જાતકમાલા · શ્લોક 82-101

મતિહુતભુજા દગ્ધ્વા સ્કન્ધપ્રવૃત્તિવિષદ્રુમં
સ્થિતિષુ વશિતાં સંપ્રાપ્યાપિ પ્રકાશયશોત્સવાઃ ।
સકલભુવનશ્રેયઃ કૃત્વા ગતાઃ સુગતાઃ શમં
વિષયકૃપણાઃ કષ્ટં નષ્ટા વયં ભવલુબ્ધકાઃ

સ્થાનાસ્થાનવિવેકયોગવિદુષા સ્થાનેન સંવર્ણિતા
સ્કન્ધાનાં ક્ષણિકાપ્ય્ અનુત્તરગિરા નિર્વૃત્તિર્ આયાસિની ।
સ્થાને પ્રજ્વલિતાંસ્ તરૂન્ ઇવ ખગાસ્ ત્યક્ત્વા ભવાન્ ભઙ્ગુરાન્
નિર્વાન્તિ જ્વલના ઇવામ્બુવિહતાશ્ ચિત્તેશ્વરા યોગિનઃ

કૃત્વાભિયોગમ્ અપિ ચાગમગહ્વરેષુ સ્વૈરપ્રચારમ્ અનુગૃહ્ય મનો મનુષ્યાઃ ।
અલ્પશ્રુતા ઇતિ જગત્ય્ ઉપયાન્તિ સંખ્યાં ચેતોવિનિગ્રહફલં શ્રુતમ્ આહુર્ આર્યાઃ

સ સૂચિકાગ્રૈર્ ઇવ તુદ્યમાનઃ પિપીલિકૈર્ ભુગ્નકરાલદંષ્ટ્રૈઃ ।
મહીરજોધૂસરકોમલાઙ્ગો મુહુર્ મુહુઃ સંપરિવર્તતે સ્મ

સ મક્ષિકાણાં નયુતૈઃ પરીતો મૃદુઃ પ્રયત્નાકુલપાણિપાદઃ ।
વિચેષ્ટમાનઃ કરુણં કથં ચિદ્ ભવાન્ જગર્હે મનસાનુતાપી

ક્રૂરારાવૈઃ પુરબલિભુજાં મણ્ડલૈઃ સંપતદ્ભિર્
વ્યાધૂતાસ્યો વિપદમ્ અશિવાં યો ઽસ્વતન્ત્રઃ પ્રપેદે ।
ગોમાયૂનાં વિષમવિરુતૈર્ અગ્નિમાલાકરાલૈર્
આર્યસ્યાપિ પ્રકૃતિમૃદુકં તસ્ય ચેતશ્ ચકમ્પે

ક્રવ્યાશિનાં પરવધપ્રણયપ્રગલ્ભૈઃ પૂગૈર્ અસૌ પરિવૃતો વિગતાસુકલ્પઃ ।
પ્રાખ્યાપયત્ સ ભવભોગલવાભિલાષદુઃખાનિ તસ્ય ચ વચો વિગતસ્રવસ્ય

તસ્ય તથા કૃચ્છ્રગતસ્ય પુરદ્વારિ પરિવર્તમાનસ્ય ગવાં નિર્ગચ્છન્તીનાં પુરઃસરો વૃષભસ્ તમ્ આયુષ્મન્તં દૃષ્ટ્વા વિધિયોગસામર્થ્યાત્ પિતેવોપગુ તાવદ્ અવતસ્થે યાવદ્ અતિક્રાન્તઃ સર્વો ગૌગણઃ । સો ઽતિતીવ્રવેદનાતુરતનુર્ અલ્પસ્થામતયા કણ્ઠગતપ્રાણઃ પુનર્ અપિ મયા વ્યસનમ્ એવાનુભવનીયં મરણાદ્ ઊર્ધ્વમ્ ઇત્ય્ અભિવિષાદો ઽપિ મૃત્યુર્ એવ તત્કાલદુઃખપ્રતીકારમ્ આકારયતુ । વનવિહગપક્ષપાતોદ્ધૃતધરણિતલરજોઽવકીર્ણદેહો નિરાક્રન્દો મન્દમ્ અપરિસ્પન્દકરચરણવદનકમલ ઇદાનીં ન ભવિષ્યામીતિ બુદ્ધમ્ એવ ભગવન્તં નમસ્કર્તુમ્ આરબ્ધઃ । તદ્ભાગ્યશેષોપકૃષ્ટા ઇવ ચોપાસકા બુદ્ધધર્મસંઘાનુવાદાશ્રયાઃ સંકથાઃ કથયન્તસ્ તં પ્રદેશમ્ ઉપજગ્મુઃ । સ તાન્ અવલોક્ય પ્રત્યુજ્જીવિત ઇવ મૃદુસ્ફુટકલેન વચસા કમલપલાશકોમલં પાણિમ્ અભિપ્રસાર્યાબ્રવીત્ । ભો ભોઃ સત્પુરુષા મુહૂર્તકં તાવદ્ અસ્મદનુકમ્પયાવતિષ્ઠધ્વમ્ ઇતિ । અથ તે સહસા તચ્છબ્દશ્રવણસંભ્રાન્તાઃ કિમ્ ઇદં કથં ચેત્ય્ ઉત્પન્નવિમર્શાઃ સ્થિતા વયં ભદ્રમુખેતે તં મહાસત્ત્વમ્ આશ્વાસયાં બભૂવુઃ । કૌતૂહલાકુલસમાસાશ્ ચ પુનર્ એવમ્ ઊચુઃ ।
અવસ્થાંશ્ ચ વયશ્ ચેદં વાક્સૌષ્ઠવમ્ ઇદં ચ તે ।
મત્વા ચલતિ નો બુદ્ધિઃ કૌતૂહલસમાકુલા

