જાતકમાલા · શ્લોક 82-8

................. ........................ ॥
................................... ।
કિં નામ તતઃ પરં દુઃખમ્

રુદ્ધોચ્છ્વાસસ્ય ભૃશં કૃમેર્ ઇવામેધ્યપઙ્કમગ્નસ્ય ।
યા ગર્ભસ્થસ્ય દશા કિં નામ તતઃ પરં દુઃખમ્

કાયાવસ્કરનિર્ઝરવિવરે નિષ્પિષ્યમાણદેહસ્ય ।
યા પ્રસવસ્થસ્ય દશા કિં નામ તતઃ પરં દુઃખમ્

તસ્માજ્ જાતિં દુઃખં જાતિજરાવ્યાધિમરણનિર્મુક્તાઃ ।
કથયન્તિ કથિકવરા જિના જિતકથંકથાબીજાઃ

અપિ ચાયુષ્મન્તઃ
રાગો ઽનૈકવિધો જરા પરિભવો ભોગાર્જના રક્ષણા
પ્રધ્વંસવ્યસનં મહાત્યયમ્ અસત્સંપર્કજં વૈકૃતમ્ ।
ઇષ્ટાનિષ્ટવિયોગયોગસુલભાસ્ તે તે મનોવિપ્લવા
જાતિં પ્રાપ્ય યતો ભવન્તિ જગતઃ સૈવેહ દુઃખં તતઃ

આત્માર્થપ્રતિયોગિની ભગવતાં યેષાં ક્રિયા સર્વદા
સર્વાકારપરોપકારમધુરા યેષાં સમુત્પત્તયઃ ।
શ્લાઘ્યા જાતિર્ અચિન્ત્યયોગમહતાં તેષાં જગચ્ચક્ષુષાં
જન્મ સ્વાર્થપરસ્ય તુ ક્ષણિકમ્ અપ્ય્ આપાયિકી વિપ્લુતિઃ

તસ્માદ્ બ્રૂમહે ।
સંબોધયે કુરુત વા સ્થિરમ્ અપ્રમાદં તૂર્ણં ઘટધ્વમ્ અથ વા ભવસંક્ષયાય ।
એતદ્ દ્વયં તુ વિરહય્ય વિશન્ત્ય્ અકામા ભીમાન્ય્ અપાયવડવામુખગહ્વરાણિ

યત્નેન ચેદ્ ઉભયમ્ એતદ્ અવાપ્નુવન્તિ યત્નઃ ફલે મહતિ યુક્તતરો મતો મે ।
છિદ્રં વરાટકમ્ અવાપ્ય સુધાપિ કિં સ્યાચ્ ચિન્તામણેર્ અધિગમાય વરં શ્રમો ઽપિ

માં પ્રત્ય્ અતશ્ ચ વિફલો ઽપિ વરં પ્રયાસઃ સાધોર્ મહાજનહિતાવહિતાશયસ્ય ।
ઇચ્છાવિશેષવિષયસ્ય પરાક્રમસ્ય પ્રસ્થાનમ્ એવ મહતીં રતિમ્ આદધાતિ

સાધારણાનિ દયિતૈઃ સહ પેલવાનિ આમોદયન્તિ સુતરાં હૃદયં સુખાનિ ।
પીડાકરાણિ મહતાં સમુપસ્થિતાનિ પ્રાકર્ષિકાન્ય્ અપિ સુખાનિ તુ યૌતકાનિ

ખદ્યોતાનાં જનયતિ યથા દેહસદ્ભાવમાત્રં
દીપ્તિર્ નાસૌ સ્ફુરતિ જગતાં – ⏑ – – ⏑ – – ।
એવં સ્વાર્થપ્રણયમલિનજ્ઞાનલેશાશયાનામ્
અર્થાવાપ્તિર્ વિનયનકૃશા નાસ્તિ સાતુલ્યરૂપા

આજ્ઞાં શિરોભિર્ અથ તે પ્રતિગૃહ્ય તસ્ય માનાભિમાનમૃદુભિર્ મુનિસત્તમસ્ય ।
ધર્મૈકતાનમનસઃ પ્રથયાં બભૂવુઃ કીર્તિં શરત્કુમુદિનીધવલાં સમન્તાત્

ઇતિ ઋષિપઞ્ચકજાતકમ્ ॥
12. સપ્તકુમારિકા
ઓં નમો રત્નત્રયાય ॥
વૈરાગ્યયુક્તં ચ સુભાષિતં ચ ધર્માર્થકામપ્રતિબોધનં ચ ।
એકાન્તરમ્યં બહુસજ્જનાનાં વક્ષ્યામિ કિં ચિચ્ છૃણુતાવદાનમ્

એવમ્ ઇદં ભ્રાજેત્ પરિપક્વકુશલમૂલાનાં મહાન્તો ઽપિ ભોગા યૌવનં વા નાલમ્ અન્તરાયાયેતિ ।
તદ્યથાનુશ્રૂયતે ।
નયવિનયાદિગુણશ્રીસમૃદ્ધો રાજાભૂત્ કૃકી નામ । સ ચ ભગવતિ કાશ્યપે સમ્યક્સંબુદ્ધે સમુપજાતપ્રસાદઃ । તસ્ય રાજ્ઞઃ સપ્ત કુમાર્યઃ પૂર્વબુદ્ધોત્પાદસંનિરોપિતાભિવૃદ્ધકુશલમૂલબલાધાનાઃ સમુપજાતસંસારવાસનિર્વેદાસ્ તાઃ સવિનયોપચારં મધુરેણ વચસા પ્રણિપત્ય પિતરમ્ અબ્રુવન્ ।
તોયાન્તર્ગતચન્દ્રબિમ્બતરલામ્ આલોક્ય લોકસ્થિતિં
કામાન્ ક્રુદ્ધભુજઙ્ગભોગપટલચ્છાયોપમાન્ વીક્ષ્ય ચ ।
દૃષ્ટ્વા દુઃખહુતાશનૈર્ જગદ્ ઇદં કૃત્સ્નં ચ સંદીપિતં
નૈષ્ક્રમ્યાભિરતાશયાઃ ખલુ વયં યામઃ શ્મશાનં નૃપ

રાજોવાચ ॥
બાલાઃ સુખોચિતા યૂયમ્ અકૃતાર્થમનોરથાઃ ।
કથં શક્નોમ્ય્ અહં વક્તુમ્ આશ્રયધ્વં તપોવનમ્

કન્યકા ઊચુઃ ।
જાનીમહે ક્ષિતિપતે ભવતો જને ઽપિ સ્નેહાર્દ્રપેશલરસાભિનિવેષ્ટિતાનિ ।
અસ્માસુ કિં પુનર્ અકારણવત્સલસ્ય સ્વાઙ્કે વિવૃદ્ધિમ્ અનઘાં સમુપાગતાસુ

યુષ્મદ્વિધૈર્ અપિ સહાભિમુખો વિયોગો યેનૈવ નો નૃપ નિરત્યયશુદ્ધભાવૈઃ ।
તેનૈવ શાન્તિપદમ્ આપ્તુમ્ ઇયં મનીષા મા ભૂત્ પુનઃ પુનર્ અયં વ્યસનોપતાપઃ

અથ સ રાજા સ્નેહવશાદ્ વિતાનીભૂતહૃદયો નિશ્ચલાભિતામ્રનયનયુગલઃ પુનઃ પુનસ્ તાઃ કન્યકાઃ સમભિવીક્ષ્યોવાચ ॥
આસ્તીર્ણકોમલવિચિત્રકુથોદરેષુ સ્વૈરં વિહૃત્ય ભવનેષુ કથં ભવત્યઃ ।
સ્પ્રક્ષ્યન્તિ દુર્જનમનોવિષમાં શ્મશાનભૂમિં સિતાસ્થિશકલપ્રકરોત્તરીયામ્

સ્નેહોન્મુખં પિતરમ્ એકપદે કથં વા શોકાશ્રુદુર્દિનમુખીં જનનીં ચ હિત્વા ।
અમ્લાનસૌહૃદનિરન્તરમાનસાંશ્ ચ ત્યક્ત્વા કથં નુ સુહૃદસ્ તપસે રમધ્વમ્

અથ તાઃ કન્યકા નિરતિશયધૈર્યાવષ્ટમ્ભગલ્ભં પિતરમ્ ઊચુઃ ।
માતા પિતા સુહૃદ્ ઇતિ વ્યવહારમાત્રમ્ એતત્ પુનર્ભવનિપાતવિઘાતભાજામ્ ।
ભૂતાર્થદર્શનપરોક્ષમલીમસાનાં લોકો વૃથા નરપતે પરિખેદમ્ એતિ