataḥ/
[śavasaṃskāravidhānam]
prāguktayā purā dṛṣṭyā avalokya ca taṃ dvija

24.5

[śavasya snapanālaṅkaraṇe] 24-2
datvā''jñāṃ tu samutthāpya snāpayettu mṛtaṃ purā/
astramantrābhijaptena gomayena mṛdambhasā

24.6

sugandhāmalakaiḥ snāpya sarvauṣadhyudakena ca/
candanena samālipya sabāhlīkena nārada

24.7

sakaṣāye site vā'tha vāsasī hyadharottare/
paridhāpyopavītaṃ ca sottarīyaṃ tathā navam

24.8

pavitrakadvayaṃ tatra yojyāṅgulyoḥ kuśaiḥ kṛtam/
puṣpasragbhūṣitaṃ kṛtvā sthāpya yantre paṭāvṛte

24.9

[śavasya saṃskārasthānanayanam] 24-3
gṛhītvā'tha svajātīyairdīkṣitairvā'pyadīkṣitaiḥ/
tannayetsaṃskṛtisthānamasthyaṅgārādivarjitam

24.10

[saṃskṛtisthānasamīkaraṇam] 24-4
upalipya purā tadvai samīkṛtya yathāvidhi/
[bhaikṣapātrādidravyāṇāṃ tadīyānāṃ tacchavena saha nayanam] 24-5
bhaikṣapātraṃ tathā daṇḍaṃ sruk‌sruvau cākṣasūtrakam

24.11

pāduke āsanaṃ caiva yogapaṭṭaṃ tathaiva ca/
dāravaṃ bhadrapīṭhaṃ ca sārghyapātraṃ kamaṇḍalum

24.12

māṃtropakaraṇaṃ sarvaṃ padīyaṃ munisattama/
[tatra varjyadravyāṇi] 24-6
hiraṇyavastraśāstraiśca ghaṇṭayā ca vivarjitam

24.13

tacchrāddhakāle dātavyaṃ tatprītyarthaṃ hi kasyacit/
[pretasaṃskāropakaraṇadravyāṇāmagrato nayanam] 24-7
nayettasyāgrataḥ puṣpamarghyāmbukusumādikam

24.14

upayojyaṃ ca yattatra arcane homakarmaṇi/
aśvatthatarusaṃbhūtā aṣṭau tīkṣṇā hi śaṅkavaḥ

24.15

ayatnalabdhā viprendra anyasmādyatinaḥ svayam/
chindyādaśvatthavṛkṣaṃ tu pālāśādyamabhāvataḥ

24.16

pītaṃ vā susitaṃ sūtraṃ kṣaumaṃ kārpāsajaṃ tu vā/
samastadhānyāni tilāḥ kṛṣṇāssiddhārthakairyutāḥ

24.17

prabhūtamindhanaṃ śuṣkaṃ pālāśādyaṃ ca pāvanam/
tatra caiśānadigbhāgamāsādyopaviśedguruḥ

24.18

[guruṇā''pyayakrameṇa svāṅganyāsasya kartavyatā] 24-8
samalaṅkṛtya cātmānamāpādācca śirontimam/
mantreṇāpyayayuktyā vai ṣaḍaṅgavidhinā purā

24.19

[mṛtena yo'nuṣṭhito mantrastena prathamaṃ pūjanasya kartavyatā] 24-9
tadanuṣṭhānasaṃjñena prārambhe pūjayeddvija/
pariśiṣṭasya vā'nyasya ācāryasyāpi kasyacit

24.20

śāsanasthasya bhaktasya mantre cāvidite sati/
[tadaparijñāne nārasihmamantreṇa pūjanavidhiḥ] 24-10
praṇavādyantaruddhena sāmānyena mahātmanā

24.21

nārasihmeṇa cogreṇa tasyoṅkāraḥ purā bhavet/
namo bhagavate kṛtvā nārasihmāya vai tata

24.22

dvādaśākṣaramantro'yaṃ sarvaiḥ sarvatra śasyate/
tannāmapūrvavarṇaṃ tu dīrghaiḥ ṣaḍbhirvibheditam

24.23

teṣāmādyāvasāne tu praṇavañcāpi yojayet/
prakalpya cāṅgaṣaṭkaṃ tu sāmānaysya ca saṃjñayā

