જાતકમાલા · શ્લોક 38-57

પ્રકૃતિચપલા નૈકાપાયા નિરન્તરદારુણા
ન ખલુ હૃદયં નો જ્ઞાનાર્થં હરન્તિ વિભૂતયઃ ।
અપગતમનઃસંક્ષોભાણાં વનાન્તમ્ ઉપેયુષાં
ભવતિ તુ સતાં પૂર્વાભ્યાસાન્ મતિઃ પ્રગુણા શુભે

હરિણચરણક્ષુણ્ણોપાન્તાઃ સશાદ્વલનિર્ઝરાઃ
કુસુમશબલૈર્ વિશ્વાખાતૈસ્ તરઙ્ગિતપાદપાઃ ।
મુદિતવિહગશ્રેણીચિત્રધ્વનિપ્રતિનાદિતા
મનસિ ન મુદં કસ્યાદધ્યુઃ શિવા વનરાજયઃ

પ્રશમવિધુરે નિત્યોદ્વેગપ્રદે ગૃહચારકે
વિષયમરુતા વ્યાધૂતાનાં હતોપનિષત્સુખમ્ ।
ઉપરતજનક્ષોભાયાસપ્રકામસુખે વને
વ્રજતિ તુ મનઃ સદ્યઃ શાન્તિં કુકાર્યસમાકુલમ્

અથાન્યતમો બ્રાહ્મણો દારિદ્ર્યદુઃખાભ્યાહતસ્ તત્પ્રતીકારચિકીર્ષયા મન્દોત્સાહો ઽપિ બોધિસત્ત્વમ્ એકમ્ આર્તાયનમ્ અવગમ્ય તદ્વિષયાન્તમ્ ઉપગચ્છન્ માર્ગપરિભ્રંશપર્યાકુલાત્મા તતસ્ તતઃ પરિભ્રમન્ ક્ષુદ્દુઃખોપગ્લપિતતનુર્ અધ્વક્લમવિક્લવાવિધેયગુરુતરચરણવિગ્રહસ્ તદ્ આશ્રમપદમ્ આસસાદ । દૃષ્ટ્વા ચૈનં બોધિસત્ત્વશ્ ચિરાભ્યાગતસ્નિગ્ધબાન્ધવસ્નેહાતિરિક્તવાત્સલ્યપેશલયા પિબન્ન્ ઇવ દૃષ્ટ્યા પ્રત્યુદ્ગમ્યાભિવાદ્ય ચ કૃતપ્રતિસંમોદનમ્ આગમનપ્રયોજનં પર્યપૃચ્છત્ । બ્રાહ્મણો ઽબ્રવીત્ ।
યઃ સર્વદો નામ ભુવિ પ્રસિદ્ધો યથાર્થનામા નરલોકપાલઃ ।
કીર્ત્યા સમાહૂત ઇવાસ્મિ તસ્ય પ્રાપ્તસ્ તમ્ આર્તાયનમ્ ઈક્ષમાણઃ

ત્રાતા સ એવ વ્યસનાતુરાણાં વનીપકાનાં સ ચ બન્ધુર્ એકઃ ।
તમ્ એવ ચૈકં વ્યપદિશ્ય સાધુમ્ અન્યત્ર મૌનવ્રતમ્ એતિ વાણી

તત્ તસ્ય વચનં શ્રુત્વા સ કૃપાપેશલાશયઃ ।
આચકમ્પે મહાસત્ત્વસ્ તદ્દુઃખપવનાહતઃ

અથ સ મહાત્મા દીર્ઘમ્ ઉષ્ણં ચ નિશ્વસ્ય તં બ્રાહ્મણં પ્રોવાચ ।
ઉપાયશ્ ચિન્ત્યતામ્ અન્યો દ્વિજ દુઃખોપશાન્તયે ।
ભ્રષ્ટૈશ્વર્યઃ સ ભૂપાલસ્ તપસે વનમ્ આશ્રિતઃ

