હરિવંશ · અધ્યાય 32

વિશ્વત્વં શૃણુ મે વિષ્ણોર્ હરિત્વં ચ કૃતે યુગે
વૈકુણ્ઠત્વં ચ દેવેષુ કૃષ્ણત્વં માનુષેષુ ચ ॥

ઈશ્વરસ્ય હિ તસ્યેમાં કર્મણાં ગહનાં ગતિમ્
સંપ્રત્યતીતાં ભાવ્યાં ચ શૃણુ રાજન્ યથાતથમ્ ॥

અવ્યક્તો વ્યક્તલિઙ્ગસ્થો ય એષ ભગવાન્ પ્રભુઃ
નારાયણો હ્ય્ અનન્તાત્મા પ્રભવો ઽવ્યય એવ ચ ॥

એષ નારાયણો ભૂત્વા હરિર્ આસીત્ સનાતનઃ
બ્રહ્મા શક્રશ્ ચ સોમશ્ ચ ધર્મઃ શુક્રો બૃહસ્પતિઃ ॥

અદિતેર્ અપિ પુત્રત્વમ્ એત્ય યાદવનન્દનઃ
એષ વિષ્ણુર્ ઇતિ ખ્યાત ઇન્દ્રાદ્ અવરજો ઽભવત્ ॥

પ્રસાદજં હ્ય્ અસ્ય વિભોર્ અદિત્યાં પુત્રજન્મ તત્
વધાર્થં સુરશત્રૂણાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્ ॥

પ્રધાનાત્મા પુરા હ્ય્ એષ બ્રહ્માણમ્ અસૃજત્ પ્રભુઃ
સો ઽસૃજત્ પૂર્વપુરુષઃ પુરાકલ્પે પ્રજાપતીન્ ॥

તે તન્વાનાસ્ તનૂસ્ તત્ર બ્રહ્મવંશાન્ અનુત્તમાન્
તેભ્યો ઽભવન્ મહાત્મભ્યો બહુધા બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ॥

એતદ્ આશ્ચર્યભૂતસ્ય વિષ્ણોઃ કર્માનુકીર્તનમ્
કીર્તિતં કીર્તનીયસ્ય કીર્ત્યમાનં નિબોધ મે ॥

વૃત્તે વૃત્રવધે તાત વર્તમાને કૃતે યુગે
આસીત્ ત્રૈલોક્યવિખ્યાતઃ સંગ્રામસ્ તારકામયઃ ॥

તત્ર સ્મ દાનવા ઘોરાઃ સર્વે સંગ્રામદર્પિતાઃ
ઘ્નન્તિ દેવાન્ સગન્ધર્વાન્ સયક્ષોરગચારણાન્ ॥

તે વધ્યમાના વિમુખાઃ ક્ષીણપ્રહરણા રણે
ત્રાતારં મનસા જગ્મુર્ દેવં નારાયણં પ્રભુમ્ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે મેઘા નિર્વાણાઙ્ગારવર્ચસઃ
સાર્કચન્દ્રગ્રહગણં છાદયન્તો નભસ્તલમ્ ॥

ચઞ્ચદ્વિદ્યુદ્ગણાવિદ્ધા ઘોરા નિહ્રાદકારિણઃ
અન્યોન્યવેગાભિહતાઃ પ્રવવુઃ સપ્ત મારુતાઃ ॥

દીપ્તતોયાશનીપાતૈર્ વજ્રવેગાનલાનિલૈઃ
રરાસ ઘોરૈર્ ઉત્પાતૈર્ દહ્યમાનમ્ ઇવામ્બરમ્ ॥

પેતુર્ ઉલ્કાસહસ્રાણિ પેતુર્ આકાશગાન્ય્ અપિ
ન્યુબ્જાનિ ચ વિમાનાનિ પ્રપતન્ત્ય્ ઉત્પતન્તિ ચ ॥

ચતુર્યુગાન્તપર્યાયે લોકાનાં યદ્ભયં ભવેત્
અરૂપવન્તિ રૂપાણિ તસ્મિન્ન્ ઉત્પાતલક્ષણે ॥

તમસા નિષ્પ્રભં સર્વં ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન
તિમિરૌઘપરિક્ષિપ્તા ન રેજુશ્ ચ દિષો દશ ॥

વિવેશ રૂપિણી કાલી કાલમેઘાવગુણ્ઠિતા
દ્યૌર્ ન ભાત્ય્ અભિભૂતાર્કા ઘોરેણ તમસા વૃતા ॥

તાન્ ઘનૌઘાન્ સતિમિરાન્ દોર્ભ્યાં વિક્ષિપ્ય સ પ્રભુઃ
વપુઃ સંદર્શયામ્ આસ દિવ્યં કૃષ્ણવપુર્ હરિઃ ॥