24.24

[kumbhasthāpanatatpūjanavidhiḥ] 24-11
antaḥsthaṃ pūjayitvā''dau bahistadanu pūjayet/
praṇavena purā pīṭhaṃ sādhāraṃ parikalpayet

24.25

tatrārcite nyasetpṛṣṭhe kalaśaṃ vāripūritam/
samāyaṃ (sāmayaṃ ?) vinyasenmantraṃ vilomoccārayogataḥ

24.26

astrādyamaṅgaṣaṭ‌kaṃ tadvaiparītyena vinyaset/
hṛdyastraṃ hṛdayaṃ cāstre yathā bhavati nārada

24.27

kṛtvaivaṃ kalaśe nyāsaṃ taṃ yajedvidhinā tataḥ/
tatrāstrakalaśaṃ kuryādāsanaṃ tatra kalpayet

24.28

phaṭkāreṇa tu cakrākhyaṃ kevalaṃ raktarūpadhṛk/
nābhinemivihīnaṃ tu tadūrdhve kalaśaṃ nyaset

24.29

puṣpārghyadhūpairliptvā ca astramantraṃ tadantare/
visargaphaṭ‌padādyaṃ tu vaiparītyena coccaret

24.30

balidānāvasānaṃ tatpūjayitvā tato dvija/
[atha maṇḍale (sthaṃḍile) pūjanavidhānam] 24-12
tadagre bhadrapīṭhaṃ tu yojayettadabhāvataḥ

24.31

bhūmāvupari vinyasya ādhāraṃ praṇavena tu/
aiśvaryādyaṃ tadūrdhve tu dharmāntaṃ cātha vinayset

24.32

hṛnmantreṇa tadūrdhve tu śeṣaṃ sapraṇavena tu/
kalpayenmuniśārdūla ratnapuñjanibhaṃ mahata

24.33

hṛdayāccaiva tatpṛṣṭhe mantramāvāhya vinyaset/
kevalaṃ layadehaṃ tu pūrvoccārakrameṇa tu

24.34

[kuṇḍe havanavidhānam] 24-13
pūjayitvā yathānyāyaṃ tadagre'tha prakalpayet/
pramāṇarahitaṃ kuṇḍamekaṃ mekhalayā'nvitam

24.35

tatsaṃskṛtyaṃ purā tatra gaganādavatārya ca/
sūryakāntena maṇinā vaiṣṇavaṃ jātavedasam

24.36

laukikaṃ tadabhāvācca ānāyya tu tathā smaret/
tatra darbhāstaraṃ dadyātridhā dikṣvantarā graham(?)

24.37

saṃskṛtya pāvakaṃ prāgvannamo'ntaṃ juhuyāttataḥ/
[homaḥ]
mūlamantraṃ śataṃ sāṣṭaṃ tilairājyena vai tathā

24.38

saṃhārakramayogena smṛtvā mantraṃ tato'ntagam/
dadyātpūrṇāhutiṃ vipra tataścārghyāmbunā tu vai

24.39

[atha śavasya prokṣaṇādi] 24-14
taṃ śavaṃ prokṣaṇīyaṃ ca tāḍayitvā'valokya ca/
cakṣuṣā jñānapūrṇena karuṇānugatena ca

24.40

datvā'rghyapuṣpe śirasi dūrasthaścāspṛśaṃśca tam/
ānāyya pṛṣṭhadeśaṃ tu kalaśābhyāṃ dvijottama

24.41

āsane tvapakṛṣṭe tu kāyaṃ sandhāya kenacit/
taṃ vīkṣamāṇaḥ kuṇḍastho gurustūpaviśettataḥ

24.42

prākkarmapariśuddhaṃ tu mṛtaṃ saṃskāravarjitam/
[āhvānapūrvakaṃ jīvasya śavaśarīre yojanavidhānam] 24-15
jīvaṃ ca kevalībhūtaṃ sāmīpyapadavīgatam

24.43

mantreṇāhūya dehasthaṃ kṛtvā tadanu yojayet/
pūrvavacchavapiṇḍe tu ratnadīpojjvalaprabham

