જયાખ્યસંહિતા · અધ્યાય 21

પટલઃ - 21
અથ પવિત્રવિધાનં નામ એકવિંશઃ પટલઃ ॥ 21-1
નારદ :---
[અનુષ્ઠાનલોપે નિષ્કૃતિપ્રકારપ્રસ્નઃ]
નિયમસ્થસ્ય ભગવન્સાધકસ્યાભિયોગિનઃ।
મોહાદ્વા દેશભઙ્ગાચ્ચ જ્વરાદિવ્યાધિપીડિતાત્

અનુષ્ઠાનમસમ્પન્નં કદાચિત્કર્મદોષતઃ।
કિં કાર્યં તેન વૈ નાથ કિંવા તસ્ય ભવેદ્વદ

શ્રીભગવાન્ ---
[પવિત્રારોપણસ્ય નિષ્કૃતિત્વવિધાનમ્]
ક્રિયયા જપહોમેન કૃતેન ... ... ... ....।
ક્રિયાજપાર્ચનાદીનાં લુપ્તાનાં સાધકસ્ય ચ

પવિત્રારોપણાદ્વિપ્ર ઋતે નાન્યા ભવેદ્ગતિઃ।
નારદ :---
[પ્રવિત્રારોપણવિધાનપ્રકારપ્રશ્નઃ] 21-2
પવિત્રારોપણં વિષ્ણોઃ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ

યેનાહં કૃતકૃત્યઃ સ્યાં ક્રિયાસક્તઃ સદૈવ હિ।
શ્રીભગવાન્ ---
[પવિત્રારોપમકાલવિધાનમ્]
કર્કટસ્થે દ્વિજાદિત્યે સિહ્મકન્યાતુલાસ્થિતે

દ્વાદશ્યાં શુક્લપક્ષે તુ રાકાયાં યત્ર રોચતે।
જપહોમક્રિયાલોપશાન્તયે વિધિપૂર્વકમ્

યાગં પવિત્રકોદ્દેશે કૃત્વા પૂર્વોદિતશ્ચ(તં ચ?)યઃ।
[સૂત્રાદિદ્રવ્યાંણામધિવાસકાલવિધાનમ્] 21-3
દશમ્યામધિવાસં તુ દ્રવ્યાણાં વિધિપૂર્વકમ્

કુર્યાચ્ચૈવ સસૂત્રાણાં
[સૂત્રાણાં કૌસેયત્વાદિવિકલ્પઃ] 21-4
તત્સૂત્રં વિદ્ધિ પટ્ટજમ્।
કાર્પાસમ્થ વાક્ષૌમં શ્લક્ષ્ણં દૃઢમકૃત્રિમમ્

તસ્ય શુદ્ધિં પુરા કૃત્વા દહનાપ્યાયનેન ચ।
પઞ્ચભૂતાત્મકં ધ્યાત્વા વ્યાપકત્વેન તત્પુનઃ

[અથ સૂત્રૈઃ પવિત્રનિર્માણવિધાનમ્] 21-5
પુરા તત્ર્રિગુણં કૃત્વા તતઃ કુર્યાચ્ચતુર્ગુણમ્।
સમતાં સર્વભાવાનાં દ્વિજોત્પાદયતે યતઃ

અતો ન વિષમૈઃ કુર્યાત્તન્તુભિઃ સૂત્રમેવ તત્।
તેન સૂત્રેણ વિપ્રેન્દ્ર પવિત્રાણ્યારભેત્તતઃ

[મણ્ડલે પ્રતિમન્ત્રં સમર્પણીયપવિત્રસઙ્ખ્યા] 21-6
મૂલમન્ત્રાદિસર્વસ્ય મન્ત્રચક્રસ્ય નારદ।
ત્રાણિ ત્રીણ્યથવા દ્વે દ્વે એકૈકં સત્યસમ્ભવે

પવિત્રકં તુ પ્રત્યેકમનુકલ્પેષુ નારદ।
[તેષાં પવિત્રાણાં વ્યાસમાનગ્રન્ધિસખ્યાદિવિધાનમ્] 21-7
વ્યાસાદર્ધસમૈઃ(1)(?) કુર્યાદ્ધારાકારં ચ તન્તુભિઃ

શતેનાષ્ટોત્તરેણાદ્યં દ્વિગુણેન દ્વિતીયકમ્।
ત્રિગુણેન તૃતીયં તુ વ્યાસમેવં તુ તન્નયેત્

ષટ્‌ત્રિંશદ્ગ્રન્ધિકં ચાદ્યં દ્વિતીયં દ્વિગુણં સ્મૃતમ્।
તૃતીયં ત્રિગુણં વિપ્ર
[પ્રવિત્રગ્રન્ધીનાં રઞ્જનાદિવિધાનમ્] 21-8
ગ્રન્ધિં વૈ કુઙ્કુમેન તુ

રઞ્જયેચ્ચન્દનાદ્યેન યથા શોભાનુરૂપતઃ।
ગ્રન્ધિયુક્તેન તુલ્યેન મૃદુના સુસિતેન તુ

પુરયેદ્‌ગ્રન્ધયોર્મધ્યે શઙ્ખાકારં યથા ભવેત્।
મણ્ડલે મન્ત્રમૂર્તીનાં પૂજનાર્થં તુ નારદ

વ્યાસમાનં તુ કથિતં પવિત્રાણાં ચ સર્વદા।
[બિમ્બસ્ય શિરઃપ્રભૃત્યવયવભેદેન પવિત્રાણામાકૃતિભેદમાનભેદવિધાનમ્] 21-9
પ્રતિષ્ઠિતસ્ય બિમ્બસ્ય પરાદૌ(?) ધાતુજસ્ય વા

માલાકૃતિં ચ શિરસિ યથેચ્છગ્રન્ધિપૂરકૈઃ।
દ્વિતીયમંસયોર્યાવલ્લમ્વિતં જાનુમણ્ડલે

મૂર્ધ્નઃ પાદાવધિર્યાવન્‌ત્રિતીયમતિવિસ્તૃતમ્।
[પીઠપવિત્રપ્રમાણવિધાનમ્] 21-10
પૃથક્પીઠસ્ય વૈ કુર્યાત્સ્વપ્રમાણેન શોભનમ્

[પ્રતિસરાણાં વ્યાસાનિયમઃ] 21-11
બિમ્બપ્રતિસરાણાં ચ વ્યાસશ્ચાનિયતઃ સ્મૃતઃ।
સૂત્રમાનં ચ પૂર્વોક્તં દ્વિગુણં સમ્ભવે સતિ

ત્રિગુણં વા મુનિશ્રેષ્ઠ આલભેત્પૂરયેત્તતઃ।
ત્ર્યઙ્ગુલાન્તરિતા દેયાસ્સર્વેષાં ગ્રન્ધયઃ સમાઃ

સઙ્ખ્યાનેન વિના સમ્યઙ્ભાતુલુઙ્ગોપમાઃ શુભાઃ।
[કુમ્ભાદિપવિત્રનિર્માણપ્રકારવિધાનમ્] 21-12
કુમ્ભોત્તમાભ્યામગ્રે તુ વિદ્યાપીઠસ્ય ચૈવહિ

