હરિવંશ · અધ્યાય 21

બુધસ્ય તુ મહારાજ વિદ્વાન્ પુત્રઃ પુરૂરવાઃ
તેજસ્વી દાનશીલશ્ ચ યજ્વા વિપુલદક્ષિણઃ ॥

બ્રહ્મવાદી પરાક્રાન્તઃ શત્રુભિર્ યુધિ દુર્જયઃ
આહર્તા ચાગ્નિહોત્રસ્ય યજ્ઞાનાં ચ દિવો મહીમ્ ॥

સત્યવાદી પુણ્યમતિઃ કામ્યઃ સંવૃતમૈથુનઃ
અતીવ ત્રિષુ લોકેષુ યશસાપ્રતિમઃ સદા ॥

તં બ્રહ્મવાદિનં ક્ષાન્તં ધર્મજ્ઞં સત્યવાદિનમ્
ઉર્વશી વરયામ્ આસ હિત્વા માનં યશસ્વિની ॥

તયા સહાવસદ્ રાજા દશ વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ
પઞ્ચ ષટ્ સપ્ત ચાષ્ટૌ ચ દશ ચાષ્ટૌ ચ ભારત ॥

વને ચૈત્રરથે રમ્યે તથા મન્દાકિનીતટે
અલકાયાં વિશાલાયાં નન્દને ચ વનોત્તમે ॥

ઉત્તરાન્ સ કુરૂન્ પ્રાપ્ય મનોરરથફલદ્રુમાન્
ગન્ધમાદનપાદેષુ મેરુશૃઙ્ગે તથોત્તરે ॥

એતેષુ વનમુખ્યેષુ સુરૈર્ આચરિતેષુ ચ
ઉર્વશ્યા સહિતો રાજા રેમે પરમયા મુદા ॥

દેશે પુણ્યતમે ચૈવ મહર્ષિભિર્ અભિષ્ટુતે
રાજ્યં સ કારયામ્ આસ પ્રયાગે પૃથિવીપતિઃ ॥

તસ્ય પુત્રા બભૂવુસ્ તે ષડ્ ઇન્દ્રોપમતેજસાઃ
દિવિ જાતા મહાત્માન આયુર્ ધીમાન્ અમાવસુઃ
વિશ્વાયુશ્ ચૈવ ધર્માત્મા શ્રુતાયુશ્ ચ તથાપરઃ ।
દૃઢાયુશ્ ચ વનાયુશ્ ચ શતાયુશ્ ચોર્વશીસુતાઃ ॥

આયોઃ પુત્રાશ્ તથા પઞ્ચ સર્વે વીરા મહારથાઃ
સ્વર્ભાનુતનયાયાં ચ પ્રભાયાં જજ્ઞિરે નૃપ ।
નહુષઃ પ્રથમં જજ્ઞે વૃદ્ધશર્મા તતઃ પરમ્
દમ્ભો રજિર્ અનેનાશ્ ચ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતાઃ ॥

રજિઃ પુત્રશતાનીહ જનયામ્ આસ પઞ્ચ વૈ
રાજેયમ્ ઇતિ વિખ્યાતં ક્ષત્રમ્ ઇન્દ્રભયાવહમ્ ॥

યત્ર દેવાસુરે યુદ્ધે સમુપોઢે સુદારુણે
દેવાશ્ ચૈવાસુરાશ્ ચૈવ પિતામહમ્ અથાબ્રુવન્ ॥

આવયોર્ ભગવન્ યુદ્ધે વિજેતા કો ભવિષ્યતિ
બ્રૂહિ નઃ સર્વભૂતેશ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામહે વચઃ ॥

યેષામ્ અર્થાય સંગ્રામે રજિર્ આત્તાયુધઃ પ્રભુઃ
યોત્સ્યતે તે વિજેષ્યન્તિ ત્રીંલ્ લોકાન્ નાત્ર સંશયઃ ॥

યતો રજિર્ ધૃતિસ્ તત્ર શ્રીશ્ ચ તત્ર યતો ધૃતિઃ
યતો ધૃતિશ્ ચ શ્રીશ્ ચૈવ ધર્મસ્ તત્ર જયસ્ તથા ॥

તે દેવા દાનવાઃ પ્રીતા દેવેનોક્તા રજેર્ જયે
અભ્યયુર્ જયમ્ ઇચ્છન્તો વૃણ્વાના ભરતર્ષભ ॥