24.44

[jīvāhvānamantraḥ] 24-16
praṇavāntaṃ (nte ?) śikhābījaṃ saṃjñāṃ tadanu yojayet/
tadante tu śikhābījaṃ prabhā(ṇa ?)vāntaṃ nyasetpunaḥ

24.45

āgaccha .... netasya praviśyā(śā ?)tha niyojayet/
evaṃ svasthānagaṃ kṛtvā jīvaṃ śukragataṃ tviha

24.46

[svasthānaṃ gamitasya jīvasya paratattve saṃyojanavidhānam] 24-17
vyāpāraśaktisaṃyuktaṃ kāṣṭhasthamiva pāvakam/
dīkṣākhyena krameṇāsya layahomastu kevalaḥ

24.47

kartavyo guruṇā samyak prathivyādikrameṇa tu/
pare tattve tu saṃyojya pūrṇāhutyā tu pūrvavat

24.48

[atha citākalpanavidhānam] 24-18
dakṣiṇenātmanaścātha prokṣya kṣmāmastravāriṇā/
tilaiḥ siddhārthakairdhānyairmiśrībhūtaistu nārada

24.49

nābhinemivihīnaṃ ca kālacakraṃ samāpayet/
vāmāvartadviṣaṭkāraṃ trikoṇaṃ tadbahiḥ puraḥ

24.50

taddehavarṇajvālāḍhyaṃ svastikatritayānvitam/
tadbahiścaturaśraṃ ca pañcaraṅgojjvalaṃ puram

24.51

pañcarekhānvitaṃ kuryādvajrāṣṭakavibhūṣitam/
vilomagatyā vāmena pāṇinā pātayedrajaḥ

24.52

vimānavaccitiṃ kāṣṭhairvicinvīyātpurā''hṛtaiḥ/
gomayairvā dvijāraṇyasaṃprāptaiḥ kuśamiśritaiḥ

24.53

antakāśāditaścātha nairṛtyāntaṃ tu śaṅkavaḥ/
ropaṇīyā hi sūtreṇa trirāvṛttena veṣṭayet

24.54

[sarvasya pūjādravyasyopasaṃhṛtasya kuṇḍāgnau prakṣepaḥ] 24-19
pūjādravyaṃ samastaṃ ca naivedyāntaṃ hi nārada/
upasaṃhṛtya juhuyādagnau kuṇḍagate tataḥ

24.55

[kumbhādisthānānmantrasyotsarjanam]
visarjya mantraṃ kumbhasthaṃ bhadrapīṭhāgnimadhyagam/
khātvā tu secayedbhūmiṃ kalaśasthena cāmbhasā

24.56

[śavasya citāyāmāropaṇam] 24-20
sāsanaṃ ca tataḥ śāvaṃ dakṣiṇābhimukhaṃ tataḥ/
citopari sthitaṃ kuryāt
[yogapaṭṭādīnāṃ śavasya kaṇṭhādisthānaviśeṣe sthāpanam] 24-21
tasya kaṇṭhe vinikṣipet

24.57

vitataṃ yogapaṭṭaṃ ca dakṣiṇe cākṣasūtrakam/
vāmahaste'rdhyapātraṃ tu praṇītāṃ ca kamaṇḍalum

24.58

vāmataḥ pāduke chatraṃ uṣṇīṣaṃ dakṣiṇe nyaset/
agrato bhadrapīṭhaṃ ca śaṅkhamudrādikaṃ ca yat

24.59

saṃpūjya puṣpadhūpādyaiścandanena tu tāṃ citām/
[citāprajjvālanaṃ pūrṇāhutiśca] 24-22
prajjvālya darbhapuñjīlaṃ kuṇḍasthena tu vahninā

24.60

jvālayeddakṣiṇāśāṃ ca vīkṣamāṇastu tāṃ citām/
guruścābhimukhaḥ sthitvā tasya pūrṇāhutiṃ kṣipet

24.61

mūrdhni vā vaktravivare tyajettatraiva sruksruvau/
[citāparibhramaṇapūrvakamastrakalaśasya viyati prakṣepavidhiḥ] 24-23
tato'strakumbhamādāya varuṇāśādito dvija