સ્રુક્‌સ્રુવાભ્યાં ચ ઘણ્ડાયામક્ષસૂત્રે ચ નારદ।
અર્ઘ્યપાત્રસ્ય ચૈકકં સૂત્રગર્ભેર્યથેચ્છયા

[ગુર્વાદીનાં ષણ્ણાં યથાક્રમં પવિત્રવિધાનપ્રકારભેદઃ] 21-13
ગુર્વાદિસમયજ્ઞાનાં યતીનાં ભાવિતાત્મનામ્।
કુડુમ્બિનાં ક્રમાત્કુર્યાત્તન્તુભિર્મુનિસત્તમ

ચતુર્વિંશતિભિશ્ચૈવ સૂત્રૈઃ ષોડશભિસ્તથા।
તતો દ્વાદશભિર્બ્રહ્મન્નષ્ટભિસ્તદનન્તરમ્

ષડ્ભિસ્ત્રિભિસ્તતો દેયા ગ્રન્ધયઃ સૂત્રસઙ્ખ્યયા।
રઞ્જયેત્પૂર્વવિધિના ન કુર્યાદ્ગર્ભપૂરણમ્

[પવિત્રાધિવાસાક્યકર્મવિધાનમ્] (તત્ર પવિત્રાસાદન પ્રકારઃ) 21-14
(1)સંસ્થાપ્ય વૈ દલે ભાણ્ડે પલાશપુટકેઽથવા।
આચ્છાદ્ય વાસસા પશ્ચાત્સુસિતેનાહતેન તુ

(1. `સંસ્થાપ્ય વૈ દલે ભાણ્ડેઽ ઇત્યાદિના રાત્રૌ જાગરણં કુર્યાદિત્યન્તોગ્રન્ધઃ (28-50) પવિત્રાધિવાસાક્ય કર્મવિધાનપરઃ। સાત્ત્વતસંહિતાં વ્યાચક્ષાણૈઃ પ્રાચીનૈઃ પવિત્રારોપણપ્રકરણવ્યાખ્યા નાવસરે `દશમ્યેકાદશ્યઃ કર્તવ્યં પવિત્રાધિવાસાખ્યં કર્માહ-`દશમ્યામિત્યારભ્ય જાગરેણ નિશાં નયેત્ઽ ઇત્યન્તે નેત્યુક્તમ્।)
મદ્યે તુ યાગદ્રવ્યાણાં તદ્ભાણ્ડં વિનિવેસ્ય ચ।
[નિત્યાર્ચનપૂર્વકવિશેષયજનવિધાનમ્]
સ્નાત્વા તુ પૂર્વવિધિના કુર્યાન્નિત્યાર્ચનં હરેઃ

તતો વિશેષયજનં દીક્ષાખ્યેન ક્રમેણ તુ।
દ્વારયાગાદિકં કૃત્વા સર્વં કલશપૂર્વકમ્

સંવિધાનં મુનિશ્રેષ્ઠ હવનેન સમન્વિતમ્।
એવં હિ પૂજનં કૃત્વા મન્ત્રસન્તર્પણં પુરા

મુદ્રાબન્ધજપાન્તં ચ દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં તતઃ।
પુરા યસ્મિન્દિને વિપ્ર અતીતે વત્સરે કૃતઃ

પવિત્રકોપસંહારસ્તદ્દિનાદાદિતઃ સ્મરેત્।
અર્ઘ્યપુષ્પાદિબલિભિઃ પૂજયેત્સર્વમધ્વરમ્

સમાચમ્ય સ્મરેત્સર્વં મન્ત્રબૃન્દં ક્રમેણ તુ।
પુરા પ્રતિષ્ઠિતં બિમ્બં સ્વયમન્ય(કૃ)તંતુ વા

નિર્ગત્ય સ્નાપયેદ્ભક્ત્યા પૂર્વોક્તવિધિના તતઃ।
પૂજયિત્વા વિશેષેણ દત્વાઽર્ઘ્યં પુનરેવ ચ

સંસ્મૃત્ય મૂલમન્ત્રં તુ જપમુદ્રાસમન્વિતમ્।
સ્મરેત્કૃતાકૃતં સર્વં પૂર્વવદ્વાસરીયકમ્

કૃત્વા પ્રદક્ષિણં યાયાદ્ભૂયો યાગનિકેતનમ્।
[ચતુઃસ્થાનાર્ચનવિધાનમ્]
સ્થલસ્થસ્ય ચ વૈ તત્ર મન્ત્રમૂર્ત્તેર્નિવેદ્ય ચ

તામ્બૂલદન્તકાષ્ઠં ચ પઞ્ચગવ્યપુરસ્સરમ્।
અગ્રતો દેવદેવસ્ય સિહ્મમૂર્ત્તૌ તુ દક્ષિણે

પ્રદીપં ચ તથા ધૂપં દર્પણં હેમસૂત્રકમ્।
પશ્ચિમે કાપિલે મૂર્ત્તૌ હેમપાત્રં તુ નારદ

નિવેદ્ય હવિષા પૂર્ણં નારાહે ચોત્તરે તતઃ।
માલ્યાન્યથૌષધીસ્તોયં ક્ષીરં માક્ષિકમેવ ચ

ફલાનિ શાલિબીજાનિ ત્વન્યેષાં દન્તધાવનમ્।
તામ્બૂલેન સમાયુક્તં તતઃ પ્રતિસરં મુને

નિવેદ્ય પાત્રતઃ કૃત્વા કુમ્ભેઽગ્નાવેવમેવ હિ।
બાહ્યતઃ પ્રતિમાયાં ચ સર્વં પ્રતિસરાન્તકમે

[આમન્ત્રણમ્]
તતો નિમન્ત્રયેન્મન્ત્રમિષ્યં યેન ક્રમેણ તુ।
આમન્ત્રિતોઽસિ દેવેશ કૃતો યાગો યથાવિધિ

તમાહરસ્વ ભગવન્સર્વકર્મપ્રપૂરણમ્।
એવં સંશ્રાવયિત્વા તુ મનુભેદસ્થિતં વિભુમ્

[સૂત્રેણ યાગસદનવેષ્ટનમ્]
સર્વં સિતેન સૂત્રેણ ત્રિરાવૃત્તેન ચાન્તરા।
સેષુણા યાગસદનં વેષ્ટયેત્તદનન્તરમ્

પિધાય પાત્રૈઃ સુદૃઢૈઃ પવિત્રાણિ પૃથક્ પૃથક્।
[પૂર્વોક્તપ્રકારેણ પ્રાસાદવેષ્ટનમ્]
તથૈવ વેષ્ટયેદ્વિપ્ર પ્રાસાદં બાહ્યતસ્તતઃ

[ભૂતબલિઃ]
સમ્યગ્ભૂતબલિં દદ્યાદસ્ત્રમન્ત્રેણ નારદ।
[પઞ્ચગવ્યપ્રાશનાદિવિધાનમ્]
પઞ્ચગવ્યં પુરા પીત્વા ભુક્ત્વા ચાન્નં ચરુસ્થિતમ્

સંચર્વ્ય દન્તકાષ્ઠં તુ તામ્બૂલં વા યથેચ્છયા।
આચમ્ય ન્યાસપૂર્વંતુ સકળીકૃત્ય વિગ્રહમ્

