હરિવંશ · અધ્યાય 68

અથાસ્તં ગચ્છતિ તદા મન્દરશ્મૌ દિવાકરે
સંધ્યારક્તતલે વ્યોમ્નિ શશાઙ્કે પાણ્ડુમણ્ડલે ॥

નીડસ્થેષુ વિહંગેષુ સત્સુ પ્રાદુષ્કૃતાગ્નિષુ
ઈષત્ તમઃ સંવૃતાસુ દિક્ષુ સર્વાસુ સર્વતઃ ॥

ઘોષાવાસેષુ સુપ્તેષુ વાશન્તીષુ શિવાસુ ચ
નક્તંચરેષુ હૃષ્ટેષુ પિશિતામ્ ઇષકાઙ્ક્ષિષુ ॥

શક્રગોપાપાહ્વયામોદે પ્રદોષે ઽભ્યાશતસ્ કરે
સંધ્યામયીમ્ ઇવ ગુહાં સંપ્રવિષ્ટે દિવાકરે ॥

અધિશ્રયણવેલાયાં પ્રાપ્તાયાં ગૃહમેધિનામ્
વન્યૈર્ વૈખાનસૈર્ મન્ત્રૈર્ હૂયમાને હુતાશને ॥

ઉપાવૃત્તાસુ વૈ ગોષુ દુહ્યમાનાસુ ચ વ્રજે
અસકૃદ્ વ્યાહરન્તીષુ બદ્ધવત્સાસુ ધેનુષુ ॥

પ્રકીર્ણદામનીકેષુ ગાસ્ તથૈવાહ્વયત્સુ ચ
સનિનાદેષુ ગોપેષુ કાલ્યમાને ચ ગોધને ॥

કરીષેષુ પ્રક્લૃપ્તેષુ દીપ્યમાનેષુ સર્વશઃ
કાષ્ઠભારાનતસ્કન્ધૈર્ ગોપૈર્ અભ્યાગતૈસ્ તથા ॥

કિંચિદ્ અભ્યુત્થિતે સોમે મન્દરશ્મૌ વિરાજતિ
ઈષદ્ વિગાહમાનાયાં રજન્યાં દિવસે ગતે ॥

પ્રાપ્તે દિનવ્યુપરમે પ્રવૃત્તે ક્ષણદામુખે
ભાસ્કરે તેજસિ ગતે સૌમ્યે તેજસ્ય્ ઉપસ્થિતે ॥

અગ્નિહોત્રાકુલે કાલે સૌમ્યેન્દૌ પ્રત્યુપસ્થિતે
અગ્નીષોમાત્મકે સંધૌ વર્તમાને જગન્મયે ॥

પશ્ચિમેનાગ્નિના દીપ્તે પૂર્વેણોત્તરવર્ચસા
દગ્ધાદ્રિસદૃશે વ્યોમ્નિ કિંચિત્ તારાગણાકુલે ॥

વયોભિર્ વાસશુભતામ્ બન્ધુભિશ્ ચ સમાગમમ્
શંસદ્ભિઃ સ્યન્દનેનાશુ પ્રાપ્તો દાનપતિર્ વ્રજમ્ ॥

પ્રવિશન્ન્ એવ પપ્રચ્છ સાંનિધ્યં કેશવસ્ય સઃ
રૌહિણેયસ્ય ચાક્રૂરો નન્દગોપસ્ય ચાસકૃત્ ॥

સ નન્દગોપસ્ય ગૃહં વાસાય વસુદોપમઃ
અવરુહ્ય તતો યાનાત્ પ્રવિવેશ મહાબલઃ ॥

પ્રવિશન્ન્ એવ ચ દ્વારિ દદર્શાદોહને ગવામ્
વત્સમધ્યે સ્થિતં કૃષ્ણં સવત્સમ્ ઇવ ગોવૃષમ્ ॥

સ તં હર્ષપરીતેન વચસા ગદ્ગદેન વૈ
નેત્રાભ્યાં યાદવો વિષ્ણુમ્ આકુલં સમુદૈક્ષત ॥
અચિન્તયત્ તદાક્રૂરો લોકે મત્સદૃશો ન હિ ।
ય એનં લોકનાથં તં સકલં દૃષ્ટવાન્ અહમ્ ॥
નારાયણમ્ અણીયાંસં સ્થૂલાત્ સ્થૂલતરં હરિમ્ ॥
કો ઽયં મત્સદૃશો લોકે દૃષ્ટવાન્ યો ઽહમ્ ઈશ્વરમ્ ।
એહિ કેશવ તાતેતિ પ્રવ્યાહરત ધર્મવિત્ ॥

ઉત્તાનશાયિનં દૃષ્ટ્વા પુનર્ દૃષ્ટ્વા શ્રિયા વૃતમ્
અવ્યક્તયુવનં કૃષ્ણમ્ અક્રૂરઃ પ્રશશંસે હ ॥

અયં સ પુણ્ડરીકાક્ષઃ સિંહશાર્દૂલવિક્રમઃ
સંપૂર્ણજલમેઘાભઃ પર્વતપ્રવરાકૃતિઃ ॥

મૃધેષ્વ્ અધર્ષણીયેન સશ્રીવત્સેન વક્ષસા
દ્વિષન્નિધનદક્ષાભ્યાં ભુજાભ્યાં સાધુ ભૂષિતઃ ॥

મૂર્તિમાન્ સરહસ્યાત્મા જગતો ઽગ્ર્યસ્ય ભાજનમ્
ગોપવેષધરો વિષ્ણુર્ ઉદગ્રાગ્રતનૂરુહઃ ॥

કિરીટલાઞ્ચ્છનેનાપિ શિરસા ચ્છત્રવર્ચસા
કુણ્ડલોત્તમયોગ્યાભ્યાં શ્રવણાભ્યાં વિભૂષિતઃ ॥

હારાર્હેણ ચ પીનેન સુવિસ્તીર્ણેન વક્ષસા
દ્વાભ્યાં ભુજાભ્યાં દીર્ઘાભ્યાં વૃત્તાભ્યામ્ ઉપશોભિતઃ ॥

સ્ત્રીસહસ્રોપચર્યેણ વપુષા મન્મથાગ્નિના
પીતે વસાનો વસને સો ઽયં વિષ્ણુઃ સનાતનઃ ॥

ધરણ્યાશ્રયભૂતાભ્યાં ચરણાભ્યામ્ અરિંદમઃ
ત્રૈલોક્યાક્રાન્તિભૂતાભ્યાં ભુવિ પદ્ભ્યામ્ અવસ્થિતઃ ॥

રુચિરાગ્રકરશ્ ચાસ્ય ચક્રોચિત ઇવેક્ષ્યતે
દ્વિતીય ઉદ્યતશ્ ચૈવ ગદાસંયોગમ્ ઇચ્છતિ ॥

અવતીર્ણો ભવાયેહ પ્રથમં પદમ્ આત્મનઃ
શોભતે ઽદ્ય ભુવિ શ્રેષ્ઠસ્ ત્રિદશાનાં ધુરંધરઃ ॥

અયં ભવિષ્યે દૃષ્ટો વૈ ભવિષ્યકુશલૈર્ બુધૈઃ
ગોપાલો યાદવં વંશં ક્ષીણં વિસ્તારયિષ્યતિ ॥

તેજસા ચાસ્ય યદવઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ
વંશમ્ આપૂરયિષ્યન્તિ ઓઘા ઇવ મહાર્ણવમ્ ॥

અસ્યેદં શાસને સર્વં જગત્ સ્થાસ્યતિ શાશ્વતમ્
નિહતામિત્રસામન્તં સ્ફીતં કૃતયુગે યથા ॥

અયમ્ આસ્થાય વસુધાં સ્થાપયિત્વા જગદ્વશે
રાજ્ઞાં ભવિષ્યત્ય્ ઉપરિ ન ચ રાજા ભવિષ્યતિ ॥

નૂનં ત્રિભિઃ ક્રમૈર્ જિત્વા યથાનેન કૃતઃ પ્રભુઃ
પુરા પુરંદરો રાજા દેવતાનાં ત્રિવિષ્ટપે ॥

તથૈવ વસુધાં જિત્વા જિતપૂર્વાં ત્રિભિઃ ક્રમૈઃ
સ્થાપયિષ્યતિ રાજાનમ્ ઉગ્રસેનં ન સંશયઃ ॥

પ્રમૃષ્ટવૈરગાધો ઽયં પ્રશ્નૈશ્ ચ બહુભિઃ શ્રુતઃ
બ્રાહ્મણૈર્ બ્રહ્મવાદૈશ્ ચ પુરાણો ઽયં હિ ગીયતે ॥

સ્પૃહણીયો હિ લોકસ્ય ભવિષ્યતિ ચ કેશવઃ
તથા હ્ય્ અસ્યોત્થિતા બુદ્ધિર્ માનુષ્યમ્ ઉપસેવિતુમ્ ॥

અહં ત્વ્ અસ્યાદ્ય વસતિં પૂજયિષ્યે યથાવિધિ
વિષ્ણુત્વં મનસા ચૈવ પૂજયિષ્યામિ મન્ત્રવત્ ॥

યચ્ ચ જાતિપરિજ્ઞાનં પ્રાદુર્ભાવશ્ ચ વૈ નૃષુ
અમાનુષં વેદ્મિ ચૈનં યે ચાન્યે દિવ્યચક્ષુષઃ ॥

સો ઽહં કૃષ્ણેન વૈ રાત્રૌ સંમન્ત્ર્ય વિદિતાત્મના
સહાનેન ગમિષ્યામિ સવ્રજો યદિ મંસ્યતે ॥

એવં બહુવિધં કૃષ્ણં દૃષ્ટ્વા હેત્વર્થકારણૈઃ
વિવેશ નન્દગોપસ્ય કૃષ્ણેન સહ સંસદમ્ ॥