ગીતગોવિન્દ (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 12

(12)
દ્વાદશઃ સર્ગઃ
સુપ્રીત-પીતામ્બરઃ
ગતવતિ સખી-વૃન્દેઽમન્દ-ત્રપા-ભર-નિર્ભર-સ્મર-પરવશાકૂત-સ્ફીત-સ્મિત-સ્નપિતાધરમ્ ।
સરસ-મનસં દૃષ્ટ્વા રાધાં મુહુર્ નવ-પલ્લવ-પ્રસવ-શયને નિક્ષિપ્તાક્ષીમ્ ઉવાચ હરિઃ પ્રિયામ્

॥ પ્રબન્ધઃ 23 ॥
વિભાસ-રાગૈકતાલિ-તાલાભ્યાં ગીયતે ।
કિશલય-શયન-તલે કુરુ કામિનિ ચરણ-નલિન-વિનિવેશમ્ ।
તવ પદ-પલ્લવ-વૈરિ-પરાભવમ્ ઇદમ્ અનુભવતુ સુવેશં

ક્ષણમ્ અધુના નારાયણમ્ અનુગતમ્ અનુસર રાધિકે ॥ ધ્રુવ ॥
કર-કમલેન કરોમિ ચરણમ્ અહમ્ આગમિતાસિ વિદૂરમ્ ।
ક્ષણમ્ ઉપકુરુ શયનોપરિ મામ્ ઇવ નૂપુરમ્ અનુગતિ-શૂરમ્

વદન-સુધા-નિધિ-ગલિતમ્ અમૃતમ્ ઇવ રચય વચનમ્ અનુકૂલમ્ ।
વિરહમ્ ઇવાપનયામિ પયોધર-રોધકમ્ ઉરસિ દુકૂલં

પ્રિય-પરિરમ્ભણ-રભસ-વલિતમ્ ઇવ પુલકિતમ્ અતિદુરવાપમ્ ।
મદ્-ઉરસિ કુચ-કલશં વિનિવેશય શોષય મનસિજ-તાપમ્

અધર-સુધા-રસમ્ ઉપનય ભામિનિ જીવય મૃતમ્ ઇવ દાસમ્ ।
ત્વયિ વિનિહિત-મનસં વિરહાનલ-દગ્ધ-વપુષમ્ અવિલાસમ્

શશિ-મુખિ મુખરય મણિ-રશના-ગુણમ્ અનુગુણ-કણ્ઠ-નિનાદમ્ ।
શ્રુતિ-યુગલે પિક-રુત-વિકલે મમ શમય ચિરાદ્ અવસાદમ્

મામ્ અતિવિફલ-રુષા વિકલી-કૃતમ્ અવલોકિતુમ્ અધુનેદમ્ ।
લજ્જિતમ્ ઇવ નયનં તવ વિરમતિ વિસૃજ વૃથા રતિ-ખેદમ્

નોતે: {સૃજસિ ઇતિ નિ- પાઠઃ.}
નોતે: {મીલિતં લજ્જિતમ્ ઇવ નયનં તવ વિરમ વિસૃજ રતિ-ખેદમ્ ઇતિ તુ હરિદાસ-દાસસ્ય પાઠઃ.}
શ્રી-જયદેવ-ભણિતમ્ ઇદમ્ અનુપદ-નિગદિત-મધુરિપુ-મોદમ્ ।
જનયતુ રસિક-જનેષુ મનોરમ-રતિ-રસ-ભાવ-વિનોદમ્

* * * * *
પ્રત્યૂહઃ પુલકાઙ્કુરેણ નિવિડ-લેશ-નિમેષેણ ચ ક્રીડાકૂત-વિલોકિતેઽધર-સુધા-પાને કથા-કેલિભિઃ ।
નોતે: {નર્મભિઃ ઇતિ હરિદાસ-દાસ-પાઠઃ.}
આનન્દાધિગમેન મન્મથ-કલા-યુદ્ધેઽપિ યસ્મિન્ન્ અભૂદ્ ઉદ્ભૂતઃ સ તયોર્ બભૂવ સુરતારમ્ભઃ પ્રિયમ્ભાવુકઃ

