ગોપાલચમ્પૂ · અધ્યાય 1.18

[અનુષ્ટુભ્]
[75] તદ્ એવં કથાયાં સમાપ્ત-પ્રથાયાં સર્વે યથા સ્વ-સ્વાવાસમ્ આસન્નાઃ ।
ઇતિ શ્રી-શ્રી-ગોપાલ-ચમ્પૂમ્ અનુ
વેણુ-શિક્ષા-મિષ-પ્રેયસી-ભિક્ષા નામ
સપ્તદશં પૂરણમ્
॥17॥
(18)
અથ અષ્ટદશં પૂરણમ્
ગોત્રભિદ્-ગર્વ-ખણ્ડન-
ગોવર્ધન-ગોત્ર-માન-વર્ધનમ્
અથ પ્રભાતે સદસિ વ્રજેશિતુર્
મહા-પ્રભાવેષુ વિભાત-પઙ્ક્તિષુ ।
આનર્ચ્છ સામોદમ્ ઉદશ્રુ-કણ્ઠતાં
સ સ્નિગ્ધકણ્ઠઃ કથયામ્બભૂવ ચ

[ઉપજાતિ 12]
[1] અથ તસ્મિન્ન્ આશ્વિનાવશેષે લબ્ધ-વિશેષે યજ્ઞ-યોગ્ય-વેશે વ્રજાદ્ બહિઃ પ્રદેશે સર્વ એવ પર્વણા સાન્દ્રાનન્દ-વ્રજા ઇવ સ-પ્રજાઃ વ્રજેન્દ્રાદયઃ સમ્ભ્રાન્તાશય-પ્રાયતયા ચરન્તઃ સુરેન્દ્ર-યાગ-યોગમ્ આચરન્તઃ સ્થાનાદિ-સઞ્ચેષ્ક્રિયમાણાન્ આદિશન્તઃ સ્વ-સ્વ-વસતિં વિહાય વસતિં બહિર્ વસન્તિ સ્મ ।
[2] તદા ચ કદાચિદ્ એકસ્યાં સન્ધ્યાયાં ગોચારણ-ભૂ-ભાગતઃ સમાગતઃ સઙ્કર્ષણ-સહચારિતયા લબ્ધ-હર્ષઃ સ-કુતુક-તૃષ્ણઃ શ્રી-કૃષ્ણસ્ તદીય-ચરિતમ્ આલોચિતવાન્ । તત્રૈવ ચ પ્રભૂત-કુતુકાકુત-સમ્ભૂતતયા વસતિ સ્મ ।
[3] તદ્ અપિ ચ યદ્ અપિ પૂર્વ-પૂર્વ-સંવત્સરેષુ દૃષ્ટમ્ ઇત્ય્ અપૂર્વ-દૃષ્ટં ન ભવતિ, તથાપિ સમ્પ્રતિ પ્રૌઢતાપ્રકાશતઃ શતમન્યું પ્રતિ મન્યું જનયન્ જનકાદિષુ પ્રણય-કોપં જ્ઞાપયન્ન્ અજ્ઞાનત ઇવ જિજ્ઞાસાઞ્ચક્રે । યદ્યપિ શતપર્વ-પાણિર્ એવં ગર્વાયતે, એતે ગોપાલન-કારકાઃ કે વરાકાઃ? નિખિલ-લોક-લોકપાલ-પાલકસ્ય મમ દક્ષ-મુખ્યાઃ પ્રજાપતયઃ સ્વીય-મન્વન્તર-પતિ-પ્રભૃતયઃ પૃથિવી-પતયઃ કમલજન્મ-જન્મ-પ્રધાના મુનીશાના યજમાના વિરાજન્તેતરામ્ ઇતિ, તથાપ્ય્ એતે મત્-પિતૃ-પુરઃ-સરાસ્ તત્ર ભક્તિમ્ અતિરિક્તીકુર્વન્તિ ઇતિ ।
[4] અથ સ્પષ્ટીકૃત-ગૌરવ-સૌષ્ઠવમ્ અન્તઃ-કષ્ટ-પરામૃષ્ટં પૃષ્ટવાન્-
કથ્યતાં વઃ પિતઃ કોઽ યં સમ્ભ્રમઃ સમુપાગતઃ? ।
યજ્ઞાર્થો યદિ દેવઃ કઃ? પ્રમાણં કિં, ફલં ચ કિમ્?

[અનુષ્ટુભ્]
[5] વ્રજેશ્વરે તુ જ્ઞાન-પૂર્વક-પ્રશ્ન-વિજ્ઞાનતસ્ તદ્-અભિપ્રાયં પ્રાયઃ પ્રતિપદ્ય સદ્યઃ પ્રતિવચનમ્ અદત્તવતિ, પુનર્ લાલ્યતોચિત-બાલ્યતો દીનતા-ધીનમ્ ઇવોવાચ-
યથા વિધાતું ભવતાં તથા શ્રોતું ચ નઃ સ્પૃહા ।
ઉભયેષાં યતસ્ તત્ર વિશેષાશ્રયતા-સ્થિતિઃ

[અનુષ્ટુભ્]
[6] અથ, કિમ્ અસ્માભિર્ વ્યક્તં વક્તવ્યં ગોત્રભિત્-સત્રં પ્રતિ, કિં વાયં વત્સઃ પ્રતિપત્સ્યેતે ઇતિ વિચિકિત્સતિ તાત-પાદે તદ્ એવ કિઞ્ચિદ્ અતિરિક્તં વ્યક્તમ્ ઇવ કર્તુમ્ ઇચ્છતિ સ્મ । [7] યથા ચ, તાત, સર્વત્ર નિપુણાનાં વૈજ્ઞાનિકાનાં ભવતાં પુત્રા વયં ન તાવદ્ ગોચારકતા-માત્ર-પર્યવસિત-પર્યાલોચનાઃ, કિન્તુ કિઞ્ચિત્ કિઞ્ચિજ્ જ્ઞાન-નીતિં ધર્મ-રીતિમ્ અપિ પ્રતિપદ્યામહે ઇતિ વ્યઞ્જનયા મઞ્જુ વદતિ સ્મ-
સર્વ-ક્ષેત્ર-પ્રાજ્ઞ એકઃ પરાત્મા
તસ્મિન્ જીવાઃ સન્તિ નૈવાતિભિન્નાઃ ।
એતદ્-વિજ્ઞાઃ સાધવો વિદ્વદ્-ઇજ્યાસ્
તસ્માદ્ એષાં ગોપનં નૈવ યુક્તમ્

[શાલિની]
યોગિનાં મતમ્ એતચ્ ચેન્ નીતિર્ અપ્ય્ અવધાર્યતામ્ ।
ઉદાસીનોઽ રિવદ્ વર્જ્યઃ સુહૃદ્ આત્મૈવ સમ્મતઃ

યદ્ય્ એષ પન્થા ધર્મસ્ય સોઽ પિ નાસ્ત્ય્ અવિચારતઃ ।
તત્ર યદ્ વિદુષઃ સિદ્ધિર્ ભવેન્ નાવિદુષઃ ક્વચિત્

ધર્મો વૈદિક એવેષ્ટૌ લૌકિકઃ ક્વાપિ દૃશ્યતે ।
ભવદ્ભિઃ કસ્ તયોર્ એષ વિશેષત્વેન સમ્મતઃ?

[અનુષ્ટુભ્]
[8] તદ્ એવં સ્વ-સુતસ્ય સુપર્વ-પતિ-માન-ચર્વણાયાવિર્ભવન્તં સર્વ-મત-જ્ઞતા-ગર્વમ્ અખર્વમ્ આલોચયન્ન્, અપૂર્વતયા ભાવનાં કુર્વાણસ્ તેન ચ નિજ-પક્ષસ્યાપેક્ષણીયતાં લક્ષયન્ન્, ઇદં વ્રજ-પતિર્ ઉપક્ષિપ્તવાન્-
ધર્મોઽ યં લૌકિકસ્ તાત યદ્યપિ સ્યાદ્ અથાપ્ય્ અસૌ ।
યુક્તત્વાદ્ અપિ ચામ્નાયાદ્ આમ્નાયજ ઇવેષ્યતે

ય ઇન્દ્રો દેવતાત્ર સ્યાત્ પર્જન્યઃ સ તુ સર્વવિત્ ।
તસ્યાર્ચનં કુલાયાતમ્ અસ્માકં કેતનં મતમ્

[અનુષ્ટુભ્]
[9] કૃષ્ણસ્ તદ્ એતત્ કર્મ કર્મ-પ્રધાનતયા વર્ણ્યમાનં તદ્ ઉત્તરમ્ આકર્ણ્ય વાસવ-હ્રાસ-વાસનયા કર્મ-કાણ્ડ-પણ્ડિતં-મન્યાનાં મતમ્ અનુસૃત્ય દેવતા-ખણ્ડનમ્ આહ-
સ્વતઃ કર્મ-વશાદ્ એવાદાતું કર્માનુસારિણઃ ।
ઈશશ્ ચેદ્ અસ્તિ કર્માનુગામ્ય્ અસૌ કા નુ દેવતા

સર્વં તદ્ ભસ્મનિ હુતં પર-તન્ત્રે યદ્ અર્પણમ્ ।
ગાર્હપત્યે હુતં તત્ તુ યદ્ આત્માત્મીય-પોષણમ્

તસ્માદ્ આભીર-વૈશ્યત્વાદ્ અઘ્ન્યાસેવા તુ નઃ કૃતિઃ ।
દેવતા યદિ મન્યેત મન્તવ્યા સા તદ્-આશ્રયા

[અનુષ્ટુભ્]
[10] અથ શતમન્યોર્ અપિ પર્જન્યતયા તદ્-આશ્રયત્વમ્ આશઙ્ક્ય સાઙ્ખ્ય-સઙ્ખ્યાવતાં મતાત્ પ્રત્યાચચક્ષે-
રજો-ભૂર્ યવસાદ્ય્-અર્થસ્ તસ્માન્ નેન્દ્રો ગવાશ્રયઃ ।
કિન્તુ ગોવર્ધનાખ્યાન-ક્ષૌણી-ભૃદ્ યઃ સ એવ સઃ

નિજાજીવ્યતયા ગાવઃ કુલાગત્યા ચ ભૂ-સુરાઃ ।
આશ્રયત્વે સમક્ષત્વં યાન્ત્ય્ એતે ન દિવૌકસઃ

[અનુષ્ટુભ્]
[11] તત્ર મતાન્તરં વિતણ્ડા-પણ્ડિતાનાં મતેન ખણ્ડયતિ-
આપ્તવાગ્ અનુમાનં ચ પ્રત્યક્ષાદ્ એવ ગમ્યતે ।
તસ્માત્ પ્રત્યક્ષમ્ એવ સ્યાત્ પ્રમાણં સર્વ-મર્દકમ્

તસ્માદ્ ગવાં બ્રાહ્મણાનામ્ અદ્રેશ્ ચારભ્યતામ્ મહઃ ।
ઐન્દ્રૈર્ નિર્મીયતાં સેયં ત્રિ-કર્મી હવિષાં કુલૈઃ

હોમો યદિ વિધાતવ્યો વહ્નિમ્ ઉદ્દિશ્ય હૂયતામ્ ।
આશ્રયઃ સ હિ સર્વેષાં પ્રત્યક્ષશ્ ચાનુભૂયતે

અથ વિપ્રાઃ પ્રીણનીયા દત્ત્વા ધેનૂઃ સદક્ષિણાઃ ।
સ્વભાવ એષ ભવતાં વિધિ-કિઙ્કરતા નહિ

[અનુષ્ટુભ્]
અન્નં દત્ત્વા બ્રાહ્મણાદિશ્વપાકાન્ત્-
એભ્યઃ શ્વભ્યોઽ પ્ય્ અત્ર ગોભ્યસ્ તૃણાનિ ।
ક્ષૌણી-ભર્ત્રે દીયતામ્ અન્નકૂટો
યસ્માદ્ એષોઽ પ્ય્ અન્ન-કૂટાભિધઃ સ્યાત્

[શાલિની]
[12] તદ્ એવં શ્વપાક-શ્વ-પર્યન્તેભ્યઃ પ્રદાતવ્યં, ન તુ પાકશાસનાયેત્ય્ અભિપ્રેત્ય સર્વાન્ નિર્વચનેકૃત્ય પ્રત્યેકં પ્રવર્તયન્ પ્રાહ-
ભુક્ત્વા વસ્ત્રાલેપ-વેશાન્ ગૃહીત્વા
વિપ્રં વહ્નિં ગાં પરિક્રામતાદ્રિમ્ ।
નાત્રાપ્ય્ અઙ્ઘ્રિ-ક્રામિતાવશ્યકત્વં
સ્વચ્છન્દત્વાદ્ યાનમ્ અપ્ય્ અત્ર દિષ્ટમ્

[શાલિની]
યે વા ક્રતુભુજોઽ પ્ય્ અત્ર જનાસ્ તે સ્યુર્ જનાવ્ ઇહ ।
સુપર્વાણઃ સુમનસો નિર્જરાશ્ ચ સુરા ઇવ

[અનુષ્ટુભ્]
કિં ચ-
આઢ્યઙ્-કરણી સુભગઙ્-કરણી તદ્વત્ પ્રિયઙ્-કરણી ।
શ્રી-ગોવર્ધન-પૂજા-નામ્ની વિદ્યા પરિસ્ફુરતિ

[ઉપગીતિ]
ગોવર્ધન-ગિરિ-યજ્ઞાવજ્ઞા તુ ગોત્રભિત્-પૂજા ।
અન્ધઙ્-કરણી પલિતઙ્-કરણી નગ્નઙ્-કરણ્ય્ અપિ ચ

[ઉપગીતિ]
[13] તદ્ એવમ્ અગ્રજમુખં નિરીક્ષ્ય મૃદુ હસિત્વા પુનઃ સાદરમ્ આહ સ્મ-
ઇત્ય્ એતન્ મે બાલ-ભાવેન બુદ્ધં
ગો-વિપ્રાદિ-પ્રેપ્સિતં મદ્-ધિતં ચ ।
યુષ્મભ્યં ચેદ્ રોચતે તર્હિ શીઘ્રં
કાર્યં વિઘ્નઃ સ્યાદ્ વિભિન્ન-પ્રવેશે

[શાલિની]
સર્વં યન્-માનસં વાચિકં વા
યુષ્મદૃગ્ભિઃ સાધ્યતે કાયિકં વા ।
નિત્યં તત્ તદ્ દૃશ્યતે મન્-નિમિત્તં
તસ્માદ્ એતન્ મદ્-ધિતત્વાદ્ વિધેયમ્

[શાલિની]
અનુન્મત્તઃ સ્વતઃ સર્વં વેત્તિ સ્વીયં હિતં પિતઃ ।
નો ચેદ્ વેત્તિ ન ચ બ્રૂતે બ્રૂતે ચેદ્ વેત્તિ નિશ્ચિતમ્

[અનુષ્ટુભ્]
[14] તદ્ એતદ્ વિપ્રલમ્ભ-લમ્ભનમ્ અપ્ય્ અક્લિષ્ટ-વર્ણન-વિશિષ્ટમ્ આકર્ણ્ય તન્-મુખં ચ નિર્વર્ણ્ય, તદ્ એવ સવર્ણૈર્ અસવર્ણૈર્ અપ્ય્ અધિ પર્વમ્ આગતૈઃ સર્વકૈર્ નિર્ણિન્યે । તથા હિ-
પ્રેષ્ઠઃ કિઞ્ચિદ્ યદ્ બ્રવીતિ પ્રતીતિં
સર્વેષાં તદ્ યાતિ નૂનં રુચિં ચ ।
તચ્ ચેદ્ અણ્વ્ અપ્ય્ અર્હિતં તર્હિ કિં વા
વાચ્યં તસ્માત્ તેઽ પ્ય્ અમન્યન્ત તદ્દ્ હિ

[શાલિની]
[15] તદ્ એતદ્ અવધાર્ય મધુકણ્ઠસ્ ત્વ્ અમુક્ત-કણ્ઠં પરામૃશતિ સ્મ, ચેદ્ અપ્ય્ અતિવેદઃ સુવિચારતા-નશ્વરઃ સોઽ યમ્ અનીશ્વર-વાદઃ કૃત-વક્ર-ભાવ-ચક્ર-શક્ર-પરાભવ-કૌતુક-તાત્પર્ય-માત્ર-પાત્રતયા તેન પ્રયુક્તઃ, કિન્તુ ન પ્રવૃત્તિ-વિરોધિ-પાત્રતયા; તથાપિ તત્ર મિત્રતાતિચિત્રતયા લબ્ધ-નિગમ-વિસ્રબ્ધ-સર્વ-પુરુષાર્થ-સાર્થ-શિરોમણિ-રૂપ-સ્વરૂપેષુ તેષુ વ્રજ-ભૂપેષુ નાયુક્તઃ । ઈશ્વર-જ્ઞાન-ગુરુભિર્ અપિ તદ્-ભાવમ્ એવ પરિ સર્વોપરિ-પુરુતા-પરામર્શાત્ । યથોક્તમ્-
અહો ભાગ્યમ્ અહો ભાગ્યં નન્દ-ગોપ-વ્રજૌકસામ્ ।
યન્-મિત્રં પરમાનન્દં પૂર્ણ-બ્રહ્મ સનાતનમ્ ॥[ભ્પ્ 10.14.32] ઇત્યાદિ ।
[16] તતઃ કૌતુક-ચારિતયાપિ તેન યદ્ વિચારિતમ્ ઇવ સમ્પદ્યતે, તદ્ અપિ પારમાર્થ્ય-વર્યતયા પર્યવસ્યતીત્ય્ એવમ્ અહો પરમ-મહો-વર-કર-સ્વભાવ-ધારઃ સોઽ યં વ્રજ-ધરા-પતિ-વંશ-જન્મા શશધરઃ ઇતિ ।
[17] અથ સ્પષ્ટં ચાચષ્ટ-તતસ્ તતઃ?
[18] સ્નિગ્ધકણ્ઠ ઉવાચ-તતશ્ ચ દીપાવલીનામાનમ્ અમાવાસ્યામ્ અનુ દીપાવલિ-બલિ-કૌતુકં પ્રતિપદ્ય પ્રતિપત્-પ્રાતસ્ તુ વિશ્રમ્ભતઃ પરમાશ્રયતામ્ આશ્રયમાણૈર્ અમીભિર્ યથા તેન વિહિતં તથા વિહિતમ્ ।
[19] તત્ર ચ મુખ્ય-કલ્પ-કલ્પનાય વિચિત્ર-ચિત્ર-વિતાન-પતાકાદિભિઃ સર્વ-સુખ-સંવર્ધનસ્ય શ્રી-ગોવર્ધનસ્ય કૂટ-મણ્ડલં મણ્ડયિત્વા, યથાવિધિ નિર્બન્ધ-સાધિત-સાધુ-ગન્ધ-બન્ધુર-પાદ્યાદિ-પ્રાગ્ર્ય-સામગ્રીભિર્ અભિસભાજ્ય, તમ્ અભિ પ્રાજ્ય-ચરણાચલવદ્ આજ્ય-પ્રાઘાર-નિર્ઝરાશ્ ચિત્ર-વર્ણ-વ્યઞ્જન-વ્યઞ્જિત-ધાતુ-રઞ્જનાઃ, દુગ્ધ-તટિની-સઙ્કટિતા દધિ-તડાગ-સઙ્ઘટિતાઃ સમ્પન્નમ્ અન્ન-કૂટાઃ સઙ્ઘટ્ટય્ય નિકટાદ્ ઉપઢૌકયામાસિરે । યેષાં પ્રાગ્-ભાવેનાપૂપિકં શાષ્કુલિકમ્ ઇત્યાદિ ભૂયિષ્ઠ-નિષ્ઠાન-કૂટ-નામ્ના સ્થાનાન્ય્ અપિ ચિરમ્ આમ્નાતાનિ ।
નાના-વાદ્યં લોક-કોલાહલાઢ્યં
સ્વર્ગં બાઢં વ્યાનશે તત્ર સત્રે ।
યત્ તદ્ દેવ-ક્ષ્માપતેર્ આશ્વિનેયૌ
નિર્ણિન્યાતે કર્ણ-શૂલે નિદાનમ્

[શાલિની]
સૃષ્ટેષ્વ્ અદ્રેર્ અન્ન-કૂટેષ્વ્ અનલ્પઃ
કૃષ્ણાકારઃ કશ્ચિદ્ આવિર્બભૂવ ।
અલ્પીયસ્ત્વં કેવલં ભેદ-બુદ્ધેર્
યસ્માત્ કૃષ્ણે કારણત્વં જગામ

[શાલિની]
[20] તં ચ પ્રથમં વસુન્ધરાધર-શિલા-સન્ધિતઃ સમેધમાન-સ્ફુરદ્-ઉત્સેધં પ્રેક્ષાકારિણઃ સમુત્પ્રેક્ષામાસુઃ-
પીત-શ્યામા કિં પ્રભા? કિં તડિત્વાન્?
કિં વા ધાતુ-દ્યોતિ-ભૂભૃદ્ વિભાતિ? ।
સુષ્ઠૂત્તિષ્ઠન્ કિં સ્વિદ્ એતદ્ બકીજિન્-
મૂર્તિ-વ્યૂહઃ સ્ફૂર્તિમ્ અત્રાતનોતિ?

[શાલિની]
કાય-પ્રાયત-ભાજિતાઞ્જન-ગિરિર્ વસ્ત્રાણિ સન્ધ્યાભ્રજિદ્
વિસ્તાર-દ્યુતિમન્તિ વેષમણયઃ સૂર્યાદિ-જેતૃ-પ્રભાઃ ।
ઉત્તંસા વર-પુષ્પ-ભાર-બલવચ્-છાખા-સહસ્રાણ્ય્ અહો
યસ્ય ક્ષ્માધર-દેવ એષ કુરુતે નેત્રાણિ ચિત્રાણિ નઃ

[શાર્દૂલ]
[21] તતઃ સ તુ ચતુરાનન-ચાતુરી-ચાલન-ચતુરઃ કૃષ્ણ-નામ્ના મધુરઃ સ-પ્રશ્રયં પપ્રચ્છ-ભગવન્, કો ભવાન્? ઇતિ ।
[22] દેવસ્ તુ નિર્ઘોષ-નિભ-ઘર્ઘરિત-સ્વરેણાભ્ર-ભ્રમં પ્રથયન્ન્, અર્થેન તુ તમ્ અન્યથયન્ વચઃ પ્રચારયામ્ આસ, પૂર્વિતાખર્વવત્-પર્વન્! પર્વતઃ સોઽ યમ્ અહમ્ અસ્મિ ઇતિ ।
[23] તદ્ એતદ્ અવધાર્ય દેવાર્ય્-અમિત્રઃ શ્રીદામાદિ-મિત્રઃ સ્વ-ભુજૌ પ્રસાર્ય વિસ્ફૂર્યમાણ-કોલાહલાનર્ગલં ગોપ-વર્ગં નિવાર્ય, નમસ્કાર્યઃ ખલ્વ્ અસૌ યસ્માત્ કરુણા-વ્યગ્રતા-જાગ્રન્-મહા-વિગ્રહ-સમગ્ર-વિગ્રહ-પ્રકાશ-ગ્રહિલતયા પ્રત્યક્ષ-પ્રત્યયમ્ એવ સ એવ દેવઃ પ્રત્યવરુદ્ધવાન્ ઇતિ સર્વાન્ પ્રત્ય્ અખર્વાં વાચમ્ ઉવાચ ।
[24] ઉક્ત્વા ચાખણ્ડ-દણ્ડવન્-નતિં કુર્વતિ સહસ-સ્મિત-પૂર્વજે તસ્મિન્ વિસ્મિત-મનસઃ સર્વ એવ પ્રતિ પર્વતં તથાકુર્વત । કૃત્વા ચ શ્રદ્ધયા બદ્ધાઞ્જલિષુ તદાવલિષુ સર્વ-સુખ-વર્ધનઃ સ ગોવર્ધનઃ પુનર્ ઉવાચ-
નાન્ય-દેવવદ્ અસ્માકં
ભેદં યુષ્મદ્ વિચક્ષ્મહે ।
તત્ પશ્યત ભવેદ્ દત્તં
પ્રત્યક્ષં ભુઙ્ક્ષ્મહે વયમ્

[અનુષ્ટુભ્]
[25] તદ્ એતદ્ ઉક્ત્વા ચ-
અન્નાન્ય્ આઢક-કોટિ-તણ્ડુલ-કૃતાન્ય્ આદાય તદ્-વ્યઞ્જનાન્ય્
અપ્ય્ એષ પ્રતિકૂટમ્ એક-કવલ-પ્રાપ્તાન્નમ્ આદત્ તથા ।
મધ્યં મધ્યમ્ અનુપ્રકૃષ્ય તુ યથા નીરં પિબન્ પલ્વલાન્
કુણ્ડાન્ય્ આશુ સરાંસિ કિં ચ સરિતો નિન્યે ક્ષયં સર્વતઃ

[શાર્દૂલ]
યદા ગ્રાસાય સ કરં પ્રસારયતિ ચાગ્રતઃ ।
તદા સર્વે દ્રવન્તિ સ્મ સર્વતશ્ ચટકા ઇવ

[અનુષ્ટુભ્]
મધ્યે-કૃત્ય વ્યઞ્જનાન્ય્ અન્ન-કૂટં
ગ્રાસં ગ્રાસં પાણિના દક્ષિણેન ।
તર્જન્યાસાવ્ ઉદ્દિશન્ વામયા તં
શક્રં લોલત્-પ્રાન્ત-ગત્યા જહાસ

[શાલિની]
દોષ્ણસ્ તસ્યાશ્વ્ અતિપરિમિતિ-ગ્રાસ-હેતોઃ પ્રસારે
ચાકુઞ્ચે ચ સ્થગિત-હરિતઃ પ્રાપ્ત-તત્-તદ્-ગતીનામ્ ।
અક્ષ્ણામ્ આસીદ્ વ્રજ-કુલ-ભુવાં ચિત્ર-વૃન્દેઽ પિ ચિત્રં
યત્ ક્વાપ્ય્ એકં ન કિલ ગણિતં સિક્થમ્ એકં સ્થિતં ન

[મન્દાક્રાન્તા]
અતરીતૃણ્યત ગ્રાસાન્ ભૂભૃદ્-ભૂભૃદ્ યથા યથા ।
અચલીક્લ્પ્યતાપ્ય્ ઉચ્ચૈર્ માંસલાય તથા તથા

[અનુષ્ટુભ્]
તત્ર ચ-
બાલા ભીતિં યૌવનોન્મત્ત-ચિત્તા
હાસં વૃદ્ધાશ્ ચિત્રમ્ અર્હાસ્ તુ ભક્તિમ્ ।
યાતા યે યે તેષુ સર્વેષુ દેવઃ
શુદ્ધાં તુષ્ટિં કૌતુકિત્વાદ્ બભાજ

[શાલિની]
દૂરાદ્ દૂરાત્ પૂરમ્ આદાય વારાં
વક્ત્રં શશ્વત્ ક્ષાલયન્ન્ અદ્રિદેવઃ ।
ષ્ઠીવન્ન્ ઉચ્ચૈઃ પૃષ્ઠ-દેશે સમન્તાદ્
વૃષ્ટિં કુર્વન્ શમ્પ-સૃષ્ટિં ચકાર

[શાલિની]
ગણ્ડૂષાણામ્ અન્તરે વંશ-દણ્ડૈર્
દન્તાન્તર્ગાન્ય્ અન્ન-પિણ્ડાનિ કુઞ્ચન્ ।
ઉદ્યન્-મૂર્તિસ્ તત્ર શૈલાધિદેવઃ
પૂર્તિં કુર્વન્ પ્રાણ-ભાજાં સસર્જ

[શાલિની]
તામ્બૂલાનાં વીટિકાઃ કોટિ-ખર્વં
કૂટી-કુર્વંશ્ ચર્વયન્ ગર્વ-ફુલ્લઃ ।
પ્રાન્ત-ચ્છાયા-મણ્ડલશ્ ચણ્ડ-રશ્મિઃ
પ્રાતર્ યદ્વત્ તદ્વદ્ આસ્યં ચકાર

[શાલિની]
જાતં નીરાજનસ્ય ક્ષણમ્ અનુ નિખિલા મોહમ્ આપુર્ યદ્ એતત્
તસ્મિન્ દ્રાઘીયસિ સ્યાત્ કથમ્ ઇતિ વિવિધાદ્ ધ્વસ્ત-ચિત્તા વિચારાત્ ।
કૃષ્ણસ્ ત્વ્ અલ્પં વિહસ્ય પ્રતિવિધિમ્ અકરોત્ કલ્પિતાદ્ યન્ત્ર-ભેદાદ્
યસ્મિન્ દીપાઃ સહસ્રં તલમ્ ઉપરિ ચ તે ચાલ્યમાના વિરેજુઃ

[શાર્દૂલ]
[26] અથ સર્વમ્ ઇચ્છન્ અન્વિચ્છન્ પ્રતીચ્છન્ન્ અપિ ગિરિર્ અયમ્ અહો ગિરિં કરોતીતિ નિધ્યાય, મૂર્ધનિ બદ્ધાઞ્જલિતયા સર્વસ્મિન્ન્ અપ્ય્ ઊર્ધ્વં સ્થિતવતિ, સર્વતોઽ પિ વરાન્ વરાન્ વિરચય્યાતર્કિતમ્ અન્તર્હિતે પરમ-હિતે તસ્મિન્ન્, અખણ્ડ-દણ્ડવત્-પ્રણામ-પૂર્વમ્ અત્ર દ્વિત્ર-ક્ષણં ચિત્રમ્ ઇવ સર્વ એવાસીત્ ।
[27] અવહિતે ચ બહિર્-અર્થે શ્રી-હરિર્ અસૌ સર્વાન્ પર્વત-પર્વાગતાન્ પ્રત્ય્ ઉવાચ-
અહો કલયતાચલઃ કરુણયાત્મ-રૂપં મહદ્
વહત્-પ્રકટતાં ભજન્ન્ અખિલમ્ એવ ભુઙ્ક્તે સ્મ સઃ ।
અનાદર-કૃતામયં દલયિતેતિ સમ્ભાવ્યતે
પુરન્દર-બલિ-ગ્રહાદ્ અતિબલી તથા તર્ક્યતે

[શિખરિણી]
[28] તતશ્ ચ સર્વોઽ પિ વિસ્રબ્ધઃ પરમ-પ્રેમ-ભાજન-ગો-સભાજનમ્ આરબ્ધવાન્ । યત્ ખલુ-
ગોભિર્ ગોપા મિથઃ સ્યુઃ પ્રતિપદ-દયિતાસ્ તત્ર નન્દ-વ્રજસ્થાસ્
તત્ર શ્રી-નન્દ-રાજઃ સ્વયમ્ અયમ્ ઉપમા તત્ર તત્રાસ્ય પુત્રઃ ।
યદ્ય્ એવં તર્હિ ગોવર્ધન-મહસિ તદ્-અભ્યર્ચને તે ગવાદ્યાઃ
કિં વર્ણ્યાઃ કિન્તુ નિર્વર્ણનમ્ અનુ પરમં જ્ઞેય-ભાવં પ્રયાન્તિ

[સ્રગ્ધરા]
તથા ચ,
લબ્ધાર્ચાશ્ ચારુ-વેશૈઃ શવલિત-વપુષઃ પ્રાપ્ત-ભોગાવલીકા
વત્સૈઃ પૃક્તાઃ પ્રમોદં પૃથુતરમ્ અભજન્ ધેનવઃ સત્યમ્ એવ ।
કિન્તુ શ્રી-કૃષ્ણ-દૃષ્ટિ-પ્રમદ-વલયિતા યર્હિ તર્હ્ય્ એવ નો ચેત્
કેચિદ્ યદ્વદ્ ભજન્તે મધુર-વિધુરતઃ સંસ્કૃતં ષાડવાદિ

[સ્રગ્ધરા]
[29] તદ્-દૃષ્ટિ-પુષ્ટીકૃતાસ્ તુ-
સ્વર્ણ-નિર્મિત-વિષાણ-સુરૂપા
રૂપ્ય-સંવૃત-ખુરા ધૃત-હારાઃ ।
કિઙ્કિણિ-પ્રકર-ઝઙ્કૃતિ-યુક્તા
નૈચિકી-નિચિતયો રુચિમ્ આઞ્ચન્

[સ્વાગતા]
[30] તત્ર ગોપાઃ શ્રી-ગોપાલાદિ-ગોપાલ-સત્કૃતિ-ચમત્કૃતિમ્ અધિગમ્ય, વિધિમ્ અનુગમ્ય, ચિત્રકાઙ્ગ-નિભ-ચિત્રાતિરમ્ય-વસ્ત્રાવૃતાઙ્ગતયા તર્ણકમ્ આક્રમ્ય, કૌતુકતો ગાઃ સમ્ભ્રમ્ય, તજ્-જાત-હાસ-કોલાહલાદ્ વિરમ્ય, ગ્રાસ-વિશ્રાણનેન તા વિશ્રમ્ય, પરિક્રમ્ય, પ્રણમ્ય, ચાચર્યં વાર્યમ્ આચર્ય, વિતાન-વિતાનેનાગ્નિં પરિચર્ય, પ્રદક્ષિણાવર્તતયા વર્તમાનં ચ તં પ્રદક્ષિણં વિરચય્ય, ભૂષણ-નિવહ-મહિતાનાં પુરોહિતાદીનાં પૂજનમ્ અપિ પૂરયામાસુઃ ।
[31] તત્ર શ્રી-ગોપાલ-પૂજા, યથા-
સ્નાનીયાંશુક-ચિત્રકાદિ-સુરભિ-સ્રક્-કુણ્ડલાદ્યં યદા-
શ્ચર્યં તત્ર મુહુશ્ ચ તોષ-રહિતાસ્ તત્-તત્-પરીવર્તતઃ ।
તદ્ ગોવર્ધન-પૂજનાઙ્ગ-પશુપાભ્યર્ચાનુ કૃષ્ણાર્ચને
તાતામ્બાદિ-તદીય-બાન્ધવ-જના નાન્તં ચિરાદ્ ઐયરુઃ

[શાર્દૂલ]
યથા કૃષ્ણસ્ તથા રામો રામો યદ્વત્ તથા સ ચ ।
વ્રજેશયોર્ નાત્ર ભેદસ્ તન્-મિત્રેષ્વ્ અપિ તદ્-દૃશોઃ

[અનુષ્ટુભ્]
[32] ગો-સમ્ભ્રમણં, યથા-
યદા મુદા યાતિ હરિઃ પરોક્ષતાં
ગવાં, તદા તા નિજ-વત્સ-કૃષ્ટિતઃ ।
વ્યગ્રીભવન્તિ સ્મ યદા સમક્ષતાં
યાત્ય્ એષ યાન્તિ સ્મ તદા તદ્-આત્મતામ્

[ઉપજાતિ 12]
[33] હાસ-કોલાહલો, યથા-
આકૃષ્ટે વત્સ-વૃન્દે કિલ-કિલિત-રવૈર્ માતરો રમ્ભમાણા
દન્તૈર્ આકર્ષકાંસ્ તાન્ વ્યથયિતુમ્ અભિતો ધાવનાર્તા યદા સ્યુઃ ।
હાસં કોલાહલાઢ્યં કલયતિ નિખિલે તર્હિ કૃષ્ણાનનાબ્જં
જીયાદ્ ઉદ્ભાસ-હાસ-દ્રવ-મધુ પરિતો માદનં યદ્ વવર્ષ

[શાર્દૂલ]
[34] ગો-ગ્રાસ-વિશ્રાણનં, યથા-
ગોપા ઊચુઃ કૃષ્ણ ગો-ગ્રાસમ્ એતં
હસ્તામ્ભોજ-સ્પૃષ્ટમ્ ઈષત્ કુરુષ્વ ।
તત્ સૌગન્ધ્ય-પ્રાપ્ત-સન્ધાનમ્ એનં
ગાવઃ સુષ્ઠુ પ્રીતિતઃ સ્વાદયન્તે

[શાલિની]
[35] ગો-વિશ્રમણં, યથા-
ગોવર્ધનાચલ-મહસ્ય્ અયુતાદિ-યૂથ
ગો-રોધનાય પશુપા નહિ તત્ર શેકુઃ ।
ફુત્કાર-કેલિ-કલયા મુરલી મુરારેર્
આસીદ્ અલં યદ્ અસકૌ ગુણ-કોટિ-કલ્પા

[વસન્તતિલકા]
[36] ગો-પરિક્રમણસ્ તુ શ્રી-કૃષ્ણેનેત્થમ્ આદિષ્ટમ્-
ન ભવતિ બત બહુલાનામ્ અતિબહુલાનાં પરિક્રમઃ સદ્યઃ ।
ઇત્ય્ એકસ્યા વ્યક્તેઃ ક્રિયતાં યસ્માદ્ અશેષગા જાતિઃ

[ગીતિ]
તત્ર પ્રદક્ષિણી-કાર્યમ્ એકં વૃદ્ધં ગવૌરસમ્ ।
મૂલારાધનતઃ સર્વારાધનં વિબુધૈર્ મતમ્

[અનુષ્ટુભ્]
[37] ગોષુ પ્રણામાત્મિકા ભક્તિસ્ તુ તેષાં વર્ણનાય નાભ્યર્ણતામ્ અન્વેતિ, યતઃ-
ભક્તઃ સ્વભાવાત્ કિલ ગોપ-લોકઃ
શ્રી-નન્દ-લોકસ્ તુ તતોઽ પિ ગોષુ ।
અસ્યાથ ગોવર્ધન-યજ્ઞ-યોગે
યોગેશ-દુર્ગા-નમનાખ્ય-ભક્તિઃ

[ઇન્દ્રવજ્રા]
[38] આચાર્ય-વરણ-લક્ષણમ્ અપિ વિલક્ષણમ્ એવ તત્ર । યતઃ-
સ્વયમ્ આવ્રિયતાચાર્યસ્ તત્ર નાદ્યવદ્ અર્થિતઃ ।
યત્ર સુષ્ઠુ સિતં યષ્ટુશ્ ચિત્તં તત્રૈવ તસ્ય ચ

[અનુષ્ટુભ્]
[39] હોમે ચ-
ગોવર્ધન-મહા-યજ્ઞે હુતભુગ્-વ્યાજતસ્ તદા ।
હરેઃ પ્રતાપ એવેન્ધાઞ્ચક્રે શક્ર-પ્રતાપનઃ

યદાગ્નિર્ દક્ષિણાવર્તો યજ્ઞે જજ્ઞે તદા જનઃ ।
સર્વશ્ ચ દક્ષિણાવર્ત-પરીવર્તમ્ અવર્તત

[અનુષ્ટુભ્]
કૃતે સત્રે વસ્ત્રં તિલકમ્ અથ ચર્ચામ્ અવયવ-
પ્રકારાલઙ્કારં સકલમ્ ઇદમ્ અપ્ય્ ઉત્તમતમમ્ ।
દ્વિજેભ્યઃ પ્રાયચ્છલ્ લષિત-લષિતં શશ્વદ્ અનુગાન્
મુદાવાદીદ્ યસ્મિન્ દદ દદ દમાત્રં વ્રજપતિઃ

[શિખરિણી]
દિવ્ય-દાતવ્ય-સમ્ભારે વ્રજ-રાજેન યોજિતે ।
પરીક્ષકાસ્ તત્ર પરં તત્-પરીક્ષકતાં યયુઃ

[અનુષ્ટુભ્]
[40] યદ્ અનુ સર્વેઽ પિ પ્રાણિનઃ પ્રીણતે સ્મ । તથા હિ વન્દિ-જન-વન્દનમ્,
અર્થેન ગોદુહાન્ નન્દાદ્ અર્થેન ચ સદાર્થિનામ્ ।
વદાન્યશ્ ચ વદાન્યશ્ ચ વદાન્યઃ કો ભવેદ્ અતઃ?

[અનુષ્ટુભ્]
[41] કિન્ત્વ્ અયમ્ અત્રાતિશયઃ-
અન્નાત્ પૂર્તિર્ અભૂદ્ ગલાવધિ નૃણાં ગોવર્ધનાદ્રેર્ મખે
સર્વ-પ્રાણ-ભૃતાં તથાપિ હૃદયં નાપૂરિ તત્રાણ્વ્ અપિ ।
યસ્મિન્ સ્નિગ્ધમ્ અભૂદ્ અશેષ-દિવિષદ્-વૃન્દં યદપ્ય્ અત્ર ભોઃ
પશ્યાશ્ચર્યમ્ અથાપિ હન્ત ગતવાન્ સઙ્ક્રન્દનઃ શુષ્કતામ્

[શાર્દૂલ]
[42] અથ તદ્ એવં વિપ્રત્રાકૃત-સત્રાદિકઃ પુરોહિત-હિત-સહિતઃ શ્રી-વ્રજ-યુવ-રાજ-મહિતઃ સ ખલુ વિજ્ઞાનાં સમાજઃ પુરસ્કૃત-વ્રજ-રાજસ્ તદ્-યજ્ઞાવશિષ્ટં પરમ્ અવિશિષ્ટમ્ અન્નમ્ ઉપભુજ્ય, વેશ-વિશેષં સંયુજ્ય, ગીત-નિબદ્ધં સ-શ્રદ્ધતયા હરિ-ચરિતં પ્રતિ રસન્ હસન્, વિશ્વસન્, લસન્, પરિતો ગોવર્ધનં પરિચક્રામ ।
[43] યથા ચ પ્રથા શ્રી-વિષ્ણુ-પુરાણે [5.10.45]-
દ્વિજાંશ્ ચ ભોજયામાસુઃ શતશોઽ થ સહસ્રશઃ ।
ગાવઃ શૈલં તતશ્ ચક્રુર્ અર્ચિતાસ્ તાઃ પ્રદક્ષિણમ્ ॥
[44] તત્ર પૂર્વાપરીભાવો, યથા--
ધેનવો હરિ-બલાદયો દ્વિજાઃ
સ્વામિનઃ પરિજના ગુરુ-સ્ત્રિયઃ ।
નૂત્ન-યૌવત-શતાનિ દાસિકાઃ
શ્રેણિ-મુખ્ય-જનતાશ્ ચ ચક્રમુઃ

[રથોદ્ધતા]
આક્રષ્ટું પ્રતિદિશમ્ અત્ર નેત્ર-મીનાન્
વાદ્યાદિ-પ્રકટન-ધીવરા નટાદ્યાઃ ।
કૃષ્ણસ્ય પ્રથિત-ગુણાલિ-ગીત-જાલં
તન્વાનાઃ પુનર્ ઇહ ધીવરત્વમ્ આપુઃ

[પ્રહર્ષિણી]
[45] તત્ર ગોપાઙ્ગનાનાં ગાનં ચ, યથા-- યત્ર પ્રશ્નમયમ્ અર્ધમ્ એકસ્યાસ્ તદુત્તરમ્ અયં તુ બહૂનામ્-
ગિરિ-પૂજેયં વિહિતં કેન? અરચિ શક્ર-પદમ્ અભયં યેન ।
ગિરિ-પૂજેયં વિહિતં કેન? પૂતનિકા સા નિહતા યેન ॥
ગિરિ-પૂજેયં વિહિતં કેન? તૃણાવર્ત-તનુ-દલનં યેન ।
ગિરિ-પૂજેયં વિહિતં કેન? યમલાર્જુન-તરુમ્ ઉદકલિ યેન ॥
ગિરિ-પૂજેયં વિહિતં કેન? વત્સ-બકાસુર-હનનં યેન ।
ગિરિ-પૂજેયં વિહિતં કેન? વ્યોમાઘાસુર-મરણં યેન ॥
ગિરિ-પૂજેયં વિહિતં કેન? કાલિય-દમનં કલિતં યેન ।
ગિરિ-પૂજેયં વિહિતં કેન? ખર-પ્રલમ્બક-શમનં યેન ॥
ગિરિ-પૂજેયં વિહિતં કેન? દવ-યુગ્મં પરિપીતં યેન ।
ગિરિ-પૂજેયં વિહિતં કેન? ત્રસ્યતિ કંસઃ સતતં યેન ॥ઇતિ॥ [

]
[માત્રાસમક x15]
કિન્તુ-
તદૈવ ગુણિનાં ગુણા વિવિધ-કૌતુકાન્ય્ અપ્ય્ અહો,
મનો-હરણમ્ આવહન્ વ્રજ-નિવાસિનાં સર્વતઃ ।
યદાઘરિપુ-વંશિકાકલ-તુષાર-કાન્તિ-ત્વિષા
જડીકૃત-શરીરતા ભવતિ તં તુ કાલં વિના [

] [શિખરિણી]
અગ્રે કાઞ્ચન-રત્ન-શૃઙ્ગ-વલિતા ધેન્વ્-આદિકાઃ સર્વતસ્
તાસાં ગોપ-તતીર્ વિધાય સખિભિઃ સાર્ધં હરિઃ સાગ્રજઃ ।
દીવ્યદ્-દિવ્ય-સુવર્ણ-વર્ણ-વસનાદ્ ઉદ્ગચ્છદ્-અઙ્ગ-પ્રભઃ
કન્યા-કુઙ્કુમ-યુક્-કરાઙ્ક-વિલસત્-પૃષ્ઠઃ સ્ફુરદ્-વેષવાન્

[શાર્દૂલ]
સદ્-ગન્ધારુણ-ચૂર્ણ-રોચન-તનુર્ યષ્ટિં નભસ્ય્ ઉત્ક્ષિપન્
ગૃહ્ણંશ્ ચ પ્રતિકૂલ-ગામિ-ધવલા વિદ્રુત્ય સઙ્કોચયન્ ।
હાસં ક્રીડનકં મિથઃ કરયુતિં સંવાદિતાં વાદિતાં
કુર્વન્ વાદિત-વલ્ગુ-વેણુ-પરિતશ્ ચક્રામ ગોવર્ધનમ્

[શાર્દૂલ]
[યુગ્મકમ્]
યદા હરિર્ યત્ર ગતિં વિલાસતશ્
ચકાર મન્દં લઘુ વા યદૃચ્છયા ।
તદા દૃશઃ સર્વ-જનસ્ય તાં દશાં
તત્રાયયુઃ સૂત્ર-નિયન્ત્રિતા ઇવ

[ઉપજાતિ 12]
[46] તદ્ એવં બહુલ-કુતૂહલતશ્ ચાલં ચાલમ્ અમી ગોપ-ગ્રામણ્યસ્ તદ્ એવ રમ્યં યજ્ઞ-ધામ સમાગમ્ય પરમાનન્દાદ્ વાણિની-પ્રભૃતિ-કૃત-નૃત્ય-વાદ્ય-ગીત-ગ્રામિણીં યામિનીં વિશ્રામ્યન્તિ સ્મ । પ્રાતશ્ ચ દ્વિતીયાયામ્ અહિમકર-કન્યાયા મહિમ-શ્રવણતઃ પ્રણતતયા તસ્યાં સ્નાનમ્ આચર્ય નિકાય્યમ્ એવાગચ્છન્તિ સ્મ ।
[47] તસ્યાં ચ ભ્રાતૃ-દ્વિતીયાયાં ભ્રાતૃભિઃ પ્રશસ્તેન ભગિની-હસ્તેન ભોક્તવ્યમ્ ઇતિ પરમ-ધન્યાભિર્ ઉપનન્દાદિ-કન્યાભિર્ મિથો મિલન્તીભિર્ નિમન્ત્રિતૌ પ્રણય-યન્ત્રિતૌ તત્ર સ-તૃષ્ણૌ ચ રામ-કૃષ્ણૌ સહચર-નિકરેણ સહ ભોજન-કરેણ સહ મહમ્ અરોચયતામ્ ।
[48] તદ્ એવં વૃત્તે વૃત્તે, કૃષ્ણસ્ય સમુન્નદ્ધતા-બન્ધયા કુહનયા મદ્-યજ્ઞ-પ્રત્યૂહનમ્ ઇદમ્ ઇત્ય્ ઊહમાનઃ શક્રસ્ તુ વક્ર-ભાવ-ચક્રતયા ચુક્રોધ । [49] કૃષ્ણેન તસ્ય યા ગૂઢાપિ ખટ્વારૂઢતા તર્કિતા, સા કથમ્ અન્યથા સમ્પર્કિતયા વર્તેતેતિ વ્યક્તીકર્તુમ્ ઇવ મત્સરતસ્ તત્-સહિત-વિશ્વ-મહિત-શ્રીમન્-નન્દાદિ-નિન્દા-પૂર્વકં સંવર્તક-મેઘાન્ વ્રજ-વિઘાતાય પ્રવર્તયામાસ । તતશ્ ચ-
કૌવેર્યાં પૂર્વમ્ આસીત્ કિમ્ અપિ હિમ-મરુત્ કાલિમા મેઘલેશઃ
શમ્પા-નિર્ઘોષ-વીપ્સા-સ્પૃગ્ ઇતિ પશુ-કુલે ગોષ્ઠમ્ એવાશુ નીતે ।
ગોપાદ્યા દુર્નિમિત્ત-પ્રકર-કલનયા કૃષ્ણમ્ આવૃત્ય વૃત્તાસ્
તન્-નિર્દેશાત્ તમ્ આદ્રિં સપદિ પરિગતાસ્ તસ્થુર્ ઊર્ધ્વં નિરીક્ષ્ય

[સ્રગ્ધરા]
[50] નિર્દેશા, યથા--
ઇન્દ્રો યદિ મહા-વૃષ્ટિં નષ્ટ-સૃષ્ટિં તનિષ્યતિ ।
તદ્-અઙ્ગીકારિ-ગિરિરાટ્ કૃપાં સાઙ્ગીકરિષ્યતિ

[અનુષ્ટુભ્]
[51] ઉપત્યકામ્ ઉપેત્ય, તં વિઘ્નં નિઘ્નં કર્તુમ્ આદ્રિમ્ ઉપઘ્નં કૃત્વા કૃતાધિષ્ઠાને તુ ગોષ્ઠે ગોષ્ઠેન્દ્ર-તનયે ચ સમયં પ્રતિપાલયતિ-
ઘડદ્-ઘડદ્ ઇતિ ધ્વન-દઘન-ઘટાભિસઙ્ઘટ્ટનૈઃ
કઠોર-કુઠ-કુટ્ટકૈઃ કુટિલ-વાયુભિઃ કુણ્ઠિતે ।
પ્રકોષ્ઠ-કુટ-કુટ્ટિમા-વટ-તટાદિ-મત્ય્ ઉજ્ઝિતે
જને પ્રકટમ્ આટ સા પ્રથિત-ધૃષ્ટિ-વૃષ્ટિ-પ્રથા

[પૃથ્વી]
ધારાઃ શક્ર-ધનુર્ વિમુક્ત-શરતાં તન્વન્તિ વર્ષોપલા
વજ્રત્વં બત વજ્ર-પાત-નિચયાઃ સૂર્ય-પ્રપાત-ભ્રમમ્ ।
ઇત્થં દુઃખિતયા હરિં ગતિમ્ ઇતે ગોષ્ઠે સ ગોવર્ધનં
હસ્તેઽ ધત્ત યથા ન કેન ચ તદા શક્તં દરાપ્ય્ ઊહિતુમ્

[શાર્દૂલ]
[52] તદ્ એવં મેઘઙ્કરે પુરન્દરે નિવિડીષ-વર્ષાદિના ભયઙ્કરે ચાર્તિઙ્કરે ચ જાતે ક્ષેમઙ્કરઃ સ મુરારિઃ પુરા હ્ય્ એવં પરામમર્શ-
ઇન્દ્રઃ સ્વૈરાભિમાની મયિ મદ્-અનુગતે ચાવમાની તતશ્ ચ
સ્વાન્તાન્ મેદૂર-માની તદ્ અમુમ્ અનુ મયા માન-ભઙ્ગ-પ્રસક્તઃ ।
ગોષ્ઠં મદ્-ગત્ય્-અશેષં મમ મદ્-અનુગતસ્યાપિ મુદ્-ભૃદ્-વિશેષં
મચ્-ચિત્તે સાવશેષં તદ્ ઇદમ્ અથ મયા પ્રાણ-સામ્યેન ધાર્યમ્

ઇતિ ।
[સ્રગ્ધરા]
સમજનિ હલિના ન હરેર્ ગિરિ-ધૃતિ-સમ્ભ્રમ-વશેન સંવાદઃ ।
તદ્ અપિ પરસ્પર-હાર્દા- જ્ઞાનં તસ્મિન્ન્ અજીજનત્ તમ્ ઇવ

[ગીતિ]
[53] તં નગમ્ ઉન્નયમાનશ્ ચાસૌ રોમાઞ્ચતઃ સૂચિ-નિચય-નિચિત-સર્વાવયવાન્ ઇવ નિચાયન્ન્, અમૂલ-ભીરુ-માથુરાભીર-જાતિ-જાતીય-ગમ્ભીર-મધુર-સ્વર-વિકસ્વર-દૂર-ભૂ-વિભૂતિ-હૂતિભિર્ ઊર્જિત-ગર્જિતાદિ-ગર્વં સર્વં ખર્વં વિધાય પ્રિયઙ્કરતયા વ્યક્તમ્ ઉક્તવાન્-
[54] યત્ર ખલુ મુહુર્ અપિ હે-શબ્દઃ પ્લુતતાપ્લુત એવાસીત્ । તથા હિ-અમ્બ હે, મા વિલમ્બસ્વ । તાત હે, અત્રૈવ યૂયમ્ આયાત । આર્ય હે, સર્વાન્ આદાયાગચ્છ ઇતિ પ્રભૃતિ ।
[55] તદ્ એવં બલરામેણ બલેનાન્તિકમ્ આનીતેષુ તેષુ પુનર્ ઊચિવાન્-
પિતર્ ન કુરુ સમ્ભ્રમં જનનિ નાર્તિમ્ આવર્તય,
પ્રશામ્ય સુહૃદાં તતે મમ તુ કોઽ પિ નાત્ર શ્રમઃ ।
યતો ગિરિ-વરઃ સ્વયં કરુણયા કરે મામકે
સમુત્પતન-લીલયા સ વરિવર્તિ તૂલ-પ્રભઃ

[પૃથ્વી]
કિં ચ,
ભૂભૃદ્-ગર્તેઽ પ્ય્ અત્ર નિશ્રેણિ-યુક્તે
સ્થાનં પશ્યન્ન્ અસ્મિ પાતાલ-કલ્પમ્ ।
વિસ્તીર્ણોઽ ભૂદ્ અદ્રિર્ ઇત્ય્ અન્તર્-અમ્ભઃ-
સઙ્ગાતીતે નો નિપત્યાદિ ચાત્ર

[શાલિની]
[56] પુનશ્ ચ તેષાં ભાવાન્તરં વિભાવ્ય સ્વ-કર્તૃક-ધારણમ્ અપ્ય્ અર્ધમ્ અઙ્ગીકૃત્ય ભણતિ સ્મ-
માતર્ મન્ત્રણયા મા માં નિવર્તયત સત્તમાઃ ।
ઉદસ્તો યેન તદ્-ધસ્તાદ્ ધ્વસ્તઃ સ્યાદ્ ગિરિરાટ્ કથમ્?

[અનુષ્ટુભ્]
કિં ચ-
મા વિલમ્બધ્વમ્ અત્યર્થં યુષ્મદ્-દુઃખેન કમ્પ્રતામ્ ।
મયિ ગચ્છત્ય્ અદ્રિપતિઃ પતિતા વિશત દ્રુતમ્

[અનુષ્ટુભ્]
અથ પશુપ-જનસ્ તદીય-હાર્દાદ્
દ્રુતમ્ અવિશન્ નિખિલસ્ તદાદ્રિ-ગર્તે ।
નહિ શરણતયા કદાચિદ્ એનં
સ ભજતિ કિન્તુ તદ્-એક-તર્ષિ-બુદ્ધ્યા

[પુષ્પિતાગ્રા]
તતશ્ ચ-
સુવિન્યસ્ત-નિઃશ્રેણિ-લબ્ધ-પ્રવેશં
મણિ-શ્રેણિ-વિદ્યોતમાન-પ્રદેશમ્ ।
ગૃહસ્યેવ રત્નાઙ્ગ-ભિત્તિ-પ્રકારં
તદ્-ઊર્ધ્વં ચ તત્-તૂલ્ય-શોભા-પ્રચારમ્

[ભુજઙ્ગપ્રયાતા]
સુખ-સ્પર્શ-મણ્ય્-આચિત-ક્ષૌણિ-ભાગં
સમસ્તાવકાશાર્હ-સન્ધા-વિભાગમ્ ।
યથાપેક્ષ-વિભ્રાજિત-સ્વચ્છ-નીરં
સુખાકારિ-ધર્માઞ્ચિ-નીચૈઃ સમીરમ્

[ભુજઙ્ગપ્રયાતા]
કરે સ્વસ્ય વામે તુ વામે વસન્તં
ગિરિં લીલયાસ્પૃશ્ય સન્તં હસન્તમ્ ।
તદીયાન્તર્-ઉદ્યન્-મહા-કુટ્ટિમ-સ્થં
હરિં હારિ-રૂપાદિભિઃ પ્રાગ્-અવસ્થમ્

[ભુજઙ્ગપ્રયાતા]
દધદ્-વેણુમ્ આનમ્ર-હસ્ત-પ્રધાનં
કદાચિન્ મુદા સખ્યુર્ અંસે દધાનમ્ ।
દદર્શ પ્રહર્ષં સતર્ષં સભીતિં
વ્રજાવાસિ-લોકો યયૌ ચાતિરીતિમ્

[ભુજઙ્ગપ્રયાતા]
ગોવર્ધનાદ્રિસ્ તત્રાસીદ્ રત્ન-ચિત્રં મહા-ગૃહમ્ ।
હરિર્ યત્ર હરિદ્-રત્ન-સ્તમ્ભતારમ્ભિ-વિભ્રમઃ

[અનુષ્ટુભ્]
અપિ ચ-
વિલસતિ મણિ-દણ્ડ-શ્રીર્ મુકુન્દસ્ય બાહુસ્
તદ્-ઉપરિ પરિતોઽ પિ ચ્છત્ર-તુલ્યો ગિરીન્દ્રઃ ।
પ્રતિદિશમ્ ઇહ મુક્તા-દામવદ્ વારિ-ધારા
વ્રજ-સદન-જનાનાં પ્રત્યુતાભૂદ્ વિભૂતિઃ

[માલિની]
[57] તતશ્ ચ સહસા રોહિણી-સહિતા વ્રજેશ-ગૃહિણી તં પાર્શ્વયોર્ ગૃહીતવતી । તદ્ ઇદં વર્ણિભિર્ નિર્વર્ણ્ય વર્ણ્યતે સ્મ, યથા-
માતૃભ્યાં પાર્શ્વ-યુગ્મે ધૃત-તનુર્ અસકૃન્ મૃજ્યમાનાનનાબ્જઃ
પિત્રાદ્ય્-આત્મીય-વર્ગૈઃ સ-પુલકમ્ અભિતો વીક્ષિતોઽ તર્ક્ય-કર્મા ।
સોઽ યં સ્મેરાબ્જ-નેત્રં કલિત-તટ-કલા-હસ્તકઃ સવ્ય-હસ્ત-
ન્યસ્ત-ક્ષૌણી-ભૃદ્ ઉચ્ચૈર્ જય-જય-નિનદાન્વીડિતઃ ક્રીડતીવ

[સ્રગ્ધરા]
ગોવર્ધન-ધરસ્યાગ્રે વિલાસાન્ વ્યઞ્જતો બલઃ ।
કૃત્સ્નાન્ ઉત્સાહયત્ય્ એષ નાટ્યે વા નટ-નાયકઃ

[અનુષ્ટુભ્]
[58] તદ્ એવં સતિ-
મહા-વૃષ્ટિર્ ગર્જઃ ખર-હિમ-પવનઃ સ્ફૂર્જથુર્ ધ્વાન્તમ્ અબ્દસ્
તથા વજ્રીત્ય્ એવંવિધ-વિવિધ-ગતિ-ક્લેશ-હેતુર્ બહિર્ યઃ ।
તમ્ અન્તર્ નિર્વર્ષં મધુર-નિગદિતં ચારુ-વાયુઃ પ્રગીતં
મરીચિશ્ ચિત્રશ્રીર્ અજિતગિરિભૃદ્ ઇત્ય્ આપ્તશર્મ વ્યકારીત્

[શોભા]
નૃત્ય-સ્તોત્ર-પ્રગીતાન્ય્ અતિચટુલ-નટાદ્ય્-અર્થિનાં દાન-ચર્યા
વર્યાણાં સ્વસ્તિ-પાઠઃ શ્રુતિ-સમય-વિદાં ક્રીડિતં બાલકાનામ્ ।
ગર્વાત્ ખર્વાખિલાનામ્ ઇતિ સકલમ્ અભૂદ્ યસ્ય તુ પ્રેમ-જાતં
સ શ્રી-ગોવર્ધનાદ્રિ-પ્રવર-ધર-કરઃ કં ન તોષં પુપોષ?

[સ્રગ્ધરા]
ગુરૌ નમ્રા તુલ્યે સ્મિત-યુગ્ અનુપાલ્યે ધૃત-જલા
ક્વચિલ્ લીલાલોલા મઘવતિ તુ વક્રા બત સતી ।
ધૃતાદ્રેર્ દૃષ્ટિસ્ તત્ તદ્ અનુ ગુણમ્ અર્થં વિદધતી
ક્રિયામ્ અન્યાં તસ્ય સ્વમ્ અનુ પુનર્-ઉક્તામ્ અકુરુત

[શિખરિણી]
ગિરિધર-વદનેન્દો રશ્મિ-પીયૂષ-ધારાં
પિબદ્ ઇહ પશુ-જાતં સપ્ત-રાત્રિન્-દિવાનિ ।
ક્ષુધમ્ અપિ સ-તૃષં તન્ નાયયૌ તર્હિ તસ્ય
પ્રણયિ-જન-ગણાનાં કિં બ્રુવે ન બ્રુવે કિમ્?

[માલિની]
શ્રી-મુખેન જનતા સુધા-રસૈર્
અસ્ય ભૂધર-ધરસ્ય પૂર્યતે ।
એવમ્ અપ્ય્ અવયતી તદા પ્રસૂસ્
તન્ મુહુર્ બહુ-રસૈર્ અપૂરયત્

[રથોદ્ધતા]
સપ્તાહર્-નિશ-નિર્મિતા ગિરિભૃતા યે યે વિલાસાસ્ તદા
તાન્ કલ્પૈર્ અપિ સપ્તભિઃ કથયિતા શેષોઽ પિ નાશેષતઃ ।
એવં ચેદ્ વચનૈર્ અમૂંસ્ ત્રિ-ચતુરૈઃ સચ્-ચાતુરી-વર્જિતૈસ્
તૂર્ણં વર્ણિતવાન્ કવિઃ સ્વયમ્ અસૌ દુર્ભૂય દોદૂયતે

[શાર્દૂલ]
[59] તદ્ એવમ્ અત્ર પ્રસ્તાવે લબ્ધાવસ્થાને, તત્ર શક્રસ્ તુ દુષ્ટ-ક્રમમ્ અનુષ્ઠિતવાન્-
[60] પ્રથમં તાવત્ પ્રથમાનેન વાતેન વાતેન તે પ્રલયં ગતા ઇતિ સન્દિહ્ય, તદૈવ તદ્-દૈવત-શતમ્ એવ તત્ર પ્રભૂત-દૂતતયા પ્રસ્થાપિતવાન્ । તત્ તુ તસ્માદ્ અતિસત્વરમ્ આગત્વરતયા તદ્ અભીષ્ટં પ્રત્યાચષ્ટ । તતશ્ ચ બલારાતિર્ બલાત્ પ્રવર્તિત-પ્રસારેણ જલાસારેણ તદ્-વિલાપનં પ્રતીત્ય ચ સત્યતા-પ્રતિપત્તયે જલદ-દેવાન્ એવ તદ્-વાર્તાયાં વર્તયામાસ । વર્તિતાશ્ ચ તે તદ્-વીક્ષિતેન પથા પ્રત્યાગત્ય યથા-પૂર્વં તત્ પ્રત્યાશા-પદં પ્રત્યાખ્યાય સ્થિતવન્તઃ । તતશ્ ચ પરમમ્ અપૂર્વં મત્વા, મનસ્ય્ અતીવ ધૂર્વણં ગત્વા, ઘનાઘન-બૃંહણઃ સ ઘનાઘનઃ સ્વ-વાહનં ઘનાઘનં ક્રોધાદ્ અઙ્કુશેન મઙ્ક્ષુ જઘાન । હત્વા ચ કિઞ્ચિદ્ અગ્રતો ગત્વા સત્વરમ્ ઐરાવતીય-વહ્નિમ્ અહ્નિ ચાપહ્નુત-નેત્ર-વીર્યં વિકીર્ય દૂત્યાય તદ્-દેવતામ્ અવતારયામાસ
। સા ચ તતો નિવૃત્ય પ્રવૃત્ત્ય્-અન્તરં નિવેદયામાસ-દેવ, પરમાશ્ચર્ય-ચર્યેયમ્ અવધાર્યતામ્, યત્ ખલુ સ એવ બલિ-ભોજન-વલિત-બલઃ સન્ન્ અચલઃ સમ્યગ્ ઉત્પતન્ન્ ઇવાવલોક્યતે ।
[61] ઇન્દ્ર ઉવાચ-દૃશ્યતાં કીદૃશમ્ અનન્તરમ્ અન્તરં જાતમ્? લબ્ધ-શોકશ્ ચ વ્રજ-લોકઃ કુત્ર વા સ-પુત્રઃ પ્રયાતઃ?
[62] અથ સર્વે યથાજ્ઞાપયન્તીતિ વિદ્રુત્ય પુનઃ સઙ્ગત્ય સંહત્ય પ્રત્યભાષન્ત-સર્વદૈવ સર્વ-દૈવત-માન્ય! શતમન્યો! મન્યામહે તે સર્વે શત-પર્વ-સગર્ભ-વિદ્યુદ્-વહ્નિના પ્રલીનતામ્ એવ નીતાઃ, યદ્ બહિર્ ન હિ વિલોક્યન્તે ।
[63] ઇન્દ્ર સ-હર્ષમ્ ઉવાચ-આયુષ્મદ્ભિર્ યુષ્માભિર્ પુનર્ અપિ નિરૂપ્યતામ્ ।
[64] અથ તથા પુનઃ સઙ્ગત્ય ગત્ય્-અન્તરં પ્રથયામાસુઃ-દિવીશ્વર, નાદ્યાપિ તે નશ્વરતાં પ્રાપ્તાઃ, પ્રત્યુત પાતાલતલ ઇવ ગિરિ-ગર્ત-તલે પ્રવિશ્ય તદ્ દિશન્તીવાનન્દ-કોલાહલં કુર્વન્તઃ પ્રતીયન્તે । અચલશ્ ચ સ્વયં બલાનુજ-હસ્ત-ન્યસ્ત-પ્રાય-ગ્રાવ-નિકાય-મય-કાયતયા પ્રતીયતે ।
[65] ઇન્દ્ર ઉવાચ-લક્ષયામિ । મયા પૂર્વં છિન્ન-પક્ષતિર્ અપ્ય્ અસૌ પુનઃ કિં સ-પક્ષઃ સમ્પન્નઃ, યત એવ ગર્વવાન્ સ પર્વતઃ સર્વતસ્ તેષામ્ અક્ષયાય પક્ષપાતમ્ આચચાર? ભવતુ નામ, તમ્ એનં પુનર્ નિહ્રાદિ-હ્રાદિની-વહ્નિ-પ્રહારેણ સંહારે યોજયામિ, યેન તદીય-તલે વલમાનતયા લબ્ધાવલેપાસ્ તેઽ પિ તૂર્ણમ્ એવ ચૂર્ણતામ્ આસાદયન્તિ ઇતિ ।
[66] તથા ચ, તદ્-વજ્રેણ બિદ્ધં વિધાય પ્રણિધાન-દ્વારા તદ્ અન્યથા પ્રણિધાય, મનસિ કોપ-પ્રકોપમ્ આધાય, મુહુર્ અપિ તદ્ એવ સન્ધાય, વ્યર્થતા-કદર્થિત-પુરુષાર્થઃ પુનર્ નૂતન-દૂત-ગણં પ્રહાપયન્ન્ આહ સ્મ-અરે, નિરૂપ્યતાં તિરોભૂય, ભૂયઃ કિં તત્ર ચિત્રમ્ ઇવ વર્તતે, યેનાશનેર્ અપિ પ્રચારઃ સ્વ-વ્યવહારાદ્ વ્યભિચારં સઞ્ચચાર ।
[67] અથામી ચ તથાગત્ય સ્વ-પ્રત્યક્ષં પ્રત્યાયામાસુઃ-સુત્રામન્, ન તત્ર કુત્રચિદ્ અપિ દ્વિ-ત્રાણ્ય્ અપિ પત્રાણિ સ્રસ્તાનિ દૃશ્યન્તે, ન ચ કાચિત્ પિપીડિકાપિ પીડિતા । તદ્ એવં યદ્ય્ ઉપરિતનં વૃત્તં પરિતો વૃત્તં, તદા વિલસિત-રઙ્ગ-તરઙ્ગાણામ્ અન્તરઙ્ગાનાં વાર્તા તુ દૂરે વર્તતામ્ ।
[68] અથ તં નિખિલોચ્ચં શિલોચ્ચયં પ્રતિ પ્રતિહત-નિજ-ટઙ્કતયા સ-શઙ્કઃ સ વજ્રપાણિર્ વિસ્મય-લજ્જા-ભયાનિ સજ્જંશ્ ચિરમ્ એવ તુષ્ણીમ્ભૂષ્ણુતયા ચિન્તયામાસ-
આં, કૃષ્ણાકારમ્ અનુ વિષ્ણુર્ એવ તત્રાવિર્ભવિષ્ણુતામ્ આસસાદ । કથં વા સ ચ પરાત્ પરાજિષ્ણુતામ્ આસીદતુ, યઃ ખલ્વ્ અહાર્યમ્ અપિ હાર્યતામ્ આસાદયામાસ ।
[69] અથ તદાનીમ્ એવ મૂઢઃ, સંજ્ઞયા શઙ્ખચૂડઃ, કંસ-સપક્ષઃ કશ્ચિદ્ યક્ષઃ પ્રતિકૃષ્ટમ્ અતિતયાતિહૃષ્ટઃ સઙ્ગમ્ય પ્રણમ્ય ચ પ્રોવાચ-મહેન્દ્રદેવ, દ્રુમિલ-દાનવ-નન્દન-મહીન્દ્ર-સદનાદ્ ભવત્-પદારવિન્દં વિન્દમાનઃ સોઽ યમ્ અસ્મિ । સ હિ પરમ-હિત-સહિતતયા દુન્દુભિ-સન્દોહ-નિર્ઘોષં પ્રતિદિશં જોષયિત્વા ભવન્તં પ્રતિ પ્રીતિ-પરિણામં પ્રણામં નિર્દિદેશ સન્દિદેશ ચ । તદ્ ઇદં ભવદ્ભિર્ યદ્ એતદ્ અનુષ્ઠિતમ્, તેન પરમ-તુષ્ટિમ્ આપન્ના વયમ્ । યતઃ ક્ષુદ્રતમ-નિર્મિત-ગર્વ-કિર્મીરિત-મહદ્-અતિક્રમઃ સમસ્તસ્ય ચ દુઃસહઃ સમ્પદ્યતે । બલાદ્ ઉત્પતન-લીલ-પિપીલિકાવદ્ અમૂદૃશાં તદ્-દિષ્ટતઃ પ્રાપ્ત-દિષ્ટાન્તતા ચ દૃષ્ટા । કિં ચ, કિયદ્ વાભીર-જાતીનાં યજમાનતયા ભવત્-પ્રયોજનં
જનિતા? વયમ્ એવ હિ નાના-યજ્ઞાન્ અનુજ્ઞાપ્ય ભવત્સુ સન્તર્પણમ્ અર્પયિષ્યામઃ ।
[70] અથ તદ્ એતદ્ અવધાર્ય સ દેવ-કુલ-નિર્ધાર્યશ્ ચમત્કારમ્ આસસાદ, [71] યત્રૈવં ચિન્તામ્ આપ-અહો, શક્રાશન-વ્યસનતયા મમ બુદ્ધિર્ ન સદા શુદ્ધિમ્ અવરુણદ્ધિ, યતો મિત્રામિત્રતા વૈપરીત્યં પરીત્ય રીત્ય્-અતિક્રમમ્ આપન્નવાન્ અસ્મિ । તદ્ એતચ્ ચ, ગોત્રભિદ્ ઇતિ સ્વ-નામ-સ્ફુરદ્-ઉપશ્રુતિ-ફલમ્ ઇવ મમ પ્રતિભાતિ । કિં ચ,
ગર્વિણઃ સુષ્ઠુ મે યુક્તાપ્ય્ એષાભિભવ-ભાવના ।
આત્ત-ગર્વોઽ ભિભૂતઃ સ્યાદ્ ઇતિ પર્યાયતા યતઃ

[અનુષ્ટુભ્]
[72] પ્રકાશસ્ તુ સ્વ-દાસાન્ ઉવાચ-ભવતુ, નિવર્તન્તાં સંવર્ત-વર્તના મેઘ-વાર્તાઃ । અવરજન્માયમ્ ઇતિ વ્રજરાજ-તનૂજં પ્રતિ તિતિક્ષા-ભાજ એવ વયં શિક્ષા-માત્ર-પાત્રતામ્ આસાદિતવન્તઃ, ન તુ કથમ્ અપ્ય્ અન્યથા-ભાવ-ભાવન-વ્યથામ્ ઇતિ ।
[73] અથ યક્ષમ્ અપ્ય્ આદિદેસ, નિજં રાજાનમ્ ઇદં સન્દિશ-[74] મુહુઃ કોપિતોઽ પિ સોઽ પિ ભવાંસ્ તસ્માદ્ ભયમ્ ઇવ ભાવયન્ વર્તત ઇત્ય્ અવધારયત એવ મમાધિકઃ ક્રોધસ્ તત્ર વર્ધતે સ્મ । યદિ તદ્ અપિ તથ્યં સ્યાત્ તદા વયં યાથાતથ્યમ્ એવ પ્રથયિષ્યામઃ: શતમન્યોઃ સહસ્રાક્ષસ્ય શતકોટિ-હસ્તસ્ય મમાપિ કઃ ખલુ ખલતયાનભીપ્સિતં કુર્વીત? અપિ ચ-
ત્વં પુણ્ય-જનસેવ્ય-શ્રીર્ દેવાનાં પ્રિયતાં ગતઃ ।
સોઽ પ્ય્ અગ્રે ત્વદ્-વિધાનાં સ્યાદ્ ભોજાનાં ગોપ-દારકઃ

[અનુષ્ટુભ્]
[75] તદ્ એતદ્ અનુભૂય કુપૂયઃ ખલ્વ્ અસૌ દૂયમાન-હૃદયતયા યક્ષઃ પ્રતસ્થે, સ્વેન ચાનીતં સન્દેશં પ્રવાહે મૂત્રિતમ્ ઇવાતસ્થે ।
[76] તદ્ એવમ્ અપધ્વસ્તં-મન્યઃ શતમન્યુશ્ ચ શત-મન્યુતયા વિમાન-ગતિં પ્રતિ વિમાન-ગતિમ્ આસાદ્ય સદ્યઃ સાનુશયં સંશયાનતયા શયાનતયા ચ નિજાન્તર્-નિલયમ્ અયાઞ્ચક્રે । શાબ્દિકાષ્ટકમ્ અનુ વિશિષ્ટતયા રલયોર્ વ્યત્યયમ્ ઇવાવેત્ય, નિરયમ્ એવ ચ તં મન્યતે સ્મ । તથા હિ-
વિક્ષેપ્તું વ્રજમ્ ઐચ્છદ્ એષ પવનૈર્ વિક્ષેપમ્ આપ સ્વયં
વર્ષૈર્ ધર્ષયિતું ચ ધર્ષમ્ અગમદ્ બાઢં વિડૌજા હૃદિ ।
વજ્રૈસ્ તાડયિતું તથાપ શિરસિ સ્વે વજ્ર-તાડ્યાત્મતાં
સાધૂત્પાત-કરત્વમ્ અર્જતિ વિપર્યસ્તા ગતિર્ યુજ્યતે

[શાર્દૂલવિક્રીડિતમ્]
[77] તદ્ એવં ગેહ-ગુહામ્ અવગાહમાને કૌશિકે-
અથ દ્યવિ દિવાકરઃ પ્રકટ-ભાવમ્ આટ દ્રુતં
દિશઃ સ્ફુરણમ્ આગમન્ ધરણિર્ આપ વર્ત્મ-પ્રથામ્ ।
તદા ચ નયન-શ્રવશ્-ચરણ-સંહતિઃ પ્રાણિનામ્
ઇદં નિજ-નિજાશ્રય-ત્રયમ્ અનુ સ્વવૃત્તિં યયૌ

[પૃથ્વી]
નિર્યાતે મેઘ-જાતે હરિર્ અથ પશુપાનાખ્યદ્ ઉચ્ચૈર્ અમુષ્માન્
નિર્યાત પ્રાત્ત-ગૃહ્યા દર ચ દર-મતિં મા કુરુધ્વં ત્વરધ્વમ્ ।
યસ્મિન્ ગામ્ભીર્ય-ભાજિ સ્ફુટ-વચસિ ઘનાઃ પૂર્વમ્ અપ્ય્ અસ્ય કાન્ત્યા
ભૂભૃદ્-ભૂત્યા ચ ધૂતાઃ પુનર્ અહહ યયુર્ ગર્જ-ગર્વાદ્ વિધૂતિમ્

[સ્રગ્ધરા]
[78] અથ તદામ્રેડિત-પ્રેરિતતયા વાદિત-બહુલ-કાહલાદિ-હલહલાયમાન-કોલાહલમ્ આચર્ય હરિદાસ-વર્ય-ગિરિ-હૃદયાયમાન-કુહરાત્ તત્-પુરત એવ નિર્વ્રજન્ સ-ગો-સમજ-વ્રજજન-સમાજઃ સ-યશઃ-સ્નેહ-પ્રસર-દેહ ઇવ તસ્ય વિરરાજ ।
ગાવસ્ તાવત્ પુરસ્તાદ્ ગિરિ-વર-વિવરાચ્ ચાલ્યમાનાઃ સમન્તાદ્
આરાદ્ અપ્ય્ અન્તરન્તર્ ગિરિધર-વદનં દ્રષ્ટુમ્ આસન્ નિવૃત્તઃ ।
યાસાં નિર્યાપણાયાં મુહુર્ અપિ તદ્ અલં લોકમાનઃ સ લોકઃ
સ્તબ્ધી-ભાવં પ્રપન્નઃ, પર-વશ-દશયા તત્ર વૈયગ્ર્યમ્ આપ

[સ્રગ્ધરા]
[79] અથ કથમ્ અપિ નિર્ગિરિ-વર-વિવરઃ સર્વઃ પરસ્પરમ્ અનુયાનં પરીક્ષ્ય નિર્નિમેષતયા શ્રી-કૃષ્ણ-નિષ્ક્રમણં પ્રતીક્ષ્ય ક્ષણતસ્ તદ્ અપિ નિરીક્ષ્ય જીવ ઇવ જીવન-નિભં તમ્ આસીદન્ પુનર્ અતીવ મુદમ્ અવાપ । યતઃ-
સ્વભાવઃ સૌન્દર્યં ગુણ-ગરિમ-ભૂમા મૃદુલતા-
ખિલ-વ્યાપિ-પ્રેમા ગિરિ-ધૃતિર્ અપિ સ્વાવન-કૃતે ।
ક્રમાદ્ એતે ધર્માઃ પ્રણયમ્ અનુ સાન્દ્રીકૃતિ-પરા
યદીયાઃ સોઽ ભ્યાગાન્ નિજદૃશિ ગિરેસ્ તસ્ય તલતઃ

[શિખરિણી]
કિન્તુ-
યદ્વદ્ ઉત્થાપિતસ્ તદ્વત્ કૃષ્ણેનાદ્રિઃ સ રોપિતઃ ।
દૃષ્ટશ્ ચ સર્વ-લોકેન પ્રકારસ્ તુ ન લક્ષિતઃ

[અનુષ્ટુભ્]
[80] દર્શનાદ્ અનન્તરં તુ,
અતિશયિતમ્ અવેગ-પ્રેમ-ધારા-નિમગ્ના
વિવશ-પશુપ-લોકા ગોત્ર-ગર્તાન્ મિલન્તમ્ ।
હરિમ્ અભિ પરિરમ્ભાદ્ય્-આત્મ-યોગ્યં દધાના
દધુર્ અનુ નિજ-લાભં વ્યુત્ક્રમં ચ ક્રમં ચ

[માલિની]
ગોપ્યસ્ તત્ર તુ માન્ય-ભાવ-વલિતા દધ્ય્-અક્ષતાદિ-સ્ફુરદ્
ભવ્ય-દ્રવ્ય-સભાજિતં વિરચયામાસુર્ જિત-સ્વર્પતિમ્ ।
યદ્યપ્ય્ એવમ્ અથાપિ મૂર્ધ્નિ ચ કરં ધૃત્વા તમ્ આશીશિષન્
સંવિત્તે તદ્ ઇદં સ એવ ય ઇદં હૃદ્ય્ અન્વભૂત્ કર્હ્ય્ અપિ

[શાર્દૂલ]
[81] શ્રી-વ્રજેશ્વરાદીનાં મિલનં તુ શ્રીમન્-મુનિ-વર્યેણૈવં વર્ણ્યતે સ્મ, યત્ર ચેદં સુષ્ઠુતરમ્ અનુષ્ટુપ્-છન્દસા સ્વલ્પ-વદ્યમ્ અપિ પદ્યમ્ અમૃત-સમ્ભૃત-કુમ્ભવદ્ અક્ષય-રસં પ્રસૂતે-
યશોદા રોહિણી નન્દો રામશ્ ચ બલિનાં વરઃ ।
કૃષ્ણમ્ આલિઙ્ગ્ય યુયુજુર્ આશિષઃ સ્નેહ-કાતરાઃ ॥[ભ્પ્ 10.25.30] ઇતિ ।
[82] તથા હિ, અહહ, નવ-નવનીત-નીતિ-સુકુમારા કુમાર-તનુર્ ઇયમ્ અખર્વ-પર્વત-ભારતઃ કીદૃગ્ અભવદ્ ભવતિ ભવિષ્યતિ ચ ઇતિ સ્નેહ-મય-સન્દેહ-રીતિ-ભીતિમન્તસ્ તે, તદ્ એતત્ ક્લેશ-કુલમ્ અસ્મદ્-વપુર્ આવેશં સન્દેશતયા પ્રયાસ્યતિ ઇત્ય્ અભિપ્રયન્ત ઇવ, તમ્ આશ્લિષ્યન્તસ્ તત્રાપ્ય્ અવિશ્વાસા ઇવ, વિશેષાદ્ અશેષાશિષઃ પ્રયુઞ્જાના, નિજ-વંશં યશસ્વતાદિ-યુક્તં કુર્વાણા ઇવ, તે તત્-તન્-નામ્ના સમામ્નાતાશ્ ચિરં બાષ્પ-નિષ્પત્તિ-ભિત્ત-નેત્ર-વૃત્તયઃ સંવૃત્તાઃ ।
[83] તત્ર યદ્યપિ યૌગપદ્યતસ્ તૂર્ણમ્ એવ ચતુર્ણાં મિલનં સમપદ્યત, તથાપિ પ્રેમ-તારતમ્યમ્ અનુક્રમ્ય કૃષ્ણાવધાન-ક્રમઃ ક્રમતે સ્મ યસ્માત્ તસ્માદ્ એવ તથા શ્રી-શુક-દેવઃ પ્રચક્રમે યશોદેત્ય્-આદિના ।
[84] યત્ર જ્ઞાન-ક્રિયા-શક્તિભ્યાં બલં વલમાનસ્યાપિ બલદેવસ્ય તાદૃશી સ્નેહ-કાતરતા નિરતા, તત્ર કિમુતાપરસ્ય । સ ખલ્વ્ અપર એવેતિ । તત્ર ચ-
માતા સાશ્રુ મમાર્જ વક્ત્રમ્ અભિતસ્ તાતઃ શિખામ્ અસ્પૃશદ્
દ્વાવ્ અપ્ય્ અઙ્ગકુલં નિભાલ્ય પરિતઃ પપ્રચ્છતુઃ શન્તમમ્ ।
મિત્રાદ્યાઃ સમવાહયન્ન્ અવયવાન્ એવં વ્રજસ્થાઃ પરે
પ્રેત્યેકાન્વિતમ્ એવ સેવનમ્ અધુઃ પ્રાણા હિ સર્વસ્ય સઃ

[શાર્દૂલ]
[85] અત્રાપરાપિ કૌતુક-પરમ્પરાવધાર્યતામ્ । [86] ગતે ચ કંસ-પક્ષે યક્ષે યદા સ ખલુ વૃદ્ધશ્રવા વૃદ્ધશ્રવસ્ત્વમ્ એવાત્માનં પ્રતિમન્યતે સ્મ, તદા સાવહિત્થમ્ ઇદમ્ ઉત્થાપિતવાન્-ભો મદીય-ગણાઃ, સમવધીયતામ્ । સ ખલુ દાનવારિર્ વારિત-મદ્-ઉદ્યમતયા વિપક્ષવદ્ આચરન્ન્ અપિ વૈરિ-શમનતયા મયા સહાયતયા નિશ્ચિતસ્ તત્-પરીક્ષાર્થમ્ એવ ચ તથા વિભીષિત ઇત્ય્ અભિનન્દનીય એવ ભવદ્ભિઃ ઇતિ ।
[87] તતશ્ ચ સ-વ્રજ-વ્રજરાજ-નન્દન-નિષ્ક્રમાદ્ય્-અનન્તરમ્-
દિવિ દેવ-ગણાઃ સાધ્યાઃ સિદ્ધ-ગન્ધર્વ-ચારણાઃ ।
તુષ્ટુવુર્ મુમુચુસ્ તુષ્ટાઃ પુષ્પ-વર્ષાણિ સર્વતઃ

શઙ્ખ-દુન્દુભયો નેદુર્ દિવિ દેવાદિ-વાદિતાઃ ।
જગુર્ ગન્ધર્વ-પતયો યેષાં તુમ્બુરુર્ આદિતઃ

[ભ્પ્ 10.25.31-32]
તદા દિવિ ભુવિ સ્થિતૈર્ વિવિધ-વાદ્ય-ગીતાદિભિઃ
કૃત-સ્તવતયા ચલન્-મુદિત-ગોપ-વૃન્દૈર્ વૃતઃ ।
દિવિષ્ઠ-મહિલા-જયિ-પ્રકટ-ગીત-ગોપી-તતિ-
સ્ફુરત્-પરમ-સમ્પદં વ્રજમ્ અગાદ્ વ્રજેશાત્મજઃ

[પૃથ્વી]
ગર્તં પ્રવિષ્ટાઃ શકટાદિ-દધ્ય-
ક્ષતાન્તિમાર્થ-પ્રચિતા યથા તે ।
તથા નિવાસં પુનર્ આપ્તવન્તઃ
કિઞ્ચિચ્ ચ નાજ્ઞાસિષુર્ અર્થ-નાશમ્

[ઉપજાતિ 11]
[88] ગિરિ-ગર્તાન્ નિષ્ક્રમણે યથોક્તં શ્રી-બાદરાયણિના ગોપ્યશ્ ચ સ-સ્નેહમ્ અપૂજયન્ મુદા દધ્ય્-અક્ષતાદિભિઃ [ભ્પ્ 10.25.29] ઇતિ ।
ગોપ-રાજ તવ સૂનુર્ ઈદૃશઃ
શૈલમ્ અપ્ય્ અધૃતઃ યઃ સ્વકાન્ અવન્ ।
યશ્ ચ શક્રમ્ અપિ ઘાતમ્ અન્તરાપ્ય્
ઉદ્ધૂતં વ્યધિત દૂર-દેશતઃ

[ઇન્દ્રવજ્રા]
ધૃત્વા ગિરિમ્ અસૌ નૈકધુરતામ્ આગતઃ પરમ્ ।
ભવતાં જગતાં ચાગાદ્ અપિ સર્વ-ધુરીણતામ્

[અનુષ્ટુભ્]
[89] તદ્ એવં કથા-પ્રથન-પૂર્વકં પૂર્વવન્ નિજ-નિજ-પ્રયોજનાય કૃત-વ્રજનાયાં જનતાયામ્ અનુકૃષ્ણં રવેઃ સમસ્તમ્ અસ્તં યાવત્ કૃત-વિહારૌ સૂત-કુમારૌ પુનર્ અપિ રજની-સભાયાં સભાજિતૌ નન્દિતાજિતૌ બભૂવતુઃ ।
[90] તત્ર પ્રથમતઃ પરમ-શ્રેયસીં તત્-પ્રેયસીં પ્રતિ સ્નિગ્ધકણ્ઠ ઉવાચ-
સ્વલ્પાપિ લીલા ભવદીયતાં ગતા
વિસ્તારમ્ આયાતિ તથા બકીરિપોઃ ।
રાધે વિવેક્તું નહિ શક્યતે યથા
પ્રથીયસી કા બત કા તનીયસી?

[ઉપજાતિ 12]
[91] તામ્ અપ્ય્ અસ્માકં ગ્રન્થ-લાઘવાય સઙ્કોચયતાં કવિષુ લાઘવમ્ એવ પર્યવસ્યતિ । તથાપ્ય્ અકુણ્ઠ-બુદ્ધ્યા સ્વયમ્ એવ સા બહુધા બુધ્યતામ્ । ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભ્રાતરમ્ આહ સ્મ, આર્ય કથકાચાર્ય ભૂયઃ શ્રૂયતામ્-
પરં ગિરેર્ એવ સત્રં હરિણા ન પ્રકાશિતમ્ ।
કિન્તુ શ્રી-રાધિકાદીનામ્ આનનેન્દુ-રુચેર્ અપિ

યદા તુ મખ-સમ્ભારઃ કૃષ્ણેન વિપુલીકૃતઃ ।
તદાલઙ્કાર-સમ્ભારસ્ તાભિર્ અપ્ય્ ઉરરીકૃતઃ

યદા દીપાલિર્ અજ્વાલિ શિખરં શિખરં પ્રતિ ।
સ ચામૂશ્ ચ મિથસ્ તર્હિ વ્યદૃશ્યન્તાવૃત-સ્થલાત્

યદા પ્રવર્તિતસ્ તસ્મિન્ બકહન્ત્રા ગિરેર્ મહઃ ।
પ્રાવર્તિ ચ તદા તાભિસ્ તદ્-દિદૃક્ષા-મહા-મહઃ

યદા સમુદિતા જાતા મહિલા ભૂમિ-ભૃન્ મખે ।
તદા તા મુદિતા જાતા હરિ-દર્શન-નિશ્ચિતેઃ

કૃષ્ણે સંલાપમ્ આચેરુર્ યદા વિવિધ-સુભ્રુવઃ ।
તદાર્હ-બોધ-સદૃશં દૃશં તાશ્ ચ ન્યયૂયુજન્

યદાદ્રિર્ જનતા-દૃષ્ટિં કૃષ્ટવાન્ પ્રકટી-ભવન્ ।
આશાધામ યયુઃ સ્વૈરં તદાસામ્ અક્ષિ-પક્ષિણઃ

યદા ગો-પૂજનં કર્તુમ્ આરબ્ધં સર્વકૈસ્ તદા ।
તાભિઃ પ્રતિસ્વ-ધેન્વ્-અર્ચા-પ્રશ્નાસ્પદમ્ અકારિ સઃ

યદા ગોપાલ-પૂજાયા મહો વ્યક્તમ્ અભૂદ્ બહિઃ ।
તદા મનો-મહસ્ તાસાં વક્ત્રે વક્ત્રે વ્યલોક્યત

ગોપ-પૃષ્ઠં યદા દૃષ્ટં કન્યાપાણ્યઙ્કિતં પુરુ ।
તદાસાં પાણયઃ કૃષ્ણં સ્પ્રષ્ટુમ્ ઉત્કણ્ઠિતાં ગતાઃ

હોમ-કાલે યદા કૃષ્ણઃ પ્રાવિશદ્ બ્રહ્મ-સંસદિ ।
હુતં બત તદા તાભિર્ માનસં વિરહાનલે

ગિરેઃ પરિક્રમે યર્હિ વ્યવધાનં યયૌ હરિઃ ।
તદા તાં વ્યવધામ્ એવ ગિરીયન્તિ સ્મ તત્-પ્રિયાઃ

યષ્ટિં યર્હ્ય્ ઉત્ક્ષિપન્ ગૃહ્ણન્ કૃષ્ણશ્ ચક્રામ તર્હિ તામ્ ।
દૃષ્ટ્વા દૂરાદ્ અઞ્જનાસ્રૈર્ ભાનુજા ભાનુજાયતે

યદા યદા મિથો રૂપં દ્રષ્ટુમ્ આસીદ્ અસમ્ભવઃ ।
ગવાનુદ્રવ-લક્ષ્યેણ સ તાસાં મધ્યમ્ અદ્રવત્

ધેન્વ્-અનુદ્રવણ-વ્યાજાત્ સ્પૃશન્ વવ્રાજ યાં હરિઃ ।
ચિલ્લી-વલ્લી-તાડ્યમાનસ્ તયા સ સ્તમ્ભમ્ ઈયિવાન્

યદા રાધામ્ અનુ સ્પૃષ્ટિં દૃષ્ટિર્ અસ્ય ગતા તદા ।
અયં સર્વં વિસસ્માર કિન્તુ સસ્માર તન્-મુખમ્

યદા રાત્રાવ્ અભૂદ્ વાસઃ સર્વેષામ્ એક-ધામનિ ।
તચ્-છબ્દ-માત્ર-તાત્-પર્યાઃ શ્રુતિતાં તર્હિ તાઃ યયુઃ

કૃષ્ણાયાસ્ તુ યદા કૃષ્ણશ્ ચિક્રીડ સ્રોતસિ સ્વયમ્ ।
તદામોદિન્ય્ અમૂસ્ તસ્મિન્ન્ અક્રીડન્ન્ અતિદૂરતઃ

ભગિનીનાં ગૃહે યર્હિ ભોક્તુમ્ અભ્યાયયૌ હરિઃ ।
સખ્ય-લક્ષ્યાત્ તદા તાસાં સર્વાસ્ તત્રાપ્ય્ અમૂર્ ગતાઃ

યથા-પૂર્વં યદા સર્વે પ્રતિસ્વં વાસમ્ અવ્રજન્ ।
તદા કારા-ગૃહે હન્ત મેનિરે તાઃ પુનર્ ગતિમ્

યદા સંવર્ત-મેઘાસ્ તે પ્રાવર્તન્ત તદા તુ તાઃ ।
અકામયન્ત કૃષ્ણાય સ્વ-સ્વચ્છ-ત્રાયમાણતામ્

યદા સુહૃદ્ભિશ્ છત્રાદ્યૈર્ લાલિતં તમ્ અલોકયન્ ।
સ્વાઙ્ગ-ભેત્રીમ્ અમૂર્ વૃષ્ટિં તદા સૌધીમ્ અમંસત

વિછિન્ન-પ્રખરાસાર-ચ્છત્રે તત્રેહ દીવ્યતિ ।
કૃષ્ણે સ્વૈરં ગતા દૃષ્ટિં મેનિરે વૃષ્ટિમ્ આમૃતીમ્

અભિ કૃષ્ણં યદા સર્વઃ શૈલ-ગર્તેઽ ન્વવર્તત ।
ગૃહ-પ્રાપ્ત-નિધીનાં વા તદા તાસાં સ્થિતિર્ મતા

[અનુષ્ટુભ્]
નિમેષ-રહિતાસ્ તદા પ્રતિનિમેષમ્ આસેદિરે
હરેર્ મુખ-સુધા-રસં રસનયા દૃગ્-આકારયા ।
અહો રજનિ-સપ્તકં વ્રજ-ચકોર-નેત્રાઃ કિયત્
કુતઃ સુકૃતમ્ ઉદ્ગતં ન ઇતિ વિસ્મૃતીર્ અવ્રજન્

[પૃથ્વી]
રાધા તત્ર સુખાતિસીમ-દૃશયા યુક્તાપિ મુક્તાવલી
સ્વચ્છે નેત્ર-જલે તદ્-ઈક્ષણ-ભવે કોષ્ણત્વમ્ ઇત્થં ગતા ।
હા ધિગ્ દૈવ સદૈવ નાસ્તિ તવ કોઽ પ્ય્ ઉચ્ચૈર્ વિવેકો યતઃ
કાન્તસ્યાનિશ-દર્શિતસ્ય ચ ચિરાદ્ અદ્રિઃ કરે દૃશ્યતે

[શાર્દૂલવિક્રીડિતમ્]
યદા ગિરિ-વરં દધે મુરહરસ્ તદા લોચનં
નિજાર્થિત-વિનાકૃતામ્ અપિ દિશં સ નિન્યે મુહુઃ ।
કદાચિદ્ ઇહ ચેત્ પ્રથાં ભજતિ રાધિકાયા મુખં
તદા ફલ-મયં મમ શ્રમતમઃ પ્રસજ્જેદ્ ઇતિ

[પૃથ્વી]
અયં ગિરિવરં દધે કરુણયેતિ કારુણ્યવાન્
સમસ્તમ્ અભિતર્ક્યતે તદ્ ઇહ ચિત્ત-ધૈર્યં ભજ ।
નિરન્તરિત-લોચન-પ્રભવ-વૃષ્ટિ-ભીતીભવદ્-
વપુશ્ ચ તવ રક્ષિતેત્ય્ અકૃત ભાવમ્ એષા તદા

[પૃથ્વી]
ગિરેર્ ગર્તાન્ નિષ્ક્રામ-વચનમ્ આકર્ણ્ય દયિતા
મુરારેસ્ તં પ્રાણ-પ્રતિમમ્ અપહાયાપિ નિરયુઃ ।
સ એવં તં ભાવં બત વિસૃજતીત્થં સ તુ પરં
તદ્ આસાં વિશ્લિષ્ટેર્ ભરમ્ અસહમાનો નિરગમત્

[શિખરિણી]
કિં ગિરેર્ વિવરતો બહિર્ ગતઃ
કિં સ વા સ્વ-હૃદયાદ્ ઇતિ સ્ફુટમ્ ।
નાતિબોદ્ધુમ્ અશકન્ હરિ-પ્રિયાસ્
તર્હિ યર્હિ નિરગાદ્ અસૌ પ્રિયઃ

[રથોદ્ધતા]
યદ્ દૃગમ્બુ વવૃષુઃ સ્તન-ભૂભૃદ્
ભૂરિ-ભૂમિ-વલયેષુ મૃગાક્ષ્યઃ ।
ઉદ્ધૃત-પ્રથિત-ભૂભૃતિ તસ્મિંસ્
તત્ કિમ્ અપ્ય્ અકથયન્ નિજ-હાર્દમ્

[સ્વાગતા]
[92] અથ સમાપનમ્ આહ-
રાધે પરિતો યાસીદ્ ગોવર્ધન-ધારિણસ્ તદા કરુણા ।
સાસ્રાન્ નયન-પ્રાન્તાત્ પ્રાન્તાત્ ત્વય્ય્ એવ સા સુવિશ્રાન્તા