સ્થલસ્થમુદ્ધરેન્મન્ત્રં કલશે ન્યસ્ય વાઽઽત્મનિ।
[રાત્રૌ જાગરણસ્ય મણ્ડલકર્મણઃ સમાપનસ્ય ચ વિધાન]
રાત્રૌ જાગરણં કુર્યાન્મણ્ડલં ચ સમાપયેત્

રાત્રિક્ષયે તતઃ સ્નાયાદ્વિભવેનાચ્યુતં યજેત્।
[પવિત્રારોપણપ્રકારવિધાનમ્--તત્ર નિત્યાર્ચનપૂર્વક ચતુસ્સ્થાનાર્ચનમ્] 21-15
નિત્યકર્મ પુરા કૃત્વા કુંભસ્થં તુ યજેત્ક્રમાત્

મણ્ડલસ્થં તતઃ પશ્ચાદગ્નિસ્થં તદનન્તરમ્।
સ્નાનપૂર્વં તુ બિમ્બસ્થં પ્રાસાદાભ્યન્તરે દ્વિજ

[પ્રથમં કલશસ્થસ્ય પવિત્રારોપણપ્રકારઃ] 21-16
પ્રવિશ્ય યાગસદનં ગત્વા કલશસન્નિધિમ્।
પૂજયિત્વા સમુદ્ઘાટ્ય પાત્રં પ્રાતિસરીયકમ્

અવલોક્ય સમાદાય તસ્મિન્ધ્યાયેદ્દ્વિજાખિલમ્।
સંવત્સરં તુ યત્કર્મ આપ્રભાતાન્નિશાન્તકમ્

ધ્યાનોત્થં નિષ્કળં સમ્યગપવર્ગપદં તુ યત્।
સંસ્મૃત્ય નિષ્કળં મન્ત્રં શુદ્ધોચ્ચારક્રમેણ તુ

મન્ત્રં સન્ધાય તત્સૂત્રં સૂત્રે મન્ત્રં તથૈવ ચ।
એકીકૃત્યાત્મના સાર્ધં દદ્યાદ્વૈ મન્ત્રમૂર્ધનિ

સમાદાય પરં સૂત્રં તસ્મિન્સકળનિષ્કળમ્।
જ્ઞાનકર્મસ્વરૂપં તુ કર્મ ધ્યાયેચ્ચ વત્સરમ્

સ્મૃત્વા ચોભયરૂપં તુ મન્ત્રં (1)કલશપૂજિતમ્।
પૂર્વવચ્ચાનુસન્ધાનં કૃત્વા દદ્યાત્પવિત્રકમ્

(1. સકલ અ.)
તતઃ પ્રિતસરં વિપ્ર તૃતીયં ચ સમાહરેત્।
બાહ્યં સાંવત્સરં કર્મ સકલં ચાખિલં સ્મરેત્

પૂજયન્તં સ્વમાત્માનમાધારાચ્ચ પરાવધિમ્।
લયભોગાધિકારાખ્યક્રમેણ સકલાત્મના

સકલં મન્ત્રનાથં તુ લયભોગાદિવિગ્રહમ્।
સ્મૃત્વા કૃત્વા ચ સન્ધાનં દદ્યાત્પ્રતિસરં તતઃ

અર્ઘ્યૈઃ પુષ્પૈસ્તથા માલ્યૈઃ ધૂપાન્તૈશ્ચ વિલેપનૈઃ।
અન્તરાન્તરયોગેન પૃજાં કુર્યાત્ર્રિધા તથા

મૂલમન્ત્રસ્ય વિપ્રેન્દ્ર ગાયત્ર્યોપહૃતાત્મના।
(1)દત્વૈવં કલશસ્થસ્ય પુત્રા વિપ્ર પવિત્રકમ્

(1.ગત્વૈ અ.)
[મણ્ડલસ્થસ્ય પવિત્રારોપણમ્] 21-17
અનેન વિધિના દદ્યાન્મણ્ડલસ્થસ્ય વૈ પુરા।
પવિત્રકત્રયં શુભ્રં ભોગસ્થાને ચ નારદ

દદ્યાત્સમસ્તમન્ત્રાણાં ત્રીણ્યેકં વા યથેચ્છયા।
[અગ્નિસ્થસ્ય તતો બિમ્બસ્થસ્ય ચ પવિત્રારોપણમ્] 21-18
પૂજયિત્વા તતોઽગ્નિસ્થં વિભું બિમ્બગતં તતઃ

કલશોક્તપ્રયોગેણ ભૂષણૈસ્તુ ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ।
[અગ્નિસ્થસ્ય સમર્પણે વિશેષનિરૂપણમ્] 21-19
અગ્નૌ નિવેદયેદ્વિપ્ર ભૂષણં ન તુ હોમયેત્

યસ્માત્સન્યાસમૂર્ધ્વે તુ વિહિતં ભૂષણસ્ય ચ।
નાહર્ત્તું યુજ્યતે દગ્ધું દોષમાહરણં વિના

પવિત્રકાવધેરૂર્ધ્વં સાધકાનાં તુ નારદ।
[મહામન્ત્રજપવિધાનમ્] 21-20
પશ્ચાત્પદ્માસનં બધ્વા દેવસ્યાભિમુખસ્થિતઃ

સકૃજ્જપં મહામન્ત્રં સર્વકર્મપ્રવર્ધનમ્।
નાશનં સામયાનાં ચ દોષાણાં સ્મરણાદપિ

[અથ વિજ્ઞાપનમ્] 21-21
તતઃ સંશ્રાવયેદ્દેવં ત્રિસ્થાનસ્થં ક્રમેણ તુ।
કામતોઽકામતો વાઽપિ ન કૃતં નિયતાર્ચનમ્

કેનચિદ્વિઘ્નદોષેણ મયા યત્પરમેશ્વર।
તેન મે મનસાઽતીવ સન્તાપો દહનાત્મકઃ

યતઃ સમયદોષેણ બાધિતોઽસ્મિ જનાર્દન।
ત્વયોદ્દિષ્ટં પુરા નાથ ભક્તાનાં હિતકામ્યયા

દોષવિધ્વંસકૃચ્છુદ્ધં પવિત્રં તત્કૃતં મયા।
પ્રસીદ મે કુરુ ત્રાણં જહિ કોપં હિ લોપજમ્

નિમજ્જતો ભવામ્ભોધૌ સમયપ્રચ્યુતસ્ય ચ।
નમો નમસ્તે મન્ત્રાત્મન્ પ્રસીદ પરમેશ્વર

પાહિ પાહિ ત્રિલોકેશ કેશવાર્ત્તિવિનાશન।
ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ મે માસ્તુ દોષઃ સમયસંજ્ઞિ(શ્રિ?)તઃ

અદ્યાસ્તુ કર્મસંપત્તિર્નિત્યનૈમિત્તિકી પ્રભો।
શ્રુત્વૈવમાદરાત્તસ્ય સંસારાર્તસ્ય મન્ત્રરાટ્

પૂર્ણભાવં નયચ્છ્રીઘ્રં હન્તિ દોષાંશ્ચ સામયાન્।
[અથ ગુરોઃ પૂજનમ્] 21-22
એવં કૃત્વા તતો ભક્ત્યા પૂજયેદ્વિષ્ણુવદ્ગુરુમ્

દક્ષિણાભિર્યથાશક્તિ વિવિધૈઃ પાનભોજનૈઃ।
પ્રાપ્તા નિયન્ત્રિતાશ્ચાન્યે ભગવદ્ભાવિનસ્તુ વૈ

