હરિનામચિન્તામણિ · અધ્યાય 7

ઇતિ શ્રી- હરિ-નામ-ચિન્તામણૌ ગુર્વ્-અવજ્ઞા-વિચારો
નામ ષષ્ઠઃ પરિચ્છેદઃ ।
(7)
સપ્તમ પરિચ્છેદ
શ્રુતિ-શાસ્ત્ર-નિન્દનમ્
જય જય ગદાઇ ગૌરાઙ્ગ નિત્યાનન્દ ।
જય સીતાપતિ જય ગૌર-ભક્ત-વૃન્દ

હરિદાસ બલે પ્રભુ ચતુર્થાપરાધ ।
શ્રુતિ-શાસ્ત્ર-વિનિન્દન ભક્તિ-રસ-બાધ

આમ્નાય-ઇ એક-માત્ર પ્રમાણ
શ્રુતિ-શાસ્ત્ર વેદ ઉપનિષત્ પુરાણ ।
કૃષ્ણ-નિશ્વસિત હય સર્વત્ર પ્રમાણ

વિશેષતઃ અપ્રાકૃત-તત્ત્વે જ્ઞાન યત ।
સકલિ આમ્નાય સિદ્ધ તાહે હ-ઇ રત

જડાતીત વસ્તુ ઇન્દ્રિયેર અગોચર ।
કૃષ્ણ-કૃપા વિના તાહા ના હય ગોચર

કરણાપટવ ભ્રમ વિપ્રલિપ્સા આર ।
પ્રમાદ સર્વત્ર નર જ્ઞાને દોષ એઇ ચાર

સેઇ સબ દોષ શૂન્ય વેદ ચતુષ્ટય ।
વેદ વિના પરમાર્થે ગતિ નાહિ હય

માયા બદ્ધ જીવે કૃષ્ણ બહુ કૃપા કરિ ।
વેદ પુરાણાદિ દિલ આર્ષ જ્ઞાન ધરિ

આમ્નાય હૈતે દશ મૂલ શિક્ષા પ્રમેય નયટા
સેઇ શ્રુતિ શાસ્ત્રે જાનિ કર્મ જ્ઞાન છાર ।
નિર્મલ ભક્તિતે માત્ર પાઇ સર્વ સાર

માયા મૂઢ જીવે કર્મ જ્ઞાને શુદ્ધ કરિ ।
શુદ્ધ ભક્તિ અધિકાર શિખાઇલા હરિ

પ્રમાણ સે વેદ વાક્ય નયટી પ્રમેય ।
શિખાય સમ્બન્ધ પ્રયોજન અભિધેય

એઇ દશ મૂલ સાર અવિદ્યા વિનાશ ।
કરિયા જીવેર કરે સુવિદ્યા પ્રકાશ

1. હરિ એક પર તત્ત્વ, 2. તિનિ સર્વ શક્તિમાન્, 3. તિનિ રસ મૂર્તિ
પ્રથમે શિખાય પર તત્ત્વ એક હરિ ।
શ્યામ સર્વ-શક્તિમાન્ રસ-મૂર્તિ-ધારી

જીવેર પરમાનન્દ કરેન વિધાન ।
સંવ્યોમ ધામેતે તાર નિત્ય અધિષ્ઠાન

એ તિન પ્રમેય હય શ્રી-કૃષ્ણ-વિસયે ।
વેદ-શાસ્ત્ર શિક્ષા દેન જીવેર હૃદયે

4. જીવ-તત્ત્વ
દ્વિતીયે શિખાય વિભિન્નાંશ જીવ તત્ત્વ ।
અનન્ત સઙ્ખ્યક ચિત્ પરમાણુ સત્ત્વ

5. નિત્ય-બદ્ધ ઓ 6. નિત્ય મુક્ત ભેદે જીવ દુઇ પ્રકાર
નિત્ય બદ્ધ નિત્ય મુક્ત ભેદે જીવ દ્વિ-પ્રકાર ।
સંવ્યોમ બ્રહ્માણ્ડ ભરિ સંસ્થિતિ તાહાર

