હરિનામચિન્તામણિ · અધ્યાય 12

(12)
દ્વાદશ પરિચ્છેદ
નામાપરાધ પ્રમાદ
પ્રમાદઃ
જય જય મહાપ્રભુ જય ભક્ત-ગણ ।
જાઙ્દેર પ્રસાદે કરિ નામ-સઙ્કીર્તન

પ્રમાદ-નામક અપરાધ
હરિદાસ બલે પ્રભુ હેથા સનાતને ।
આર ત ગોપાલ ભટ્ટ દક્ષિણ ભ્રમણે

શિખાઇલે અપ્રમાદે શ્રી-કૃષ્ણ-ભજને ।
પ્રમાદકે અપરાધે કરિલે ગણન

અન્ય અપરાધ ત્જ્યજિ સદા નામ લય ।
તબુ નામે પ્રેમ નાહિ હય ત ઉદય

તબે જાનિ પ્રમાદ નામેતે અપરાધ ।
પ્રેમ ભક્તિ સાધનેતે કરિતેછે બાધ

અનવધાનકેઇ પ્રમાદ બલે
પ્રમાદ અનવધાન એઇ મૂલ અર્થ ।
ઇહા હૈતે ઘટે પ્રભુ સકલ અનર્થ

તિન પ્રકાર અનવધાન
ઔદાસીન્ય જાડ્ય આર વિક્ષેપ એ તિન ।
પ્રકાર અનવધાન બુઝિબે પ્રવીણ

અનુરાગ ના હઓઆ પર્યન્ત નામ ગ્રહણે યત્નેર આવશ્યક
કોન ભાગ્યે કોન જીવેર શ્રદ્ધા યદિ હય ।
તબે તિઙ્હ હરિનામ ગ્રહણ કરય

યત્ન કરિ સ્મરે નામ સઙ્ખ્યાર સહિત ।
તબે નામે અનુરાગ હય ત ઉદિત

યે પર્યન્ત અનુરાગ ના હય ઉદય ।
સે પર્યન્ત યત્ન કરિ નામ સદા લય

યત્નાભાવે સાધકેર ચિત્ત સ્થિર હય ના
નિસર્ગતઃ લોક સબ વિષયે આસક્ત ।
સ્મૃતિ-કાલે વિષય અન્તરે અનુરક્ત

રુચિ યાય અન્ય સ્થાને નામે ઉદાસીન ।
નામે ચિત્ત મગ્ન નહે જપે પ્રતિદિન

ચિત્ત એક દિકે આર અન્ય દિકે નામ ।
તાહાર મઙ્ગલ કિસે હય ગુણ ધામ

લક્ષ નામ હૈલે પૂર્ણ સઙ્ખ્યા માલા ગણિ ।
હૃદયે નહિલ રસ બિન્દુ ગુણ મણિ

એઇ ત અનવધાન દોષેર પ્રકાર ।
વિષયી હૃદયે પ્રભુ બડ દુર્નિવાર

યત્ન કરિબાર વિધિ
સાધુ સઙ્ગે સ્વલ્પ કાલ છાડિયા વિષય ।
નિર્જને લ-ઇલે નામ એઇ દોષ ક્ષય

ક્રમે ક્રમે કૃષ્ણ નામે ચિત્ત હય સ્થિર ।
નિરન્તર નામ રસે હય ત અધીર

તુલસીર સન્નિકટે કૃષ્ણ લીલા સ્થાને ।
સાધુ સન્નિધાને બસિઽ સાત્વત-વિધાને

ક્રમે કાલ વૃદ્ધિ કરિ સેઇ નામ સ્મરે ।
અતિ શીઘ્ર વિષયેર છન્દ હ-ઇતે તરે

અન્ય પ્રક્રિયા । એઇ રૂપ કરિલે ઔદાસીન્ય રૂપ અનવધાન હય ના
અથવા નિર્જને બસિઽ સ્મરિ સાધુ-રીતિ ।
ઇન્દ્રિય પિધાન કરિઽ નામે કરે મતિ

સત્વરે નામેતે નિષ્ઠા રુચિ ક્રમે હય ।
ઔદાસીન્ય દોષે તાર ક્રમે હય ક્ષય

જાડ્ય-જનિત અનવધાન લક્ષણ
જાડ્યે યે અનવધાનઅ અલસેર મને ।
તાહે રુચિ નાહિ હય શ્રી-નામ-ગ્રહણે

સ્મૃતિ-કાલે પુનઃ શીઘ્ર વિરામે પ્રયાસ ।
એઇ દોષે નામ-રસ ના હય પ્રકાશ

અન્ય કાર્યે વૃથા કાલ ના હય યાપન ।
સાધુ ગણ ઇહા ચિન્તિઽ સ્મરે અનુક્ષણ

નામ સ્મરે રસે મજે અન્ય નાહિ ચાય ।
સેઇ રૂપ સાધુ સઙ્ગે એઇ દોસ યાય

અન્વેષિયા સેઇ રૂપ સાધુ-સઙ્ગ કરે ।
તદ્-અનુકરણે ચિત્ત જાડ્ય પરિહરે

અવ્યર્થ કાલત્વ ધર્મ સાધુર ચરિત ।
દેખિલે તાહાતે રુચિ હ-ઇબે નિશ્ચિત

મને હબે આહા કબે ઇહાર સમાન ।
સ્મરિબ ગાઇબ નામ હયે ભાગ્યવાન્

સેઇ ત ઉત્સાહ આસિ અલસેર મને ।
જાડ્ય દૂર કરે કૃષ્ણ-નામેર સ્મરણે

મને હબે આજ લક્ષ નામ યે કરિબ ।
ક્રમે ક્રમે તિન લક્ષ નામ યે સ્મરિબ

મહાગ્રહ હબે ચિત્તે નામેર સઙ્ખ્યાય ।
અચિરે યાઇબે જાડ્ય સાધુર કૃપાય

વિક્ષેપ જનિત અનવધાન લક્ષણ
વિક્ષેપ હ-ઇતે યેઇ પ્રમાદ ઉદય ।
બહુ યત્ને સેઇ અપરાધ હય ક્ષય

કનક કામિની આર જય પરાજય ।
પ્રતિષ્ઠાશા શાઠ્ય-વૃત્તિ તાહાર નિલય

એ સબ આકૃષ્ટિ હૃદે હ-ઇલે ઉદય ।
નામેતે અનવધાન સ્વભાવતઃ હય

વિક્ષેપ-ત્યાગેર ઉપાય
ક્રમે ક્રમે સેઇ સબ ચિન્તા પરિહારે ।
યતિબે સૌભાગ્યવાન્ વૈષ્ણવ આચારે

પ્રથમેતે હરિ-દિને ભોગ-ચિન્તા ત્યજિઽ ।
સાધુ સઙ્ગે રાત્ર-દિન હરિનામ ભજિ

હરિ-ક્ષેત્રે હરિ દાસ હરિ શાસ્ત્રે લયે ।
ઉત્સવે મજિબે સુખે પરમ નિર્ભયે

ક્રમે ભક્તિ-કાલ મન કરિબે વર્ધન ।
હરિ-કથા મહોત્સવે મજાઇયા મન

શ્રેષ્ઠ રસ ક્રમે ચિત્તે હ-ઇબે ઉદય ।
જડેર નિકૃષ્ટ રસ છાડિબે નિશ્ચય

મહાજન મુખે હરિ-સઙ્ગીત શ્રવણે ।
મુગ્ધ હબે મનઃ કર્ણ રસ આસ્વાદને

નિકૃષ્ટ વિષય-સ્પૃહા હ-ઇબે વિગત ।
નામ ગાને ચિત્ત સ્થિર હબે અવિરત

અતએવ બહુ યત્ને એ પ્રમાદ ત્યજે ।
સ્થિર ચિત્તે નામ રસે ચિર દિન મજે

આગ્રહ
સઙ્કલ્પિત નામ સઙ્ખ્યા પૂર્ણ કરિબારે ।
ના હય અયત્ન નામે દેખિ બારે બારે

સતર્ક હ-ઇયા કરિ નામ સઙ્કીર્તન ।
પ્રમાદ છાડિયા કરિ નામેર ભજન

સઙ્ખ્યાધિક સ્પૃહા એકાગ્ર-માનસે ।
નિરન્તર કરિઽ નામ તવ કૃપા-બલે

એઇ કૃપા કર પ્રભુ નામેતે પ્રમાદ ।
ના બાધે આમાર ચિત્તે નામ રસાસ્વાદ

પ્રક્રિયા
એકાગ્ર માનસે નિર્જનેતે સ્વલ્પ ક્ષણ ।
નામ સ્મૃતિ અભ્યાસ કરિબે ભક્ત જન

અતએવ સ્પષ્ટ નામ ભાવ લગ્ન મને ।
સદા હય એ પ્રાર્થના તોમાર ચરણે

આપન યત્નેતે કેહ નાહિ પારે ।
તોમાર પ્રસાદ વિના એ ભવ-સંસારે

યત્નાગ્રહેર આવશ્યકતા ।
નિષ્કપટ નામ ગ્રહણે તાહા અવશ્ય થાકે, નતુવા અપરાધ
યત્ન કરિ કૃપા માગિ વ્યાકુલ અન્તરે ।
તુમિ કૃપામય કૃપા કર અતઃપરે

તવ કૃપા લાભે યદિ ના કરિ યતન ।
તબે આમિ ભાગ્ય હીન હે શચીનન્દન

હરિ-નામ-ચિન્તામણિ અલઙ્કાર યાર ।
હરિ-દાસ-પદ-યુગ ભરસા તાહાર