24.62

vikṣipannaudakīṃ dhārāṃ vāmataśca paribhramet/
diśi kṣipeddakṣiṇasyāṃ kalaśaṃ gaganopari

24.63

[atha snānavidhānam] 24-24
tatra saṃrakṣakāndatvā gururyāyājjalāśayam/
sacelaṃ jalamāviśya manasā copasaṃharet

24.64

pūrvoktaṃ vigrahanyāsaṃ snātvā'tha vidhinā tataḥ/
snānamācamanādyaṃ tu kṛtvā dadyājjalāñjalim

24.65

uttīrya paridhāyānyadambaraṃ śuci nirmalam/
[gurvādibhiḥ kartavyo japavidhiḥ] 24-25
prāṅmukhastvāsane sthitvā manasā nṛhariṃ mune

24.66

japedaṣṭādhikaṃ bhaktyā sahasraṃ dhyānasaṃyutam/
voḍhārastu tadardhaṃ ca tadardhaṃ bhāṇḍavāhakāḥ

24.67

[naktaṃ bhagavato yajanasya kartavyatā] 24-26
prāpte naktaṃ japānte vā viśeṣādacyutaṃ yajet/
japahomāvasāne ca samaśnīyāttato guruḥ

24.68

tadbāndhavaiḥ svaśiṣyaistu (1)saṃvṛtaḥ śokaśāntaye/
[asthisañcayanam] 24-27
asthisaṅghaṭanaṃ kuryāttṛtīye'hni samāgate

24.69

(1. atra-vṛtaḥśokaṃ praśāntayet iti pāṭho yuktaḥ pratibhāti/)
iṣṭā(ṣṭvā?)pūrvīśvīraṃ(?)pūrvaṃ pūṣpārghyabalidhūpakaiḥ/
vimalāmbhasi nikṣipya agādhe vā nadījale

24.70

bhūmāvatha kṛte khāte hyadhastādviniveśayet/
na dīkṣitānāṃ viprendra kṣipedasthi tatastataḥ

24.71

ityeṣa vaiṣṇavānāṃ ca sadbhaktānāṃ mayoditaḥ/
[śavasaṃskārasya sarvairavaśyakartavyatā] 24-28
dehapātikasaṃskāro hyapavargaphalapradaḥ

24.72

anuṣṭheyastatastasmācchiṣyāṇāṃ guruṇā sadā/
sacchiṣyairvā gurūṇāṃ tu strīṇāmatha mahāmate

24.73

dīkṣitānāṃ mahāyāge mātropakaraṇaṃ vinā/
saṃskārāścākhilā mantrāḥ pitrā'tha guruṇā'thavā

24.74

ātmajenātha patnyā vā kāryaścādīkṣitairapi/
kṛpayā'ghavighātārthamasandigdhatayā dhiyā

24.75

[yatidharrāśrayāṇāṃ dāhe viśeṣaḥ] 24-29
yatidharmāśrayāṇāṃ tu karmasanyāsināṃ ca vai/
dāhamātraṃ tu vihitaṃ mantrapūjāvivarjitam

24.76

[parokṣato mṛtānāṃ saṃskāravidhānaprakāraḥ] 24-30
parokṣato vipannānāṃ vidhānamadhunocyate/
yena yāti padaṃ viṣṇoḥ padaṃ yo'nyatarasthitaḥ

24.77

yadaiva dīkṣitastiṣṭhecchāsane'sminmayodite/
tadaivāptaṃ muniśreṣṭha taiḥ padaṃ vimalaṃ mama

24.78

kiṃ tu ye dīkṣitāḥ pūrvaṃ na nirvyūḍhāssadā'rcane/
mriyante cākṛtārthāśca samayajñāstu putrakāḥ

24.79

te svakarmavaśaṃ yānti kiñcitsthānamaśāśvatam/
bhūyastasmāccireṇaiva kenacidvigrahātmanā

24.80

kāle śubhe śubhe deśe utpadyante'śubhe'thavā/
puṇyaṃ kurvanti vā pāpaṃ deśe kāle tayorvaśāt

24.81

śubhena karmaṇā svargamaśubhenāpnuvantyadhaḥ/
evamasthitimāpnoti upasaṃhṛtya dīkṣitaḥ