[પવિત્રોત્સવાન્તે કૃતસ્ય યત્યાદિભ્યો દાનસ્ય ફલાધિક્યકથનમ્] 21-23
પઞ્ચ વૈખાનસાન્તાશ્ચ યતિપૂર્વાશ્ચ નારદ।
આપ્તાદિપઞ્ચભેદેન ચત્વારો બ્રાહ્મણાદયઃ

પઞ્ચ યોગરતાદ્યાસ્તુ શાસ્ત્રસન્ધારણાન્તિમાઃ।
અસંખ્યં યતયે દત્તં વૈષ્ણવાય પ્રકીર્તિમ્

વિદ્ધિ કોટિગુણઞ્ચૈવ દત્તમેકાન્તિને તુ યત્।
તસ્માદ્દશશતાંશોનં દત્તં યચ્છિખિને તુ વૈ

સાત્વતાય શતાંશોનં દશાંશોનં તુ નારદ।
વિદ્ધિ વૈખાનસે દત્તં દાનં પ્રતિસરાવદૌ

ચતુર્વિધે દ્વિજાપ્તે તુ એવમેવમુદાહૃતમ્।
આકોટેર્દાનહાસસ્તુ અનાપ્તાનામતઃ શ્રુણુ

અનાપ્તે લક્ષગુણિતં બ્રાહ્મણે પરિકીર્તિતમ્।
એવમેવ તુ દત્તં ચ બુહુશો બહુભોજનન્

યો નિરસ્યતિ વિપ્રેન્દ્ર સાધકો (1)વાઽપ્યસાધકઃ।
તસ્યાશુ ભવતે સિદ્ધિરિહ લોકે પરત્ર ચ (?)

(1. બાહ્ય અ.)
ઇત્યેતત્સાધકાનાં ચ ક્રિયાસંપૂરણં મયા।
કથિતં મુનિશાર્દૂલ તત્સહસ્રશતાંશતઃ

શતાંશોનં તદંશેન દત્તમેવ નૃપાદિતઃ।
લક્ષાર્ધત્રિગુણં દાનં તતસ્તામેતિ નારદ

અઞ્જલીયકવિપ્રાય યદ્દત્તં વિધિપૂર્વકમ્।
સહસ્રાંશશતાંશેન ... ... ... હ્રસેચ્ચ તત્

નૃપાદિશૂદ્રપર્યન્તં વક્ષ્યે ત્વારમ્ભિણામતઃ।
લક્ષપાદગુણં દાનં વિપ્રાયારંભિણે મતમ્

સહસ્રાંશાદ્દશાંશોનં વિદ્ધિ ક્ષત્રાદિપૂર્વકમ્।
અથાયુતગુણં દાનં બ્રાહ્મણે સંપ્રવર્તિનિ

નૃપે સહસ્રગુણિતં વાઽપિ તચ્છતસંજ્ઞકમ્।
અતો દશગુણં વિદ્ધિ યોગજ્ઞાદિષ્વતઃ શૃણુ

કોટિકોટિગુણં દાનં ભગવદ્યોગવેદિનિ।
વિપ્રે વેદવિદાં શ્રેષ્ઠે તત્સહસ્રાંશવર્જિતમ્

ક્ષત્રિયે વૈશ્યજાતૌ તુ શતાંશોનં તદેવ તુ।
દશાંશહીનં તચ્છૂદ્રે ભગવદ્યોગસેવિનિ

કોટિલક્ષગુણં ચૈવ જપનિષ્ઠે દ્વિજોત્તમે।
સહસ્રાંશશતાંશોનં દશાંશોનં નૃપાદિષુ

કોટિસાહસ્રગુણિતં બ્રાહ્મણે વિષ્ણુતાપસે।
પ્રાગ્વદૂનં સહસ્રાદેસ્તત્ક્ષત્રાદિષુ નારદ

નારાયણાગમજ્ઞે તુ દાનં દ્વિજવરે તુ યત્।
દત્તં કાલે પવિત્રે તુ કોટીશતગુણં સ્મૃતમ્

રાજન્યવૈશ્યશૂદ્રાણાં પૂર્વવત્કલ્પયેચ્ચ તત્।
ધત્તા(ધૃતા?)ગમાનાં યો વિપ્રો વૈષ્ણવાનાં ચ ભક્તિતઃ

કોટીદશગુણં દાનં તદ્દત્તં ભવતીતિ ચ।
ક્ષત્રાદિષ્વેવ વિહિતં તત્સહસ્રાદિતો ભવેત્

[વૈષ્ણવમાત્રસ્ય પૂજ્યતા] 21-24
યઃ કશ્ચિદ્વૈષ્ણવસ્તસ્મિન્કાલે તત્રાવતિષ્ઠતે।
સ પૂજનીયો વિપ્રેન્દ્ર યથાશક્તિ ચ ભક્તિતઃ

સ્વભાવવૈષ્ણવો જન્તુરાસ્તાં તાવન્મહામુને।
[વૈષ્ણવલિઙ્ગધારિમાત્રસ્ય પૂજ્યતા] 21-25
ગૃહીત્વા વૈષ્ણવં લિઙ્ગં ભક્તો યઃ કશ્ચિદાગતઃ

અર્થ્યહં વૈષ્ણવો દેહિ બ્રૂતે હ્યેવમભીક્ષ્ણશઃ।
સોઽપિ યત્નાદ્યથાશક્તિ પૂજ્યોઽજ્ઞાતોઽપિ નારદ

[આરોપિતાનાં પવિત્રાણાં યાવદપનયનકાલં તથૈવ મણ્ડલાદૌ સંસ્થાપ્યતા] 21-26
એકરાત્રં ત્રિરાત્રં વા સપ્તરાત્રં તુ વા દ્વિજ।
પવિત્રકં સ્થાપનીયં મણ્ડલેઽર્ચાગતં તથા

અથવાઽર્ચ્ચાગતં વિપ્ર તદ્વત્સંસ્થાપ્ય ભૂષણમ્।
યાવદેકાદશી શુક્લા સંપ્રાપ્તા કાર્તિકસ્ય તુ

[પુષ્પમાત્રસ્ય પ્રત્યહમપનીયતા]
પુષ્પપૂજાપનયનં કૃત્વા વૈ પ્રત્યહં પુનઃ।
પવિત્રકં યોજનીયં સંપ્રાપ્તે કાલવાસરે

[પવિત્રવિસર્જનપ્રકારવિધાનમ્] 21-27
અપનીય ગુરોર્ભક્ત્યા નિવેદ્ય બ્રાહ્મણસ્ય વા।
પઞ્ચકાલપ્રસક્તસ્ય તદભાવાત્તુ નારદ

ષટ્‌કર્મસંપ્રસક્તસ્ય વિષ્ણુભક્તસ્ય તત્ત્વતઃ।
વિશેષયાગં હોમાન્તં કૃત્વાઽઽચાર્યપ્રપૂજનમ્