બદ્ધ જીવ
બદ્ધ જીવ માયા ભજિ કૃષ્ણ બહિર્મુખ ।
અનન્ત બ્રહ્માણ્ડે ભોગ કરે દુઃખ સુખ

મુક્ત જીવ
નિત્ય મુક્ત કૃષ્ણ ભજિ કૃષ્ણ પારિષદ ।
પર વ્યોમે ભોગ કરે પ્રેમેર સમ્પદ

તિન-ટી પ્રમેય એઇ જીવેર વિષયે ।
શ્રુતિ શાસ્ત્ર શિક્ષા દેન કૃષ્ણ દાસી હયે

7. અચિન્ત્ય ભેદાભેદ સમ્બન્ધ
ચિદ્-વ્યાપાર આર યત જડેર વ્યાપાર ।
સકલિ અચિન્ત્ય ભેદાભેદ પ્રકાર

જીવ જડ સર્વ વસ્તુ કૃષ્ણ શક્તિ મય ।
અવિચિન્ત્ય ભેદાભેદ શ્રુતિ શાસ્ત્રે કય

એઇ જ્ઞાને જીવ જાને આમિ કૃષ્ણ દાસ ।
કૃષ્ણ મોર નિત્ય પ્રભુ ચિત્ સૂર્ય પ્રકાશ

શક્તિ પરિણામ માત્ર વેદ શાસ્ત્ર બલે ।
વિવર્તાદિ દુષ્ટ-મતે વેદ નિન્દે છલે

સાત-ટી પ્રમેય સમ્બન્ધ જ્ઞાન
એઇ ત સમ્બન્ધ જ્ઞાન સાત-ટી પ્રમેય ।
શ્રુતિ-શાસ્ત્ર શિક્ષા દેન અતિ ઉપાદેય

વેદ પુનઃ શિક્ષા દેન અભિધેય સાર ।
નવ વિધ કૃષ્ણ ભક્તિ વિધિ રાગ આર

8. અભિધેય - નવ વિધ ભક્તિ
શ્રવણ કીર્તન સ્મૃતિ પૂજન વન્દન ।
પરિચર્યા દાસ્ય સખ્ય આત્મ-નિવેદન

ભક્તિર પ્રકાર મધ્યે નામ સર્વ-સાર ।
પ્રણવ-માહાત્મ્ય વેદ કરેન પ્રચાર

9. પ્રયોજન કૃષ્ણ પ્રેમ
શુદ્ધ ભક્તિ સમાશ્રય કરિયા માનવ ।
કૃષ્ણ કૃપા બલે પાય પ્રેમેર વૈભવ

એઇ શ્રુતિ શિક્ષા નિન્દા અપરાધ
એ નવ પ્રમેય શ્રુતિ કરેન પ્રમાણ ।
શ્રુતિ તત્ત્વાભિજ્ઞ ગુરુ કરેન સન્ધાન

એ હેન શ્રુતિર યેઇ કરે વિનિન્દન ।
નામ અપરાધી સેઇ નરાધમ જન

વેદ વિરુદ્ધ વાદ સમૂહ
જૈમિનિ કપિલ નગ્ન નાસ્તિક સુગત ।
ગૌતમ - એ છય જન હેતુ વાદે રત

વેદ માને મુખે તબુ ઈશ નાહિ માને ।
કર્મ કાણ્ડ શ્રેષ્ઠ બલિ જૈમિન્ બાખાને

ઈશ્વર અસિદ્ધ કપિલેર કલ્પનાય ।
તબુ યોગ માને અર્થ બુઝા નાહિ યાય

નગ્ન સે તામસ તત્ત્વ કરય વિસ્તાર ।
વેદેર વિરુદ્ધ ધર્મ કરયે પ્રચાર

નાસ્તિક ચાર્વાક કભુ વેદ નાહિ માને ।
સુગત બૌદ્ધેરા એક પ્રકાર બાખાને

ગૌતમ ન્યાયેર કર્તા ઈશ્વર ના ભજે ।
તાર હેતુ વાદ મતે નર માત્ર મજે

એઇ સબ મતવાદ દ્વારા શ્રુતિ-નિન્દા હય
એઇ સબ દુષ્ટ મતે શ્રુતિર નિન્દન ।
કભુ સ્પષ્ટ કભુ ગુપ્ત બુઝે વિજ્ઞ જન

એઇ સબ મતે થાકિ અપરાધી હય ।
અતએવ એઇ સબે ત્યજિબે નિશ્ચય

માયાવાદી અતિ દુષ્ટ મત - વેદ વિરુદ્ધ
એઇ સબ કુમત છાડિ આર માયાવાદ ।
શુદ્ધ ભક્તિ અનુભવિ હય નિર્વિવાદ