24.82

mṛtaścāpi parokṣe tu yadā vai guruṇā tadā/
kṛpātmanā samarthena kāryamuddharaṇaṃ mahat

24.83

śarīradharmasaṃsthena yathā tadavadhāraya/
vidhivanmaraṇaṃ jñātvā purā bhaktasya kasyacit

24.84

svakāhnikāvasāne tu yajedarcādiṣu prabhum/
viśeṣavihitenaiva karmaṇā homapaścimam

24.85

śvetāṃ mṛdamathāloḍya pañcagavyena cāmbhasā/
dvādaśāṅgulamātraṃ tu mūrtiṃ kṛtvā tadākṛtim

24.86

āpādāccūlikāntaṃ ca sarvāṅgāvayavānvitām/
palāśāśvatthavalkotthadāruṇā pallavena vā

24.87

tāmagneḥ kuṇḍadeśasthāṃ kṛtvā yantrakṛtāṃ purā/
praṇavena tu sāstreṇa prokṣayetsaptadhā'mbunā

24.88

arghyapātroddhṛtenaiva tridhā'tha dvādaśātmanā/
phaḍantena dvidhā tāḍyaṃ tryakṣareṇārghyataṇḍulaiḥ

24.89

kusumairatha patrairvā darbhakāṇḍayutena tu/
tato'valokanaṃ kuryānmantravit jñānacakṣuṣā

24.90

sādhibhūtamathādhyātmasvarūpaṃ tattvasaṃgraham/
tataḥ sṛṣṭikrameṇaiva viniveśya yathā purā

24.91

sthānalakṣyakrameṇāpi dhyānamārgeṇa deśikaḥ/
homaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ tridvyekāhutibhistu vā

24.92

tattvārṇamabhidhāyuktaṃ mūlasaṃpuṭayogataḥ/
āyāhipadasaṃmiśraṃ jñātvā dehi(hya?)bhisandhaye

24.93

tattvaṃ tattvaṃ krameṇaiva prāguktavidhinā mune/
tato hṛtpuṇḍarīkasthaṃ mantraṃ dhyāyecca sarvagam

24.94

tajjīvānayane samyak bandhakakṣyasamanvitam/
karuṇānandasaṃpūrṇaṃ mahāmāṇikkadīdhitim

24.95

vijñāpya manasā tūrṇaṃ tridhā smṛtvā purā'malam/
mahāvibhūte ṣāḍguṇyaśarīra parameśvara

24.96

tadante mūlamantrastu saṃsmarenmūrtisaṃyutam/
yatra kutracidādāya padañcāvasthitaṃ tataḥ

24.97

tadante'mṛtabījaṃ tu vyomeśe bhūṣitaṃ smaret/
ānayeti dvidhā yojyaṃ tatsaṃjñāṃ tadanu dvija

24.98

namaskārānvitaṃ mantramidaṃ vai rocayedbahiḥ/
smaretsaṃpūritaṃ tena yadūrdhve yacca vidyate

24.99

tiryak pṛṣṭhe purastācca ābrahmabhavanāntimam/
svatejasā samākṛṣya jīvaṃ dūrasthitaṃ tvapi

24.100

kṣipraṃ dvija svasāmarthyātpataṅgaṃ pāvake yathā/
tatastamātmasātkuryānmantraṃ jīvasamanvitam

24.101

mantramātmani saṃśodhya jīvaṃ pratikṛtau nyaset/
prāgvatsandhānayogena pratiṣṭhoktena nārada

24.102

tatastasya vidhānena tattvadīkṣāṃ samāpayet/
prāguktenātha yogena yojayecchāśvate pade

24.103

pūrṇāhutipradānena tataḥ pratikṛtiṃ dahet/
tasmāccaivāgnikuṇḍāttu mantre cotthāpite sati

24.104

paścātsnānādikaṃ sarvaṃ pūrvoktaṃ tu samācaret/
samastadoṣaśāntyarthaṃ prāyaścittaṃ carettataḥ

svastho'nyasmindine vipra samartho vā'tha taddine/
iti śrīpāñcarātre jayākhyasaṃhitāyāṃ saṃskārākhyānaṃ nāma caturviṃśaḥ paṭalaḥ/
* * * * *

Original text: jayākhyasaṃhitā · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc