ઈશ્વરપ્રત્યભિજ્ઞાકારિકા · અધ્યાય 1.5

વર્તમાનાવભાસાનાં ભાવાનામ્ અવભાસનમ્
અન્તઃસ્થિતવતામ્ એવ ઘટતે બહિર્ આત્મના ॥

પ્રાગિવાર્થો ઽપ્રકાશઃ સ્યાત્ પ્રકાશાત્મતયા વિના
ન ચ પ્રકાશો ભિન્નઃ સ્યાદ્ આત્માર્થસ્ય પ્રકાશતા ॥

ભિન્ને પ્રકાશે ચાભિન્ને સંકરો વિષયસ્ય તત્
પ્રકાશાત્મા પ્રકાશ્યો ઽર્થો નાપ્રકાશશ્ ચ સિદ્ધ્યતિ ॥

તત્તદાકસ્મિકાભાસો બાહ્યં ચેદ્ અનુમાપયેત્
ન હ્ય્ અભિન્નસ્ય બોધસ્ય વિચિત્રાભાસહેતુતા ॥

ન વાસનાપ્રબોધો ઽત્ર વિચિત્રો હેતુતામ્ ઇયાત્
તસ્યાપિ તત્પ્રબોધસ્ય વૈચિત્ર્યે કિમ્ નિબન્ધનમ્ ॥

સ્યાદ્ એતદ્ અવભાસેષુ તેષ્વ્ એવાવસિતે સતિ
વ્યવહારે કિમ્ અન્યેન બાહ્યેનાનુપપત્તિના ॥

ચિદાત્મૈવ હિ દેવો ઽન્તઃ સ્થિતમ્ ઇચ્છાવશાદ્ બહિઃ
યોગીવ નિરુપાદાનમ્ અર્થજાતં પ્રકાશયેત્ ॥

અનુમાનમ્ અનાભાત પૂર્વે નૈવેષ્ટમ્ ઇન્દ્રિયમ્
આભાતમ્ એવ બીજાદેર્ આભાસાદ્ ધેતુવસ્તુનઃ ॥

આભાસઃ પુનરાભાસદ્ બાહ્યસ્યાસીત્ કથં ચન
અર્થસ્ય નૈવ તેનાસ્ય સિદ્ધિર્ નાપ્ય્ અનુમાનતઃ ॥

સ્વામિનશ્ ચાત્મસંસ્થસ્ય ભાવજાતસ્ય ભાસનમ્
અસ્ત્ય્ એવ ન વિના તસ્માદ્ ઇચ્છામર્શઃ પ્રવર્તતે ॥

સ્વભાવમ્ અવભાસસ્ય વિમર્શં વિદુર્ અન્યથા
પ્રકાશો ઽર્થોપરક્તો ઽપિ સ્ફટિકાદિજડોપમઃ ॥

આત્માત એવ ચૈતન્યં ચિત્ક્રિયા ચિતિકર્તૃતા
તાત્પર્યેણોદિતસ્ તેન જડાત્ સ હિ વિલક્ષણઃ ॥

ચિતિઃ પ્રત્યવમર્શાત્મા પરા વાક્ સ્વરસોદિતા
સ્વાતન્ત્ર્યમ્ એતન્ મુખ્યં તદ્ ઐશ્વર્યં પરમાત્મનઃ ॥

સા સ્ફુરત્તા મહાસત્તા દેશકાલાવિશેષિની
સૈષા સારતયા પ્રોક્તા હૃદયં પરમેષ્ઠિનઃ ॥

આત્માનમ્ અત એવાયં જ્ઞેયીકુર્યાત્ પૃથક્સ્થિતિ
જ્ઞેયં ન તુ તદૌન્મુખ્યાત્ ખણ્ડ્યેતાસ્ય સ્વતન્ત્રતા ॥

સ્વાતન્ત્ર્યામુક્તાત્માનં સ્વાતન્ત્ર્યાદ્ અદ્વયાત્મનઃ
પ્રભુર્ ઈશાદિસંકલ્પૈર્ નિર્માય વ્યવહારયેત્ ॥

નાહન્તાદિપરામર્શ ભેદાદ્ અસ્યાનયતાત્મનઃ
અહંમૃશ્યતયાઇવાસ્ય સૃષ્તેસ્ તિઙ્વાચ્યકર્મવત્ ॥

માયાશક્ત્યા વિભોઃ સૈવ ભિન્નસંવેદ્યગોચરા
કથિતા જ્ઞાનસંકલ્પા -ધ્યવસાયાદિનામભિઃ ॥

સાક્ષાત્કારક્ષણે ઽપ્ય્ અસ્તિ વિમર્શઃ કથમ્ અન્યથા
ધાવનાદ્ય્ ઉપપદ્યેત પ્રતિસંધાનવર્જિતમ્ ॥

ઘટો ઽયમ્ ઇત્ય્ અધ્યવસા નામરૂપાતિરેકિણી
પરેશશક્તિર્ આત્મેવ ભાસતે ન ત્વ્ ઇદન્તયા ॥

કેવલં ભિન્નસમ્વેદ્ય દેશકાલાનુરોધતઃ
જ્ઞાનસ્મૃત્યવસાયાદિ સક્રમં પ્રતિભાસતે ॥