ઈશ્વરપ્રત્યભિજ્ઞાવિમર્શિની · અધ્યાય 3.2

તત્રૈતન્માતૃતામાત્રસ્થિતૌ રુદ્રોઽધિદૈવતમ્ ।
ભિન્નપ્રમેયપ્રસરે બ્રહ્મવિષ્ણૂ વ્યવસ્થિતૌ ॥

એષ પ્રમાતા માયાન્ધઃ સંસારી કર્મબન્ધનઃ ।
વિદ્યાભિજ્ઞાપિતૈશ્વર્યશ્ચિદ્ઘનો મુક્ત ઉચ્યતે ॥

સ્વાઙ્ગરૂપેષુ ભાવેષુ પ્રમાતા કથ્યતે પતિઃ ।
માયાતો ભેદિષુ ક્લેશકર્માદિકલુષઃ પશુઃ ॥

સ્વાતન્ત્ર્યહાનિર્બોધસ્ય સ્વાતન્ત્ર્યસ્યાપ્યબોધતા ।
દ્વિધાણવં મલમિદં સ્વસ્વરૂપાપહાનિતઃ ॥

ભિન્નવેદ્યપ્રથાત્રૈવ માયાખ્યં જન્મભોગદમ્ ।
કર્તર્યબોધે કાર્મં તુ માયાશક્ત્યૈવ તત્ત્રયમ્ ॥

શુદ્ધબોધાત્મકત્વેઽપિ યેષાં નોત્તમકર્તૃતા ।
નિર્મિતાઃ સ્વાત્મનો ભિન્ના ભર્ત્રા તે કર્તૃતાત્યયાત્ ॥

બોધૈકલક્ષણૈક્યેઽપિ તેષામન્યોન્યભિન્નતા ।
તથેશ્વરેચ્છાભેદેન તે ચ વિજ્ઞાનકેવલાઃ ॥

શૂન્યાદ્યબોધરૂપાસ્તુ કર્તારઃ પ્રલયાકલાઃ ।
તેષાં કાર્મો મલોઽપ્યસ્તિ માયીયસ્તુ વિકલ્પિતઃ ॥

બોધાનામપિ કર્તૃત્વજુષાં કાર્મમલક્ષતૌ ।
ભિન્નવેદ્યજુષાં માયામલો વિદ્યેશ્વરાશ્ચ તે ॥

દેવાદીનાં ચ સર્વેષાં ભવિનાં ત્રિવિધં મલમ્ ।
તત્રાપિ કાર્મમેવૈકમ્ મુખ્યં સંસારકારણમ્ ॥

કલોદ્બલિતમેતચ્ચ ચિત્તત્ત્વં કર્તૃતામયમ્ ।
અચિદ્રૂપસ્ય શૂન્યાદેર્મિતં ગુણતયા સ્થિતમ્ ॥

મુખ્યત્વં કર્તૃતાયાશ્ચ બોધસ્ય ચ ચિદાત્મનઃ ।
શૂન્યાદૌ તદ્ગુણે જ્ઞાનં તત્સમાવેશલક્ષણમ્ ॥

શૂન્યે બુદ્ધ્યાદ્યભાવાત્મન્યહન્તાકર્તૃતાપદે ।
અસ્ફુટારૂપસંસ્કારમાત્રિણિ જ્ઞેયશૂન્યતા ॥

સાક્ષાણામાન્તરી વૃત્તિઃ પ્રાણાદિપ્રેરિકા મતા ।
જીવનાખ્યાથવા પ્રાણેઽહન્તા પુર્યષ્ટકાત્મિકા ॥

તાવન્માત્રસ્થિતૌ પ્રોક્તં સૌષુપ્તં પ્રલયોપમમ્ ।
સવેદ્યમપવેદ્યં ચ માયામલયુતાયુતમ્ ॥

મનોમાત્રપથેઽપ્યક્ષવિષયત્વેન વિભ્રમાત્ ।
સ્પષ્ટાવભાસા ભાવાનાં સૃષ્ટિઃ સ્વપ્નપદં મતમ્ ॥

સર્વાક્ષગોચરત્વેન યા તુ બાહ્યતયા સ્થિરા ।
સૃષ્ટિઃ સાધારણી સર્વપ્રમાત્ઃણાં સ જાગરઃ ॥

હેયા ત્રયીયં પ્રાણાદેઃ પ્રાધાન્યાત્કર્તૃતાગુણે ।
તદ્ધાનોપચયપ્રાયસુખદુઃખાદિયોગતઃ ॥

પ્રાણાપાનમયઃ પ્રાણઃ પ્રત્યેકં સુપ્તજાગ્રતોઃ ।
તચ્છેદાત્મા સમાનાખ્યઃ સૌષુપ્તે વિષુવત્સ્વ્ ઇવ ॥

મધ્યોર્ધ્વગામ્યુદાનાખ્યસ્તુર્યગો હુતભુઙ્મયઃ ।
વિજ્ઞાનાકલમન્ત્રેશો વ્યાનો વિશ્વાત્મકઃ પરઃ ॥