જૈમિનીયગૃહ્યસૂત્ર · અધ્યાય 2

॥ ઇતિ જૈમિનિસૂત્રં પૂર્વમ્ ॥
જૈમ્ગ્સ્ 2.1:
શ્રાદ્ધં કરિષ્યન્તઃ સ્નાતાઃ શુચિવાસસસ્તિલૈર્વાસ્ત્વવકીર્ય સવ્યમાચરન્તો ઽન્નમુપસાધયેરન્હવિષ્યૈરુપસિચ્યૈવૈવં દદ્યાદ્યદ્યદ્દદ્યાત્તત્તદ્ધવિષ્યૈરુપસિચ્યૈવ હવિષ્યા ઇતિ તિલાનામાખ્યા દન્તધાવનં સ્નાનીયાનિ પાદ્યમાનીય પ્રથમોદ્ધૃતં બ્રાહ્મણાંસ્ત્ર્યવદાતાનુપવેશયત્યા મે ગચ્છન્તુ પિતરો ભાગધેયં વિરાજાહૂતાઃ સલિલાત્સમુદ્રિયાત્ ।
અક્ષીયમાણમુપજીવતૈનન્મયા પ્રત્તં સ્વધયા મદધ્વમિત્યુપમૂલલૂનાન્દર્ભાન્વિષ્ટરાન્પ્રસવ્યાન્કૃત્વા બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદદ્યાદેતત્તે પિતરાસનમસૌ યે ચ ત્વાત્રાનુ તેભ્યશ્ચાસનમિત્યેવં પિતામહાયૈવં પ્રપિતામહાય હવિષ્યોદકં તિરઃ પવિત્રં ગન્ધાન્સુમનસશ્ચ દદ્યાદન્નમવત્ત્વા ઘૃતેનાભિધાર્ય દર્ભાન્પરિસ્તરણીયાનિતિ તદાદાયાગ્નૌ કરિષ્યામીતિ બ્રાહ્મણાનનુજ્ઞાપ્ય પ્રાગ્દક્ષિણામુખો ઽગ્નિં પ્રણયિત્વા ત્રિર્ધૂન્વન્પ્રદક્ષિણમગ્નિં પરિસ્તૃણાતિ પ્રાચીનાવીતિ ત્રિઃ પ્રસવ્યં ત્રિઃ પર્યુક્ષેત્પ્રદક્ષિણં પ્રાચીનાવીતિ ત્રિઃ પ્રસવ્યમૌદુમ્બર ઇધ્મઃ પરિધયો ભવન્તિ મેક્ષણં ચ પવિત્રં સંસ્કૃત્યાન્નમુત્પૂયાગ્નૌ પવિત્રં પ્રાસ્ય મેક્ષણેન જુહોત્યગ્નયે કવ્યવાહનાય સ્વધા નમઃ સ્વાહા સોમાય પિતૃમતે સ્વધા નમ સ્વાહેતિ યજ્ઞોપવીતિ ભૂત્વાપ ઉપસ્પૃશ્ય યમાયાઙ્ગિઃસ્વતે સ્વાહેતિ મેક્ષણમગ્રાવનુપ્રહરતિ નમસ્કારાન્કૃત્વા યથાદૈવતં ત્રિઃ પર્યુક્ષેત્પ્રદક્ષિણં પ્રાચીનાવીતિ ત્રિઃ પ્રસવ્યં સવ્યઞ્જનમન્નં પાત્રેષુ વર્ધયિત્વામાસુ પક્વમિતિ ક્ષીરં ઘૃતં વા સિઞ્ચત્યામાસુ પક્વમમૃતં નિવિષ્ટં મયા પ્રત્તં સ્વધયા મદધ્વમિતિ વર્ધિતાન્યાદિશત્યેતદ્વઃ પિતરો ભાગધેયં પાત્રેષુ દત્તમમૃતં સ્વધાવત્ ।
અક્ષીયમાણમુપજીવતૈનન્મયા પ્રત્તં સ્વધયા મદધ્વમ્ ॥
અમૃતા વાગમૃતા વાચો અગ્ને વાચો ઽમૃતઃ ત્વં ત્રિવૃતૈકધામા ।
એભિર્મત્પ્રત્તૈઃ સ્વધયા મદધ્વમિહાસ્મભ્યં વસીયો ઽસ્તુ દેવાઃ ॥
અયં યજ્ઞઃ પરમો યઃ પિતૃણાં પાત્રદેયં પિતૃદૈવત્યમગ્ને ।
