ગુણકારણ્ડવ્યૂહસૂત્ર · ભાગ 181200

તદૈકસમયે ઽસૌ ઽપિ ક્રકુચ્છન્દો વિનાયકઃ ।
જેતાશ્રમે વિહારે ઽત્ર વિજહાર સસાંધિકઃ ॥
તદા તસ્ય મુનીન્દ્રસ્ય પાતું ધર્મામૃતં મુદા ।
બ્રહ્માદિબ્રાહ્મણાઃ સર્વે શક્રાદિત્રિદશાધિપાઃ ॥
સર્વે લોકાધિપાશ્ચાપિ દૈત્યેન્દ્રા રાક્ષસાધિપાઃ ।
ગન્ધર્વાઃ કિન્નરા યક્ષા નાગેન્દ્રા ગરુડાધિપાઃ ॥
સૂર્યાદયો ગ્રહાઃ સર્વે ચન્દ્રાદયશ્ચ તારકાઃ ।
સિદ્ધાઃ સાધ્યાશ્ચ રુદ્રાશ્ચ સર્વે વિદ્યાધરા અપિ ॥
રાજાનઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા અમાત્યા મન્ત્રિણો જનાઃ ।
વણિજઃ સાર્થવાહાશ્ચ શ્રેષ્ઠિનશ્ચ મહાજનાઃ ॥
પૌરજાનપદા ગ્રામ્યાસ્તથાન્યે દેશવાસિનઃ ।
સર્વે ઽપિ તે સમાસૃત્ય સમભ્યર્ચ્ય યથાક્રમમ્ ॥
ક્રકુચ્છન્દમુનીન્દ્રં તં નત્વા તસ્થુઃ સભાશ્રિતાઃ ।
તદાનેકમહાસત્ત્વા બોધિસત્ત્વાઃ સમાહિતાઃ ॥
સમાધિવિગ્રહં ચક્રુઃક્રકુચ્છન્દમુનેઃ પુરઃ ॥
યદા સમન્તભદ્રાખ્યો બોધિસત્ત્વો મહર્દ્ધિમાન્ ।
સમાપેદે સમાધિં તદ્યદ્ધ્વજોદ્ગતસંજ્ઞકમ્ ॥
તદા લોકેશ્વરશ્ચાસૌ બોધિસત્ત્વો મહર્દ્ધિકઃ ।
સમાપેદે સમાધિં તદ્યદ્વિકિરિણસંજ્ઞકમ્ ॥
યદા સમન્તભદ્રશ્ચ બોધિસત્ત્વો જિનાત્મજઃ ।
સમાપેદે સમાધિં તદ્યત્પૂર્ણેન્દુવરલોચનમ્ ॥
તદા લોકેશ્વરશ્ચાસૌ મહાભિજ્ઞો જિનાત્મજઃ ।
સમાપેદે સમાધિં તદ્યત્સુર્યવરલોચનમ્ ॥
યદા સમન્તભદ્રશ્ચ મહાભિજ્ઞો જિનાત્મજઃ ।
સમાધિં તત્સમાપેદે યદ્વિચ્છુરિતસંજ્ઞકમ્ ॥
તદા લોકેશ્વરશ્ચાપિ મહાભિજ્ઞો જિનાત્મજઃ ।
સમાપેદે સમાધિં યદ્ ગગનગંજસંજ્ઞકમ્ ॥
યદા સમન્તભદ્રશ્ચ બોધિસત્ત્વો મહામતિઃ ।
સમાપેદે સમાધિં તત્સર્વાકારકરાભિધમ્ ॥
તદા લોકેશ્વરશ્ચાપિ બોધિસત્ત્વો મહામતિઃ ।
સમાપેદેદ્ સમાધિં યદિન્દ્રમત્યભિધાનકમ્ ॥
યદા સમન્તભદ્રશ્ચ બોધિસત્ત્વો ગુણાકરઃ ।
સમાપેદે સમાધિં યદિન્દ્રરાજો ઽભિધાનકમ્ ॥
તદા લોકેશ્વરશ્ચાસૌ બોધિસત્ત્વો ગુણાકરઃ ।
સમાપેદે સમાધિં યદબ્ધિગમ્ભીરસંજ્ઞકમ્ ॥
યદા સમન્તભદ્રશ્ચ બોધિસત્ત્વઃ સુવીર્યવાન્ ।
સમાપેદે સમાધિં યત્સિહંવિજૃમ્ભિતાહ્વયમ્ ॥
તદા લોકેશ્વરશ્ચાપિ બોધિસાત્ત્વઃ સુવીર્યવાન્ ।
સમાપેદે સમાધિં યત્સિહવિક્રીડિતાભિધમ્ ॥
યદા સમન્તભદ્રશ્ચ બોધિસત્ત્વઃ સુબુદ્ધિમાન્ ।

સમાપેદે સમાધિં યદ્વરદાયકસંજ્ઞકમ્ ॥
તદા લોકેશ્ચરશ્ચાપિ બોધિસત્ત્વઃ સુબુદ્ધિમાન્ ।
સમાપેદે સમાધિં તદ્યદવીચ્યભિશોષણમ્ ॥
યદા સમન્તભદ્રશ્ચ બોધિસત્ત્વો વિચક્ષણઃ ।
ઉદ્ઘાટ્ય દર્શયામાસ સર્વલોમવિલાન્યપિ ॥
તદા લોકેશ્વરશ્ચાપિ બોધિસત્ત્વો વિચક્ષણઃ ।
અપાવૃણોત્ સ સર્વાણિ લોમરન્ધ્રાણ્યશેષતઃ ॥
તદા સમન્તભદ્રો ઽસૌ લોકેશં તં મહર્ધિકમ્ ।
સમીક્ષ્ય સાંજલિર્નત્વા સંપશ્યન્નેવમબ્રવીત્ ॥
સાધુ ધન્યો ઽસિ લોકેશ યદીદૃક્પ્રતિભાનવાન્ ।
કશ્ચિન્નૈવાસ્તિ લોકેષુ ત્વાદૃક્સમાધિવિત્ સુધિઃ ॥
એવમન્યૈર્મહાસત્ત્વૈર્બોધિસત્ત્વૈર્મહદ્ધિકૈઃ ।
સ્માધિવિગ્રહે સૈવ લોકેશ્વરો વિજિતવાન્ ॥
તદા સર્વે મહાભિજ્ઞ બોધિસત્ત્વાઃ પ્રસાદિતાઃ ।
લોકેશં તં મહાભિજ્ઞં સમાનમ્યૈવમબ્રવન્ ॥
સાધુ ધન્યો ઽસિ લોકેશ યદીદૃક્પ્રતિભાનવાન્ ।
કશ્ચિન્નૈવાસ્તિ લોઓકે યત્ત્વાદૃક્સમાધિસદ્બલી ॥
તદા સ ભગવાન્ દૃષ્ટ્વા સર્વાંસ્તાન્ સુગતાત્મજાન્ ।
પુરતઃ સમુપામન્ત્ર્ય સંપશ્યન્નેવમાદિશત્ ॥
કુલપુત્રાલ્પમેવૈતત્ પ્રતિભાનં જગત્પ્રભોઃ ।
લોકેશસ્યાસ્ય યુષ્માભિર્દૃશ્યતે ઽપીહ સામ્પ્રતમ્ ॥
યાદૃગ્લોકેશ્વરસ્યાસ્ય પ્રતિભાનં મહત્તરમ્ ।
ઈદૃક્સર્વમુનીન્દ્રાણામપિ નૈવાસ્તિ કસ્યચિત્ ॥
એવં તસ્ય જગદ્ભર્તુઃ પ્રતિભાનં મહત્તરમ્ ।
ક્રકુચ્છન્દમુનીન્દ્રેઅણ સમાખ્યાતં મયા શ્રુતમ્ ॥
અથ સર્વનીવરણવિષ્કમ્ભી સ પ્રબોધિતઃ ।
ભગવન્તં મુનીન્દ્રં ચ સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભગવન્ યન્મહાયાનસૂત્રરાજં નિગદ્યતે ।
તત્સમાદિશ કારણ્ડવ્યૂહસૂત્રોદ્ભવં વૃષમ્ ॥
યચ્છ્રુત્વાપિ વયં સર્વે સમ્બોધિગુણસાધનૈઃ ।
ધર્મરસૌરભિવ્યાપ્તમાનસાઃ પ્રચરેમહિ ॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાંશ્ચાપિ વિષ્કમ્ભિનં મહામતિમ્ ।
સાધુ શૃણુ સમાધાય વક્ષ્યે તદિતિ પ્રાદિશત્ ॥
યે ઽપિ શ્રોષ્યન્તિ કારણ્ડવ્યૂહસૂત્રં સુભાષિતમ્ ।
તેષાં સર્વાણિ પાપાનિ ક્ષિણુયુર્દારુણાન્યપિ ॥
દશાકુશલપાપાનિ પંચાતિપાતકાન્યપિ ।
નિરવશેષનષ્ટાનિ ક્ષિણુયુરિતિ નિશ્ચયમ્ ॥
ઇત્યાદિષ્ટે મુનીન્દ્રેણ વિષ્કમ્ભી સંપ્રમોદિતઃ ।
ભગવન્તં સમાલોક્ય પુનરેવમભાષત ॥
ભગવન્ સર્વવિચ્ચ્છાસ્ત જાનીમહિ કથં વયમ્ ।

યત્પાપં કુરુતે ક્ષીણં કારણ્ડન્યૂહસૂત્રકમ્ ॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્ ભૂયો વિષ્કમ્ભિનં વિબોધિતમ્ ।
સભાશ્રિતાન્ જનાંશ્ચાપિ સમાલોક્યૈવમાદિશત્ ॥
વિદ્યતે કુલપુત્રાસૌ તીર્થો મલસુનિર્મલૌ ।
સુમેરોર્દક્ષિણે પાર્શ્વે મુનીન્દ્રૈઃ પરિકલ્પિતૌ ॥
મલતીર્થજલે ક્ષિપ્તં શુભ્રવાસો ઽપિ નીલિતમ્ ।
તથા તજ્જલસંસ્પૃષ્ટો શુદ્ધો ઽપિ નીલિતો ભવેત્ ॥
સુનિર્મલે જલે ક્ષિપ્તં નીલવાસો ઽપિ શુક્લિતમ્ ।
તથા તજ્જલસંસ્પૃષ્ટઃ પાપાત્માપિ ભવેચ્છુચિઃ ॥
એવમિદં મહાયાનસૂત્રાગ્રં યો ઽભિનન્દતિ ।
સદ્ધર્મલિપ્તો ઽપિ ક્લેશૈઃ સંક્લિશ્યતે દ્રુતમ્ ॥
શ્રુત્વાપીદં મહાયાનસૂત્રાગ્રં યો ઽભિનન્દતિ ।
સ મહાપાપલિપ્તો ઽપિ નિઃક્લેશઃ સ્યાચ્છુભાન્તિકઃ ॥
યથા શતમુખો હીન્દ્રો વિનિસૃત્ય નિજાલયાત્ ।
દહતિ સર્વભૂજાતાન્ તૃણગુલ્મલતાદ્રુમાન્ ॥
તથેદં સર્વસૂત્રાણાં કારણ્ડવ્યૂહમુત્તમમ્ ।
પાતકાન્યપિ સર્વાણિ નિઃશેષં દહતે દ્રુતમ્ ॥
યે શ્રુત્વેદં મહાયાનસૂત્રરાજં સુભાષિતમ્ ।
અનુમોદ્યાભિનન્દન્તઃ સંભજન્તે સદાદરાત્ ॥
તે સર્વે નિર્મલાત્માનો નિઃક્લેશવિમલેન્દ્રિયાઃ ।
બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ભવેયુર્નિવર્તિકાઃ ॥
ઇદં સર્વમહાયાનસૂત્રરાજં મહોત્તમમ્ ।
શ્રુત્વા નૈવાનુમોદેયુઃ પૃથગ્જના દુરાશયાઃ ॥
યે ચાપીદં મહાયાનસૂત્રરાજં મહોત્તમમ્ ।
નિશમ્યાભ્યનુમોદન્તઃ પ્રભજન્તે સદાદરાત્ ॥
ધન્યાસ્તે પુરુષાઃ સર્વે પરિશુદ્ધત્રિમણ્ડલાઃ ।
નિઃક્લેશા નિર્મલાત્માનો ભવેયુઃ સુગતાત્મજાઃ ॥
મૃત્યુકાલે ઽપિ તેષાં ચ દ્વાદશ સુગતા જિનાઃ ।
સમુપેત્યાભિપશ્યન્તો દદ્યુરેવં વરોત્તમમ્ ॥
મા ભૈષીઃ કુલપુત્ર ત્વં યત્કારણ્ડવ્યૂહસૂત્રકમ્ ।
શ્રુત્વાનુમોદ્ય સત્કારૈર્ભજસે શ્રદ્ધયાદરાત્ ॥
એતત્પુણ્યાનુલિપ્તાત્મા ભૂયો ન સંસરેર્ભવે ।
નૈવ ક્લેશાગ્નિસંતાપૈઃ સંધક્ષ્યસે કદાચન ॥
યાવજ્જીવં મહત્સૌખ્યં ભુક્તા શ્રીસદ્ગુણાન્વિતમ્ ।
ભૂયો ધર્મામૃતં ભોક્તું સંપ્રયાયાઃ સુખાવતીમ્ ॥
તત્ર ત્વમમિતાભસ્ય જિનસ્ય શરણે સ્થિતઃ ।
સદા ધર્મામૃતં પીત્વા સંચરેથાઃ સુસંવરે ॥
તતો નિર્મલશુદ્ધાત્મા પરિશુદ્ધત્રિમણ્ડલઃ ।
સર્વસત્ત્વહિતાધનબોધિચર્યાવ્રતં ચરેઃ ॥
તતઃ પારમિતાઃ સર્વાઃ પૂરયિત્વા યથાક્રમમ્ ।

નિઃક્લેશો ઽર્હન્મહાભિજ્ઞશ્ચતુર્બ્રહ્મવિહારિકઃ ॥
જિત્વા મારગણાન્ સર્વાન્ સમ્બોધિનિશ્ચલાશયઃ ।
ત્રિવિધાં બોધિમાસાદ્ય સંબુદ્ધપદમાપ્નુયાઃ ॥
ઇતિ તૈઃ સુગતૈઃ સર્વૈઃ સમાદિષ્ટં નિશમ્ય તે ।
સર્વે ઽપ્યુભ્યનુમોદન્તો નમેયુસ્તાન્ જિનાન્ મુહુઃ ॥
તતસ્તે તાન્ જિનાન્ સ્મૃત્વા પ્રાણં ત્યક્ત્વા સમાહિતાઃ ।
તૈરેવ સુગતૈઃ સાર્ધં સંપ્રયાયુઃ સુખાવતીમ્ ॥
તત્રોપેત્યામિતાભસ્ય શરણે સમુપાશ્રિતાઃ ।
સદા ધર્મામૃતં પીત્વા સંચરેયુર્જદ્ધિતે ॥
તતઃ સમ્બોધિસંભારં પૂરયિત્વા યથાક્રમમ્ ।
નિઃક્લેશા નિર્મલાત્માનઃ પરિશુદ્ધત્રિમણ્ડલાઃ ॥
જિત્વા મારગણાન્ સર્વાંશ્ચતુર્બ્રહ્મવિહારિણઃ ।
ત્રિવિધાં બોધિમાસાદ્ય સંબુદ્ધપદમાપ્નુયુઃ ॥
એવં મહત્તરં પુણ્યં કારણ્ડવ્યૂહસૂત્રજમ્ ।
અપ્રમેયમસંખ્યેયં સંબોધિજ્ઞાનસાધનમ્ ॥
યૂયં સર્વે ઽપિ વિજ્ઞાય સંબોધિં યદિ વાંચ્છથ ।
શૃણુતેદં મહાયાનસૂત્રરાજં સુભાષિતમ્ ॥
અનુમોદત સત્કૃત્ય ભજન સર્વદાદરાત્ ।
ઇત્યાદિષ્ટં મુનીન્દ્રેણ નિશમ્ય તે સભાશ્રિતાઃ ।
સર્વે લોકાસ્તથેત્યુક્ત્વા પ્રાભ્યનન્દન્ પ્રબોધિતાઃ ॥
તતસ્તે સર્વે સભાલોકા બ્રહ્માદયો મહર્ષયઃ ।
શક્રાદયઃ સુરેન્દ્રાશ્ચ સર્વલોકાધિપા અપિ ॥
ગન્ધર્વકિંનરા રક્ષાઃ સિદ્ધાઃ સાધ્યાઃ સુરાંગનાઃ ।
વિદ્યાધરાશ્ચ દૈત્યેન્દ્રા નાગેન્દ્રા ગરુડા અપિ ॥
મહોરગાશ્ચ દૈત્યેન્દ્ર નાગેન્દ્રા ગરુડા અપિ ॥
મહોરગાશ્ચ નૈરૃત્યા ભૂતેશાશ્ચ શુભાશયાઃ ।
યોગિનો યતિનશ્ચાપિ તીર્થિકાશ્ચ તપસ્વિનઃ ॥
વિપ્રરાજાદયઃ સર્વે મનુષ્યાશ્ચ પ્રસાદિતાઃ ।
ત્રિધા પ્રદક્ષિણીકૃય કૃતાંજલિપુટો મુદા ॥
ભગવન્તં સસંઘં તં નત્વા સ્વસ્વાલયં યયુઃ ॥
॥ ઇતિ સર્વસભાલોકસદ્ધર્મશ્રવણોત્સાહસંપ્રમોદિતસ્વસ્વાલયપ્રતિગમનપ્રકરણં સમાપ્તમ્ ॥
19. સિક્ષા સંવર સમુદ્દેશ પ્રકરણમ્
તદાનન્દઃ સમુત્થાય ભગવતઃ પુરો ગતઃ ।
પાદાબ્જે સાંજલિર્નત્વા સમ્પશ્યન્નેવમબ્રવીમબ્રવીત્ ॥
ભગવચ્છાસ્તરસ્માકં ભિક્ષૂણાં બ્રહ્મચારિણામ્ ।
શિક્ષાસંવરસંવૃત્તં સમુપાદેષ્ટુમર્હતિ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતે તેન ભગવાન્ સ મુનીશ્વરઃ ।
આયુષ્મન્તં તમાનન્દં સંપશ્યન્નેવમાદિશત્ ॥
સાધુ શૃણુ ત્વમાનન્દ ભિક્ષૂણાં બ્રહ્મચારિણામ્ ।
શિક્ષાસંવરસાંવૃતં પ્રવક્ષામિ સમાસતઃ ।

યે શુદ્ધશ્સ્યઃ સત્ત્વાઃ પ્રવ્રજિત્વા જિનાશ્રમે ।
શિક્ષાસંવરમિચ્છન્તિ ધર્તું નિર્વૃતિસાધનમ્ ॥
પ્રથમં તે સમાલોક્ય શુદ્ધક્ષેત્રે મનોરમે ।
નિષદ્ય સ્વાસને ધ્યાત્વા સંતિષ્ઠેરન્ સમાહિતાઃ ॥
ભસ્માસ્થિકેશજમ્બાલાવસ્કરામેધ્યસંકુલે ।
ક્ષેત્રે નૈવ નિવાસ્તવ્યં કદાપિ બ્રહ્મચારિભિઃ ॥
દુઃશીલૈર્ભિક્ષુભિઃ સાર્ધં કર્તવ્યા નૈવ સંગતિઃ ।
આઅલાપો ઽપિ નિવાસો ઽપિ કર્તવ્યા ન કદાચન ॥
દુઃશીલૈર્ભિક્ષુભિઃ સાર્ધં ભોક્તવ્યં નાપિ કિંચન ।
ન સ્થાતવ્યં ન ગન્તવ્યં ક્રીડિતવ્યં ન ચ ક્વચિત્ ॥
ઉપસંપન્ને દાતવ્યા ન ચ જ્ઞપ્તિચતુર્થકમ્ ।
સદ્ધર્મસ્સાધનોપાયં નાપિ દેયં દુરાત્મનામ્ ॥
દુઃશીલા હિ દુરાત્માનો બૌદ્ધશાસનદૂષકાઃ ।
મારચર્યાનુસંરક્તાઃ ક્લેશવ્યાલિતેન્દ્રિયાઃ ॥
તેષાં નૈવાભિદાતવ્ય આવાસઃ સૌગતાશ્રમે ।
દાતવ્યો દૂરતસ્તેષામાવાસ આશ્રમાદ્બહિઃ ॥
સંઘાલાપો ન દાતવ્યો દુઃશીલાનાં કદાચન ।
ન તેષાં સાંઘિકી ભૂમિર્નૈવાર્હતિ કુહાપિ હિ ॥
ન તેષાં વિદ્યતે કિંચિદર્હત્સંવૃત્તિચારણમ્ ।
સર્વસત્ત્વહિતાધાનં કુતઃ સંબોધિસાધનમ્ ॥
ઇત્યાદિષ્ટં મુનીન્દ્રેણ નિશમ્ય સ જિનાત્મજઃ ।
આનન્દસ્તં મુનીશાનં સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ॥
ભગવન્ કતમે કાલે દુઃશીલા ભિક્ષવઃ શઠાઃ ।
દક્ષણીયા ભવિષ્યન્તિ નાયકાઃ સૌગતાશ્રમે ॥
ઇત્યાનન્દેન સંપૃષ્ટે ભગવાન્ સર્વવિજ્જિનઃ ।
તમાનન્દં સમાલોક્ય પુનરેવં સમાદિશત્ ॥
ત્રિવર્ષશતનિર્યાતે સુનિર્વૃતસ્ય મે તદા ।
દુઃશીલા ભિક્ષવો દક્ષાઃ ભવેયુઃ સૌગતાશ્રમે ॥
તત્ર તે ભિક્ષવઃ સર્વે ભ્રષ્ટાચારા દુરાશયાઃ ।
વિહારે સમુપાસીનાશ્ચરેયુર્ગૃહિચારિકમ્ ॥
ભાર્યાપુત્રસુતાભ્રાતૃજ્ઞાતિબન્ધુસમન્વિતાઃ ।
યથાકામં સુખં ભુક્ત્વા સંચરેરન્ પ્રમાદિતાઃ ॥
તે ઽનીત્યાહૃત્ય સંઘાનાં સર્વોપકરણાન્યપિ ।
સર્વાણિ સ્વાત્મસાત્કૃત્વા ભવિષ્યન્તિ નિજાલયમ્ ॥
યથેચ્છયા સમાદાય ભુક્ત્વા ભોગ્યાન્ યથેપ્સિતમ્ ।
કુટુમ્બસાધનોપાયે સંચરેરન્ પ્રગલ્ભિતાઃ ॥
તે સાંઘિકોપચારે ઽપિ કુર્યુર્વિણ્મૂત્રસર્જનમ્ ।
શ્લેષ્મલાલોદ્વમોચ્છિષ્ઠં વિસર્જેયુશ્ચ સર્વતઃ ॥
એતત્કર્મવિપાકાનિ ન તે જ્ઞાસ્યન્તિ દુર્ધિયઃ ।
ઉન્મત્તા ઇવ દુર્દાન્તાશ્ચરેયુર્દુરિતારતાઃ ॥