અથ સ બ્રાહ્મણઃ સમીહિતાર્થપ્રત્યાશાપ્રણયભઙ્ગદૈન્યાક્રાન્તમાનસઃ સહસા પૃથિવ્યાં નિપપાત પરં ચ સંમોહમ્ ઉપજગામ ।
આશાપર્યસ્તધૈર્યાણિ હૃદયાનિ પ્રસઙ્ગિનામ્ ।
દેહિનાં મોહમ્ આયાન્તિ હેતુના યેન કેન ચિત્

અથ બોધિસત્ત્વસ્ તં બ્રાહ્મણં શીતાભિર્ અદ્ભિઃ પરિષિઞ્ચ્ય પ્રતિલબ્ધસંજ્ઞં સમાશ્વાસયન્ન્ અબ્રવીત્ ।
અસ્ત્ય્ અન્યો ઽપિ પ્રતીકારો ભવદાશાસમૃદ્ધયે ।
અહં સર્વંદદો રાજા મા શુચસ્ ત્વમ્ ઇહ દ્વિજ

સર્વંદદો નામ કથં કદા વા યસ્ય સ્વદેહે ઽપિ મનઃપ્રસઙ્ગઃ ।
યથાર્થનામા ત્વ્ અધુના ભવિષ્યામ્ય્ અહં ત્વદભ્યાગમનોત્સવેન

મદ્રાજ્યપ્રણયી રાજા માં સમન્વેષતે કિલ ।
બદ્ધ્વા માં દેહ્ય્ અતસ્ તસ્મૈ સ ત્વાં સમ્તોષયિષ્યતિ

અનેકદુઃખોપનિપાતકાતરશ્ ચિરસ્ય તાવદ્ ભવદાશ્રયાદ્ અયમ્ ।
મમોપયોગં ગુણપક્ષસિદ્ધયે શરીરસંજ્ઞઃ કલિર્ અદ્ય યાસ્યતિ

જરારુજામૃત્યુખલૂરિકામ્ ઇમાં તનું સમાશ્રિત્ય સ હન્ત યો ઽદ્ય મે ।
મનોરથો બ્રાહ્મણમુખ્ય પૂર્યતાં તવ પ્રભાવાદ્ અભિવાઞ્છિતશ્ ચિરમ્

પ્રીતિર્ નૃપસ્ય તવ ચાર્થવિશેષસિદ્ધિઃ સંપત્સ્યતે મમ ચ પારમિતાપ્રકર્ષઃ ।
એકં શરીરમ્ અતિસૃજ્ય વિપત્પરીતં પશ્યોત્સવાતિશયમ્ આપતિતં ક્રમેણ

એવંવિધે ઽતિથિજનપ્રણયાભિધાને પ્રીત્યાગમે ચ મમ કાર્યસમૃદ્ધિહેતૌ ।
દેહે કૃતાન્તમકરાસ્યપુટાતિથૌ ચ નૈકોપસર્ગવિહિતે વિધિર્ અસ્તિ કો ઽન્યઃ

કાયાદ્ અસારાદ્ અહમ્ અદ્ય સારં ભવન્તમ્ આસાદ્ય સમુજ્જિહીર્ષુઃ ।
મનોરથં તત્ સફલં કુરુષ્વ ત્વમ્ અદ્ય મે વિપ્ર ચિરાનુબદ્ધમ્

એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ પાપાત્મા પ્રતિશુશ્રાવ સ દ્વિજઃ ।
અતિક્રમ્યાર્યમર્યાદાં લોભોપહતમાનસઃ

કોટરાન્તર્ગતવ્યાલવિષાદ્ અપ્ય્ અતિદારુણૈઃ ।
વિષયૈર્ ઉપતપ્તાનાં પાપં કિં નામ દુષ્કરમ્

એકઃ પરાર્થં પ્રદદૌ સ્વદેહં સમાદદે ઽન્યઃ પરમ્ આત્મહેતોઃ ।
અહો વિકૃષ્ટં ચરિતં નરાણાં ગુણેષુ દોષેષુ ચ સાદરાણામ્

તં બોધિસત્ત્વં વિનિબધ્ય ગાઢં પશ્ચાદ્ભુજં ચૌરમ્ ઇવ દ્વિજાતિઃ ।
સમાચકર્ષ પ્રકૃતિપ્રગલ્ભો નિવાર્યમાણો વનદેવતાભિઃ