વૈષ્ણવાઃ પૂર્વવત્પૂજ્યા દદ્યાદાચ્ચાદનં તતઃ।
તેષાં ચૈવ યથાશક્તિ અભાવાદથ નારદ

યુગ્મમેકં તુ વા વસ્ત્રમેકસ્યાવશ્યમેવ હિ।
ઉપવીતાનિ ચાન્યેષાં સોત્તરીયાણિ યોજયેત્

[યતીનાં સન્નિધૌ પ્રાર્થના]
પ્રાર્થના ચ તતઃ કાર્યા યતીનાં સંયતાત્મનામ્।
યુષ્મત્પ્રસાદસામર્થ્યાન્મમાસ્તુ પરિપૂર્ણતા

ક્રિયાઙ્ગાનાં ચ સર્વેષાં મા મેઽસ્તુ સમયચ્યુતિઃ।
[અથ યત્યાદીનાં પ્રતિવચનમ્]
એવમસ્ત્વિતિ વક્તવ્યં સર્વૈસ્તાલસમન્વિતમ્

સાંવત્સરઃ ક(ત?)દાઽકૃત્યદોષઃ સમયપૂર્વકઃ।
નાશમાયાતિ વૈ ક્ષિપ્રં પવિત્રારોહણાન્મુને

[પવિત્રશબ્દનિર્વચનમ્] 21-28
પાતિ યસ્માત્સદોષં હિ પતનાત્પરિરક્ષતિ।
વિશેષેણ દ્વિજાં સ્ત્રાતિ પૂર્ણં કર્મ કરોતિ ચ

સાધકે ચ ક્રિયાહીને તસ્માદુક્તો મયા મહાન્।
યાગ એવ પવિત્રાખ્ય ઉક્તલક્ષણલક્ષિતઃ

[પવિત્રકર્મવિધાનાનન્તરં પાલનીયા વિશેષનિયમાઃ] 21-29
કૃતે પવિત્રકે વિપ્ ભક્તૈર્મન્ત્રક્રિયાપરૈઃ।
કશ્ચિદ્વિશેષનિયમઃ પાલનીયઃ પ્રયત્નતઃ

યાવદેકાદશી શુક્લા કાર્તિકસ્યાતિપુણ્યદા।
ભૂયસ્તદાદિ વિપ્રેન્દ્ર પ્રયત્નાદ્દિનપઞ્ચકમ્

કુર્યાદ્વ્રતપરં કિઞ્ચિદ્દાનપૂજનપૂર્વકમ્।
સમસ્તદોષશમનં સમસ્તસુખવર્ધનમ્

મધુમાંસમસત્યં ચ મૈથુનં મૃગયાન્વિતમ્।
તૈલાભ્યઙ્ગં ચ મત્સ્યં ચ બહુશો બહુભોજનમ્

યો નિરસ્યતિ વિપ્રેન્દ્ર સાધકો વાઽપ્યસાધકઃ।
તથાઽસ્ય ભવતે સિદ્ધિરિહ લોકે પરત્ર ચ

ઇત્યેતત્સાધકાનાં ચ ક્રિયાસંપૂરણં મયા।
કથિતં મુનિશાર્દૂલ પવિત્રં પાપનાશનમ્

મન્ત્રારાધનસક્તાનામચિરાત્સિદ્ધિદં મહત્।
મન્ત્રતન્ત્રવિહીનાનાં ભક્તાનાં ભુવનત્રયે

પવિત્રસ્ય ફલં શશ્વત્પ્રદદાતિ સમાપનાત્।
નારદ :---
કોઽસૌ મન્ત્રો જગત્કર્ત્તર્યો જપ્તવ્યઃ ક્રિયાપરૈઃ

પૂજાવસાનકાલે તુ યથાવત્કથયસ્વ મે।
શ્રીભગવાન્ ---
[પવિત્રકર્માવસાને જપ્તવ્યતયા પૂર્વમુક્તો મહામન્ત્રઃ] 21-30
ઓઙ્કારત્રિતયં પૂર્વં પ્રથમં કેવલસ્તતઃ

પવિત્ર ઋતધામાઽથ પરા પ્રકૃતિરેવ ચ।
તાલલક્ષ્મા તદન્તે તુ બુદ્ધિરાનન્દચિહ્નિતા

આકારેણાઙ્કિતં દદ્યાદ્રેફં ચ તદનન્તરમ્।
કેવલોઽથ યકારશ્ચ શાસ્તા તદ્વદ્દ્વિજોત્તમ

ત્વાં પ્રપન્નોઽસ્મિ તદનુ રક્ષરક્ષ પદાન્વિતમ્।
તતો મકારમાદાય વ્યોમેશાનન્દભૂષિતમ્

(1)સ(શ?)ર્વવજ્રદ્વયઞ્ચાન્તે દમનો વિક્રમીયુતઃ।
નૃસિહ્મઃ સિદ્ધિદશ્ચાન્તો યકારસ્ત્ર્યશ્રભૂષિતઃ

(1. નૃદ્વયં અ.)
ઇલાયુધોઽપ્યકારસ્થો વિસર્ગેણ વિભૂષિતઃ।
તતઃ (2)સકારમાદાય વરુણસ્થસ્તતોઽનલઃ

(2. મકાર ચ્લ્.)
(3)સકારશ્ચ મકારશ્ચ સુસૂક્ષ્મસ્તદનન્તરમ્।
ઓંયુક્તો વિબુધાદ્યસ્તુ બકારો વિગ્રહાન્વિતઃ

(3. સતાર ય્.)
ગકારોઽથ યકારસ્થ આકારેણ વિભૂષિતઃ।
તૃપ્તિં ચ વરુણારૂઢમુદ્ધરેત્કાલપાવકમ્

સકારઃ કેવલશ્ચાથં પરા સંવિત્તતોઽનલઃ।
ગકારોઽથ સકારશ્ચ પારૂઢશ્ચાનલઃ સ્મૃતઃ

એકારેણાઙ્કિતશ્ચૈવ શાન્તોઽથ વરુણઃ સ્થિતઃ।
રેફં ચ કેવલં દદ્યાત્સર્વશક્તપદં તતઃ

સર્વાધારપદોપેતં સર્વાન્તર્બહિરેવ ચ।
સ્થિતેવર્ણદ્વયં દદ્યાત્સર્વવર્ણદ્વયં તતઃ

પરાં પ્રકૃતિમાદાય રેફં ચ તદધો ન્યસેત્।
ઇષ્ટેનાપ્યઙ્કયેત્તચ્ચ યકારં ચોદ્ધરેત્તતઃ

આકારેણ સમાયુક્તમેકદંષ્ટ્રમથોદ્ધરેત્।
(4)ગકારં તદધો દદ્યાદાકારં ચ તતો મુને

(4. દકારં અ.)
ઇકારેણાઙિકતં દદ્યાન્નરં તદનુ નારદ।
દ્વિધા મકારં તદનુ પૂરયેતિ પદં તતઃ

સર્વાણિ પદમાદાય (5)ઙકારસ્તદનન્તરમ્।
ઉત્તમં તદધો ન્યસ્યાદ્દ્વિધા નારાયણં તતઃ

(5. દકાર અ.)
આકારેણાઙ્કયેત્પૂર્વમિકારેણ પરં દ્વિજ।
દ્વિધા મકારસ્તદનુ પ્રકાશય પદં દ્વિધા

સર્વાણિ કરણાનીતિ પદં કાલં તતો દ્વિધા।
સ્વાત્મલાભે પદં ચાથ નિયોજય પદં દ્વિધા

ભગવંસ્ત્ર્યક્ષરમિતિ ત્ર્યક્ષરં ભવહેતિ ચ।
ભૂતાત્માનમથાદાય તદધસ્થં ગદાધરમ્

ગોપનેનાઙ્કિતં મૂર્ધ્નો રેફં વૈ યોજયેત્તતઃ।
વૈરાજોપરિસંસ્થં ચ ઓંકારેણાઙ્કયેચ્ચ તમ્

વ્યોમેશાઢ્યો હકારશ્ચ શઙ્ખશ્ચાનન્દભૂષિતઃ।
આદાય ચઢ્ચલં વિપ્ ઈશ્વરં તદધો ન્યસેત્

આનન્દેનાઙ્કિતં કુર્યાજ્જિતે પાણિપદં તતઃ।
ચતુરર્ણં તુ સંયોજ્ય મકારં ચ તતો ન્યસેત્

વ્યોમેશાકારસંભિન્નં સત્યં તદનુ ચોદ્ધરેત્।
તદન્તેઽભયદં ન્યસ્ય ગકારં તદનન્તરમ્

વ્યોમેશભિન્નો વૈકુણ્ઠો વારાહસ્ત્વિનભૂષિતઃ।
શાર્ઙ્ગભૃદ્વરુણારૂઢો ન્યસ્યો વ્યોમેશચિહ્નિતઃ

સંસ્કારોઽથ(?)યકારશ્ચ લિપ્તોઽસ્મિ ત્ર્યક્ષરં પદમ્।
સકારોઽથ મકારશ્ચ યકારસ્તદનન્તરમ્

તતો ધરેશમાદાય ઓંકારેણ વિભૂષિતમ્।
પકારશ્ચ વકારશ્ચ લક્ષણં કેબલાસ્ત્વમી

વિશ્વભાવકમાદાય કમલોપરિસંસ્થિતમ્।
શિરસાઽવિગ્રહાખ્યેન વર્ણેન પરિભૂષિતમ્

નકારં કેવલં ચાથ પદં નિર્મલમિત્યથ।
માપાદય પદં દદ્યાત્સકલેતિ પદં દ્વિજ

ઉદ્દામસ્થં ગકારં તુ લકારં કેવલં તતઃ।
આદિદેવાન્વિતઃ પન્થા રામોપેતશ્ચ માધવઃ

પકારશ્ચ તકારશ્ચ યકારોઽવિગ્રહાન્વિતઃ।
દ્વિધા જહિ પદં દેયં કાલં ત્ર્યશ્રેન ચાઙ્કિતમ્

ચતુર્ગતિસમારૂઢં વૈરાજમથ યોજયેત્।
આનન્દાખ્યેન ચાક્રાન્તં ન્યસેદ્રેફમતો દ્વિજ

વૈરાજોપરિસંસ્થં તુ (1)સોમેશાખ્યં સ્થિતં પુનઃ।
પદં તુ માનસં તેદં(દોષં?) દદ્યાત્પઞ્ચાક્ષરં દ્વિજ

(1. સોમ શઙ્‌ખ અ.)
વાચિકાંસ્ત્ર્યક્ષરં ચાતો દુરુક્તાન્ કાયિકાંસ્તતઃ।
ષડક્ષરં કુવૃત્તીન્વૈ ત્ર્યક્ષરં તદનુ ન્યસેત્

પરમેશ્વરશબ્દં તુ દદ્યાત્પઞ્ચાક્ષરં મુને।
તતઃ પરમમૂર્તૌ(ર્તે?)ચ પ્રસીદ પદમેવ ચ

મે પ્રપન્નસ્ય ચ પદં ન્યસેત્પઞ્ચાક્ષરં મુને।
આદેશાચ્છલવિધ્વંસી ઇકારેણ વિભૂષિતઃ

રામોપેતં નરં દદ્યાન્માધવં તદધો ન્યસેત્।
ભિન્ધિ સંસારમિતિ ચ દદ્યાત્પઞ્ચાક્ષરં મુને

(1)દકારં ભુવનારૂઢં વિસર્ગેણ સમન્વિતમ્।
વિશ્વભાવનમાદાય કેવલં ચ તદન્તગમ્

(1. ઇકારં અ)
ઉદ્ધરેદ્દ્વિજશાર્દૂલ શાશ્વતં તદનન્તરમ્।
વ્યોમેશાનન્તસંભિન્નં વામનં પ્રોદ્ધરેત્તતઃ

પન્થાનં માધવારૂઢં વ્યોમેશાનન્તભૂષિતમ્।
(2)કકારશ્ચૈવ રેફશ્ચ દ્વાવેતૌ ભુવનોપરિ

(2. અકાર અ)
એકારેણાઙ્કિતઃ કાલો વૈરાજો રામભૂષિતઃ।
સર્વેભ્યોઽનુગ્રહં ચૈવ પદં સપ્તાક્ષરં તતઃ

જ્ઞાનાત્મનો પદં દદ્યાત્પુરુષોત્તમસંયુતમ્।
મહાતમઃ પ્રવિષ્ટસ્ય પદમષ્ટાક્ષરં ત્વિદમ્

... ... ... માદાય જગદ્યોનિવિભૂષિતમ્।
વિજ્ઞાનાલોકશબ્દં તુ (3)પ્રદાને ત્ર્યક્ષરં પદમ્

(3. પ્રધાને અ)
હકારઞ્ચ મકારં ચ સર્વદેહમથોદ્ધરેત્।
ક્રમાત્ ત્રયાણાં યોક્તવ્યા ના(રા?)મોદ્દામોઽપિ વિક્રમી

(4)ભકારશ્ચ વકારશ્ચ વ્યાપકઃ કેવલાસ્ત્વમી।
(5)રારૂઢઃ પદ્મનાભસ્ય(શ્ચ?)સ્રગ્ધરો રામભૂષિતઃ

(4. હકાર અ.)
(5. આરૂઢ અ)
(6)હકારશ્ચ તકારશ્ચ પુણ્ડરીકશ્ચ કેવલઃ।
વૈરાજસ્થોઽથ કમલશ્શઙ્ખસ્ત્ર્યશ્રેણ ચાઙ્કિતઃ

(6. કકાર અ.)
પરમાત્માઽથ સૂક્ષ્મસ્થઃ પુણ્ડરીકશ્ચ કેવલઃ।
રામસ્તતસ્તકારસ્થઃ સૂક્ષ્મસ્થશ્ચામૃતસ્તતઃ

કાલશ્ચૈકારસંભિન્નસ્સમુદ્ધરપદં તતઃ।
અજિતસ્તુ પદં ત્ર્યર્ણં મમ જન્મપદં દ્વિજ

કેવલશ્ચ તતો હસ્વો (1)નકારસ્ત્રાસનસ્થિતઃ।
ત્ર્યૈલોક્યૈશ્વર્યદોપેતો ઘાતયેતિ પદં દ્વિધા

(1. નકરો ચ્લ્.)
જ્ઞાનૈશ્વર્યપદં દદ્યાલ્લીલાસક્તપદં ત્વનુ।
પદ્મનાભશ્ચ રારૂઢઃ કમલો[ઋ]તથાત્મ(ધામ?)ગઃ