માયાવાદ અસત્ શાસ્ત્ર ગુપ્ત બૌદ્ધ મત ।
વેદાર્થ વિકૃતિ કલિ કાલેતે સમ્મત

ઉમાપતિ બ્રાહ્મણ રૂપેતે પ્રકાશિલ ।
તોમાર આજ્ઞાય તેઙ્હ આચાર્ય હ-ઇલ

જૈમિનિ યે રૂપ મુખે વેદ માત્ર માને ।
શ્રુતિર વિકૃત અર્થ જગતે બાખાને

માયાવાદી ગુરુ સેઇ રૂપ બૌદ્ધ ધર્મ ।
વેદ વાક્યે સ્થાપિ આચ્છાદિલ ભક્તિ મર્મ

એઇ સબ મતવાદે ભક્તિ દૂરે યાય ।
શ્રી-કૃષ્ણ-નામેતે જીવ અપરાધ પાય

શ્રુતિ-વિચારે શુદ્ધ પ્રક્રિયા
શ્રુતિર અભિધા વૃત્તિ કરિ સંયોજન ।
શુદ્ધ ભક્તિ જીવ પાય પ્રેમ ધન

શ્રુતિતે લક્ષણા કરે અયથા પ્રકારે ।
નિત્ય સત્ય દૂરે યાય અપરાધે મરે

સર્વ વેદ સમ્મત પ્રણવ કૃષ્ણ નામ ।
સેઇ નામે જીવ સબ પાય નિત્ય ધામ

પ્રણવ સે મહાવાક્ય હય કૃષ્ણ નામ ।
તાહાતે-ઇ શ્રી-ભક્તેર સતત વિશ્રામ

વેદ બલે નામ ચિત્ સ્વરૂપ જગતે ।
નામેર આભાસે સિદ્ધ હય સર્વ મતે

વેદ કેવલ શુદ્ધ નામ ભજન શિક્ષા દેન
એઇ સબ વેદ શિક્ષા અભાગા ના માને ।
નામે અપરાધ કરે વેદેર નિન્દને

શુદ્ધ નામ પરાયણ યેઇ મહાજન ।
વેદાશ્રયે પાય નામ રસ પ્રેમ ધન

સર્વ વેદ બલે ગાઓ હરિ-નામ સાર ।
પાઇબે પરમા પ્રીતિ આનન્દ અપાર

વેદ પુનઃ બલે યત મુક્ત મહાજન ।
પર-વ્યોમે સદા કરે નામ સઙ્કીર્તન

તામસ-તન્ત્ર શિક્ષા વેદ વિરુદ્ધ
કલિ યુગે મહા જન માયા શક્તિ ભજે ।
ચિદ્ આત્મા પુરુષ કૃષ્ણ નામ રસ ત્યાજે

તામસિક તન્ત્ર ધરિ શ્રુતિ નિન્દા કરે ।
મદ્ય-માંસે પ્રીતિ કરિ અધર્મેતે મરે

સે સબ નિન્દુક નાહિ પાય કૃષ્ણ નામ ।
કભુ નાહિ પાય કૃષ્ણેર વૃન્દાવન ધામ

માયા દેવીર નિષ્કપટ કૃપા-ઇ પ્રયોજન
માયા દેવી સે સબ પાષણ્ડે અધોગતિ ।
દિયા નામામૃત આર નાહિ દેન મતિ

તબે યદિ સાધુ સેવાય તુષ્ટ હન માયા ।
અકપટે દેન તબે કૃષ્ણ પદ છાયા

માયા કૃષ્ણ દાસી બહિર્મુખ જીવે દણ્ડે ।
માયા પૂજિલે-ઓ શુભ નાહિ પાય ભણ્ડે

કૃષ્ણ નામ કરે યેઇ માયા દેવી તારે ।
નિષ્કપટે કૃપા કરિ લય ભવ પારે

અતએવ શ્રુતિ-નિન્દા અપરાધ ત્યજિ ।
અહરહઃ નામ સઙ્કીર્તન રસે મજિ

તદ્-અપરાધેર પ્રતિકાર
પ્રમાદે યદ્યપિ હય સે શ્રુતિ-નિન્દન ।
અનુતાપે કરિ પુનઃ સે શ્રુતિ વન્દન

કુસમ તુલસી દિયા સેઇ શ્રુતિ ગણે ।
ભાગવત સહ સદા પૂજિબ યતને

ભાગવત શ્રુતિ સાર કૃષ્ણ અવતાર ।
અવશ્ય કરિબે મોરે કરુણા અપાર

હરિદાસ પદ રજઃ ભરસા યાહાર ।
નામ-ચિન્તામણિ હાર ગલાય તાહાર