સ હિ સ્વર્ભાનુદૌહિત્રઃ પ્રભાયાં સમપદ્યત
રાજા પરમતેજસ્વી સોમવંશવિવર્ધનઃ ॥

તે હૃષ્ટમનસઃ સર્વે રજિં દૈતેયદાનવાઃ
ઊચુર્ અસ્મજ્જયાય ત્વં ગૃહાણ વરકાર્મુકમ્ ॥

યદિ દેવગણાન્ સર્વાઞ્ જિત્વા શક્રપુરોગમાન્
ઇન્દ્રો ભવામિ ધર્મેણ તતો યોત્સ્યામિ સંયુગે ॥

અસ્માકમ્ ઇન્દ્રઃ પ્રહ્રાદો યસ્યાર્થે વિજયામહે ॥

અસ્મિંસ્ તુ સમયે રાજંસ્ તિષ્ઠેથા દેવચોદિતઃ
સ તથેતિ બ્રુવન્ન્ એવ દેવૈર્ અપ્ય્ અભિચોદિતઃ ।
ભવિષ્યસીન્દ્રો જિત્વૈવ દેવૈર્ ઉક્તસ્ સ પાર્થિવઃ
જઘાન દાનવાન્ સર્વાન્ યે વધ્યા વજ્રપાણિના ॥

સ વિપ્રનષ્ટાં દેવાનાં પરમશ્રીઃ શ્રિયં વશી
નિહત્ય દાનવાન્ સર્વાન્ આજહાર રજિઃ પ્રભુઃ ॥

તતો રજિં મહાવીર્યં દેવૈઃ સહ શતક્રતુઃ
રજિપુત્રો ઽહમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પુનર્ એવાબ્રવીદ્ વચઃ ॥

ઇન્દ્રો ઽસિ તાત ભૂતાનાં સર્વેષાં નાત્ર સંશયઃ
યસ્યાહમ્ ઇન્દ્રઃ પુત્રસ્ તે ખ્યાતિં યાસ્યામિ કર્મભિઃ ॥

સ તુ શક્રવચઃ શ્રુત્વા વઞ્ચિતસ્ તેન માયયા
તથેત્ય્ એવાબ્રવીદ્ રાજા પ્રીયમાણઃ શતક્રતુમ્ ॥

તસ્મિંસ્ તુ દેવૈઃ સદૃશો દિવં પ્રાપ્તે મહીપતૌ
દાયાદ્યમ્ ઇન્દ્રાદ્ આજહ્રુર્ આચારાત્ તનયા રજેઃ ॥

તાનિ પુત્રશતાન્ય્ અસ્ય તદ્ વૈ સ્થાનં શતક્રતોઃ
સમાક્રામન્ત બહુધા સ્વર્ગલોકં ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥

તતો બહુતિથે કાલે સમતીતે મહાબલઃ
હૃતરાજ્યો ઽબ્રવીચ્ છક્રો હૃતભાગો બૃહસ્પતિમ્ ॥

બદરીફલમાત્રં વૈ પુરોડાશં વિધત્સ્વ મે
બ્રહ્મર્ષે યેન તિષ્ઠેયં તેજસાપ્યાયિતઃ સદા ॥

બ્રહ્મન્ કૃશો ઽહં વિમના હૃતરાજ્યો હૃતાશનઃ
હતૌજા દુર્બલો મૂઢો રજિપુત્રૈઃ કૃતો વિભો ॥

યદ્ય્ એવં ચોદિતઃ શક્ર ત્વયા સ્યાં પૂર્વમ્ એવ હિ
નાભવિષ્યત્ ત્વત્પ્રિયાર્થમ્ અકર્તવ્યં મયાનઘ ॥

પ્રયતિષ્યામિ દેવેન્દ્ર ત્વત્પ્રિયાર્થં ન સંશયઃ
યથા ભાગં ચ રાજ્યં ચ ન ચિરાત્ પ્રતિલપ્સ્યસે
તથા તાત કરિષ્યામિ મા તે ભૂદ્ વિક્લવં મનઃ ॥

તતઃ કર્મ ચકારાસ્ય તેજસો વર્ધનં તદા
તેષાં ચ બુદ્ધિસંમોહમ્ અકરોદ્ ઋષિસત્તમઃ ॥

તે યદા સ્મ સુસંમૂઢા રાગોન્મત્તા વિધર્મિણઃ
બ્રહ્મદ્વિષશ્ ચ સંવૃત્તા હતવીર્યપરાક્રમાઃ ॥

તતો લેભે સુરૈશ્વર્યમ્ ઇન્દ્રઃ સ્થાનં તથોત્તમમ્
હત્વા રજિસુતાન્ સર્વાન્ કામક્રોધપરાયણાન્ ॥

ય ઇદં ચ્યાવનં સ્થાનાત્ પ્રતિષ્ઠાં ચ શતક્રતોઃ
શૃણુયાદ્ ધારયેદ્ વાપિ ન સ દૌરાત્મ્યમ્ આપ્નુયાત્ ॥