ઇષ્ટોપેતસ્તુ કમલો વૈરાજં ભુવનોર્ધ્વગમ્।
કેવલઃ પદ્મનાભસ્તુ ધન્વી ચાનઙ્ગભૂષિતઃ

હકારશ્ચ નકારશ્ચ વકારો રામભૂષિતઃ।
આહ્લાદસ્થં તતો ભાનું મદનેન સમન્વિતમ્

ત્ર્યૈલોક્યૈશ્વર્યદોપેતં પરમાત્માનમુદ્ધરેત્।
સ્રગ્ધરં વરુણારૂઢં ત્ર્યૈલોક્યૈશ્વર્યદાન્વિતમ્

મમ ત્રાતા પદં યોજ્યં સકલેતિ પદં તતઃ।
જકારશ્ચ નકારશ્ચ શરણેતિ પદં તતઃ

શરણાગતોઽક્ષરં(?)દદ્યાત્પદં વિ પ્ર ષડક્ષરમ્।
ત્ર્યશ્રાન્વિતં ચ વૈરાજં કુરુવીપ્સાપદં તતઃ

દકારં કેવલં શઙ્ખં ગોપનેનાઙ્કિતં ન્યસેત્।
નકારં ચ દ્વિધા દદ્યાદન્ત્યં વૈ ગોપનાઙ્કિતમ્

દેયો ભુવનપાલસ્ચ સકારઃ શઙ્ખસંસ્થિતઃ।
પન્થા ગોપનસંભિન્નઃ કેવલઃ સર્વરોધકઃ

પુણ્ડરીકાક્ષશબ્દં તુ પરમં ત્ર્યક્ષરં પદમ્।
પદં કરાણિ(રારુણિ?)કેત્યુક્ત્વા તતો ભક્તજનેન(તિ?) ચ

પદં વત્સલમાદાય પિણ્ડભાવનસંયુતમ્।
વિશ્વાત્મા ચ(2) તતઃ શબ્દં વિશ્વેશ્વરપદં તતઃ

(2. નં અ.)
હૃષીકેશપદં દદ્યાન્મોક્ષલક્ષ્મીપદં તતઃ।
પદ્મનાભશ્ચ રેફસ્થો દકારઃ કેવલસ્તતઃ

ભગવન્સર્વમન્ત્રાત્મન્ પદમષ્ટાક્ષરં શુભમ્।
નરસ્ત્ર્યશ્રેણ સંભિન્નસ્સર્વમન્ત્રપદં તતઃ

કેવલં પુણ્ડરીકં ચ રેફં વૈ વિષ્ણુનાઽઙ્કિતમ્।
ભૂયસ્તં વિક્રમીયુક્તં ત્ર્યૈલોક્યૈશ્વર્યદાન્વિતમ્

નમો નમઃપદોપેતં પઞ્ચધાઽથ ત્રિકં ન્યસેત્।
ક્રમેણ દ્વિજશાર્દૂલ કૂટ(?)સૂર્યામૃતાભિધામ્

વિસર્ગેણાઙ્કયેત્પૂર્વં વ્યોમેશેન પદં તતઃ।
તૃતીયમૌર્વસંજ્ઞેન ચતુર્થં-છાદનેન તુ

પઞ્ચમં યોગધાત્રા તુ યોજ્યઃ ષષ્ઠેન નારદ।
અવિગ્રહઃ સપ્તમે તુ દેવદત્તં નિયોજયેત્

તારકં ત્વષ્ટમે વિપ્ર વિષ્ટરં નવમે તતઃ।
દશમે ઋતધામાનમૂર્જમેકાદશં મુને

દ્વાદશેઽભ્યુદયં વિદ્ધિ ન્યસેદ્વિષ્ણું ત્રયોદશે।
રામં દ્વિસપ્તમે વિપ્ર વિન્યસેત્તદનન્તરમ્

આનન્દં પઞ્ચદશમે બીજે તદનુ નારદ।
પ્રણવસ્સનમસ્કોઽન્તે તદન્તે પ્રણવઃ પુનઃ

ભૂયઃ પ્રણવમાદાય ભગવત્પદમેવ ચ।
મમેતિ દ્વ્યક્ષરં શબ્દે વિવેકપદમેવ ચ

પકારં કેવલં દદ્યાદ્દકારં ગોપનાઙ્કિતમ્।
તાલલક્ષ્માણમન્તે તુ અપ્રમેયોજ્ઝિતં મુને

સમયોત્થાનતઃ શબ્દં દોષં જ્ઞાનાઙ્કુશેન વૈ।
પદં સપ્તાક્ષરં દદ્યાત્કમલં કેવંલ તતઃ

વિશ્વરૂપસમારૂઢં દણ્ડધારં ન્યસેત્તતઃ।
તદન્તે કમલં દદ્યાદ્દણ્ડધારમથોદ્ધરેત્

વૃષકર્મા ચ તદધઃ અકરાળસ્તતો દ્વિજ।
અખણ્ડવિક્રમી દેયસ્તદધસ્થઃ પ્રતર્દનઃ

શશ્વચ્છબ્દસ્તતો વિપ્ર ચન્દ્રાંશુશ્ચન્દપૃષ્ઠતઃ।
આનન્દેનાઙ્કિતઃ કાર્યો વ્યોમેશેનાઙ્કિતેન તુ

રામાઙ્કં સ્રગ્ધરં ચાધો માપાદય પદં તતઃ।
કાલત્ર્યશ્રાઙ્કિતં દદ્યાન્નરં રામાઙ્કિતં તતઃ

અનલં વરુણં ચૈવ કેવલં યોજયેત્ક્રમાત્।
પુણ્ડરીકોઽગ્નિરૂપશ્ચ વૈકુણ્ઠસ્તુ તૃતીયકઃ

છન્દસ્ત્ર્યશ્રાઙ્કિતો (તં?) યોજ્યશ્ચ(જ્યંચ ?)ન્દ્રાંશું પ્રોદ્ધરેત્તતઃ।
છન્દઃપતિસમારૂઢમાનન્દેનાથ ચાઙ્કયેત્

ગકારં કેવલં દદ્યાદ્વૈકુણ્ઠં વ્યોમરાડ્‌યુતમ્।
પૂજયેતિ વદેદ્વીપ્સાં સૂર્યં તદનુ ચોદ્ધરેત્

સામદામ(ફાઠ?)કમસ્યાન્તે દીપ્તિમન્તમનન્તરમ્।
ઉત્ફુલ્લનયનસ્ચાન્તે ચતુર્ણાં યોજયેત્ક્રમાત્

ત્ર્યૈલોક્યૈશ્વર્યદં મૂર્ધ્નિ પ્રજ્ઞાદારમથાસને।
તતો ઝષં સમાદાય જ્વાલારૂઢં તુ નારદ

વ્યોમેશેન સમાયુક્તં ઘર્માંશું પ્રોદ્ધરેત્તતઃ।
તસ્યાસને તુ લિઙ્ગાત્મા યોજનીયોઽવસાનતઃ

અપ્રમેયોજ્ઝિતઃ સ્રગ્વી આધેયશ્ચાથ લાઙ્ગલી।
આસને ભગવાનસ્ય વૈરાજસ્તસ્ય પૂર્વકમ્

દ્વિધાઽનલં સમુદ્ધૃત્ય ન્યસ્યસ્તાભ્યામથ ક્રમાત્।
લાઙ્ગલી વિશ્વરૂપશ્ચ વ્યાપી બાહ્યાત્તુ મસ્તકે

પ્રથમસ્યાસને યોજ્યં નામ્ના વર્ણં પ્રસારણમ્।
દીર્ઘઘોણં દ્વિતીયસ્ય યોજયેત્તદનન્તરમ્

અથાનલં દ્વિજાદાય તદધઃ સામફાઠકમ્।
અશેષભુવનાધારરૂઢં કૃત્વાઽસ્ય મૂર્ધનિ

ઐશ્વર્યસંવૃતં વ્યોમ ન્યસેદેકં દ્વિધા મુને।
તતોઽનલં સમાદાય સૂર્યં ન્યસ્યેદધસ્તતઃ

અસ્ય ચાધોઽનલં ચોર્ધ્વે વ્યોમચૈરાવમસ્થિતમ્।
તતસ્તુ રેફમાદાય ઝષોપરિ ગતં મુને

તદધોપરિ તેજસ્વી તદધો હ્યનલં પુનઃ।
લોકેશોપરિસંસ્થં તુ અંકારશ્ચાસ્ય મૂર્ધનિ

પટ્‌કારદ્વિતયં ચાન્તે કેવલો લાઙ્ગલી તતઃ।
રામાઙ્કિતો દણ્ડધર સ્રગ્વી તેનૈવ ચાઙ્કિતઃ

મહામન્ત્રેતિ ચ પદં શબ્દેનેતિ પદં તતઃ।
વિઘ્નોઽયમિતિ વૈ દેયં સમયેતિ પદં તતઃ

દોષહૃદ્દન્ત(વૃન્દં ન?)દન્તે તુ અવિદ્યાનિચયં તતઃ।
બધરીભૂતામિતિ વૈ શીઘ્રં કુરુ કુરુ દ્વિજ

તતઃ પ્રણવમાદાય સૂર્યો યોજ્યસ્તતો મુને।
સૂપર્ણં ચ તદન્તે તુ પ્રાણસ્તદનુ નારદ

કૂટસ્તદવસાને તુ સર્વલોકેશસંસ્થિતઃ।
વ્યોમેશભૂષિતશ્ચૈવ ભગવન્મે પદં તતઃ

સંપૂર્ણે ચ પદં દદ્યાદ્દાનવર્ણયુતં(1) તતઃ।
કર્મણિશબ્દમથ ચ સંપાદય પદં દ્વિધા

(1. દ્વયં અ.)
તદન્તે કૌસ્તુભપદં ઓંભગવન્પદં તતઃ।
તતશ્ચામૃતમૂર્તે વૈ સમસ્તપદમેવ હિ

પદં મન્ત્રગણં ચાતો (2)યકારઃ કેવલસ્તતઃ।
નારાયણઃ પ્રધાનસ્થશ્શાન્તિદઃ કેવલસ્તતઃ

(2. વકારઃ અ.)
નરોઽથ ભુવનારૂઢો રારૂઢોઽથ ગદાધરઃ।
ઓતદેહાઙ્કિતપ્રાણશ્શઙ્કસ્થશ્ચાથ શાન્તિદઃ

વ્યોમેશયુક્તો વૈરાજઃ સ્રગ્ધરઃ કેવલસ્તતઃ।
તાલલક્ષ્મા તદન્તે તુ તૃપ્તિં ચ તદધો ન્યસેત્

તસ્યાપ્યધો વરાહં તુ વિષ્ણોઽયં ગોપનાઙ્કિતઃ।
નારાયણોઽથ ચૈકાકી ભૂયસ્સ દમનોર્ધ્વગઃ

આદિદેવેન ચાક્રાન્તો મન્દરોઽથાઙ્કુશસ્થિતઃ।
ઔકારસંયુતઃ સ્રગ્વી ત્ર્યશ્રયુક્તોઽથ દીપ્તિમાન્

કેવલશ્ચ તતઃ પન્થાસ્સન્તર્પયપદં દ્વિધા।
સોમોઽથ વરૂણારૂઢો દ્વિધા દેયશ્ચ નારદ

વ્યાપી ચાન્દ્રી તથાઽઽનન્દો યોજ્યસ્તદનુ વૈ દ્વયોઃ।
વરાહોઽથામૃતસ્થસ્તુ તદધઃ પુરુષેશ્વરઃ

ઉદ્દામો હ્યથ તસ્યાધો વ્યાપી ચાન્દ્રી ચ મૂર્ધનિ।
એતદેવ પુનર્દદ્યાદ્ભુવનાર્ણેન વર્જિતમ્

વિષ્ણુનાલઙ્કૃતં કિં તુ સાનન્દમમૃતં તતઃ।
તદધશ્ચામૃતાધારં શઙ્ખં તસ્યાપ્યધો ન્યસેત્

વિશ્વાપ્યાયકરાનન્દં ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યદાન્વિતમ્।
પરમેશ્વરસંયુક્તં ન્યસેત્સોમમથ દ્વિધા

વરુણો ભૂધરોપેતસ્ત્વગ્નિરૂપોઽથ કેવલઃ।
દણ્ડધારસ્તતો દેયઃ પ્રણવેનાઙ્કિતો મુને

નમો નમસ્તતઃ સ્વાહા મન્ત્રોઽયં ત્રિદશાર્ચિતઃ।
શતાનિ પટ્ ચ વર્ણાનાં વર્ણા દ્વાદશ ચ દ્વિજ

અર્ધાક્ષરાણિ વૈ પઞ્ચ ઇત્યેતત્કથિતં મુને।
[અસ્ય મહામન્ત્રસ્ય પ્રશંસા] 21-31
મન્ત્રોઽયં સૂચિતઃ પ્રાગ્વૈ રક્ષણીયઃ પ્રયત્નતઃ

છિન્નાનામપિ ભિન્નાનાં મન્ત્રાણાં ચારુરૂપિણામ્।
એષા(ષાં?) મન્ત્રવરઃ શ્રેષ્ઠસ્સર્વેષામપિ પૂરયેત્

તેજસાઽપિ ચ વીર્યેણ સૌમ્યત્વેન સદૈવ વા।
સમસ્તદોષશમનો વિઘ્નવિધ્વંસકૃન્મહાન્

મન્ત્રોઽયં મુનિશાર્દૂલ ગોપનીયઃ પ્રયત્નતઃ।
સામાન્યં સાધકાનાં ચ સચ્છાસનનિષેવિણામ્

અનેકવક્ત્રનયનમનેકાઙ્ઘ્રિકરાન્વિતમ્।
અનેકાદ્ભુતદાતારમનેકાભરણભૂષિતમ્

અનેકગન્ધપુષ્પાઢ્યમનેકાયુધધારિણમ્।
અનેકદીપ્તનયનમનેકફલભૂષિતમ્

અનેકમન્ત્રકોટીભિસ્સંસ્મરેત્સેવિતં સદા।
યસ્તુ નૈમિત્તિકે યાગે નિત્યે વાનન્યમાનસઃ

સોઽચિરાત્પ્રાપ્નુયાત્ સિદ્ધીર્નાવસીદતિ કર્હિચિત્।
ઇતિ શ્રીપાઞ્ચરાત્રે જયાખ્યસંહિતાયાં પવિત્રકવિધાનં નામૈકવિંશઃ પટલઃ।
* * * * *