યે સાંઘિકોપચારેષુ કુર્તુઃ શ્લેષ્માદિસર્જનમ્ ।
શાલાટવ્યાં ભવેયુસ્તે પ્રેતાઃ સૂચીમુખા કિલ ॥
વિણ્મૂત્રાદિપરિત્યાગં કુર્યુર્યે સાંઘિકાશ્રમે ।
વારાણસ્યાં ભવેયુસ્તે કૃમયો ગૂથમૂત્રજાઃ ॥
દન્તકાષ્ઠાદિકં હૃત્વા પ્રભું સ્fઊર્ય ચ સાંઘિકમ્ ॥
તે સ્યૂ રક્તપશમ્બૂકમત્સ્યાદિજલજન્તવઃ ।
વ્રીહિદ્રવ્યાણિ યે હૃત્યા ભુંજ્યુર્યે સાંઘિકાનિ ચ ।
તે ભવેયુર્મહાપ્રેતાઃ સૂચીમુખા નગોદરાઃ ॥
યે ઽન્નપાનાદિકં કૃત્વ ભુંજ્યુર્યે ચાપિ સાંઘિકમ્ ।
તે સ્યુર્હીનકુલે જાતા હીનેન્દ્રિયાશ્ચ પાચકાઃ ॥
તતશ્ચ્યુતાશ્ચ તે જાતા લંગિતકુબ્જદુર્મુખાઃ ।
કુષ્થવ્યાધિપરીતાંગા ભવેયુઃ પૂતિવાહિકાઃ ॥
યદા તત્ર સ્થિતા યાયુર્યષ્ટિં ધૃત્વા શનૈર્ભુવિ ।
નિયતેયુસ્તદા તેષાં સર્વાણિ પિશિતાન્યપિ ॥
એવં તે બહુવર્ષાણિ દુઃખાનિ વિવિધાનિ ચ ।
ભુક્ત્વાપાયિકં કર્મ કૃત્વા યાયુશ્ચ નારકાન્ ॥
યે ચાપિ સાંઘિકીં ભૂમિં પરિભોજ્યન્તિ લોભિનઃ ।
તે દુષ્ટાઃ ક્લેશિતાત્માનો યાયુ રૌરવનારકે ॥
તત્ર તેષાં મુખે તપ્તલૌહગુડા નિવેશયેત્ ।
તૈસ્તેષામભિધક્ષ્યન્તે તાલ્વૌષ્ઠહૃદુદરાન્યપિ ॥
કણ્ઠહૃદુદરાન્ત્રાદીન્ ધક્ષ્યન્તે સર્વવિગ્રહાન્ ।
તથા મૃતાઃ પુનસ્તે ઽપિ જીવેયુઃ કર્મભોગિનઃ ॥
યમપાલૈર્ગૃહીત્વા ચ ક્ષેપ્સ્યન્તે ઘોરનારકે ।
તેષાં કર્મવશાજ્જિહ્વા પ્રભવેચ્ચ મહત્તરી ॥
કૃષ્યન્તે હલશતૈસ્તત્ર જિહ્વાયાં યમકિન્નરૈઃ ।
એવં બહૂનિ વર્ષાણિ દુઃખાનિ વિવિધાનિ તે ॥
ભુક્ત્વા મૃતાઃ પુનર્યાયુર્નાકે ઽગ્નિઘટે ખલુ ।
તત્ર તેષાં મહજ્જિહ્વા પ્રોદ્ભવેદપિ તત્ર ચ ॥
સૂચીશતસહસ્રાણિ વિધ્યેયર્યુમકિન્નરાઃ ।
તથાપિ તે મૃતા નૈવ સ્થાસ્યન્તિ દુઃખિતાશ્ચિરમ્ ॥
તતસ્થાનગ્નિખદાયાં ચ ક્ષેપ્સ્યન્તિ યમકિન્નરાઃ ।
તત્રાપિઅ તે મૃતા નૈવ સ્થાસ્યન્તિ કર્મભોગિનઃ ।
તતશ્ચોત્ક્ષિપ્ય તાન્ પ્રેતનદ્યાં ક્ષેપ્સ્યન્તિ કિન્નરાઃ ॥
તત્રાપિ બહુવર્ષાણિ દુખાનિ વિવિધાનિ તે ॥
ભુક્ત્વા સ્થાસ્યન્તિ દુઃખાર્તાઃ સુચિરં કર્મભોગિનઃ ॥
એવં ત્રિકલ્પવર્ષાણિ ભ્રમતાં નરકે સદા ।
તતસ્તત્કર્મવૈપાકક્ષીણં તેષામ્ ભવેચ્ચિરાત્ ॥
તતશ્ચ્યુત્વા ચ તે જંબૂદ્વીપે જાતાસ્સુદુઃખિતાઃ ।
દરિદ્રિતાશ્ચ જાત્યન્ધા ભવેયુર્દુરિતાશયાઃ ॥
એવં તે બહુદુઃખાનિ પ્રભુક્ત્વા બહુજન્મસુ ।

સદા ક્લેશાગ્નિસંતપ્તા ભ્રમેયુર્ભવસાગરે ॥
તસ્માદાનન્દ સંઘાનાં સર્વોપકરણાન્યપિ ।
દ્રવ્યાણ્યપિ ચ સર્વાણિ રક્ષિતવ્યાનિ યત્નતઃ ॥
અનીત્યા નૈવ ભોક્તવ્યં સાંઘિકં વસ્તુ કિંચન ।
કેનાપિ સાંઘિકં વસ્તુ જીર્ણીકર્તું ન શક્યતે ॥
તદભોગ્યમનીત્યા હિ સાંઘિકં વસ્તુ કિંચન ।
અસ્પૃશ્યં વહ્નિવત્તપ્તં દહનં વસ્તુ સાંઘિકમ્ ॥
ભારોપમં સદાક્રાન્તમભેદ્યં વજ્રસન્નિભમ્ ।
અપથ્યવિષવદ્દુષ્ટં તીક્ષ્ણાસિધારસન્નિભમ્ ॥
વૈષં તેજૈઃ સમીકર્તું મન્ત્રૌષધ્યૈર્હિ શક્યતે ।
સાંઘિકિં વસ્તુ હર્તું ન પાપં કેનાપિ શમ્યતે ॥
ઇતિ મત્વાત્ર સંસારે સમ્બોધિશ્રીસુખેપ્સુભિઃ ।
સાંઘિકં વસ્તુ યત્નેન રક્ષિતવ્યં રક્ષિતવ્યં સદાદરાત્ ॥
એવં વિજ્ઞાય સંબોધિચિત્તં ધૃત્વા સમહિતઃ ।
શિક્ષાસંવરમાધાય સમ્પદ્રક્ષિતુમર્હતિ ॥
શિક્ષાં રક્ષિતુકામેન ચિત્તીરક્ષ્યં પ્રયત્નતઃ ।
ન શિક્ષા રક્ષિતું શક્યા ચલં ચિત્તમરક્ષતા ॥
અદાન્તા મત્તમાતંગા ન કુર્વન્તીહ તાં વ્યથામ્ ।
કરોતિ યામવીચ્યાદૌ મુક્તશ્ચિત્તમતંગજઃ ॥
બદ્ધશ્ચેચ્ચિત્તમાતંગઃ સ્મૃતિરક્ષા સમન્તતઃ ।
ભયમસ્તં ગતં સર્વં સદા કલ્યાણમાગતમ્ ॥
વ્યાઘ્રાઃ સિંહા ગજા ઋક્ષા સર્વે ચ દુષ્ટશત્રવઃ ।
સર્વે નરકપાલાશ્ચ ડાકિન્યો રાક્ષસાસ્તથા ॥
સર્વે બદ્ધા ભવન્ત્યેતે ચિત્તસ્યૈકસ્ય બન્ધનાત્ ।
ચિત્તસ્યૈકસ્ય દમનાત્ સર્વે દાન્તા ભવન્ત્યમી ॥
યસ્માદ્ભયાનિ સર્વાણિ દુઃખાપ્રમિતાન્યપિ ।
ચિત્તાદેવ સમુદ્યાન્તિ સર્વેષાં ભવચારિણામ્ ॥
શસ્ત્રાણિ નરકે કેન ઘટિતાનિ સમન્તતઃ ।
તપ્તાયઃકુટ્ટિમં કેન કુતો જાતાશ્ચ તાઃ સ્ત્રિયઃ ॥
પાપં ચિત્તસમુદ્ભુતં સર્વમેતદ્ભવાલયે ।
તસ્માન્ન કશ્ચિત્ ત્રૈલોક્યે ચિતાદન્યો ભયાનકઃ ॥
અદરિદ્રં જગત્ કૃત્વા દાનપારમિતા યદિ ।
જગદ્દરિદ્રમદ્યાપિ સા કથં પૂર્વતાયિનામ્ ॥
fઅલેન સહ સર્વસ્વત્યાગચિત્તં જનેઅખિલે ।
દાનપારમિતા પ્રિક્તા તસ્માત્ સા ચિત્તમેવ હિ ॥
મત્સ્યાદયઃ ક્વ નીયન્તાં મારયેયુર્યતો રતાન્ ।
લબ્ધે વિરતિચિત્તે તુ શીલપાઅરમિતા મતા ॥
કિયતો મારયિષ્યન્તિ દુર્જનાન્ ગગનોપમાન્ ।
મારિતે ક્રોધચિત્તે તુ મારિતાઃ સર્વશત્રવઃ ॥
ભૂમિં છાદયિતું સર્વાન્ કુતશ્ચર્મ ભવિષ્યતિ ।

ઉપાનચ્ચર્મમાત્રેણ છન્ના ભવતિ મેદિની ॥
બાહ્યા ભાવાઃ સદા તદ્વચ્છક્યા વારયિતું ન હિ ।
સ્વચિત્તમેવ નિવાર્યં તત્કિમેવાન્યૈર્નિવારિત્રૈઃ ॥
સહાપિ વાક્છરીરાભ્યાં મન્દદૃત્તેર્ન તત્fઅલમ્ ।
યત્પટોરેકૈકસ્યાપિ ચિત્તસ્ય બ્રહ્મતાદિકમ્ ॥
જપાંસ્તપાંસિ સર્વાણિ દીર્ઘકાલકૃતાન્યપિ ।
અન્યચિત્તેન મન્દેઅન વૃથૈવ સિધ્યતે ન હિ ॥
દુઃખં હન્તું સુખં પ્રાપ્તું તે ભ્રમન્તિ મુધામ્બરે ॥
યૈરેતદ્ધર્મસર્વસ્વં ચિત્તં ગુહ્યં ન ભાવિતમ્ ।
તસ્માત્ સ્વધિષ્ઠિતં ચિત્તમ્ સદા કાર્યં સુરક્ષિતમ્ ॥
ચિત્તરક્ષાવ્રતં ત્યક્ત્વા બહુભિઃ કિં તપોવ્રતૈઃ ।
યથા ચપલમધ્યસ્થા રક્ષતિ વ્રણમાદરાત્ ॥
એવં દુર્જનમધ્યસ્થા રક્ષેચ્ચિત્તં પ્રયત્નતઃ ।
વ્રણદુઃખલવાદ્વીતા રક્ષેત્ સ્વં વ્રણમાદરાત્ ॥
સંઘાતપર્વતાઘાતાદ્ભીતશ્ચિત્તં બલં ન કિમ્ ।
અનેન હિ વિહારેન વિહરન્ દુર્જનેષ્વપિ ॥
પ્રમદાજનમધ્યે ઽપિ યતિર્ધીરો ન ખણ્દતે ॥
લાભા નશ્યન્તુ સંપત્તિઃ સત્કારઃ કાયજીવિતમ્ ।
નશ્યત્વન્યચ્ચ કૌશલ્યં મા તુ ચિત્તં ન કસ્યચિત્ ॥
ચિત્તમેવ સદા રક્ષ્યં સંબોધિજ્ઞાનસાધનમ્ ।
સ્મૃતિં ચ સંપ્રજન્યં ચ સર્વયત્નેન રક્ષયેત્ ॥
વ્યાધ્યાકુલો નરો યદ્વન્ન ક્ષમઃ સર્વકર્મસુ ।
તથાભ્યાં વ્યાકુલં ચિત્તં ન ક્ષમં બોધિસાધને ॥
અસંપ્રજન્યચિત્તસ્ય શ્રુતચિન્તિતભાવિતમ્ ।
જલવચ્છિદ્રિતે કુમ્ભે સ્મૃતૌ નૈવાભિતિષ્ઠતે ॥
અનેકે શ્રુતવન્તો ઽપિ શ્રદ્ધાયત્નપરા અપિ ।
અસંપ્રજન્યદોષેણ ભવન્ત્યાપત્તિકશ્મલાઃ ॥
અસંપ્રજન્યચૌરેણ સ્મૃતિમોષાનુસારિણા ।
ઉપચિત્યાપિ પુણ્યાનિ મુષિતા યાન્તિ દુર્ગતિમ્ ॥
ક્લેશતસ્કરસંઘો ઽયમેવ તારણવેષકઃ ।
પ્રાપ્યાવતારં મુષ્ણાતિ હન્તિ સદ્ગતિં જીવિતમ્ ॥
તસ્માત્ સ્મૃતિર્મનોદ્વારાન્નાપનેયા કદાચન ।
ગતાપિ પ્રત્યુપસ્થાપ્યા સંસ્મૃત્યા પાપિકીં વ્યથામ્ ॥
ઉપાધ્યાયાનુશાસિન્યા ભીત્યાપ્યાદરચારિણામ્ ।
ધન્યાનાં ગુરુસંવાસાત્ સુકરં જાયતે સ્મૃતિઃ ॥
બુદ્ધાશ્ચ બોધિસત્ત્વાશ્ચ સર્વત્રાવ્યાહતેક્ષણાઃ ।
સર્વો ઽપ્યયં જગલ્લોકસ્તેષામગ્રે સદા સ્થિતઃ ॥
ઇતિ ધ્યાત્વા સદા તિષ્ઠેત્ ત્રપાદરભયાન્વિતઃ ।
બુદ્ધાનુસ્મૃતિરપ્યેવં ભવેત્તસ્ય મુહુર્મુહુઃ ॥
સંપ્રજન્યં તદા યાતિ નૈવ યાત્યાગતં પુનઃ ।

સ્મૃતિર્યદા મનોદ્વારે રક્ષાર્થમવતિષ્ઠતે ॥
પૂર્વં તાવદિદં ચિત્તં સદોપસ્થાપ્યમીદૃશમ્ ।
સદા નિરિન્દ્રયેણૈવ સ્થાતવ્યં કાષ્ઠવત્ સદા ॥
નિષ્fઅલા નેત્રવિક્ષેપા ન કર્તવ્યાઃ કદાચન ।
નિધ્યાયન્તીવ સદાપિ કાર્યા દૃષ્ટિરધોગતા ॥
દૃષ્ટિવિશ્રામહેતોસ્તુ દિશઃ પશ્યેત્ કદાઅચન ।
આભાસમાત્રમાલોક્ય સ્વાગતાર્થં વિલોકયન્ ॥
માર્ગાદૌ ભયબોધાર્થં મુહુઃ પશ્યેચ્ચતુર્દિશમ્ ।
દિશો વિશ્રમ્ય વિક્ષતે પરાવૃત્યૈવ પૃષ્ઠતઃ ॥
સરેદપસરેદ્વાપિ પુરઃ પશ્ચાન્નિરુપ્ય ચ ।
એવં સર્વાસ્વવસ્થાસુ કાર્યં બુદ્ધ્વા સમાચરેત્ ॥
કાયેનૈવમવસ્થેયમિત્યાક્ષિપ્ય ક્રિયાં પુનઃ ।
કથં કાયઃ સ્થિત ઇતિ દ્રષ્ટવ્યઃ પુનરન્તરા ॥
નિરુપ્ય સર્વયત્નેન ચિત્તમત્તદ્વિપસ્તથા ।
ધર્મચિત્તો મહાસ્તમ્ભે યથાઅ બદ્ધો ન મુચ્યતે ॥
કુત્ર મે વર્તત ઇતિ પ્રત્યવેક્ષ્યં તથા મનઃ ।
સમાધાનધુરં નૈવ ક્ષણમપ્યુત્સૃજેદ્યથા ॥
ભયોત્સવાદિસમ્બન્ધે યદ્યસક્તો યથાસુખમ્ ।
દાનકાલે તુ શીલસ્ય યસ્માદુક્તમુપેક્ષણમ્ ॥
યદ્બુદ્ધ્વા કર્તુમારબ્ધં તતો ઽન્યત્ર વિચિન્તયેત્ ।
તદેવ તાવન્નિષ્પાદ્યં તદ્ગતેનાન્તરાત્મના ॥
એવં હિ સુકૃતં સર્વમન્યથા નોભયં ભવેત્ ।
અસંપ્રજન્યક્લેશો ઽપિ વૃદ્ધિં ચૈવ ગમિષ્યતિ ॥
નાનાવિધપ્રલાપેષુ વર્ધમાનેષ્વનેકધા ।
કૌતૂહલેષુ સર્વેષુ હન્યાદૌત્સુક્યમાગતમ્ ॥
મૃણ્મર્દનતૃણચ્છેદને ખાદ્યfઅલમાગતમ્ ।
સ્મૃત્વા તથાગતીં શિક્ષાં તત્ક્ષણાદ્ભીત ઉત્સૃજેત્ ॥
યદા ચલિતુકામઃ સ્યાદ્વક્તુકામો ઽપિ વા ભવેત્ ।
સ્વચિત્તં પ્રત્યવેક્ષ્યાદૌ કુર્યાદ્ધૈર્યં યુક્તિમત્ ॥
અનુનીતં પ્રતિહતં યદા પશ્યેત્ સ્વકં મનઃ ।
ન કર્તવ્યં ન વક્તવ્યં સ્થાતવ્યં કાષ્ઠવત્તદા ॥
ઉદ્ધતં સોપહાસં વા યદા માનમદાન્વિતમ્ ।
સોત્પ્રસાતિશયં વક્ત્રં વંચકં ચ મનો ભવેત્ ॥
યદાત્મોત્કર્ષણાભાસં પરપંશનમેવ ચ ।
સાધિક્ષેપં સસંરમ્ભં સ્થાતવ્યં કાષ્ઠવત્તદા ॥
લાભસત્કારકીર્ત્યર્થિ પરિકારાર્થિ વા યદા ।
ઉપસ્થાનાર્થિ વા ચિત્તં તદાઅ તિષ્ઠેચ્ચ કાષ્ઠવત્ ॥
પરાર્થરુક્ષં સ્વાર્થાર્થિ પરિસત્કામમેવ વા ।
વક્તુમિચ્છતિ સક્રોધં તદા તિષ્ઠેચ્ચ કાષ્ઠવત્ ॥
અસહિષ્ણુલસંભીતં પ્રગલ્ભં મુખરં યદા ।

સ્વપક્ષાભિનિવિષ્ટં વા તદા તિષ્ઠેચ્ચ કાષ્ઠવત્ ॥
એવં સંક્લિષ્ટમાલોક્ય નિષ્fઅલારમ્ભિ વા મનઃ ।
નિગૃહ્ણીયાદ્દૃધં શૂરઃ પ્રતિપક્ષેણ તત્સદા ॥
સુનિશ્ચિતં સુપ્રસન્નં ધીરં સાદરગૌરવમ્ ।
સલજ્જં સભયં શાન્તં પરારાધનતત્પરમ્ ॥
પરસ્પરવિરુદ્ધાભિર્બાલેચ્છાભિરખણ્ડિતમ્ ।
ક્લેશોત્પાદાદિકં હ્યેતદેષામિતિ દયાન્વિતમ્ ॥
આત્મસત્ત્વવશં નિત્યમનવદ્યેષુ ચ વસ્તુષુ ।
નિર્માણમિવ નિર્માણં ધારયેન્માનસં સદા ॥
ચિરાત્ ક્ષણવરં પ્રાપ્તં સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા મુહુર્મુહુઃ ।
ધારયેદીદૃશં ચિત્તમપ્રકમ્પ્યં સુમેરુવત્ ॥
ગૃદ્ધૈરામિષસંગૃદ્ધૈઃ કર્ષ્યમાણ ઇતસ્તતઃ ।
ન કરોત્યન્યથા કાયઃ કસ્માદત્ર પ્રતિક્રિયામ્ ॥
કાયનૌ બુદ્ધિમાધાય ગત્યાગમનનિશ્રયાત્ ।
યથાકામં ગમં કાર્યં કુર્યાત્ સર્વાર્થસિદ્ધયે ॥
એવં વશીકૃતસ્વાત્મા નિત્યં સ્મિતમુખો ભવેત્ ।
ત્યજેદ્ ભૃકુટિસંકોચં પૂર્વાભાષી જગત્સુહત્ ॥
સ શબ્દપાતં સહસા ન પિઠાદીન્ વિક્ષિપેત્ ।
નાસ્fઆલયેત્ કપાટં ચ સ્યાન્નિઃશબ્દરુચિઃ સદા ॥
બકો વિડાલશ્ચૌરશ્ચ નિઃશબ્દો નિભૃતશ્ચરન્ ।
પ્રાપ્તો હ્યભિમતં કાર્યમેવં નિત્યં યતિશ્ચરન્ ॥
પરચોદનદક્ષાણામનધીષ્ટોપકારિણામ્ ।
પ્રતીચ્છેચ્છિરસા બાહ્યં સર્વશિષ્યઃ સદા ભવેત્ ॥
સુભાષિતેષુ સર્વેષુ સાધુકારમુદીરયેત્ ।
પુણ્યકારિણમાલોક્ય સ્તુતિભિઃ સંપ્રહર્ષયેત્ ॥
પરોક્ષે ચ ગુણાન્ શ્રૂયાદનુશ્રૂયાચ્ચ તોષતઃ ।
સ્વવર્ણભાષ્યમાણે ચ ભાવયેત્તદ્ગુણજ્ઞતામ્ ॥
સર્વારમ્ભા હિ તુષ્ટ્યર્થાઃ સ ચિત્તૈરપિ દુર્લભા ।
ભુંજ્યાત્તુષ્ટિસુખં તસ્માત્ પરશ્રમકૃતૈર્ગુણૈઃ ॥
ન ચાત્રાપિ વ્યયઃ કશ્ચિત્ પરત્ર ચ મહત્સુખમ્ ।
દ્વેષૈરપ્રીતિદુઃખં તુ મહદ્દુખં પરત્ર ચ ॥
વિશ્વસ્તવિન્યસ્તપદં વિસ્પષ્ટાર્થં મનોરમમ્ ।
શ્રુતિસૌખ્યં કૃપામૂલં મૃદુમન્દસ્વરં વદેત્ ॥
ઋજુ પશ્યેત્ સદા સત્ત્વાંશ્ચક્ષણા સંપિબન્નિવ ।
યસ્માદેતાન્ સમાશ્રિતાન્ સંબુદ્ધત્વમવાપ્નુયાત્ ॥
સાતત્યાભિનિશોત્થં પ્રતિપક્ષોત્થમેવ ચ ।
ગુણોપકારિક્ષિત્રે ચ દુઃખિતે ચ મહચ્છુભમ્ ॥
દક્ષ ઉત્થાનસમ્પન્નઃ સ્વયંકારી સદા ભવેત્ ।
નાવકાશઃ પ્રદાતવ્યઃ કસ્યચિત્ સર્વકર્મસુ ॥
ઉતરોત્તરતઃ શ્રેષ્ઠા દાનપારમિતાદયઃ ।

નૈતરાર્થં ત્યજેચ્છ્રેષ્ઠામન્યત્રાચારસેતુતઃ ॥
એવં બુદ્ધ્વા પરાર્થેષુ ભવેત્ સતતમુત્થિતઃ ।
નિષિદ્ધમપ્યજ્ઞાતં કૃપાલોરર્થદર્શિનઃ ॥
વિનિપાતગતાનાથાન્ વ્રતસ્થાન્ સંવિભજ્ય ચ ।
ભુંજીત મધ્યમાં માત્રાં ત્રિચીવરબહિસ્ત્યજેત્ ॥
સદ્ધર્મસેવકં કાયમિતરાર્થં ન પીડયેત્ ।
એવમેવ હિ સત્ત્વાનામાશામાશુ પ્રપૂરયેત્ ॥
ત્યજેન્ન જીવિતં તસ્માદશુદ્ધે ઽકરુણાશયે ।
તુલ્યાશયે તુ તત્ત્યાજ્યમિત્થં ન પરિહીયતે ॥
ધર્મં નિગૌરવે ઽસ્વસ્થે ન શિરોવેષ્ઠિતે વદેત્ ।
સછત્રદણ્ડશસ્ત્રં ચ નાવગુણ્ઠિતમસ્તકે ॥
ગમ્ભીરોદારમલ્પેષુ ન સ્ત્રીષુ પુરુષં વિના ।
હીનોત્કૃષ્ટેષુ ધર્મેષુ સમં ગૌરવમાચરેત્ ॥
નોદારધર્મપાત્રં ચ હીનધર્મે નિયોજયેત્ ।
ન ચાચારં પરિત્યજ્ય સૂત્રમન્ત્રૈઃ પ્રલોભયેત્ ॥
દન્તકાષ્ઠસ્ય ખેટસ્ય વિસર્જનમપાવૃતમ્ ।
નેષ્ટં જલે સ્થલે ભોગ્યે મૂત્રાદેશચાપિ ગર્હિતમ્ ॥
મુખપૂરં ન ભુંજીત સશબ્દં પ્રસૃતાનનમ્ ।
પ્રલમ્બપાદં નાસીત ન બાહૂ મર્દયેત્ સમમ્ ॥
નૈકયાન્યા સ્ત્રિયા કુર્યાદ્યાનં શયનમાસનમ્ ।
લોકાપ્રસાદિતં સર્વં દૃટ્વા પૃટ્વા સ વર્જયેત્ ॥
નાંગુલ્યા કારયેત્ કિંચિદ્દક્ષિણેન તુ સાદરમ્ ।
સમસ્તેનૈવ હસ્તેન માર્ગમપ્યેવમાદિશેત્ ॥
નવાહ્નક્ષેપકં કિંચિચ્છબ્દયેદલ્પસંભ્રમે ।
અચ્છતાદિં તુ કર્તુવ્યન્યથા સ્યાદસંહૃતઃ ॥
નાથનિર્વાણશય્યાવચ્છયીતેપ્સિતયા દિશા ।
સંપ્રજાનન્ લઘૂત્થાનં પ્રાગવશ્યં નિયોગતઃ ॥
આચારો બોધિસત્ત્વાનામપ્રમેયમુદાહૃતમ્ ।
ચિત્તશોધનમાચારં નિયતમ્ તાવદાચરેચ્ ॥
રાત્રિં દિવં ચ ત્રિસ્કન્ધં ત્રિકાલં ચ પ્રવર્તયેત્ ।
શેષાપત્તિસમસ્તેન બોધિચિત્તજિનાશયાન્ ॥
યો અવસ્થાઃ પ્રપદ્યતે સ્વયં પરવશો ઽપિ વા ।
તાસ્વવસ્થાસુ યાઃ શિક્ષાઃ શિક્ષેત્તા એવ યત્નતઃ ।
ન હિ તદ્વિદ્યતે કિંચિદ્યન્ન શિક્ષ્યં જિનાત્મજૈઃ ॥
ન તદસ્તિ ન યત્પુણ્યમેવ વિહરતઃ સતઃ ।
પારંપર્યેણ સાક્ષાદ્વા સત્ત્વાર્થાન્નાન્યદા ચરેત્ ॥
સત્ત્વાનામેવ ચાર્થાય સર્વં બોધાય નામયેત્ ।
સદા કલ્યાણમિત્રં ચ જીવીતાર્થે ઽપિ ન ત્યજેત્ ॥
બોધિસત્ત્વવ્રતધરં મહાયાનાર્થકોવિદમ્ ।
એતદેવ સમાસેન સંપ્રજન્યસ્ય લક્ષણમ્ ॥

યત્કાયચિત્તવસ્થાયાઃ પ્રત્યવેક્ષ્ય મુહુર્મુહુઃ ।
યતો નિવાર્યતે યત્ર યદેવ ચ નિયુજ્યતે ॥
તલ્લોકચિત્તરક્ષાર્થં શિક્ષામ્ દૃષ્ટ્વા સમાચરેત્ ।
સર્વમેતત્ સુચરિતં દાનં સુગતપૂજનમ્ ।
કૃતં કલ્પસહસ્ત્રૈર્યત્પ્રતિઘ પ્રતિહન્તિ તત્ ॥
ન ચ દ્વેષસમં પાપં ન ચ ક્ષાન્તિસમં તપઃ ।
તસ્માત્ક્ષાન્તિં પ્રયત્નેન ભાવયેદ્વિવિધૈર્નયૈઃ ॥
મનઃ શમં ન ગૃહ્ણાતિ ન પ્રીતિસુખમશ્નુતે ।
ન નિદ્રાં ન ધૃતિં યાતિ દ્વેષશસ્યે હૃદિ સ્થિતે ॥
પૂજયત્યર્થમાનૈર્યાન્ યે ઽપિ ચૈનં સમાશ્રિતાઃ ।
તે ઽપ્યેનં હન્તુમિચ્છન્તિ સ્વામિનં દ્વેષદુર્ભગમ્ ॥
સુહૃદો ઽપ્યુદ્વિજન્તે ઽસ્માદ્દદાતિ ન ચ સેવ્યતે ।
સંક્ષેપાન્નાસ્તિ તત્કિંચિત્ ક્રોધનો યેન સુસ્થિતઃ ॥
એવમાદીનિ દુઃખાનિ કરોતીત્યરિસંજ્ઞયા ।
યઃ ક્રોધં હન્તિ નિર્બન્ધાત્ સ સુખીહ પરત્ર ચ ॥
તસ્માત્ ક્રોધબલં હત્વા રત્નત્રયપ્રભાવતઃ ।
બુદ્ધ્વા ક્ષાન્તિં પ્રયત્નેન ભાવયેદ્વિવિધૈર્નયૈઃ ॥
નૈવં દ્વિષઃ ક્ષયં યાન્તિ યાવજ્જીવમપિ ઘ્નતઃ ।
ક્રોધમેકં તુ યો હન્યાત્તેન સર્વદ્વિષો હતાઃ ॥
[અલ્પનિષ્ઠાગમેનાપિ નતોત્પામુદિતા સદા ।
દૌર્મનસ્યે ઽપિ નાસ્તીષ્ટં કુશલં ત્વવહીયતે ॥
યદ્યેવ પ્રતીકારો ઽસ્તિ દૌર્મનસ્યેન તત્ર કિમ્ ।
અથ નાસ્તિ પ્રતીકારો દૌર્મનસ્યેન તત્ર કિમ્ ॥
દુઃખાપકારપારુષ્યમયશશ્ચેત્યનીપ્સિતમ્ ।
પ્રિયાનામાત્મના વાપિ શત્રોશ્ચૈતદ્વિપર્યયાત્ ॥
કથંચિલ્લભ્યતે સૌખ્યં દુઃખં સ્થિતમયત્નતઃ ।
દુઃખેન બહિઃ નિઃસારસ્તત્કાર્યં મનો દૃઢમ્ ।
સત્ત્વક્ષેત્રં જિનક્ષેત્રમિત્યાખ્યાતં મુનીશ્વરૈઃ ।
એતા આરાધ્ય સંબુદ્ધાઃ સર્વે નિર્વૃતિમાગતાઃ ॥
[સત્ત્વેભ્યશ્ચ જિનેભ્યશ્ચ બુદ્ધધર્માગમે સઃ ।
જિનેષુ ગૌરવં યદ્વન્નષ્વિતિ કઃ ક્રમઃ ॥
આત્મીકૃતં સર્વમિદં જગત્તૈઃ કૃપાત્મભિઃ નૈવ હિ સંશયો ઽસ્તિ ।
દૃશ્યન્ત એતે નનુ સત્ત્વરુપાસ્ત એવ નાથાઃ કિમનાદનાત્ર ॥
તથાગતારાધનમેતદેવ લોકસ્ય દુઃખાપહમેતદેવ ।
સ્વાર્થસ્ય સંસાધનમેતદેવ તત્ સાચરધ્વં તમેવેદમ્ ॥
] યસ્માન્નરકપાલાશ્ચ કૃપાવન્તશ્ચ તદ્બલમ્ ।
તસ્માદારાધરેત્ સત્ત્વાન્ ભૃત્યશ્ચણ્ડનૃપં યથા ॥
કુપિતઃ કિં નૃપઃ કુર્યાદ્યેન સ્યાન્નરકવ્યથા ।
યત્સત્ત્વદૌર્મનસ્યેન કૃતેન હ્યનુભૂયતે ॥
તુષ્ટઃ કિં નૃપતિર્દદ્યાદ્યદ્બુદ્ધત્વં સમં ભવેત્ ।

યત્સત્ત્વસૌમનસ્યેન કૃતેન હ્યનુભૂયતે ।
આસ્તાં ભવિષ્યબુદ્ધત્વં સત્ત્વારાધનસંભવમ્ ।
ઇહાપિ સૌભાગ્યયશઃસૌસ્થિત્યં લભતે ક્ષમી ॥
પ્રાસાદિકત્વપ્રામોદ્યમારોગ્યં ચિરજીવિતમ્ ।
ચક્રવર્તિસુખસ્થાનં ક્ષમી પ્રાપ્નોતિ સંસરન્ ॥
એવં ક્ષમો ભવેદ્વીર્યં વીર્યે બોદ્ધિર્યતઃ સ્થિતઃ ।
ન હિ વીર્યં વિના પુણ્યં યથા વાયુ વિના ગતિઃ ॥
કિં વિર્યં કુશલોત્સાહસ્તદ્વિપક્ષઃ ક ઉચ્યતે ।
આલસ્યકુત્સિતા શક્તિર્વિષાદાત્માવમન્યતા ॥
અવ્યાપારસુખાસ્વાદનિદ્રયાશ્રયતૃષ્ણયા ।
સંસારદુઃખાનુદ્વેગાદાલસ્યમુપજાયતે ॥
તસ્માદાલસ્યમુત્સૃત્જ ધૃત્વા વીર્યં સમાહિતઃ ।
સર્વસત્ત્વહિતાધાનં બોધિચર્યાવ્રતં ચરેત્ ॥
વીર્યં હિ સર્વગુણરત્નનિધાનભૂતં સર્વાપદસ્તરતિ વીર્યમહાપ્લવેન ।
નૈવાસ્તિ તજ્જગતિ વિચિન્ત્યમાનં નાવાપ્નુયાદ્યદિહ વીર્યસ્થાધિરુઢઃ ॥
યદ્ધેષુ યત્કરિતુરંગપદાતિમત્સુ નારાચતોમરશ્વધસંકુલેષુ ।
હત્વા રિપૂન્ જયમનુત્તમમાપ્નુવન્તિ વિસ્fઉર્જિતં તદિહ વીર્યં મહાભટસ્ય ॥
અમ્ભોનિધીન્ મકરવૃન્દવિઘટ્ટિતામ્બુતુંગોકુલાકુલતરંગવિભંગભીમાન્ ।
વીર્યેણ ગોષ્પદમિવ પ્રવિલંઘ્ય શૂરાઃ કુર્વન્ત્યનર્ઘગુણરત્નધનાર્જનાનિ ॥
રાગાદીનુરગાનિવોગ્રવપુષો વિષ્કમ્ભવીર્યાન્વિતાઃ
શીલં સજ્જનચિત્તનિર્મલતરં સમાદાય યન્મર્ત્યાઃ ।
કાન્તતરે સુમેરુશિખરોપાન્તે વીર્યાન્વિતાસ્તિષ્ઠન્તે
સુરસિદ્ધસંઘસહિતાઃ સંબોધિસત્ત્વાઃ સુખમ્ ॥
યદ્દેવા વિયતિ વિમાનવાસિનો ઽન્યે નિર્દ્વન્દ્વાઃ સમનુભવન્તિ સૌમનસ્યમ્ ।
અત્યન્તવિપુલfઅલપ્રસૂતિહેતોર્વીર્યસ્થિરવિહિતસ્ય સા વિભૂતિઃ ॥
ઇતિ મત્વા સદોત્સાહં ધૃત્વા સંબોધિસાધને ।
સર્વસત્ત્વહિતાધાને બોધિચર્યાવ્રતે ચરેત્ ॥
લઘુ કુર્યાત્તથાત્માનમપ્રમાદકથાં સ્મરન્ ।
કર્માગમાદ્યથા પૂર્વં સજ્જઃ સર્વત્ર ચ તુ તે ॥
યથૈવ તૂલિકં વાયોર્ગમનાગમને વશમ્ ।
તથોત્સાહવશં યાયાદૃદ્ધિશ્ચૈવં સમૃધ્યતિ ॥
વર્ધયિત્વૈવમુત્સાહં સમાધૌ સ્થાપયેન્મનઃ ।
વિક્ષિપ્તચિત્તસ્તુ નરઃ ક્લેશં દંષ્ટ્રાન્તરે સ્થિતઃ ॥
કાયચિત્તવિવેકેન વિક્ષેપસ્ય ન સંભવઃ ।
તસ્માલ્લોકાન્ પરિત્યજ્ય વિતર્કાન્ પરિવર્જયેત્ ॥
સ્નેહાન્ન ત્યજ્યતે લોકો લાભાદિષુ ચ તૃષ્ણયા ।
તસ્માદેતત્પરિત્યાગે વિદ્વાનેવં વિચારયેત્ ॥
શમથેન વિપશ્યનયા સુયુક્તઃ કુરુતે ક્લેશવિનાશમિત્યવેત્ય ।
શમથઃ પ્રથમં ગવેષણીયઃ સ ચ લોકે નિરપેક્ષયભિરત્યા ॥
કસ્યાનિત્યેષ્વનિત્યસ્ય સ્નેહો ભવિતુમર્હતિ ।

યેન જન્મસહસ્ત્રાણિ દ્રષ્ટવ્યો ન પુનઃ પ્રિયઃ ॥
અપશ્યન્નરતિં યાતિ સમાધૌ ન ચ તિષ્ઠતિ ।
ન ચ તૃપ્યતિ દૃષ્ટ્વાપિ પૂર્વવદ્બાધતે તૃષા ॥
ન પશ્યતિ યથાભુતં સંવેગાદવહીયતે ।
દહ્યતે તેન શોકેન પ્રિયસંગમકાંક્ષયા ॥
તચ્ચિન્તયા મુધા યાતિ હ્રસ્વમાયુમુહુર્મુહુઃ ।
અશાશ્વતેન મિત્રેણ ધર્મો ભ્રશ્યતિ શાશ્વતઃ ॥
બાલૈઃ સભાગચરિતો નિયતં યાતિ દુર્ગતિમ્ ।
નેષ્યતે વિષભાગશ્ચ કિં પ્રાપ્તં બાલસંગમાત્ ॥
ક્ષણાદ્ભવન્તિ સુહદો ભવન્તિ રિપવઃ ક્ષણાત્ ।
તોષસ્થાને પ્રકુપ્યન્તિ દુરારાધ્યાઃ પૃથગ્જનાઃ ॥
અથ ન શ્રૂયતે તેષાં કુપિતા યાન્તિ દુર્ગતિમ્ ।
ઈર્ષ્યોત્કૃષ્ટાત્સમાદ્વન્દ્વા હીનાત્માનઃ સ્તુતેર્મદઃ ॥
અવર્ણાત્પ્રતિઘશ્ચેતિ કદા બાલાદ્ધિતં ભવેત્ ॥
આત્મોત્કર્ષઃ પરાવર્ણઃ સંસારરતિસંકથા ।
ઇત્યાદ્યમવશ્યમશુભં કિંચિદ્બાલસ્ય બાલતા ॥
એવં મત્વા યતિર્ધીમાન્વિહાય બાલસંગમમ્ ।
બાલાદ્દૂરં પલાયેત્ પ્રાપ્તમારાધયેત્પ્રિયૈઃ ॥
ન સંસ્તવાનુબન્ધેત કિંભૂદાસીનસાધુવત્ ।
એકાકી વિહરેન્નિત્યમ્ સુખમક્લિષ્ટમાનસઃ ॥
ધર્માર્થમાત્રાદાય ભૃંગવત્ કુસુમાન્ મધુઃ ।
અપૂર્વ ઇવ સર્વત્ર વિહરેદપ્યસંસ્તુતઃ ॥
એવં યતિર્મહાસત્ત્વઃ સંસારરતિનિઃપૃહઃ ।
સમાધિસત્સુખાસક્તો વિહરેદ્બોધિમાનસઃ ॥
ક્લેશારિવર્ગાનભિભૂય વીરાઃ સંબોધિલક્ષ્મીપદમાપ્નુવન્તિ ।
બોધ્યંગદાનં પ્રદિશન્તિં સદ્ભ્યો ધ્યાનં હિ તત્ર પ્રવદન્તિ હેતુમ્ ॥
જન્મપ્રબન્ધકર્ણૈકનિમિત્તભૂતાન્ રાગાદિદોષનિચયાન્ પ્રવિદાર્ય સર્વાન્ ।
આકાશતુલ્યમનસઃ સમલોષ્ટહેમાધ્યાનાદ્ભવન્તિ મનુજા ગુણહેતુભૂતાઃ ॥
જિત્વા ક્લેશારિવૃન્દં શુભબલમથનં સર્વથા લબ્ધલક્ષમ્ ।
પ્રાપ્તઃ સંબોધિલક્ષ્મીં પ્રવરગુણમયીં દુર્લભામન્યભૂતૈઃ ॥
સત્ત્વે જ્ઞાનાધિપત્યં વિગતરિપુભયાઃ કુર્વતે યન્નરેન્દ્રાઃ ।
ધ્યાનં તત્રૈકહેતું સકલગુણનિધિં પ્રાહુઃ સર્વે નરેન્દ્રાઃ ॥
મોહાન્ધકારં પ્રવિદાર્યં શશ્વજ્જ્ઞાનાવભાસમ્ કુરેતે સમન્તાત્ ।
સંબુદ્ધસુર્યસ્સૂરમાનુષાણાં હેતુઃ સ તત્ર પ્રવરસ્સમાધિઃ ॥
ઇતિ મત્વા સમાધાય ક્લેશાવરણહાનયે ।
વિમાર્ગાચ્ચિત્તમાકૃષ્ય સમાધૌ સ્થાપ્ય પ્રાચરેત્ ॥
ઇમં પરિકરં સમાધૌ સ્થાપ્ય પ્રાચરેત્ ॥
ઇમં પરિકરં સર્વં પ્રજ્ઞાર્થં હિ જગદ્ધિતે ।
તસ્માદુત્પાદયેત્ પ્રજ્ઞાં દુઃખનિર્વૃતિકાંક્ષયા ॥
સંવૃત્તિઃ પરમાર્થશ્ચ સત્યદ્વયમિદં મતમ્ ।

બુદ્ધેરગોચરં તત્ત્વં બુદ્ધિસંસ્મૃતિરુચ્યતે ॥
તત્ર લોકો દ્વિધાદૃષ્ટો યોગી પ્રાકૃતકસ્તથા ।
તત્ર પ્રાકૃતકો લોકો યગિલોકેન બાધ્યતે ॥
બાધ્યન્તે ધીવિશેષેણ યોગિનો ઽપ્યત્તરોત્તરૈઃ ।
દૃષ્ટાન્તેનોભયેષ્ટેન કાર્યાર્થમવિચારતઃ ॥
લોકેન ભાવા દૃશ્યન્તે કલ્પ્યન્તે ચાપિ તત્ત્વતઃ ।
ન તુ માયાવદિત્યત્ર વિવાદો યોગિલોકયોઃ ॥
ઇતિ મત્વા યતિર્ધિમાન્ સર્વં માયાભિર્નિર્મિતમ્ ।
પ્રજ્ઞારત્નં સમાસાદ્ય સંચરેત જગદ્ધિતે ॥
પ્રજ્ઞાધનેન વિકુલં તુ નરસ્ય રુપમાલેખ્ય રુપમિવ સારવિહીનમન્તઃ ।
બુદ્ધયાન્વિતસ્ય fઅલમિષ્ટમુદેતિ વીર્યાદ્વીર્યં હિ બુદ્ધિરહિતં સ્વવધાય શત્રુઃ ॥
યો ઽનેકજન્માન્તરિતં સ્વજન્મભૂતંભવિષ્યત્કુલનામગોત્રૈઃ ।
મધ્યાન્તમાદ્યપિ જનઃ પ્રવેત્તિ પ્રજ્ઞાબલં તત્કથયન્તિ તજ્જ્ઞાઃ ॥
યદ્બુદ્ધો મર્ત્યલોકે મલતિમિરગણં દારયિત્વા મહાન્તમ્ ।
જ્ઞાનાલોકં કરોતિ પ્રહરતિ ચ સદાદોષવૃન્દં નરાણામ્ ॥
આદેષ્ટા ચેન્દ્રિયાણાં પરમનુજમનો વેત્તિ સર્વૈઃ પ્રકારૈઃ ।
પ્રજ્ઞાં તત્રાપિ નિત્યં શુભવરજનનીં હેતુમુત્કીર્તયન્તિ ॥
કાર્યાર્ણવે ઽપિ દૃઢં નિમગ્નાઃ સંગ્રામમધ્યે મનુજાઃ પ્રધાનાઃ ।
પ્રજ્ઞાવશાત્તે વિજયં લભન્તે પ્રજ્ઞા હ્યતઃ સા શુભહેતુભૂતાઃ ॥
પ્રજ્ઞાબલેનૈવ જિનાઃ જયન્તિ ઘોરં સુદુષ્ટં ચ મારસૈન્યમ્ ।
પ્રજ્ઞાવિશેષેણ જના વિભાન્તિ પ્રજ્ઞા હિ ખ્યાતા જનની જિનાનામ્ ॥
તસ્માત્ સર્વગુણાર્થસાધનકરી પ્રજ્ઞૈવ સંવર્ધ્યતામ્ ।
યત્પ્રજ્ઞાવિકલા વિભાન્તિ પુરુષાઃ પ્રાતઃપ્રદીપા ઇતિ ॥
સ્વર્ગાપવર્ગગુણરત્નનિધનભૂતા એતાઃ ષડેવ ભુવિ પારમિતા નરાણામ્ ।
જ્ઞાત્વા નરઃ સ્વહિતસાધનતત્પરઃ સ્યાત્કુર્યાદતઃ સતતમાશુ દૃઢં પ્રયત્નમ્ ॥
એતદ્ધિ પરમં શિક્ષાસંવરં બોધિચારિણામ્ ।
મયા પ્રજ્ઞપ્તમાનન્દ ધાતવ્યં બોધિપ્રાપ્તયે ॥
ય એતત્પરમાચારં ધૃત્વા સમ્બોધિમાનસાઃ ।
ત્રિરત્નશરણે સ્થિત્વા સંચરન્તે જગદ્ધિતે ॥
તે ભદ્રશ્રીગુણાધારાઃ શીલવન્તઃ શુભેન્દ્રિયાઃ ।
ક્ષાન્તિસૌરભ્યસંવાસાઃ સદોત્સાહા હિતાશયાઃ ॥
નિઃક્લેશા નિર્મલાત્માનો મહાસત્ત્વા વિચક્ષણાઃ ।
પ્રજ્ઞાવન્તો મહાભિજ્ઞા અર્હન્તો બ્રહ્મચારિણઃ ॥
ત્રિવિધાં બોધિમાસાદ્ય સંબુદ્ધાલયમાપ્નુયુઃ ।
એતચ્છાસ્ત્રા સમાદિષ્ટં શ્રુત્વાનન્દો ઽભિબોધિતઃ ॥
ભગવન્તં મુનીન્દ્રં ચ સમાલોક્યૈવમબ્રવીત્ ।
ભગવન્ ભવતાજ્ઞપ્તં સંબુદ્ધપદસાધનમ્ ।
શિક્ષાસંવરમાધાય યે ચરન્તિ સદા શુભે ॥
ત એવ સુભગા ધન્યાઃ શિક્ષાસંવૃતિકૌશલાઃ ।
વિનયાભિમુખાઃ સન્તઃ સદ્ધર્મકોશધારિણઃ ॥

જિનાત્મજા મહાભિજ્ઞાઃ અર્હન્તો નિર્મલેન્દ્રિયાઃ ।
બોધિસત્ત્વા મહાસત્ત્વા ભવન્તિ બોધિલાભિનઃ ॥
તેષામેવ સદા ભદ્રં સર્વત્રાપિ ભવેદ્ ધ્રુવમ્ ।
સદ્ધર્મસાધનોત્સાહં નિરુત્પાતં નિરાકુલમ્ ॥
તેષાં ભૂયાત્ સદા ભદ્રં બોધુઇશ્રીગુણસાધનમ્ ।
ત્રિરત્નશરણે સ્થિત્વા યે ચરન્તિ જગદ્ધિતે ॥
ઇત્યાનન્દસમાખ્યાતં શ્રુત્વા સ ભગવન્ મુદા ।
આયુષ્મન્તં તમાનન્દં સમાલોક્યૈવમાદિશત્ ॥
એવમેવ સદા તેષામ્ ભદ્રમ્ સંબોધિસાધનમ્ ।
ધર્મશ્રીગુણસમ્પન્ન ભવેન્નુનં ભવાલયે ॥
ઇતિ સત્યં પરિજ્ઞાય યૂયં સર્વે ઽભિબોધિતાઃ ।
ત્રિરત્નભજનં કૃત્વા સંચરધ્વં જગદ્ધિતે ॥
એવં મયોક્તમાદાય ચરધ્વે યદિ સર્વદા ।
નૂનં સમ્બોધિમાસાદ્ય સંબુદ્ધપદમાપ્સ્યથ ॥
ઇત્યાદિષ્ટં મુનીન્દ્રેણ શ્રુત્વા સર્વે ઽપિ સાંઘિકાઃ ।
તથેતિ પ્રતિવિજ્ઞપ્ય પ્રાભ્યનન્દન્ પ્રબોધિતાઃ ॥
અથ તે સાંઘિકાઃ સર્વે આનન્દપ્રમુખાઃ મુદા ।
નત્વા પાદૌ મુનીન્દ્રસ્ય સ્વસ્વધ્યાનાલયં યયુઃ ॥
ભગવાનપિ તાન્ વીક્ષ્ય સર્વાન્ ધ્યાનાલયાશ્રીતાન્ ।
ગત્વા ધ્યાનાલયાસીનસ્તસ્થૌ ધ્યાનસમાહિતઃ ॥
ઇત્યેવં મે સમાખ્યાતં ગુરુણા શાણવાસિના ।
શ્રુતં મયા તથાખ્યાતં શ્રુત્વાનુમોદ ભૂપતે ॥
પ્રજા અપિ મહારાજ શ્રાવયિત્વા પ્રબોધયન્ ।
ત્રિરત્નભજનોત્સાહે ચારયિત્વાનુપાલય ॥
તથા ચેત્તે સદા રાજન્ ધર્મશ્રીગુણસંયુતમ્ ।
શુભોત્સાહં નિરાતંકં ભવેદ્ ધ્રુવં સમન્તતઃ ॥
ત્વમપિ બોધિસંભારં પુરયિત્વા યથાક્રમમ્ ।
જિત્વા મારગણાનર્હન્ બોધિં પ્રાપ્ય જિનો ભવેઃ ॥
ઇતિ શાસ્ત્રા સમાદિષ્ટં શ્રુત્વાશોકઃ સ ભૂપતિઃ ।
તથેતિ પ્રતિવિજ્ઞપ્ય પ્રાભ્યનન્દત્ સપાર્ષદઃ ॥
॥ ઇતિ શિક્ષાસંવરસમુદ્દેશપ્રકરણં સમાપ્તમ્ ॥
20. ફલશ્રુતિઃ
અથ ભૂયઃ સ રાજેન્દ્રો ભૂપો ઽશોકઃ કૃતાંજલિઃ ।
ઉપગુપ્તં તમર્હન્તં નત્વાલોક્યેદમબ્રવીત્ ॥
ભદન્ત લોકનાથો ઽસૌ યદાવલોકિતેશ્વરઃ ।
ઇતિ નામ્ના પ્રસિદ્ધો ઽભૂત્તત્કેન સમુપાદિશ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતે રાજ્ઞા યતિઃ સો ઽર્હન્મહામતિઃ ।
અશોકં તં મહારાજં સમાલોક્યૈવમાદિશત્ ॥
શૃણુ રાજન્ મહાભાગ યથા મે ગુરુણોદિતમ્ ।
તથાહં તે પ્રવક્ષ્યામિ શ્રુત્વાનુબોધિતો ભવ ॥

ષડ્ગતિસમ્ભવા લોકાસ્ત્રૈધાતુભુવનાશ્રિતાઃ ।
તેષાં યે દુઃખિતા દુષ્ટાઃ ક્લેશાગ્નિપરિતાપિતાઃ ॥
તાન્ સર્વાન્ સ જગન્નાથઃ કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયત્ ।
તેનાવલોકિતેશાખ્યઃ પ્રસિદ્ધસ્ત્રિજગત્સ્વપિ ॥
યે યે સત્ત્વા જગદ્ભર્ત્રા કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકિતાઃ ।
તે તે સર્વે વિકલ્માષા ભવેયુર્વિમલાશયાઃ ॥
યે ઽપ્યસ્ય ત્રિજગચ્છાસ્તુઃ શૃણુયુર્નામ્ સાદરમ્ ।
વિમુક્તપાતકાસ્તે સ્યુર્નિઃક્લેશા વિમલેન્દ્રિયાઃ ॥
દુઃખાગ્નૌ પતિતો યો ઽપિ સ્મૃત્વા લોકેશ્વરં ભજેત્ ।
તદા તં સ મહાસત્ત્વઃ કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયન્ ॥
તદા સ સહસા તસ્માદ્દુઃખાગ્નેઃ પરિમુક્તિતઃ ।
શુદ્ધેન્દ્રિયો વિશુદ્ધાત્મા ભવેત્ સંબોધિમાનસઃ ॥
યો નદ્યા પ્રોહ્યમાણો ઽપિ ક્રન્દેલ્લોકેશ્વરં સ્મરન્ ।
તદા સ બોધિસત્ત્વસ્તં કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્ ॥
તદા દદ્યાન્નદી તસ્ય ગાધં સન્તરણાર્થિનઃ ।
તતઃ સ સહસોત્તીર્ય સ્મૃત્વા ધર્મરતો ભવેત્ ॥
યદા ચ વણિજઃ સાર્થા નૌકારુઢા મહામ્બુધૌ ।
રત્નાર્થિનો મહોત્સાહૈઃ સંક્રમેયુર્યથાક્રમમ્ ॥
તત્ર નૌઃ કાલિકાવાતૈઃ પ્રેર્યમાણામ્ વિલોલિતા ।
તરસા રાક્ષસીદ્વીપસમીપં સમુપાચરેત્ ॥
તદા તેષાં મહાધીરઃ સ્મૃત્વા લોકેશ્વરં નમેત્ ।
લોકેશસ્તાન્સ્તદા સર્વાન્ કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયન્ ॥
તતસ્તાઃ કાલિકા વાતા ન ચરેયુઃ પ્રસાદિતાઃ ।
તતો નૌ સવણિક્સાર્થા સ્વસ્તિ રત્નાકરં વ્રજેત્ ॥
તત્ર તે વણિજઃ સર્વે લબ્ધરત્નાઃ પ્રમોદિતાઃ ।
સ્વસ્તિ પ્રત્યાગતાઃ સ્વસ્તિ સમિયુઃ સ્વપુરં લઘુ ॥
યદિ દૈવાદ્વિપત્તિઃ સ્યાત્ સર્વતીર્થજલાશ્રયે ।
મૃતાસ્તે શોષિતાત્માનઃ સંપ્રયાયુઃ સુખાવતીમ્ ॥
યશ્ચ દુષ્ટો વધાત્ સૃષ્ટો ગૃહીતો વધ્યઘાતકૈઃ ।
ભીતો લોકેશ્વરં સ્મૃત્વા ધ્યાત્વા નામાપ્યુદાહરેત્ ॥
તદા લોશેશ્વરસ્તં સ કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્ ।
તતસ્તે ઘાતકાઃ સર્વે તં હન્તું નાભિશક્નુયુઃ ॥
યદિ વિઘાતિતો દૈવાત્ ત્યક્ત્વા પાપાશ્રયાં મૃતઃ ।
શુદ્ધાશયો વિશુદ્ધાત્મા સંપ્રયાયાત્ સુખાવતીમ્ ॥
સર્વે યક્ષાશ્ચ ગન્ધર્વાઃ કુમ્ભાણ્ડા રાક્ષસા અપિ ।
કિન્નરા ગરુડા નાગા ભૂતાઃ પ્રેતાઃ પિશાચિકાઃ ॥
લોકેશ્વરસ્ય ભક્તારં ધ્યાતારં સ્મૃતિભાવિનમ્ ।
નામોચ્ચારણકર્તારં દ્રષ્ટુમપિ ન શક્નુયુઃ ॥
યશ્ચાપિ નિગડૈર્બદ્ધા સ્થાપિતો બન્ધનાલયે ।
સ્મૃત્વા લોકેશ્વરં દ્યાત્વા તિષ્ઠેન્નામાપ્યુદાહરેત્ ॥

તત્ક્ષણે લોકનાથસ્તં કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્ ।
તદા સ બન્ધનાન્મુક્તો ધર્માભિરતતો ભવેત્ ॥
યશ્ચારણ્યે ગૃહે વાપિ ચૌરૈર્ધૂતૈરુપદ્રુતે ।
સ્મૃત્વા લોકેશ્વરં ધ્યાત્વા નમેન્નામાપ્યુદાહરેત્ ॥
તત્ક્ષણે લોકનાથસ્તં કૃપાદૃટ્યાવલોકયેત્ ।
તદા તે ધૂર્તકાશ્ચૌરાઃ સર્વે યાયુઃ પરાઙ્મુખાઃ ॥
યશ્ચ રોગી સદા દુષ્ટઃ કુષ્ઠવ્યાધ્યાચિતાશ્રયઃ ।
સ્મૃત્વા લોકેશ્વરં ધ્યાત્વા નમેન્નામાપ્યુદાહરેત્ ॥
તત્ક્ષેણે લોકનાથસ્તં કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્ ।
તદા સ વ્યાધિતો મુક્તો નીરોગી પુષ્ટિતેન્દ્રિયઃ ॥
શુદ્ધાશયો વિશુદ્ધાત્મા ભવેત્ સંબોધિમાનસઃ ।
યદિ દૈવાદ્વિપત્તિઃ સ્યાદ્ધિત્વા દુઃખાશ્રયં તનુમ્ ।
શુદ્ધાશયો વિશુદ્ધાત્મા સંપ્રયાયાત્ સુખાવતીમ્ ॥
યશ્ચ દરિદ્રિતો દુઃખી દીનો ઽનાથો દુરાશ્રયઃ ।
સ્મૃત્વા લોકેશ્વરં ધ્યાત્વા નમેન્નામાપ્યુદાહરેત્ ॥
તત્ક્ષણે લોકનાથસ્તં કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્ ।
તદા સ શ્રીગુણોત્પન્નો ભવેત્ સાઅધુઃ શુભેન્દ્રિયઃ ॥
યશ્ચ સંગ્રામમધ્યે ઽપિ શત્રુભિઃ પરિવેષ્ટિત ।
સ્મૃત્વા લોકાધિપં ધ્યાત્વા નમેન્નામાપ્યુદાઅહરેત્ ॥
તત્ક્ષણે લોકનાથસ્તં કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્ ।
તદા સો ઽરીન્વિનિર્જિત્ય લબ્ધ્વા રમેજ્જયશ્રિયમ્ ॥
યશ્ચાપિ દહ્યમાનેષુ ગૃહોદ્યાનાશ્રમેષ્વપિ ।
સ્મૃત્વા લોકાધિપં ધ્યાત્વા નામ પ્રોચ્ચારયન્નમેત્ ॥
તત્કાલે લોકનાથસ્તં કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્ ।
તદા સ સહસા વહ્નિસ્કન્ધઃ શામ્યેન્નિરાકુલઃ ॥
વિવાદે કલયે વાપિ પરિભૂતે ઽપિ દુર્જનૈઃ ।
સ્મૃત્વા લોકેશ્વરં ધ્યાત્વા નામ પ્રોચ્ચારયન્નમેત્ ॥
તત્ક્ષણે લોકશાસ્તા તં કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્ ।
તદા સ વિજયન્ સર્વાન્ સંસ્થાપયેન્નિજે વશે ॥
યશ્ચ ક્લેશાગ્નિસંતપ્તો વ્યાકુલેન્દ્રિયમાનસઃ ।
સ્મૃત્વા લોકપ્રભું ધ્યાત્વા નમેન્નામાપ્યુદાહરન્ ॥
તત્ક્ષણે તં મહાસત્ત્વો દયાદૃષ્ત્યાવલોકયેત્ ।
તદા નિઃક્લેશભદ્રાત્મા ભવેદ્ભદ્રેન્દ્રિયઃ સુધીઃ ॥
યો ઽપુત્રઃ પુત્રરત્નાર્થી તં લોકેશં શરણં ગતઃ ।
સ્મૃત્વા ધ્યાત્વા યથાશક્તિ ભજેન્નામાન્યુદાહરન્ ॥
તદા સ ત્રિજગદ્ભર્તા કૃપાદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્ ।
દદ્યાત્તસ્મૈ પુત્રરત્નં મહાસત્ત્વં જગત્પ્રિયમ્ ॥
સુતાર્થિને ઽપિ સત્પુત્રીં રમાકારાં શુભેન્દ્રિયામ્ ।
સર્વસત્ત્વપ્રિયાં કાન્તાં સાધ્વીં દદ્યાજ્જગત્પ્રભુઃ ॥
વિદ્યાર્થી લભતે વિદ્યાં ધનાર્થિ લભતે ધનમ્ ।

રાજ્યાર્થી લભતે રાજ્યં લોકેશભક્તિમાનપિ ॥
દ્રવ્યાર્થી લભતે દ્રવ્યં ગુણાર્થી લભતે ગુણમ્ ।
ભોગ્યાર્થી લભતે ભોજ્યં ગૃહાર્થી લભતે ગૃહમ્ ॥
એવમન્યાનિ વસ્તૂનિ સર્વોપકરણાન્યપિ ।
યથાભિવાંછિતં સર્વં લભેલ્લોકેશભક્તિમાન્ ॥
તેનાસૌ ત્રિજગન્નાથ આર્યાવલોકિતેશ્વરઃ ।
ઇતિ પ્રખ્યાપિતઃ સર્વૈર્ધર્મરાજૈમુનીશ્વરૈઃ ॥
એવં મહત્તરં પુણ્યં લોકેશભક્તિભાવિનામ્ ।
અપ્રમેયમસંખ્યેયં સંબુદ્ધપદસાધનમ્ ॥
ઇત્યેવં સુગતૈઃ સર્વૈઃ સમાદિષ્ટં સમન્તતઃ ।
બોધિસત્ત્વૈર્મહાભિજ્ઞૈઃ સર્વૈશ્ચાપિ પ્રશંસ્યતે ॥
ઇતિ મત્વા મહારાજ લોકનાથસ્ય સર્વદા ।
શરણે સમુપાશ્રિત્ય ભજસ્વ શ્રદ્ધયા મુદા ।
યસ્ય લોકેશ્વરે ભક્તિસ્તસ્ય પાપં ન કિંચન ।
દુષ્ટક્લેશભયં નાપિ નિર્વિઘ્નં સત્સુખં સદા ॥
સર્વે દુષ્ટગણા મારાઃ ક્ષીયન્તે સર્વતઃ સદા ।
યમદૂતાદયશ્ચાપિ પલાયેયુઃ પરાઙ્મુખાઃ ॥
લોકેશભ્ક્તિભાજાંશ્ચ પુણ્યધારા નિરન્તરા ।
અપ્રેયા અસંખ્યેયાઃ પ્રવર્ધન્તે દિવાનિશમ્ ॥
એતત્પુણ્યાનુભાવૈસ્તુ સદ્ધર્મસ્તેન લભ્યતે ।
તત્સદ્ધર્માનુભાવેન સંબુદ્ધો દૃશ્યતે ઽગ્રતઃ ॥
તતો બુદ્ધાનુભાવેન બોધિચિત્તં સુલભ્યતે ।
બોધિપ્રણિધિચિત્તેન ચર્યન્તે બોધિચારિકાઃ ॥
ક્રમાત્ સંબોધિસંભારં પૂરયિત્વા યથાક્રમમ્ ।
સર્વાન્ ક્લેશાન્ વિનિર્જિત્યાઅચતુર્મારગણાનપિ ॥
સર્વત્ર વશિતા પ્રાપ્તા ધારણીગુણસંયુતા ।
દશભૂમીશ્વરો ભૂત્વા સંબોધિં સમવાપ્નુયાત્ ॥
ઇતિ મત્વા મહાભિજ્ઞો લોકેશ્વરો જિનાત્મજઃ ।
ભજનીયઃ સદા સદ્ભિઃ સંબુદ્ધપદવાંછિભિઃ ॥
યે ભજન્તિ સદા નિત્યં લોકેશ્વરં જગત્પ્રભુમ્ ।
તેષાં નૈવ ભયં કિંચિત્સર્વત્ર સર્વદાપિ હિ ॥
રક્ષેયુસ્તં સમાલોક્ય બ્રહ્યાદયો મહર્ષયઃ ।
શક્રાદયઃ સુરેન્દ્રાશ્ચ સર્વલોકાધિપા અપિ ॥
રક્ષેયુરગ્નયો ઽપ્યેનં લોકેશભક્તિભાવિનમ્ ।
ધર્મરાજાદયઃ પ્રેતાઃ સર્વે નિશાચરા અપિ ॥
વરુણાશ્ચ હિ રાજાશ્ચ સર્વે વાયુગણા અપિ ।
સર્વે શ્રીદાદયો યક્ષાઃ સર્વે ભૂતાધિપા અપિ ॥
સૂર્યાદયો ગ્રહાઃ સર્વે ચન્દ્રાદયશ્ચ તારકાઃ ।
સર્વે સિદ્ધાશ્ચ સાધ્યાશ્ચ રુદ્રા વિદ્યાધરા અપિ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રાદયઃ સર્વે ગન્ધર્વા અપિ સર્વદા ।

વિરુઢકાદિકુમ્ભાણ્ડા રક્ષેયુસ્તં સદાનુગાઃ ॥
વિરુપાક્ષાદયઃ સર્વે નાગેન્દ્રા ગરુડા અપિ ।
કુવેરપ્રમુખાઃ સર્વે યક્ષા અપિ સમાદરાત્ ॥
દ્રુમાદિકિન્નરાઃ સર્વે વેમચિત્રાદયો ઽસુરાઃ ।
સર્વે પૈશાચિકાશ્ચાપિ રક્ષેયુસ્તં સમાહિતઃ ॥
સર્વે માતૃગણાશ્ચાપિ સકુમારગણાધિપાઃ ।
સર્વે ઽપિ ભૈરવાઃ સર્વે મહાકાલગણા અપિ ॥
સડાકડાકિનીસંઘાઃ સર્વે કાપાલિકા અપિ ।
સર્વે વૈતાડિકાશ્ચાપિ દૃષ્ટ્વા ચેયુસ્તમાદરાત્ ॥
તથા ચ યોગિનઃ સિદ્ધા અવિકલ્પા જિતેન્દ્રિયાઃ ।
દૂરાદ્દૃષ્ટ્વાભિરક્ષેયુસ્તં લોકેશશરણાશ્રિતમ્ ॥
વજ્રપાણ્યાદયો વીરાઃ સર્વમન્ત્રાર્થસાધકાઃ ॥
રક્ષેયુસ્તં સમાલોક્ય લોકેશભક્તિચારિણમ્ ॥
યતયસ્તીર્થિકાશ્ચાપિ તાપસા બ્રહ્મચારિણઃ ।
વૈષ્ણવા અપિ શૈવાશ્ચ લિંગિનો વ્રતિનો ઽપિ ચ ॥
દૂરાદપિ તમાલોક્ય ભક્તિમન્તં જગત્પ્રભોઃ ।
પ્રણત્વા પ્રાંજલિં ધૃત્વા પ્રશંસેયુઃ સમાદરાત્ ॥
અર્હન્તો ભિક્ષવશ્ચાપિ દૃષ્ટ્ગા તં દૂરતો મુદા ।
ધન્યો ઽસીતિ સમારાધ્ય પ્રકુર્યુરભિનન્દિતમ્ ॥
શ્રાવકાશ્ચૈલકાશ્ચાપિ વ્રતિનશ્ચાપ્યુપાસકાઃ ।
દૂરતસ્તં મહાભાગં દૃષ્ટ્વ નમેયુરાનતાઃ ॥
સર્વે ચાપિ મહાસત્ત્વા બોધિસત્વા જિનાત્મજાઃ ।
વરદાનૈસ્તમારાધ્ય ચારયેયુર્જગદ્ધિતે ॥
પ્રત્યેકસુગતશ્ચાપિ દૃષ્ટ્વા તં બોધિભાગિનમ્ ।
સમાલોક્ય સમાશ્વાસ્ય પ્રેરયેયુઃ સુસંવરે ॥
સંબુદ્ધા અપિ સર્વે તં સંબુદ્ધપદલાભિનમ્ ।
દૃષ્ટ્વાભિનન્દ્ય સદ્ધર્મે નિયુજ્યાવેયુરાભવમ્ ॥
એવમસ્ય જગદ્ભર્તુર્લોકેશસ્ય મહાત્મનઃ ।
સદ્ધર્મગુણમાહાત્મ્યં સર્વબુદ્ધૈઃ પ્રશંસ્યતે ॥
એવં મહત્તરં પુણ્યં લોકેશભજનોદ્ભવમ્ ।
મત્વા સદાનુમોદિત્વા શ્રોતવ્યમ્ બોધિવાંછિભિ ॥
ઇદં સર્વં મહાયાનસૂત્રરત્નં સુભાષિતમ્ ।
શૃણ્વન્તિ શ્રદ્ધયા યે ઽપિ કલૌ પંચકષાયિતે ॥
દુર્ગતિં તે ન ગચ્છિન્ત કદાચન કથંચન ।
સદા સદ્ગતિસંજાતા ભવન્તિ ભદ્રચારિણઃ ॥
લોકેશસ્ય જગચ્છાસ્તુઃ સર્વદા શરણે સ્થિતાઃ ।
ધ્યાત્વા નામ સમુચ્ચાર્ય સ્મૃત્વા ભજેયુરાભવમ્ ॥
એતત્પુણ્યાનુલિપ્તાસ્તે ભદ્રશ્રીસદ્ગુણાલયાઃ ।
સદ્ધર્મસુખસંપત્તિં ભુક્ત્વા યાયુઃ સુખાવતીમ્ ॥
એનં યઃ સકલાંલ્લોકાંચ્છ્રાવયતિ પ્રબોધયન્ ।