દોર્ભ્યાં સંયમિતઃ પયોધર-ભરેણાપીડિતઃ પાણિજૈર્ આવિદ્ધો દશનૈઃ ક્ષતાધર-પુટઃ શ્રોણી-તટેનાહતઃ ।
હસ્તેનાનમિતઃ કચેઽધર-મધુ-સ્યન્દેન સંમોહિતઃ કાન્તઃ કામ્ અપિ તૃપ્તિમ્ આપ તદ્ અહો કામસ્ય વામા ગતિઃ

મારાઙ્કે રતિ-કેલિ-સઙ્કુલ-રણારમ્ભે તયા સાહસ-પ્રાયં કાન્ત-જયાય કિંચિદ્ ઉપરિ પ્રારમ્ભિ યત્-સમ્ભ્રમાત્ ।
નોતે: {વામાઙ્ગે ઇતિ નિ- પાઠઃ. }
નિષ્પન્દા જઘન-સ્થલી શિથિલિતા દોર્-વલ્લિર્ ઉત્કમ્પિતં વક્ષો મીલિતમ્ અક્ષિ પૌરુષ-રસઃ સ્ત્રીણાં કુતઃ સિધ્યતિ

તસ્યાઃ પાટલ-પાણિજાઙ્કિતમ્ ઉરો નિદ્રા-કષાયે દૃશૌ નિર્ધૌતાધર-શોનિમા વિલુલિત-સ્રસ્ત-સ્રજો મૂર્ધ-જઃ ।
નોતે: {નિર્ધૌતોઽધર ઇતિ હરિદાસઃ.}
નોતે: {વિલુલિતાઃ ઇતિ હરિદાસઃ.}
કાઞ્ચી-દામ દર-શ્લથાઞ્ચલમ્ ઇતિ પ્રાતર્ નિખાતૈર્ દૃશોર્ એભિઃ કામ-શરૈસ્ તદ્ અદ્ભુતમ્ અભૂત્ પત્યુર્ મનઃ કીલિતં

વ્યાલોલઃ કેશ-પાશસ્ તરલિતમ્ અલકૈઃ સ્વેદ-મોક્ષૌ કપોલૌ ક્લિષ્ટા બિમ્બાધર-શ્રીઃ કુચ-કલશ-રુચા હારિતા હાર-યષ્ટિઃ ।
નોતે: {વ્યાકોશ ઇતિ નિ- પાઠઃ.}
નોતે: {લોલૌ ઇતિ હરિદાસઃ.}
નોતે: {દષ્ટા ઇતિ ચ.}
કાઞ્ચી-કાન્તિર્ હતાશા સ્તન-જઘન-પદં પાણિનાચ્છાદ્ય સદ્યઃ પશ્યન્તી સત્રપા સા તદ્ અપિ વિલુલિતા મુગ્ધ-કન્તિર્ ધિનોતિ

નોતે: {કાઞ્ચી કાઞ્ચિદ્ ગતાશાં ઇતિ હરિદાસઃ.}
નોતે: {સત્રપં માં ઇતિ હરિદાસઃ.}
નોતે: {વિલુલિત-સ્રગ્-ધરેયં ઇતિ હરિદાસઃ.}
ઈષન્-મીલિત-દૃષ્ટિ મુગ્ધ-વિલસત્-શીત્કાર-ધારા-વશાદ્ અવ્યક્તાકુલ-કેલિ-કાકુ-વિકસદ્-દન્તાંશુ-ધૌતાધરમ્ ।
નોતે: {મીલદ્-દૃષ્ટિ મિલત્-કપોલ-પુલકં ઇતિ હરિદાસ-દાસ-પાઠઃ.}
શાન્ત-સ્તબ્ધ-પયોધરં ભૃશ-પરિષ્વઙ્ગાત્ કુરઙ્ગી-દૃશો હર્ષોત્કર્ષ-વિમુક્ત-નિઃસહ-તનોર્ ધન્યો ધયત્ય્ આનનં

નોતે: {શ્યામોત્તુઙ્ગ-પયોધરોપરિ પરિષ્વઙ્ગી ઇતિ હરિદાસ-દાસ-પાઠઃ.}
અથ સહસા સુપ્રીતં સુરતાન્તે સા નિતાન્ત-ખિન્નાઙ્ગિ ।
નોતે: {ઇતિ સહસા નિગદન્તં ઇતિ હરિદાસ-ધૃત-પાઠાન્તરઃ.}
રાધા જગાદ સાદરમ્ ઇદમ્ આનન્દેન ગોવિન્દમ્

॥ પ્રબન્ધઃ 24 ॥
રામકરિ-રાગ-યતિ-તાલાભ્યાં ગીયતે ।
કુરુ યદુ-નન્દન ચન્દન-શિશિરતરેણ કરેણ પયોધરે ।
મૃગ-મદ-પત્રકમ્ અત્ર મનો-ભવ-મઙ્ગલ-કલશ-સહોદરે

નિજગાદ સા યદુ-નન્દને ક્રીડતિ હૃદય-નન્દને ॥ધ્રુવ॥॥
અલિ-કુલ-ગઞ્જનમ્ અઞ્જનકં રતિ-નાયક-સાયક-મોચને ।
નોતે: {ગઞ્જન-સઞ્જનકં ઇતિ હરિદાસસ્ય પાઠઃ.}
ત્વદ્-અધર-ચુમ્બન-લમ્બિત-કજ્જલમ્ ઉજ્જ્વલય પ્રિય લોચને

નયન-કુરઙ્ગ-તરઙ્ગ-વિકસ-નિરાસ-કરે શ્રુતિ-મણ્ડલે ।
મનસિજ-પાશ-વિલાસ-ધરે શુભ-વેશ નિવેશય કુણ્ડલે

ભ્રમર-ચયં રચયન્તમ્ ઉપરિ રુચિરં સુચિરં મમ સમ્મુખે ।
જિત-કમલે વિમલે પરિકર્મય નર્મ-જનકમ્ અલકં મુખે

મૃગ-મદ-રસ-વલિતં લલિતં કુરુ તિલકમ્ અલિક-રજનિ-કરે ।
વિહિત-કલઙ્ક-કલં કમલાનન વિશ્રમિત-શ્રમ-સીકરે

મમ રુચિરે ચિકુરે કુરુ માનદ મનસિજ-ધ્વજ-ચામરે ।
રતિ-ગલિતે લલિતે કુસુમાનિ શિખણ્ડિ-શિખણ્ડક-ડામરે

સરસ-ઘને જઘને મમ શમ્બર-દારણ-વારણ-કન્દરે ।
મણિ-રશના-વસનાભરણાનિ શુભાશય વાસય સુન્દરે

શ્રી-જયદેવ-વચસિ રુચિરે સદયં હૃદયં કુરુ મણ્ડને ।
હરિ-ચરણ-સ્મરણામૃત-નિર્મિત-કલિ-કલુષ-જ્વર-ખણ્ડને

* * * * *
રચય કુચયોશ્ ચિત્રં પત્રં કુરુષ્વ કપોલયોર્ ઘટય જઘને કાઞ્ચીં મુગ્ધ-સ્રજા કવરી-ભરં ।
નોતે: {પત્રં ચિત્રં ઇતિ હરિદાસઃ.}
નોતે: {કાઞ્ચીમ્ અઞ્ચ સ્રજા ઇતિ હરિદાસઃ.}
કલય વલય-શ્રેણીં પાણૌ પદે મણિ-નૂપુરાવ્ ઇતિ નિગદિતઃ પ્રીતઃ પિતામ્બરોઽપિ તથાકરોત્

પર્યઙ્કી-કૃત-નાગ-નાયક-ફણા-શ્રેણી-મણીનાં ગણે સઙ્ક્રાન્ત-પ્રતિબિમ્બ-સંવલનયા બિભ્રદ્-વિભુ-પ્રક્રિયામ્ ।
પાદામ્ભો-રુહ-ધારિ-વારિધિ-સુતામ્ અક્ષ્ણાં દિદૃક્ષુઃ શતૈઃ કાય-વ્યૂહમ્ ઇવ-ચરન્ન્ અપચિતૌ ભૂયો હરિઃ પાતુ વઃ