વાક્ચ મનશ્ચ પિતરો નઃ પ્રજાનીમાશ્વિભ્યાં પ્રત્તં સ્વધયા મદધ્વમ્ ॥
ય ઇહ પિતરઃ પાર્થિવાસો ય અન્તરિક્ષ ઉત યે સમુદ્રિયાઃ ।
યે વાચમાપ્ત્વા અમૃતા બભૂવુસ્તે ઽસ્મિન્સર્વે હવિષિ માદયન્તામ્ ॥
એષા વ ઊર્ગેષા વઃ સ્વધા ચામત્ત ચ પિબત ચ મા ચ વઃ ક્ષેષ્ટ ।
સ્વધાં વહધ્વમમૃતસ્ય યોનિં યાત્ર સ્વધા પિતરસ્તાં ભજધ્વમ્ ॥
યેહ પિતર ઊર્ગ્દેવતા ચ તસ્યૈ જીવેમ શરદઃ શતં વયમ્ ।
જ્યોતિષ્મદ્ધત્તાજરં મ આયુરિત્યથૈતાનિ બ્રાહ્મણેભ્ય ઉપનિક્ષિપ્ય સ્વાઙ્ગુષ્ઠેનાનુશત્યમુષ્મૈ સ્વધામુષ્મૈ સ્વધેતિ યન્મે ઽપ્રકામા ઇતિ ભુઞ્જતો ઽનુમન્ત્રયતે યન્મે ઽપ્રકામા ઉત વા પ્રકામા સમૃદ્ધે બ્રાહ્મણે ઽબ્રાહ્મણે વા ।
ય સ્કન્દતિ નિરૃતિં વાત ઉગ્રાં યેન નઃ પ્રીયન્તે પિતરો દેવતાશ્ચ ।
વાયુષ્ટત્સર્વં શુન્ધતુ તેન શુદ્ધેન દેવતા માદયન્તાં તસ્મિઞ્છુદ્ધે પિતરો માદયન્તામિત્યક્રાન્સમુદ્ર ઇત્યાશ્વં ગીત્વા સંપન્નં પૃષ્ટાથાચામયેદ્યજ્ઞોપવીતી ભૂત્વાભિરમન્તાં ભવન્ત ઇત્યુત્કા પ્રિદક્ષિણં કૃત્વા યન્મે રામેતિ ગચ્છન્તો ઽનુમન્ત્રયતે યન્મે રામા શકુનિઃ શ્વાપદશ્ચ યન્મે ઽશુચિર્મન્ત્રકૃતસ્ય પ્રાશત્ ।
વૈશ્વાનરઃ સવિતા તત્પુનાતુ તેન પૂતેન દેવતા માદયન્તાં તસ્મિન્પૂતે પિતરો માદયન્તામિતિ

જૈમ્ગ્સ્ 2.2:
શેષમનુજ્ઞાપ્ય પ્રત્યેત્ય પ્રાગ્દક્ષિણાયતં ચતુરશ્રં ગોમયેનોપલિપ્યાપહતા અસુરા રક્ષાંસિ પિશાચાઃ પિતૃષદ ઇતિ મધ્યે રેખાં કાષ્ઠેનોલ્લિખ્ય યે રૂપાણિ પ્રતિમુઞ્ચમાના અસુરાઃ સન્તઃ સ્વધયા ચરન્તિ પરાપુરો નિપુરો યે ભરન્ત્યગ્રિષ્ટાંલ્લોકાત્પ્રણુનોત્ત્વસ્માદિત્યુલ્મુકં દક્ષિણતો નિદધાત્યનુલેખં દર્ભાનાસ્તીર્યોદપાત્રેણાચામયત્યાચામ પિતરસૌ યે ચ ત્વાત્રાનુ તે ચાચામન્ત્વિત્યેવં પિતામહાયૈવં પ્રાપિતામહાય તેષુ પિણ્ડાન્નિદધાત્યનુનામાપહસ્તેનૈતત્તે પિતરસૌ યે ચ ત્વાત્રાનુ તેભ્યશ્ચ સ્વધા નમ ઇત્યેવં પિતામહાયૈવં પ્રાપિતામાહય નામાન્યજાનતઃ પિતરેતતે પિતામહૈતત્તે પ્રપિતામહૈતત્ત ઇતિ બન્ધ્વજાનત ઇદં પિતૃભ્યઃ પૃથિવીષદ્ભ્ય ઇદં પિતામહેભ્યો ઽન્તરિક્ષસદ્ભ્ય ઇદં પ્રાપિતામહેભ્યો દિવિપદ્ભ્ય ઇત્યત્ર પિતરો માદયધ્વં યથાભાગમાવૃષાયધ્વમિત્યુદગાવૃત્યા તમિતોરાસીતામીમદન્ત પિતરો યથાભાગમાવૃષાયિપતેતિ જપિત્વા પૂર્વવદાચામય્ય નીવીં વિસ્રંસ્ય નામસ્કારાન્કૃત્વા યથાદૈવતમેતદ્ધઃ પિતર ઇતિ વસ્રાણ્યાદિશત્યૂર્ણાસ્તુકાં દશામ્બરં વા એતદ્ધઃ પિતરો વાસો ગૃહાન્નઃ પિતરો દત્તાધત્ત પિતરો ગર્ભં કુમારં પુષ્કરસ્રજં યથેહ પુરુષો ઽસદિત્યઞ્જનાભ્યઞ્જને દદાત્યાઙ્ક્ષ્યાસાવિત્યભ્યઙ્ક્ષ્યાસાવિતિ ગન્ધાન્સુમનસશ્ચ દદ્યાન્નમો વઃ પિતર ઇતિ ષડિભર્નમસ્કારૈરુપતિષ્ઠતે નમો વઃ પિતરો મનો વઃ પિતરઃ શુષ્માય નમો વઃ પિતરો જીવાય નમો વઃ પિતરો ઘોરાય નમો વઃ પિતરો બલાય નમો વઃ પિતરો મન્યવે સ્વધાયૈ ચ પિતરો નમો વ ઇત્યૂર્જં વહન્તીરમૃતં ઘૃતં પયઃ કીલાલં પરિસ્રુતં સ્વધા સ્થ તર્પયત મે પિતૃનિત્યપઃ પ્રસિચ્ય મા મે ક્ષેષ્ટેત્યભિમન્ત્ર્ય મા મે ક્ષેષ્ટ બહુ મે પૂર્તમસ્તુ બ્રહ્માણો મે જુષન્તામન્નમન્નમ્ ।
સહસ્રધારમમૃતોદકં મે પૂર્તમસ્ત્વેતત્પરમે વ્યોમન્ ॥
દેવાશ્ચ પિતરશ્ચૈતત્પૂર્તં મે અત્રોપજીવન્તામ્ ।
અક્ષીયમાણમુપજીવતૈનન્મયા પ્રત્તં સ્વધયા મદધ્વમિતિ યે સમાનાઃ સુમનસ ઇતિ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા યે સમાનાઃ સુમનસો જીવા જીવેષુ મામકાઃ ।
તેષાં શ્રીર્મયિ કલ્પતામસ્મિંલ્લોકે શતં સમા ઇત્યામયાવી પિણ્ડાન્પ્રાશ્નીયાદન્નાદ્યકામો વાગ્નૌ વા સંક્ષેપયેદપ્સુ વાભ્યમહરેયુરજં ગાં બ્રાહ્મણં વા પ્રાશયેયુઃ શેષસ્ય પ્રાશ્નીયાન્ન ચાન્નતૃપ્તિં ગચ્છેત્

જૈમ્ગ્સ્ 2.3:
ઊર્ધ્વમાગ્રહાયણ્યાસ્ત્રયો ઽપરપક્ષાસ્તેષામેકૈકસ્મિન્નેકૈકાષ્ટકા ભવતિ શાકાષ્ટકા માંસાષ્ટકાપૂપાષ્ટકેતિ તત્ર શાકમાંસાપૂપાનિ હવીંષ્યોદનં ચ તેષાં હવિષાં સ્થાલીપાકાવૃતાગ્નૌ જુહુયાદષ્ટકાયૈ સ્વાહા એકાષ્ટકાર્યે સ્વાહા અષ્ટકાયૈ સુરાધસે સ્વાહા સંવત્સરાય પરિવત્સરાયેદાવત્સરાયેદ્વત્સરાય કૃણુતા નામોભિઃ ।
ત્વયા વયં સુમતૌ યજ્ઞિયાનાં જ્યોગજીતા અહતાઃ સ્યામ સ્વાહેતિ હુત્વોપતિષ્ઠત એહિ ભગૈહિ ભગૈહિ ભગેતિ મધ્યમાયાં ગાં કારયેત્તામષ્ટકાયૈ પ્રોક્ષેત્તસ્યાસ્ત્રીણિ સવ્યાન્યુપોદ્ધરતિ પાર્શ્વમપઘનીં શ્રોણીમિતિ શ્વોભૂતે શ્રાદ્ધમન્વષ્ટક્યં તદહર્વા બ્રાહ્મણાન્હવિરર્હાનુપવેશ્ય તાંસ્તર્પયિત્વા તસ્માદગ્રેર્દક્ષિણતઃ ષડગ્રીન્પ્રણીય તેષામેકૈકસ્મિન્નેકૈકાં કર્ષૂખાનયેદાયામેન પ્રાદેશમાત્રીં પાર્થિવેન ત્ર્યઙ્ગુલામવાગ્વૈકાઙ્ગુલામિતિ તાસુ પિણ્ડાન્નિદધાત્યનુનામાપહસ્તેન મઞ્જાઃ પિતૃભ્ય ઉપકર્ષતિ પાર્શ્વાનિ સ્ત્રીણાં તત્રાધ્વર્યવઃ કેચિદધીયતે મધ્યમં પિણ્ડં પત્ની પ્રાશ્નીયાત્પ્રજાકામસ્ય તથા શ્રાદ્ધસ્ય સ્થાલીપાકં વા શ્રાદ્ધસ્ય સ્થાલીપાકં વા

જૈમ્ગ્સ્ 2.4:
આહિતાગ્નેઃ શરીરનાશે ત્રીણિ ષષ્ટિશતાનિ પલાશત્સરૂણામાહૃત્ય તૈઃ પ્રતિકૃતિં કુર્યાત્કૃષ્ણાજિને ઽશીત્યર્ધં શિરસિ દધ્યાદ્ગ્રીવાયાં તુ દશૈવ તુ બાહ્વોશ્ચૈવ શતં દધ્યાતઙ્ગુલિષુ પુનર્દશા ઉરસિ ત્રિંશતં દધ્યાજ્જઠરે વિંશતીં તથોર્વોશ્ચૈવ શતં દધ્યાત્ મેઢ્રે ચાપિ દશૈવ તુ જાનુજંઘયોસ્ત્રિંશત દધ્યાત્ દશ પાદાઙ્ગુલીષ્વપિ ઇત્યેતાવન્તીહ પુરુષસ્ય શરીરાણિ ભવન્તીતિ વિજ્ઞાયતે મધ્યે શરીરં સતીશરીરમુપ્તકેશં નિકૃત્તનખં પ્રક્ષાલિતં ચિતામારોપયન્ત્યત્ર પાત્રાણ્યપિ ચિનોતિ તસ્યામેનમાદધતિ તસ્ય નાસિકયોઃ સ્રુવૌ નિદધ્યાદિત્યેતેનાનુવાકેન ય એવંવિત્સ્યાત્સ યદોપતાપી સ્યાદિતિ પૂર્વમેવ ચતુર્ગૃહીતં ગૃહીત્વાન્યં યથાસંભવમાસ્યે હિરણ્યશકલમમાધાયાગ્નીનુપોહ્ય સામભિરુપતિષ્ઠતે નાકે સુપર્ણમિતિ ગ્રામ્યં ગેયમુદિતે ધૂમે ત્વેષસ્તે ધૂમ ઋણ્વતીત્યગ્નૌ સમારૂઢે ઽગ્ને મૃડ મહં અસીત્યેતયોરન્યતરેણ પરાક્ પરાગ્વા અસૌ લોક ઇતિ બ્રાહ્મણમ્

જૈમ્ગ્સ્ 2.5:
આહિતાગ્નેશ્વેત્પૂર્વં જાયા મ્રિયેત તાં નિર્મન્થ્યેન દહેત્સાંતપનેન વા શ્મશાનકૃતં સ્વકૃતમનિરિણમપસલવક્રોદકં કૃત્વા યત્ર વૌષધયો જાયન્તે તત્ર શરીરં દગ્ધ્વોદકકરણાય યાન્ત્યનવેક્ષમાણા ન વાહિનીષુ કુર્વન્તિ તેષાં યોયઃ પશ્ચાઞ્જાતઃ સસો ઽગ્રં કુર્યાદુપકૂલમકૂલે કૂપં ખાત્વા સવ્યહસ્તસ્યાનામિકયા સકૃદુદકં પ્રોહતિ પ્રેતસ્ય નામકરણેન વાહિનીષુ ચેદુદ્ગ્રથ્ય કેશાન્નિમજ્યૈકાઞ્જલિં દત્ત્વોપસંગૃહ્ય કેશાનુલ્મુકસ્યાગ્નિમારભેતાગ્રે શૂકાહે પાપં મે ઽપહતેતિ શમીમારભેત શમ્યસિ શમય મે પાપમિત્યશ્માનમારભેતાશ્માસિ સ્થિરો ઽસ્યહં સ્થિરો ભૂયાસમિતિ તૂષ્ણીં ગોમયં કૃતોદકં દક્ષિણામુખમાસીનં તમનુગન્તાર ઉપવિશન્તિ તાનિતરઃ કલ્યાણીભિર્વાગ્ભિઃ પ્રત્યાહોપાસ્તમનવેલાયાં ગ્રામં પ્રવિશન્તિ તાં રાત્રિમેકમાષેણ વસન્તિ શાન્ત્યા વા શ્વો ભૂતે ક્ષીરોદકે સંસૃજ્ય શરીરાણ્યવસિઞ્ચત્યજશૃઙ્ગેણ ગોશૃઙ્ગેન મૃણમયેન કોશેન વા તૃતીયાયાં ગન્ધૌષધીભિઃ સંસૃજ્ય શમીશાખયા પલાશશાખયા વાસંહ્લાદયન્કુમ્ભ્યામવદધ્યાત્સ્ત્રી ચેદ્વટ એવ દધ્યાચ્ચતુષ્પથમતીત્ય મહાવૃક્ષં નદીં વા તીર્થેષુ નિખનેત્ પ્રેતસ્ય તૃતીયાયાં સ્નાપયન્ત્યપામાર્ગેણ મૃદા ગોમયેન ચ વાસાંસિ પ્રક્ષાલ્ય દશરાત્રમાસતે ચતુર્થ્યાં ભિક્ષામાવર્તયેરન્તસ્ય સિદ્ધમગ્નૌકરણં કાલં ચ યાવદાકાંક્ષેયુર્ભિક્ષયાનુસંતરેયુરૂર્ધ્વં દશરાત્રાચ્છ્રાદ્ધં દદ્યુર્ન દદ્યુરા શ્રાદ્ધસ્ય પ્રદાનાન્નક્ષત્રેષુ નિયમો મધાસ્વેકતારેષુ ભરણીષુ ચ પૂર્વસમયેષુ ન રેહિણયમુત્તરેષુ ધ્રુવેષુ બ્રાહ્મણાન્હવિરર્હાનુપવેશ્ય તાંસ્તર્પયિત્વૈકવત્પિણ્ડં દદ્યાન્ન ચાન્વિતિ બ્રૂયાત્સર્વૈઃ કર્મૈસ્તર્પયેદનુગમનં કૃત્વા શેષમનુજ્ઞાપ્ય પ્રત્યેત્ય શેષં ન પ્રાશ્નીયાદ્બ્રાહ્મણાન્સ્વસ્તિ વાચ્ય પ્રાશ્નીયાત્

જૈમ્ગ્સ્ 2.6:
અથાતો ગૃહકર્મણો ગૃહવૃદ્ધિમિચ્છન્માસિમાસ્યૂતાવૃતૌ સંવત્સરે સંવત્સરે વા પૂર્વપક્ષે પુણ્યે નક્ષત્રે ગૃહશાન્તિમારભેતાપામાર્ગપલાશશિરીપાકારૈદુમ્બરલસદાભદ્રામૃતતૃણમિન્દ્રવલ્લીભિર્બદ્ધ્વા ગૃહાન્પરિમાર્જ્ય પરિસમૂહ્યાપો ઽભ્યુક્ષ્ય પઞ્ચગવ્યૈર્દર્ભમુષ્ટિના સંપ્રોક્ષ્ય સિદ્ધાર્થકાન્સંપ્રકીર્ય વાસ્તુબલિં કૃત્વા વાસ્તોર્મધ્યે વાસ્તોષ્પત્તિં હુત્વા સાવિત્ર્યા સહસ્રં જુહુયાત્તતો દક્ષિણપુરસ્તાત્તતો દક્ષિણાપશ્ચાત્તત ઉત્તરપુરસ્તાત્તત ઉત્તરપશ્ચાન્મધ્યે વા ગૌર્વાસો હિરણ્યં દક્ષિણા બ્રાહ્મણાનન્નેન પરિવિષ્યં પુણ્યાહં સ્વસ્ત્યુદ્ધિમિતિ વાચયિત્વૈવં પ્રયુઞ્જાનો ઽનન્તં મહાન્તં પોષં પુષ્યતિ બહવઃ પુત્રા ભવન્તિ ન ચ બાલાઃ પ્રમીયન્તે નાગ્નિર્દહતિ ન દંષ્ટ્રિણઃ ખાદયેયુર્ન તસ્કરાઃ સપત્ના રક્ષાંસિ પિશાચા અપિ બાધન્તે યદિ ગાવઃ પ્રતપ્યેરન્ગવાં મધ્ય આહુતિસહસ્રં જુહુયાદિત્યેતેનૈવ કલ્પેનાશ્ચોષ્ટ્રખરાજાવિકમહિષહસ્તિકુલમન્યતરદ્દ્વિપદાં ચતુષ્પદાં ચ વ્યાખ્યાતમ્

જૈમ્ગ્સ્ 2.7:
અથાતો ઽદ્ભુતશાન્તિં વ્યાખ્યાસ્યામો ઽથ યદ્યગારે સ્થૂણા વિરોહેત્ કપોતો વાગારં ગચ્છેદ્ગૌર્વા ગાં ધયેદનહ્વાન્વા દિવમુલ્લિખેદનગ્નૌ વા ધૂમો જાયેતાનગ્નૌ વા દીપ્યેત મધુ વા જાયેત વલ્મીકં વોપજાયેત મણ્ડૂકો વામ્ભૃણે વાશ્યેચ્છ્વાનો વા ગૃહે પર્યટેયુરિત્યેતાનન્યાંશ્ચ યત ઇન્દ્ર ભયામહે ।
સદસસ્પતિમદ્ભુતમ્ ।
અધાયામુતેસુમુદસ્ય ।
સનાદગ્રે ।
યદ્વા ઉ વિશ્પતિઃ શિતઃ ।
પ્રત્યગ્રે ।
યં રક્ષન્તિ ।
પ્રજાપત્યયર્ચા પુરસ્તાચ્ચોપરિષ્ટાચ્ચ મહાવ્યાહૃતિભિર્જુહોતિ એતાન્યૃક્સામાનિ ગાયેતિ

જૈમ્ગ્સ્ 2.8:
અથાતો ઽનશ્નત્સંહિતાયાઃ કલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામઃ શુચિવાસાઃ સ્યાચ્ચીરવાસા વા હવિષ્યમન્નમશનમિચ્છેદપઃ ફલાનિ વા બ્રાહ્મણસ્ત્વેવ પ્રત્યાહરેત્પ્રાઙ્ વોદઙ્ વા ગ્રામાન્નિષ્ક્રમ્ય શુચૌ દેશ ઉદકાન્તે વા ગોમયેન ગોચર્મમાત્રં સ્થણ્ડિલમુપલિપ્ય પ્રોક્ષ્ય લક્ષણમુલ્લિખ્યાદ્ભિરભ્યુક્ષ્યાગ્નિમુપસમાધાયાઘારાવાજ્યભાગૌ હુત્વાજ્યાહુતીર્જુહોત્યગ્નયે સોમાય રુદ્રાયેન્દ્રાય બ્રહ્મણે પ્રજાપતયે બૃહસ્પતયે વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય ઋષિભ્ય ઋગ્ભ્યો યજુર્ભ્યઃ સામભ્યઃ શ્રદ્ધાયૈ પ્રજ્ઞાયૈ મેધાયૈ સાવિત્ર્યૈ સદસસ્પતયે ઽનુમતયે ચ હુત્વા દુર્ભેષ્વાસીનઃ પ્રાક્તૂલેષૂદક્તૂલેષુ વા દક્ષિણેન પાણિના દર્ભાન્ધારયન્નોપૂર્વા વ્યાહૃતીઃ સાવિત્રીં ચ ચતુરનુદ્રુત્ય મનસા સામસાવિત્રીં ચ સોમં રાજાનં બ્રહ્મજજ્ઞાનીયે ચોભે વેદાદિમારભેત સંતતમધીયીત મૌની ન ચાન્તરા વિરમેત્ અથાન્તરઃ વ્યાહરેદથાન્તરા વિરમેત્ ત્રીન્પ્રાણાનાયમ્યતમ્યાચમ્ય વૃત્તાન્તાદેવારભેતાપ્રતિભાયાં યાવતા કાલેન વેદમધીયીત તાવત્કાલમધીયીત યજ્જાનીયાદૃક્તો યજુષ્ટઃ સામતસ્તદવાપ્નુયાત્તદ્બ્રાહ્મણં તચ્છાન્દસં તદ્દૈવતં સામ વા અકાનિત્યેતદેવ વાભ્યસ્યેત્તિષ્ઠાન્નાસીનઃ શયાનશ્ચઙ્ક્રમ્યમાણો વા સંહિતાં પ્રયુઞ્જ્યાત્સમૃદ્ધિરેવાસ્ય ભવત્યાદ્યં ત્રિવર્ગં વા સહસ્રકૃત્વ ઇતિ જૈમિનિશ્ચ વાર્યમન્તં વા યથાકામી વા દ્વાદશ સંહિતા અધીત્ય યદનેનાનધ્યાયેષ્વધીતં યદ્ગુરવઃ કોપિતા યાન્યકાર્યાણિ કૃતાનિ તાભિઃ પવતે શુદ્ધમસ્ય પૂતં બ્રહ્મ ભવત્યથાપરા દ્વાદશ સંહિતા અધીત્ય તાભિઃ પ્રજાપતેર્લોકમવાપ્નોત્યનશ્નત્સંહિતાસહસ્રમધીત્ય બ્રહ્મભૂતો વિરજો ભવતિ કામચારી સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સંવત્સરં ભૈક્ષભક્ષઃ પ્રયુઞ્જાનશ્ચક્ષુર્લભતે ષણ્માસાન્યાવકભક્ષશ્ચતુરો માસાનુદકસક્તુભક્ષો દ્વૌ માસૌ ફલભક્ષો માસમબ્ભક્ષો દ્વાદશરાત્રં વાનશ્નન્ ક્ષિપ્રમન્તર્ધીયતે જ્ઞાતીન્પુનાતિ સપ્તાતીતાન્સપ્તાનાગતાનાત્માનં ચ પઞ્ચદશં તારયતે તામેતાં દેવનિશ્રેણીત્યાચક્ષત એતયા વૈ દેવા દેવત્વમગચ્છન્નૃષય ઋષિત્વં તસ્ય હ વા એતસ્યા બ્રહ્મસત્રસ્ય ત્રિવિધ એવારભ્યો ભવતિ પ્રાતઃસવને માધ્યંદિને સવને બ્રાહ્મે વાપરરાત્રે તસ્ય હ વૈ એતસ્ય દ્વાવેવાનધ્યાયૌ યદાત્માશુચિર્યદ્દેશસ્તદ્વા એતત્પ્રજાપતિઃ સપ્તઋષિભ્યઃ પ્રોવાચ સપ્તઋષયો મહાજહ્નવે મહાજહ્નુર્બ્રાહ્મણેભ્યો બ્રાહ્મણેભ્યઃ

જૈમ્ગ્સ્ 2.9:
અથ ગ્રહાણમાતિથ્યં બલિકર્મોપુરતં વ્યાખ્યાસ્યામઃ અશ્રદ્દધાનમશુચિકરણમજાપ્યં ત્યક્તમઙ્ગલં ।
સુવ્યક્તં ગ્રહા નયન્તિ ।
પુરુષં યમસાદનમ્ ।
ગ્રહાણાં દીપ્રચેષ્ટાનાં નક્ષત્રપથચારિણામ્ ।
ગ્રહાતિથ્યં પ્રવક્ષ્યામિ શાન્તિકર્મણિ કારયેત્ ।
ભાસ્કરાઙ્ગારકૌ રક્તૌ શ્વેતૌ શુકનિશાકરૌ ।
સોમપુત્રો ગુરુશ્ચૈવ તાવુભૌ પીતકો સ્મૃતૌ ।
કૃષ્ણં શનૈશ્વરં વિદ્યાદ્રાહું ક્રેતું તથૈવ ચ ।
ગ્રહવર્ણાનિ પુષ્પાણિ પ્રાજ્ઞસ્તત્રોપકલ્પયેત્ ।
ગોમયેન ગોચર્મમાત્રં સ્થણ્ડિલમુપલિપ્ય પ્રોક્ષ્ય લક્ષણમુલ્લિખ્યાદ્ભિરભ્યુક્ષ્યાગ્નિમુપસમાધાયાઙારાવાજ્યભાગૌ હુત્વા ગ્રહાનાવાહન્ત્યાદિત્યં મધ્યે લોહિતં પૂર્વદક્ષિણતઃ સોમમ્ ।
પૂર્વોત્તરતો બુધમુત્તરેણ ગુરું પૂર્વેણ ભાર્ગવમ્ ।
પશ્ચિમે શનૈશ્ચરં વિદ્યાદ્રાહું દક્ષિણપશ્ચિમે પશ્ચિમોત્તરતઃ કેતું વૃત્તમાદિત્યાય ત્રિકોણમઙ્ગારકસ્ય ચતુરશ્રં સોમાય બાણં બુધાય દીર્ઘચતુરશ્રં બૃહસ્પતયે પઞ્ચકોણં શુક્રાય ધનુઃ શનૈશ્ચરાય રાહોઃ શૂર્પં કેતોર્ધ્વજમિતિ ઈશ્વરં ભાસ્કરં વિદ્યાત ઉમાં સોમં તથૈવ ચ ।
સ્કન્દમઙ્ગારકં ચૈવ બુધો નારાયણઃ સ્થિતઃ ।
બૃહસ્પતિઃ સ્વયં બ્રહ્મ શુક્રઃ શક્રસ્તથૈવ ચ ।
યમં શનૈશ્ચરં વિદ્યાદ્રાહોઃ કાલદૂતિનઃ કેતોશ્ચિત્રગુપ્તશ્ચેત્યેતે ગ્રહદેવતાઃ અગ્નિરાપો ભૂમિર્વિષ્ણુરિન્દ્રાણી પ્રજાપતિઃ સર્પો બ્રહ્મેત્યેતે પ્રત્યધિદેવતાઃ જાતમર્ક કલિઙ્ગેષુ યામુનેષુ ચ ચન્દ્રમાઃ ।
વિન્ધ્ય અઙ્ગારકદેશો મધ્યદેશો બુધઃ સ્મૃતઃ ।
બૃહસ્પતિઃ સિન્ધુદેશઃ શક્રદેશો ઘટેષુ ચ ।
શનૈશ્ચરસ્તુ સૌરાષ્ટ્રો રાહુસ્તુ પૂર્વદેશિકઃ કેતુઃ પર્વત ઇત્યેતે દેશાનાં ગ્રહજાત ઇતિ અર્કસમિધમાદિત્યાય પ્રાદેશમાત્રાભિધારિતાનામ્યાદિભિર્જુહુયાત્ ખાદિરમઙ્ગારકાય પાલાશં સોમાયાપામાર્ગં બુધાયાશ્વત્થં બૃહસ્પતય ઔદુમ્બરં શુક્રાય શમીં શનૈશ્ચરાય રાહોર્દૂર્વાઃ કેતોઃ કુશાગ્રમિત્યષ્ટાવિંશતિમાજ્યાહુતીર્જુહોત્યેતાભિઃ પક્વાગ્નેર્જુહોત્યાદિત્યાય ઇલોદનં હવિષ્યમન્નમઙ્ગારકાય સોમાય ઘૃતપાયસં પયોદનં બૃહસ્પતયે ક્ષીરોદનં શુક્રાય દધ્યોદનં બુધાય તિલપિષ્ટમાષોદનં શનૈશ્ચરાય રાહોર્માંસોદનં કેતોશ્ચિત્રોદનમિતિ આ સત્યેનેત્યાદિત્યાય અગ્નિર્મૂર્ધા દિવ ઇત્યઙ્ગારકાય આપ્યાયસ્વ સમેતુ ઇતિ સોમાય બ્રહ્મ જજ્ઞાનમિતિ બુધાય બૃહસ્પતે અતિ યદર્ય ઇતિ બૃહસ્પતયે અસ્ય પ્રત્નામનુ દ્યુતમિતિ શુક્રાય શં નો દેવીરભિષ્ટય ઇતિ શનૈશ્ચરાય કયા નશ્ચિત્ર આભુવદિતિ રાહોઃ કેતું કૃણવન્નકેતવ ઇથિ કેતોઃ રક્તં ધેનુમાદિત્યાય રક્તમનડ્વાહમઙ્ગારકાય સોમાય શઙ્ખં બુધાય કાઞ્ચનં બૃહસ્પતયે વાસઃ શુક્રાય હયં નીલાં ગાં શનૈશ્ચરાય રાહોઃ કૃષ્ણાયસં કેતોઃ કુઞ્જરમિતિ સર્વેષામપિ હિરણ્યં વા યેન વા તુષ્યત્યાચાર્યસ્તદ્દદાતિ યથા સમુત્થિતં યન્ત્રં યન્ત્રેણ પ્રતિહન્યતે ।
તથા ગ્રહોપસ્પૃષ્ટાનાં શાન્તિર્ભવતિ દારુણમ્ ॥
નાદિશેત્તપસા યુક્તં નાદિશેદ્દિવમાશ્રિતમ્ ।
ન ચ વેદાન્તકં વિપ્રં વૃત્તાન્તાં નારીં પરિવૃતામ્ ॥
અહિંસકસ્ય દાન્તસ્ય ધર્મજિઘનસ્ય ચ ।
નિત્યં ચ નિયમસ્થસ્ય સદાનુગ્રહા ગ્રહાઃ ॥
ગ્રહા ગાવો નરેન્દ્રાશ્ચ બ્રાહ્મણાશ્ચ વિશેષતઃ ।
પૂજિતાઃ પૂજયન્ત્યેતે નિર્દહન્ત્યવમાનિતા