હરિનામચિન્તામણિ · અધ્યાય 14

(14)
ચતુર્દશ પરિચ્છેદ
સેવાપરાધ
જય ગૌર-ગદાધર જાહ્નવા જીવન ।
જય સીતાપતિ શ્રીવાસાદિ-ભક્ત-જન

નામ-તત્ત્વે શ્રી-હરિદાસ ઠાકુરકે આચાર્ય બલિયા ઉક્તિ કરિયાછેન્
મહાપ્રભુ બલે શુન ભક્ત હરિદાસ ।
નામ અપરાધ તત્ત્વ કરિલે પ્રકાશ

ઇહાતે કલિર જીવ લભિબે મઙ્ગલ ।
નામ-તત્ત્વે તુમિ હઓ આચાર્ય પ્રબલ

તવ મુખે નામ-તત્ત્વ કરિતે શ્રવણ ।
આમાર ઉલ્લાસ બડ શુન મહાજન

આચારે આચાર્ય તુમિ પ્રચારે પણ્ડિત ।
તોમાર ચરિત નામ-રત્ને વિભૂષિત

રામાનન્દ શિખાઇલ મોરે રસ-તત્ત્વ ।
તુમિ શિખાઇલે મોરે નામેર મહત્ત્વ

એબે બલ સેવા અપરાધ કિ પ્રકાર ।
શુનિયા ઘુચિબે જીવેર ચિત્ત અન્ધકાર

હરિદાસ બલે સે સેવક જન જાને ।
આમિ નામાશ્રયે થાકિ જાનિબ કેમને

તબુ તવ આજ્ઞા આમિ લઙ્ઘિબારે નારિ ।
યાહા બલાઇબે તાહા બલિબ વિસ્તારિ

સેવાપરાધ સઙ્ખ્યા
સેવા અપરાધ હય અનન્ત પ્રકાર ।
શ્રી-મૂર્તિ સમ્બન્ધે સબ શાસ્ત્રેર વિચાર

કોન શાસ્ત્રે દ્વાત્રિંશત્ અપરાધ ગણિ ।
કોન શાસ્ત્રે પઞ્ચાશત્ ગઞે ગુણ-મણિ

ચતુર્વિધ
સેઇ અપરાધ ચતુર્વિધાદિ પ્રકારે ।
વિભાગ કરેન બુધ ગણ શાસ્ત્રે દ્વારે

શ્રી-મૂર્તિ-સેવક નિષ્ઠ કતગુલિ તાર ।
શ્રી મૂર્તિ સ્થાપક નિષ્ઠ અપરાધ આર

શ્રી-મૂર્તિ દર્શક નિષ્ઠ આર કતિપય ।
સર્વ નિષ્ઠ અપરાધ કતિવિધ હય

સેવાપરાધ દ્વાત્રિંશ પ્રકાર
પાદુકા સહિત યાય ઈશ્વર મન્દિરે ।
યાને ચડિઽ યાય તથા સ્વચ્છન્દ શરીરે

ઉત્સવે ના સેવે આર પ્રગતિ ના કરે ।
ઉચ્છિષ્ઠ અશૌચ દેહે વન્દન આચરે

એક હસ્તે પ્રણામ સમ્મુખે પ્રદક્ષિણ ।
દેવાગ્રે પ્રસારે પદ હય વીરાસીન

દેવાગ્રે શયન આર ભક્ષણ કરય ।
મિથ્યા કથા ઉચ્ચ ભાષા જલ્પના નિચય

નિગ્રહાનુગ્રહ યુદ્ધ અભક્તિ રોદન ।
ક્રૂર ભાષા પર નિન્દા કમ્બલાવરણ

પર સ્તુતિ, અશ્લીલતા, વાયુ-વિમોક્ષણ ।
શક્તિ સત્ત્વે ગૌણ ઉપચારેર યોજન

દેવાનિવેદિત દ્રવ્ય ભક્ષણે સ્વીકાર ।
કાલોદિત ફલાદિર અનર્પણ આર

અન્ય ભુક્ત અવશિષ્ટ ખાદ્ય નિવેદન ।
દેવ પ્રતિ પૃષ્ઠ કરિ સમ્મુખે આસન

દેવાગ્રે અન્યેર અભિવાદન પૂજન ।
ગુરુ પ્રતિ મૌન નિજ સ્તોત્ર આલોચન

દેવતા નિન્દન એઇ દ્વાત્રિંશ પ્રકાર ।
સેવા અપરાધ મહા પુરાણે પ્રચાર

અન્ય શાસ્ત્ર મતે પ્રકાર વર્ણન
અન્યત્ર આછયે અપરાધ અન્યતમ ।
સંક્ષેપે બલિબ પ્રભુ તવ ઇચ્છા મત

રાજાન્ન ભોજન આર અન્ધકાર ઘરે ।
પ્રવેશિયા દેવ મૂર્તિ સંસ્પર્શન કરે

અવિધિ પૂર્વક હરિ મૃત્યુ સમર્પણ ।
વિના વાદ્યે મન્દિરેર દ્વાર ઉદ્ઘાટન

સારમેય દૃષ્ટ ખાદ્ય દેવે સમર્પણ ।
અર્ચન સમયે મૌન ભઙ્ગ અકારણે

બહિર્દેશે ગમનાદિ પૂજાર સમયે ।
ગન્ધ માલ્ય નાહિ દિયા ધૂપન કરયે

અનર્હ-પુષ્પેતે કૃષ્ણ પૂજાદિ કરણ ।
અધૌત વદને કૃષ્ણ પૂજા આરમ્ભન

સ્ત્રી સઙ્ગ કરિયા કિમ્બા રજઃસ્વલા નારી ।
દીપ, શબ સ્પર્શિયા, અયોગ્ય વસ્ત્ર પરિઽ

શબ હેરિઽ, અધોવાયુ કરિયા મોક્ષણ ।
ક્રોધ કરિઽ શ્મશાનેતે કરિયા ગમન

અજીર્ણ ઉદરે આર કુસુમ્ભ પૈનાક ।
સેવન કરિયા આર તામ્બુલ ગુવાક

તૈલ માખિ કરિ હરિ-શ્રી-મૂર્તિ-સ્પર્શન ।
એરણ્ડ-પત્રસ્થ પુષ્પે કરય અર્ચન

આસુરિક કાલે પૂજે પીઠે ભૂમે બસિ ।
સ્નપન સમયે મૂર્તિ વામ હસ્તે સ્પર્શિઽ

વાસિ વા યાચિત ફુલે દેવતા અર્ચન ।
પૂજા કાલે ગર્વ ઉક્તિ અયથા ષ્ઠીવન

તિર્યક્ પુણ્ડ્ર ધરે આર અધૌત ચરણે ।
મન્દિરે પ્રવેશ કરે પૂજાર કારણે

અવૈષ્ણવ પક્વ કરે દેવે નિવેદન ।
અવૈષ્ણવે દેખાઇયા કરયે પૂજન

વિશ્વક્સેને ના પૂજિયા કાપાલિ દેખિયા ।
હરિ પૂજે નખ જલે શ્રી મૂર્તિ સ્મરિયા

ઘર્મામ્બુ-સંસ્પૃષ્ટ જલે કરયે અર્ચન ।
કૃષ્ણેર શપથ કરે નિર્માલ્ય લઙ્ઘન

એઇ સબ કાર્ય્યે હય સેવા અપરાધ ।
સેવાકારી જનેર યાહાતે ભક્તિ બાધ

સેવાપરાધ યાહાર પક્ષે યાહા, તાહા તિનિ વર્જ્જન કરિબેન
શ્રી-મૂર્તિ સમ્બન્ધે યાર ભજન પૂજન ।
સેવા અપરાધ તેઙ્હ કરુન્ વર્જ્જન

વૈષ્ણવ સર્વદા નામ સેવા અપરાધ ।
વર્જિયા શ્રી-કૃષ્ણ-સેવા કરુન આસ્વાદ

એઇ સબ અપરાધ મધ્યે યાઙ્ર યાહા ।
સમ્બન્ધે પડિબે તાઙ્ર વર્જ્જનીય તાહા

નામાપરાધ સકલ વૈષ્ણવ-માત્રેર-ઇ વર્જ્જનીય
કિન્તુ નામ અપરાધ સકલ વૈષ્ણવ ।
સર્વ કાલ ત્યજિઽ લભે ભક્તિર વૈભવ

ભાવ-સેવાય સેવાપરાધ વિચાર સ્વલ્પ
શ્રી-મૂર્તિ વિરહે યિનિ નિર્જ્જનેતે બસિઽ ।
ભજન-કારણે ભાવ માર્ગે અહર્નિશિ

નામ અપરાધ સદા વર્જ્જનીય તાઙ્ર ।
નામ અપરાધ દશ સર્વ ક્લેશાધાર

નામ અપરાધ ગતે ભાવ સેવા હય ।
અતએવ અપરાધ તાહે નાહિ રય

નામ સ્મરણ કારીદેર ભાવ-સેવાઇ કર્તવ્ય
શ્રી નામ સ્મરણે ભાવ સેવાર ઉદય ।
તોમાર કૃપાય પ્રભુ જીવે ભાગ્યોદય

ભક્તિર સાધન યત આછય પ્રકાર ।
સે સબ ચરમે દેય નામે પ્રેમ સાર

અતએવ નામ લય નામ રસે મજે ।
અન્ય યે પ્રકાર સબ તાહા નાહિ ભજે

હરિદાસ આજ્ઞા બલે અકિઞ્ચન જન ।
હરિ-નામ-ચિન્તામણિ કરિલા કીર્તન