નોતે: {ઉપચિતી-ભૂતો ઇતિ હરિદાસઃ.}
ત્વામ્ અપ્રાપ્ય મયિ સ્વયંવર-પરાં ક્ષીરોદ-તીરોદરે શઙ્કે સુન્દરિ કાલકૂટમ્ અપિબન્ મૂઢો મૃડાની-પતિઃ ।
ઇત્થં પૂર્વ-કથાભિર્ અન્ય-મનસા વિક્ષિપ્ય વક્ષોઽઞ્ચલં રાધાયાઃ સ્તન-કોરકોપરિ-મિલન્-નેત્રો હરિઃ પાતુ વઃ

નોતે: {પદ્માયાઃ ઇતિ હરિદાસઃ.}
યદ્ ગાન્ધર્વ-કલાસુ કૌશલમ્ અનુધ્યાનં ચ યદ્ વૈષ્ણવં યચ્ છૃઙ્ગાર-વિવેક-તત્ત્વ-રચના-કાવ્યેષુ લીલાયિતમ્ ।
તત્ સર્વં જયદેવ-પણ્ડિત-કવેઃ કૃષ્ણૈક-તાનાત્મનઃ સાનન્દાઃ પરિશોધયન્તુ સુધિયઃ શ્રી-ગીત-ગોવિન્દતઃ

નોતે: {થિસ્ વેર્સે અપ્પેઅર્સ્ અસ્ નુમ્બેર્ 26 ઇન્ થે હરિદાસ એદિતિઓન્.}
સાધૂનાં સ્વત એવ સંમતિર્ ઇહ સ્યાદ્ એવ ભક્ત્યાર્થિનામ્ આલોચ્ય ગ્રથન-શ્રમં ચ વિદુસામ્ અસ્મિન્ ભવેદ્ આદરઃ ।
યે કેચિત્ પર-કૃત્ય્-ઉપશ્રુતિ-પરાસ્ તાન્ અર્થયે મત્-કૃતિં ભૂયો વીક્ષ્ય વદન્તો અવદ્યમ્ ઇહ ચેત્ સા વાસના સ્થાસ્યતિ

શ્રી-ભોજદેવ-પ્રભવસ્ય રામાદેવી-સુત-શ્રી-જયદેવકસ્ય ।
પરાશરાદિ-પ્રિય-વર્ગ-કણ્ઠે શ્રી-ગીત-ગોવિન્દ-કવિત્વમ્ અસ્તુ

નોતે: {બન્ધુ ઇતિ હ-પાઠઃ.}
નોતે: {થિસ્ વેર્સે ઇસ્ થે લસ્ત્ ઇન્ સોમે એદિતિઓન્સ્. }
સાધ્વી માધ્વીક ચિન્તા ન ભવતિ ભવતઃ શર્કરે કર્કશાસિ દ્રાક્ષે દ્રક્ષ્યન્તિ કે ત્વામ્ અમૃત મૃતમ્ અસિ ક્ષીર નીરં રસસ્તે ।
માકન્દ ક્રન્દ કાન્તાધર ધર ન તુલાં ગચ્છ યચ્છન્તિ ભાવં યાવચ્ છૃઙ્ગાર-સારં શુભમ્ ઇવ જયદેવસ્ય વૈદગ્ધ્ય-વાચઃ

નોતે: {થિસ્ વેર્સે ઇસ્ નોત્ fઓઉન્દ્ ઇન્ નરયન મહરજઽસ્ એદિતિઓન્ ઓf ગીત-ગોવિન્દ, એવેન્ થોઉઘ્ થેરે ઇસ્ અ બાલ-બોધિની ટીકા fઓર્ ઇત્.}
ઇત્થં કેલિ-તતિર્ વિહૃત્ય યમુના-કૂલે સમં રાધયા તદ્-રોમાવલિ-મૌક્તિકાવલિ-યુગે વેણી-ભ્રમં બિભ્રતિ ।
તત્રાહ્લાદિ-કુચ-પ્રયાગ-ફલયોર્ લિપ્સાવતોર્ હસ્તયોર્ વ્યાપારાