હરિવંશ · અધ્યાય 34

શ્રુતસ્ તે દૈત્યસૈન્યસ્ય વિસ્તરસ્ તાત વિગ્રહે
સુરાણાં સર્વસૈન્યસ્ય વિસ્તરં વૈષ્ણવં શૃણુ ॥

આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ ચ મહાબલૌ
સબલાઃ સાનુગાશ્ ચૈવ સંનહ્યન્ત યથાક્રમમ્ ॥

પુરુહૂતસ્ તુ પુરતો લોકપાલઃ સહસ્રદૃક્
ગ્રામણીઃ સર્વદેવાનામ્ આરુરોહ સુરદ્વિપમ્ ॥

સવ્યે ચાસ્ય રથઃ પાર્શ્વે પક્ષિપ્રવરવેગવાન્
સુચારુચક્રચરણો હેમવજ્રપરિષ્કૃતઃ ॥

દેવગન્ધર્વયક્ષૌઘૈર્ અનુયાતઃ સહસ્રશઃ
દીપ્તિમદ્ભિઃ સદસ્યૈશ્ ચ બ્રહ્મર્ષિભિર્ અભિષ્ટુતઃ ॥

વજ્રવિસ્ફૂર્જિતોદ્ધૂતૈર્ વિદ્યુદિન્દ્રાયુધાર્પિતૈઃ
ગુપ્તો બલાહકગણૈઃ પર્વતૈર્ ઇવ કામગૈઃ ॥

યમ્ આરૂઢઃ સ ભગવાન્ પર્યેતિ મઘવાન્ ગજમ્
હવિર્ ધાનેષુ ગાયન્તિ વિપ્રા મખમુખે સ્થિતાઃ ॥

સ્વર્ગે શક્રાનુયાતેષુ દેવતૂર્યાનુનાદિષુ
ઇન્દ્રં સમુપનૃત્યન્તિ શતશો હ્ય્ અપ્સરોગણાઃ ॥

કેતુના વંશરાજેન ભ્રાજમાનો યથા રવિઃ
યુક્તો હયસહસ્રેણ મનોમારુતરંહસા ॥

સ સ્યન્દનવરો ભાતિ યુક્તો માતલિના તદા
કૃત્સ્નઃ પરિવૃતો મેરુર્ ભાસ્કરસ્યેવ તેજસા ॥

યમસ્ તુ દણ્ડમ્ ઉદ્યમ્ય કાલયુક્તં ચ મુદ્ગરમ્
તસ્થૌ સુરગણાનીકે દૈત્યાન્ નાદેન ભીષયન્ ॥

ચતુર્ભિઃ સાગરૈર્ ગુપ્તો લેલિહદ્ભિશ્ ચ પન્નગૈઃ
શઙ્ખમુક્તાઙ્ગદધરો બિભ્રત્ તોયમયં વપુઃ ॥

કાલપાશાન્ સમાવિધ્ય હયૈઃ શશિકરોપમૈઃ
વાય્વીરિતજલોદ્ગારૈઃ કુર્વંલ્ લીલાઃ સહસ્રશઃ ॥

પાણ્ડુરોદ્ધૂતવસનઃ પ્રવાલરુચિરાઙ્ગદઃ
મણિશ્યામોત્તમવપુર્ હારભારાર્પિતોદરઃ ॥

વરુણઃ પાશભૃન્મધ્યે દેવાનીકસ્ય તસ્થિવાન્
વરુણઃ પાશહસ્તઃ સન્ દેવાનીકે વ્યતિષ્ઠત ।
યુદ્ધવેલામ્ અભિલષન્ ભિન્નવેલ ઇવાર્ણવઃ ॥

યક્ષરાક્ષસસૈન્યેન ગુહ્યકાનાં ગણૈર્ અપિ
મણિશ્યામોત્તમવપુઃ કુબેરો નરવાહનઃ ।
યુક્તશ્ ચ શઙ્ખપદ્માભ્યાં નિધીનામ્ અધિપઃ પ્રભુઃ
રાજરાજેશ્વરઃ શ્રીમાન્ ગદાપાણિર્ અદૃશ્યત ॥

વિમાનયોધી ધનદો વિમાને પુષ્પકે સ્થિતઃ
સ રાજરાજઃ શુશુભે યુદ્ધાર્થી નરવાહનઃ
પ્રેક્ષમાણઃ શિવસખઃ સાક્ષાદ્ ઇવ શિવઃ સ્વયમ્ ॥

પૂર્વં પક્ષં સહસ્રાક્ષઃ પિતૃરાજસ્ તુ દક્ષિણમ્
વરુણઃ પશ્ચિમં પક્ષમ્ ઉત્તરં નરવાહનઃ ॥

ચતુર્ષુ યુક્તાશ્ ચત્વારો લોકપાલા બલોત્કટાઃ
સ્વાં સ્વાં દિશં રરક્ષુસ્ તે તસ્ય દેવબલસ્ય હ ॥

સૂર્યઃ સપ્તાશ્વયુક્તેન રથેનામ્બરગામિના
શ્રિયા જાજ્વલ્યમાનેન દીપ્યમાનૈશ્ ચ રશ્મિભિઃ ॥

ઉદયાસ્તગચક્રેણ મેરુપર્યન્તગામિના
ત્રિદિવદ્વારચિત્રેણ તપતા લોકમ્ અવ્યયમ્ ॥

સહસ્રરશ્મિયુક્તેન ભ્રાજમાનેન તેજસા
ચચાર મધ્યે દેવાનાં દ્વાદશાત્મા દિનેશ્વરઃ ॥

સોમઃ શ્વેતહયો ભાતિ સ્યન્દને શીતરશ્મિવાન્
હિમતોયપ્રપૂર્ણાભિર્ ભાભિર્ આપ્લાવયઞ્ જગત્ ॥

તમ્ ઋક્ષયોગાનુગતં શિશિરાંશું દ્વિજેશ્વરમ્
શશચ્છાયાઙ્કિતતનું નૈશસ્ય તમસઃ ક્ષયમ્ ॥

જ્યોતિષામ્ ઈરણં વ્યોમ્નિ રસાનાં રસનં પ્રભુમ્
ઓષધીનાં પરિત્રાણં નિધાનમ્ અમૃતસ્ય ચ ॥

જગતઃ પ્રથમં ભાગં સૌમ્યં શૈત્યમયં રસમ્
દદૃશુર્ દાનવાઃ સોમં હિમપ્રહરણં સ્થિતમ્ ॥

યઃ પ્રાણઃ સર્વભૂતાનાં પઞ્ચધા ભિદ્યતે નૃષુ
સપ્તસ્કન્ધગતો લોકાંસ્ ત્રીન્ દધાર ચચાર ચ ॥

યમ્ આહુર્ અગ્નેર્ યન્તારં સર્વપ્રભવમ્ ઈશ્વરમ્
સપ્તસ્વરગતા યસ્ય યોનિર્ ગીભિર્ ઉદીર્યતે ॥

યં વદન્ત્ય્ ઉત્તમં ભૂતં યં વદન્ત્ય્ અશરીરિણમ્
યમ્ આહુર્ આકાશગમં શીઘ્રગં શબ્દયોનિનમ્ ॥

સ વાયુઃ સર્વભૂતાયુર્ ઉદ્ધતઃ સ્વેન તેજસા
પ્રવવૌ વ્યથયન્ દૈત્યાન્ પ્રતિલોમઃ સતોયદઃ ॥

મરુતો દેવગન્ધર્વા વિદ્યાધરગણૈઃ સહ
ચિક્રીડુર્ અસિભિઃ શુભ્રૈર્ નિર્મુક્તૈર્ ઇવ પન્નગૈઃ ॥

સૃજન્તઃ સર્પપતયસ્ તીવ્રં રોષમયં વિષમ્
શરભૂતાઃ સુરેન્દ્રાણાં ચેરુર્ વ્યાત્તમુખા દિવિ ॥

પર્વતાસ્ તુ શિલાશૃઙ્ગૈઃ શતશાખૈશ્ ચ પાદપૈઃ
ઉપતસ્થુઃ સુરગણાન્ પ્રહર્તું દાનવં બલમ્ ॥

યઃ સ દેવો હૃષીકેશઃ પદ્મનાભસ્ ત્રિવિક્રમઃ
કૃષ્ણવર્ત્મા યુગાન્તાભો વિશ્વસ્ય જગતઃ પ્રભુઃ ॥

સમુદ્રયોનિર્ મધુહા હવ્યભુક્ ક્રતુસત્કૃતઃ
ભૂમ્યાપોવ્યોમભૂતાત્મા સ્યામઃ શાન્તિકરો ઽરિહા ॥

સો ઽર્કમ્ અગ્નાવ્ ઇવોદ્યન્તમ્ ઉદ્યમ્યોત્તમતેજસમ્
અરિઘ્નમ્ અસુરાનીકે ચક્રં ચક્રગદાધરઃ
સપરીવેષમ્ ઉદ્યન્તં સવિતુર્ મણ્ડલં યથા ॥

સવ્યેનાલમ્બ્ય મહતીં સર્વાસુરવિનાશિનીમ્
કરેણ કાલીં વપુષા શત્રુકાલપ્રદાં ગદામ્ ॥

શેષૈર્ ભુજૈઃ પ્રદીપ્તાનિ ભુજગારિધ્વજઃ પ્રભુઃ
દધારાયુધજાતાનિ શાર્ઙ્ગાદીનિ મહાયશાઃ ॥

સ કશ્યપસ્યાત્મભુવં દ્વિજં ભુજગભોજનમ્
પવનાધિકસંપાતં ગગનક્ષોભણં ખગમ્ ॥

ભુજગેન્દ્રેણ વદને નિવિષ્ટેન વિરાજિતમ્
અમૃતારમ્ભનિર્મુક્તં મન્દરાદ્રિમ્ ઇવોચ્છ્રિતમ્ ॥

દેવાસુરવિમર્દેષુ શતશો દૃષ્ટવિક્રમમ્
મહેન્દ્રેણામૃતસ્યાર્થે વજ્રેણ કૃતલક્ષણમ્ ॥

શિખિનં ચૂડિનં ચૈવ તપ્તકુણ્ડલભૂષણમ્
વિચિત્રપત્રવસનં ધાતુમન્તમ્ ઇવાચલમ્ ॥

સ્ફીતક્રોડાવલમ્બેન શીતાંશુસમતેજસા
ભોગિભોગાવસક્તેન મણિરત્નેન ભાસ્વતા ॥

પક્ષાભ્યાં ચારુપત્રાભ્યામ્ આવૃત્ય દિવિ લીલયા
યુગાન્તે સેન્દ્રચાપાભ્યાં તોયદાભ્યામ્ ઇવામ્બરમ્ ॥

નીલલોહિતપીતાભિઃ પતાકાભિર્ અલંકૃતમ્
કેતુવેષપ્રતિચ્છન્નં મહાકાયનિકેતનમ્ ॥

અરુણાવરજં શ્રીમાન્ આરુરોહ રણે હરિઃ
સ્થિતઃ સમરદુર્જેયો દૈત્યસૈન્યં વિલોકયન્ ।
સુપર્ણઃ સ્વેન વપુષા સુપર્ણં ખેચરોત્તમમ્ ॥

તમ્ અન્વયુર્ દેવગણા મુનયશ્ ચ સમાહિતાઃ
ગીર્ભિઃ પરમમન્ત્રાભિસ્ તુષ્ટુવુશ્ ચ ગદાધરમ્ ॥

તદ્ વૈશ્રવણસુશ્લિષ્ટં વૈવસ્વતપુરઃસરમ્
વારિરાજપરિક્ષિપ્તં દેવરાજવિરાજિતમ્ ॥

ચન્દ્રપ્રભાભિર્ વિમલં યુદ્ધાય સમવસ્થિતમ્
યયૌ હિતં દેવપથં દીપ્તભાસ્કરતેજસમ્ ।
પવનાવિદ્ધનિર્ઘોષં સંપ્રદીપ્તહુતાશનમ્ ॥

વિષ્ણોર્ જિષ્ણોઃ સહિષ્ણોશ્ ચ ભ્રાજિષ્ણોસ્ તેજસા વૃતમ્
બલં બલવદુદ્ધૂતં યુદ્ધાય સમવર્તત ॥

સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ દેવેભ્ય ઇતિ સ્તુવંસ્ તત્રાઙ્ગિરાબ્રવીત્
સ્વસ્ત્ય્ અસ્ત્વ્ ઇતિ સ્તુવંસ્ તત્ર દેવાન્ આઙ્ગિરસો ઽબ્રવીત્ ।
સ્વસ્ત્ય્ અસ્તુ દૈત્યેભ્ય ઇતિ ઉશના વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