હરિવંશ · અધ્યાય 69

સ નન્દગોપસ્ય ગૃહં પ્રવિષ્ટઃ સહકેશવઃ
ગોપવૃદ્ધાન્ સમાનીય પ્રોવાચામિતદક્ષિણઃ ॥

કૃષ્ણં ચૈવાબ્રવીત્ પ્રીતો રૌહિણેયેન સંગતમ્
શ્વઃ પુરીં મથુરાં તાત ગમિષ્યામઃ શિવાય વૈ ॥

યાસ્યન્તિ ચ વ્રજાઃ સર્વે સગોકુલપરિગ્રહાઃ
કંસાજ્ઞયા સમુચિતં કરમ્ આદાય વાર્ષિકમ્ ॥

સમૃદ્ધસ્ તસ્ય કંસસ્ય ભવિષ્યતિ ધનુર્મહઃ
તં દ્રક્ષ્યથ સમૃદ્ધં ચ સ્વજનં ચ સમેષ્યથ ॥

પિતરં વસુદેવં ચ સતતં દુઃખભાજનમ્
દીનં પુત્રવધશ્રાન્તં યુવામ્ અથ સમેષ્યથઃ ॥

સતતં પીડ્યમાનં ચ કંસેનાશુભબુદ્ધિના
દશાન્તે શોષિતં વૃદ્ધં દુઃખૈઃ શિથિલતાં ગતમ્ ॥

કંસસ્ય ચ ભયાત્ ત્રસ્તં ભવદ્ભ્યાં ચ વિનાકૃતમ્
દહ્યમાનં દિવા રાત્રૌ સોત્કણ્ઠેનાન્તરાત્મના ॥

તાં ચ દ્રક્ષ્યામિ ગોવિન્દ પુત્રૈર્ અમૃદિતસ્તનીમ્
દેવકીં દેવસંકાશાં સિદન્તીં વિહતપ્રભામ્ ॥

પુત્રશોકેન શુષ્યન્તીં ત્વદ્દર્શનપરાયણામ્
વિયોગશોકસંતપ્તાં વિવત્સામ્ ઇવ સૌરભીમ્ ॥

ઉપપ્લુતેક્ષણાં નિત્યં નિત્યં મલિનવાસસમ્
સ્વર્ભાનુવદનગ્રસ્તાં શશાઙ્કસ્ય પ્રભામ્ ઇવ ॥

ત્વદ્દર્શનપરાં નિત્યં તવાગમનકાઙ્ક્ષિણીમ્
ત્વત્પ્રવૃત્તેન શોકેન સીદન્તીં વૈ તપસ્વિનીમ્ ॥

ત્વત્પ્રલાપેષ્વ્ અકુશલાં ત્વયા બાલ્યે વિયોજિતામ્
અરૂપજ્ઞાં તવ વિભો વક્ત્રસ્યાસ્યેન્દુવર્ચસઃ ॥

યદિ ત્વાં જનયિત્વા સા ક્લિશ્યતે કૃષ્ણ દેવકી
અપત્યાર્થો નુ કસ્ તસ્યા વરં હ્ય્ એવાનપત્યતા ॥

એકઃ શોકો હિ નારીણામ્ અપુત્રાણાં વિધીયતે
સપુત્રા ત્વ્ અફલે પુત્રે ધિક્ પ્રજાતેન તપ્યતે ॥

ત્વં તુ શક્રસમઃ પુત્રો યસ્યાસ્ ત્વત્સદૃશો ગુણૈઃ
પરેષામ્ અપ્ય્ અભયદો ન સા શોચિતુમ્ અર્હતિ ॥

વૃદ્ધૌ તવામ્બાપિતરૌ પરભૃત્યત્વમ્ આગતૌ
ત્વત્કૃતે ભર્ત્સ્યમાનૌ તૌ કંસેનાદીર્ઘદર્શિના ॥

યદિ તે દેવકી માન્યા પૃથિવીવાત્મધારિણી
તાં શોકસલિલે મગ્નામ્ ઉત્તારયિતુમ્ અર્હસિ ॥

તં ચ વૃદ્ધં પ્રિયસુતં વસુદેવં મહાબલમ્
પુત્રયોગેન સંયોજ્ય કૃષ્ણ ધર્મમ્ અવાપ્સ્યસિ ॥

યથા નાગઃ સુદુર્વૃત્તો દમિનો યમુનાહ્રદે
વિપુલશ્ ચ ધૃતઃ શૈલો યથા વૈ ભૂધરસ્ ત્વયા ॥

દર્પોદ્વૃત્તશ્ ચ બલવાન્ અરિષ્ટો વિનિપાતિતઃ
પરપ્રાણહરઃ કેશી દુષ્ટાત્મા ચ હતસ્ ત્વયા ॥

એતેનૈવ પ્રયત્નેન વૃદ્ધાવ્ ઉદ્ધૃત્ય દુઃખિતૌ
યથા ધર્મમ્ અવાપ્નોષિ તત્ કૃષ્ણ પરિચિન્ત્યતામ્ ॥

નિર્ભર્ત્સ્યમાનો યૈર્ દૃષ્ટઃ પિતા તે કૃષ્ણ સંસદિ
તે સર્વે ચક્રુર્ અશ્રૂણિ નેત્રૈર્ દુઃખાન્વિતા ભૃશમ્ ॥

ગર્ભાવકર્તનાદીનિ દુઃખાનિ સુબહૂનિ સા
માતા તે દેવકી કૃષ્ણ કંસસ્ય સહતે ઽવશા ॥

માતાપિતૃભ્યાં સર્વેણ જાતેન નિભૃતેન વૈ
ઋણં વૈ પ્રતિકર્તવ્યં યથાયોગમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥

એવં તે કુર્વતઃ કૃષ્ણ માતાપિત્રોર્ અનુગ્રહમ્
પરિત્યજેતાં તૌ શોકં સ્યાચ્ ચ ધર્મસ્ તવાતુલઃ ॥

કૃષ્ણસ્ તુ વિદિતાર્થો વૈ તમ્ આહામિતદક્ષિણમ્
બાઢમ્ ઇત્ય્ એવ તેજસ્વી ન ચ ચુક્રોધ કેશવઃ ॥

તે ચ ગોપાઃ સમાગમ્ય નન્દગોપપુરોગમાઃ
અક્રૂરવચનં શ્રુત્વા સંચેલુઃ કંસશાસનાત્ ॥

ગમનાય ચ તે સજ્જા બભૂવુર્ વ્રજવાસિનઃ
સજ્જં ચોપાયનં કૃત્વા ગોપવૃદ્ધાઃ પ્રતસ્થિરે ॥

કરં ચાનડુહઃ સર્પિર્ મહિષાંશ્ ચોપનાયિકાન્
યથાસારં યથાયૂથમ્ ઉપનીય પયો ઘૃતમ્ ॥

તં સજ્જયિત્વા કંસસ્ય કરં ચોપાયનાનિ ચ
તે સર્વે ગોપપતયો ગમનાયોપતસ્થિરે ॥

અક્રૂરસ્ય કથાભિસ્ તુ સહ કૃષ્ણેન જાગ્રતઃ
રૌહિણેયતૃતીયસ્ય સા નિશા વ્યત્યવર્તત ॥