બલાહકાઞ્જનનિભં બલાહકતનૂરુહમ્
તેજસા વપુષા ચૈવ કૃષ્ણં કૃષ્ણમ્ ઇવાચલમ્ ॥

દીપ્તપીતામ્બરધરં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્
ધૂમાન્ધકારવપુષં યુગાન્તાગ્નિમ્ ઇવોત્થિતમ્ ॥

ચતુર્દ્વિગુણપીનાંસાં કિરીટચ્છન્નમૂર્ધજમ્
ચામીકરકરાસક્તમ્ આયુધૈર્ ઉપશોભિતમ્ ॥

ચન્દ્રાર્કકિરણોપેતં ગિરિકૂટમ્ ઇવોચ્છ્રિતમ્
નન્દકાનન્દિતકરં શરાશીવિષધારિણમ્ ॥

શક્તિચિત્રં હલોદગ્રં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્
વિષ્ણુશૈલં ક્ષમામૂલં શ્રીવૃક્ષં શાર્ઙ્ગશૃઙ્ગિણમ્ ॥

હર્યશ્વરથસંયુક્તે સુપર્ણધ્વજશોભિતે
ચન્દ્રાર્કચક્રરચિતે મન્દરાક્ષધૃતાન્તરે ॥

અનન્તરશ્મિસંયુક્તે દુર્દર્શે મેરુકૂબરે
તારકાચિત્રકુસુમે ગ્રહનક્ષત્રવન્ધુરે ॥

ભયેષ્વ્ અભયદં વ્યોમ્નિ દેવા દૈત્યપરાજિતાઃ
દદૃશુસ્ તે સ્થિતં દેવં દિવ્યલોકમયે રથે ॥

તે કૃતાઞ્જલયઃ સર્વે દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ
જયશબ્દં પુરસ્કૃત્ય શરણ્યં શરણં ગતાઃ ॥

સ તેષાં તાં ગિરં શ્રુત્વા વિષ્ણુર્ દયિતદૈવતઃ
મનશ્ ચક્રે વિનાશાય દાનવાનાં મહામૃધે ॥

આકાશે તુ સ્થિતો વિષ્ણુર્ ઉત્તમં વપુર્ આસ્થિતઃ
ઉવાચ દેવતાઃ સર્વાઃ સપ્રતિજ્ઞમ્ ઇદં વચઃ ॥

શાન્તિં વ્રજત ભદ્રં વો મા ભૈષ્ટ મરુતાં ગણાઃ
જિતા મે દાનવાઃ સર્વે ત્રૈલોક્યં પ્રતિગૃહ્યતામ્ ॥

તે તસ્ય સત્યસંધસ્ય વિષ્ણોર્ વાક્યેન તોષિતાઃ
દેવાઃ પ્રીતિં પરાં જગ્મુઃ પ્રાપ્યેવામૃતમ્ ઉત્તમમ્ ॥

તતસ્ તમઃ સંહ્રિયતે વિનેશુશ્ ચ બલાહકાઃ
પ્રવવુશ્ ચ શિવા વાતાઃ પ્રસન્નાશ્ ચ દિશો દશ ॥

સુપ્રભાણિ ચ જ્યોતિંષિ ચન્દ્રં ચક્રુઃ પ્રદક્ષિણમ્
દીપ્તિમન્તિ ચ તેજાંસિ ચક્રુર્ અર્કં પ્રદક્ષિણમ્ ॥

ન વિગ્રહં ગ્રહાશ્ ચક્રુઃ પ્રસેદુશ્ ચાપિ સિન્ધવઃ
વિરજસ્કા બભુર્ માર્ગા નાકમાર્ગાદયસ્ ત્રયઃ ॥

યથાર્થમ્ ઊહુઃ સરિતો નાપિ ચુક્ષુભિરે ઽર્ણવાઃ
આસઞ્ શુભાનીન્દ્રિયાણિ નરાણામ્ અન્તરાત્મસુ ॥

મહર્ષયો વીતશોકા વેદાનુચ્ચૈર્ અધીયિરે
યજ્ઞેષુ ચ હવિઃ સ્વાદુ શિવમ્ આપ ચ પાવકઃ ॥

પ્રવૃત્તધર્માઃ સંવૃત્તા લોકા મુદિતમાનસાઃ
સર્વે લોકા મુદાન્વિતાઃ ।
બભૂવુર્ અધિકાશ્ ચૈવ ।
પ્રીત્યા પરમયા યુક્તા દેવદેવસ્ય ભૂપતેઃ ।
વિષ્ણોર્ દત્તપ્રતિજ્ઞસ્ય શ્રુત્વારિનિધને ગિરમ્ ॥