હરિનામચિન્તામણિ · અધ્યાય 6

ઇતિ શ્રી- હરિ-નામ-ચિન્તામણૌ દેવાન્તરે સ્વાતન્ત્ર્ય-જ્ઞાનઆપરાધ
નામ પઞ્ચમઃ પરિચ્છેદઃ ।
(6)
ષષ્ઠ પરિચ્છેદ
ગુર્વ્-અવજ્ઞા
ગુરોર્ અવજ્ઞા
પઞ્ચ-તત્ત્વ જય જય શ્રી-રાધા-માધવ ।
જય નવદ્વીપ વ્રજ યમુના વૈષ્ણવ

હરિ-દાસ બલે પ્રભુ કરિ નિવેદન ।
તૃતીયાપરાધ નામે યે રૂપે ઘટન

વિસ્તારિ બલિબ આમિ તોમારિ આજ્ઞાય ।
યેઇ સબ અપરાધ ગુરુ અવજ્ઞાય

બહુ યોનિ ભ્રમિ માનવ-શરીર
દુર્લભ શુભદ અતિ ।
તથાપિ અનિત્ય પાઇલેક યેઇ
યાવત્ જીવને સ્થિતિ

પરમ મઙ્ગલ લભિબારે તરે
યદિ ના યતન કરે ।
પુનરાય ભવે અનિત્ય શરીર
લભિયા આબાર મરે

સુબોધ યે હય દુર્લભ નૃ-દેહ
લભિયા ભવ સંસારે ।
સંસારી જીવ અવશ્ય સદ્-ગુરુ આશ્રય કરિબે
ગુરુ કર્ણ-ધાર સમાશ્રય કરિ
કૃષ્ણ આનુકૂલ્યે તરે

શાન્ત કૃષ્ણ-ભક્ત લક્ષણ યે ગુરુ
સ-દૈન્ય વચને તાઙ્રે ।
સન્તોષ કરિયા કૃષ્ણ-દીક્સા લય
યાય સંસારેર પારે

સહજે જીવેર આછે કૃષ્ણે મતિ
વૃથા તર્કે તાહા યાય ।
વિતર્ક છાડિયા સુમતિ આશ્રયે
ગુરુ હતે મન્ત્ર પાય

ગૃહી જીવ-ગણ વર્ણાશ્રમે થાકિ
સદ્-ગુરુ આશ્રય કરે ।
બ્રાહ્મણાદિ ઉચ્ચ-વર્ણે સત્-પાત્ર થાકિલે તિનિ હૈબાર યોગ્ય
બ્રાહ્મણ આચાર્ય સર્વ-વર્ણે હય
યદિ કૃષ્ણ ભક્તિ ધરે

બ્રાહ્મણ કુલેતે સુપાત્ર અભાવે
અન્ય કુલે દીક્ષા પાય ।
ઉચ્ચ વર્ણ ગુરુ ગૃહીર ઉચિત
ગુરુ શિષ્ય પરીક્ષાય

વર્ણ-વિચાર અપેક્ષા સુપાત્રેર વિચાર અધિક શ્રેયઃ
કૃષ્ણ તત્ત્વ વેત્તા પ્રકૃત યે હય
સે હ-ઇતે પારે ગુરુ ।
કિબા વિપ્ર શૂદ્ર કિ ગૃહી સન્ન્યાસી
ગુરુ હન કલ્પ-તરુ

વર્ણેર મર્યાદા પાત્રેર વિચારે
પરમાર્થે લઘુ અતિ ।
સુપાત્ર મિલન પ્રયોજન સદા
યદિ ચાઇ શુદ્ધા રતિ

સુપાત્રેર પ્રાપ્તિ મૂલ પ્રયોજન
પવિત્ર સુવર્ણ હેન ।
તાહે ઉચ્ચ વર્ણ લભિલે સંયોગ
સોહાગા સુવર્ણે યેન

ગૃહ-ત્યાગી અગૃહિ-ગુર્વાશ્રય કરિતે પારેન્
યે કોન કારણે સેઇ ગૃહિ ધર્મ
છાડિ અન્યાશ્રમ લય ।
તાહે પરમાર્થ ના પાઇયા શેષે
સાધુ ગુરુ અન્વેષય

તાહાર પક્ષેતે અગૃહી આચાર્ય
પ્રશસ્ત સકલ મતે ।
તાઙ્ર દીક્ષા શિક્ષા પાઇયા સે જન
ભાસે નામ-રસામૃતે

ગૃહિ-ભક્તિ ગૃહ-ત્યાગ કરિલે-ઓ પૂર્વ-ગુરુ ત્યાગ કરિતે હય ના
ગૃહી ભક્ત-જને વિરાગ લભિલે
છાડયે સંસાર વિધિ ।
તબુ પૂર્વ-ગુરુ ચરણ આશ્રય
કરિબે જીવનાવધિ

ગૃહિ જન મધ્યે ગૃહિ ગુરુ શસ્ત
યદિ શુદ્ધ ભક્ત હન ।
નતુવા અગૃહી સુયોગ્ય હ-ઇલે
ગુરુ-યોગ્ય સર્વ-ક્ષણ

સદ્-ગુરુ પાઇયા ભજિએ ભજિતે
ભાવેર ઉદય યબે ।
સંસાર વિરક્તિ સંસાર છાડિયા
વૈરાગી હ-ઇબે તબે

યિનિ વૈરાગ્ય આશ્રયે લ-ઇબેન તિનિ વૈરાગી ગુરુ કરિબેન્
વૈરાગ્ય આશ્રમ ગ્રહણેતે ત્યાગી
પુરુષ હ-ઇબે ગુરુ ।
તાઙ્હાર ચરણે શિખિબે વિરાગ
ગુરુ શિક્ષા કલ્પ તરુ

દીક્ષા ઓ શિક્ષા ગુરુ ઉભયકે-ઇ સમાન સમ્માન કરા આવશ્યક
દીક્ષા શિક્ષા ભેદે ગુરુ દુઽ પ્રકાર
ઉભયે સમાન માન ।
અર્પિબે સુજન પરમાર્થ ધન
અનાયાસે યદિ ચાન્

કૃષ્ણ-નામ મન્ત્ર દેન દીક્ષા ગુરુ
શિક્ષા ગુરુ તત્ત્વ દાતા ।
વૈષ્ણવ સકલ શિક્ષા ગુરુ હન
સર્વ શુભ જનયિતા

સમ્પ્રદાયેર આદિ-ગુરુર શિક્ષા અવલમ્બન કરિયા આચરણ કરિબે
સાધુ સમ્પ્રદાયે આચાર્ય સકલ
શિક્ષા ગુરુ પ્રતિષ્ઠિત ।
આદ્યાચાર્ય યિનિ ગુરુ શિરોમણિ
પૂજિ તાઙ્રે યથોચિત

તાઙ્ર સુસિદ્ધાન્ત અનુગત હયે
ના માનિબ અન્ય શિક્ષા ।
તાઙ્હાર આદેશ પાલિબ યતને
ના લ-ઇબ અન્ય દીક્ષા

સમ્પ્રદાય ગુરુ વરણ કરા કર્તવ્ય
સમ્પ્રદાય ગુરુ-ગણે શિક્ષા ગુરુ જાનિ ।
અન્ય-મત પણ્ડિતેર શિક્ષા નાહિ માનિ

સેઇ મતે સુશિક્ષિત સાધુ સુચરિત ।
દીક્ષા ગુરુ યોગ્ય સદા જાને સુપણ્ડિત

માયાવાદીર નિકટ કૃષ્ણ-મન્ત્ર લ-ઇલે પરમાર્થ હય ના
માયાવાદિ-મતે થાકે કૃષ્ણ મન્ત્ર લય ।
તાર પરમાર્થ લાભ કભુ નાહિ હય

શુદ્ધ-ભક્ત વ્યતીત અન્યકે ગુરુ કરિબે ના
યે અન્યાય શિખે યેઇ શિક્ષા દેય આર ।
ઉભયે નરકે યાય ના પાય ઉદ્ધાર

શુદ્ધ ભક્તિ છાડિ યિનિ શિખિલેન બાદ ।
તાઙ્હાર જીવન માત્ર વાદ વિસંવાદ

સે કેમને ગુરુ હબે ઉદ્ધારિબે જીવે ।
આપનિ અસિદ્ધ અન્યે કિબા શુભ દિબે

અતએવ શુદ્ધ ભક્ત યે સે કેને નય ।
ઉપયુક્ત ગુરુ હય સર્વ-શાસ્તે કય

ગુરુ તત્ત્વ
દીક્ષા ગુરુ શિક્ષા ગુરુ દુઙ્હે કૃષ્ણ દાસ ।
દુઙ્હે વ્રજ જન કૃષ્ણ શક્તિર પ્રકાશ

ગુરુકે સામાન્ય જીવ ના જાનિબે કભુ ।
ગુરુ કૃષ્ણ શક્તિ કૃષ્ણ-પ્રેષ્ઠ નિત્ય પ્રભુ

એઇ બુદ્ધિ સહ સદા ગુરુ ભક્તિ કરે ।
સેઇ ગુરુ-ભક્તિ બલે સંસારેતે તરે

ગુરુ પૂજા
અગ્રે ગુરુ પૂજા પરે શ્રી કૃષ્ણ પૂજન ।
ગુરુદેવે શ્રી-કૃષ્ણ પ્રસાદ સમર્પણ

ગુરુ આજ્ઞા લયે કૃષ્ણ પૂજિબે યતને ।
શ્રી ગુરુ સ્મરિયા કૃષ્ણ બલિબે વદને

ગુરુતે કિ રૂપે શ્રદ્ધા કરા ઉચિત
ગુરુતે અવજ્ઞા યાર તાર અપરાધ ।
સેઇ અપરાધે તાર હય ભક્તિ બાધ

ગુરુ કૃષ્ણ વૈષ્ણવેતે સમ ભક્તિ કરિ ।
નામાશ્રયે શુદ્ધ ભક્ત શીઘ્ર યાય તરિ

ગુરુતે અચલા શ્રદ્ધા કરે યેઇ જન ।
શુદ્ધ નામ બલે સેઇ પાય પ્રેમ ધન

કોન્ સ્થાને ગુરુ ત્યાગ કરિતે હ-ઇબે
તબે યદિ એ રૂપ ઘટના કભુ હય ।
અસત્ સઙ્ગે ગુરુર યોગ્યતા હય ક્ષય

પ્રથમે છિલેન તિનિ સદ્ ગુરુ પ્રધાન ।
પરે નામ અપરાધે હઞા હત જ્ઞાન

વૈષ્ણવે વિદ્વેષ કરિ છાડે નામ રસ ।
ક્રમે ક્રમે હન અર્થ કામિનીર વશ

સેઇ ગુરુ છાડિ શિષ્ય શ્રી-કૃષ્ણ-કૃપાય ।
સદ્ ગુરુ લભિયા પુનઃ શુદ્ધ નામ ગાય

ગુરુ શિષ્ય સમ્બન્ધેર પૂર્વે-ઇ પરસ્પરેર પરીક્ષા
અયોગ્ય શિષ્યેરે ગુરુ કરિબેન્ દણ્ડ ।
ભજિયા અયોગ્ય ગુરુ શિષ્ય હય પણ્ડ

દુઙ્હેર યોગ્યતા યત દિન સ્થિર રય ।
પરસ્પર સમ્બન્ધ કખન ત્યજ્ય નય

શુદ્ધ ગુરુ પરીક્ષા કરિયા વરણ કરિબે
સદ્ ગુરુર પ્રતિ યેઇ અવજ્ઞા આચરે ।
સે પાપિષ્ઠ અપરાધી સર્વત્ર સંસારે

અતએવ પ્રથમે વિશેષ યત્ન કરિ ।
શુદ્ધ ભક્તે લ-ઇબેન ગુરુ-રૂપે વરિ

ગુરુ ત્યાગ ક્લેશ યેન કભુ નાહિ ઘટે ।
એ રૂપ ચિન્તિલે કભુ ના પડે સઙ્કટે

ગુરુ યથા ભક્તિ-હીન શિષ્ય તાર પ્રાય ।
અતએવ શુદ્ધ ગુરુ લબે પરીક્ષાય

સદ્ ગુરુ અવજ્ઞા અપરાધ ભયઙ્કર ।
એઇ અપરાધે નષ્ટ હય દેવ નર

ગુરુ સેવાર પ્રક્રિયા
ગુરુ શય્યાસન આર પાદુકાદિ યાન ।
પાદ પીઠ સ્નાનોદક છાયાર લઙ્ઘન

ગુરુર અગ્રેતે અન્ય પૂજા દ્વૈત જ્ઞાન ।
દીક્ષા વ્યાખ્યા પ્રભુત્વાદિ કરિબે વન્દન

યથા યથા ગુરુર પાઇબે દરશન ।
દણ્ડવત્ પડિ ભૂમે કરિબે વન્દન

ગુરુ નામ ભક્તિતે કરિબે ઉચ્ચારણ ।
ગુરુ આજ્ઞા હેલા ના કરિબે કદાચન

ગુરુર પ્રસાદ સેવા અવશ્ય કરિબે ।
ગુરુર અપ્રિય વાક્ય કભુ ના કહિબે

ગુરુર ચરણે દૈન્યે લ-ઇબે શરણ ।
કરિબે ગુરુર સદા પ્રિય આચરણ

એ રૂપ આચારે કૃષ્ણ નામ સઙ્કીર્તને ।
સર્વ સિદ્ધિ હય પ્રભો બલે શ્રુતિ ગણે

નામ ગુરુ પ્રતિ યદિ અવજ્ઞા ઘટયે ।
દુષ્ટ સઙ્ગે દુષ્ટ શાસ્ત્ર મત સમાશ્રયે

તબે સેઇ સઙ્ગ સેઇ શાસ્ત્ર દૂર કરિ ।
વિલાપ કરિબ સેઇ ગુરુ પદે ધરિ

કૃપા કરિ ગુરુદેવ હ-ઇબે સદય ।
નામે પ્રેમ દિબે સે વૈષ્ણવ દયામય

હરિ-દાસ પદ રેણુ ભરસા યાહાર ।
નામ ચિન્તામણિ ગાય તૃણાધિક છાર