તત્ સૌમ્ય વદ કો નામ ત્વં દેવો ઽપ્ય્ અથ દાનવઃ ।
કથં ચેમાં દશાં પ્રાપ્તઃ સજ્જનાયાસકારિણીમ્

સ તાન્ આહ ।
માનુષો ઽસ્મિ મહાસત્ત્વા નાહં દેવો ન દાનવઃ ।
ભવસંભોગતર્ષેણ પ્રાપ્તસ્ ત્વ્ અહમ્ ઇમાં દશામ્

અથ તે તદ્વચઃ શ્રુત્વા સંવિગ્નોદ્ધતમાનસાઃ ।
અનુકમ્પામૃતસ્નિગ્ધં પ્રત્યભાષન્ત તં પુનઃ

ઉપાસકા વયં સાધો નિત્યં કિંકુશલૈષિણઃ ।
વિસ્તરં શ્રોતુમ્ ઇચ્છામઃ સ ચેત્ ખેદં ન મન્યસે

સ તાન્ ઇત્ય્ અવદદ્ યૂયં ધર્મભ્રાતર એવ મે ।
દુઃખાનિ તાવદ્ વાર્યન્તાં પશ્ચાદ્ વક્ષ્યામિ વિસ્તરમ્

તથેતિ ચ પ્રતિશ્રુત્ય ગૃહીત્વા પાણિભિઃ શનૈઃ ।
પ્રમૃજ્યાસ્તીર્ય વસ્ત્રાણિ સ્વાનિ તેષુ ન્યવેશયન્

પ્રસ્વસ્થકાયઃ સ સમાહિતાત્મા ચત્વારિ સત્યાનિ યથેક્ષિતાનિ ।
પરીક્ષમાણો ન ચિરેણ સાધુર્ મલાન્ યથાસ્થૂલમયાંશ્ ચકાર

⏑ અનુશયવિશેષં ભાવનામાર્ગહેયં ⏑ રવિર્ ઇવ નિશાન્તધ્વાન્તમ્ ઉલ્લિખ્ય ભાભિઃ ।
સ્વતનુમ્ અતનુપુણ્યાપ્યાયિતાન્તર્વિશેષાં અપહૃતગુરુભારાયાસલઘ્વીં બભાર

અથ સ મહાત્મા કૃતકરણીયઃ ક્ષણમ્ અપ્ય્ અવસ્થાં તાં પરિત્યજ્ય સબહુમાનઃ કેવલં તેષામ્ ઉપાસકાનાં કૃતજ્ઞતામ્ અનુરક્ષન્ પર્યઙ્કં ગગનતલે બદ્ધ્વા તૈઃ સબહુમાનમ્ ઉદીક્ષ્યમાણો વિસ્તરેણ તેભ્યો યથાવૃત્તં વ્યાહૃત્ય પુનર્ અપિ તાન્ આબભાષે ।
અભિનન્દતિ યો જન્મ સ દુઃખમ્ અભિનન્દતિ ।
દુઃખાભિનન્દી દુઃખેભ્યો ન જાતુ પરિમુચ્યતે

પક્વગણ્ડાયમાનસ્ય યઃ કાયસ્યાસ્ય સંભવઃ ।
ઈત્યુપાયાસદુઃખાનામ્ ઉત્પાદઃ સ વિદાહિનામ્

સંસારાવચરં કૃત્સ્નં સુખમ્ એકઘનીકૃતમ્ ।
નરાણાં જન્મદુઃખેન ક્ષણિકેનાભિભૂયતે

વિષોપદિગ્ધા નિશિતા ઇવાયસાઃ શિખા ઇવાગ્નેઃ પ્રબલાનિલાકુલાઃ ।
સભીમનાદા ઇવ ચાશ્મવૃષ્ટયઃ પ્રવૃત્તયો દુષ્પ્રસહાઃ શરીરિણામ્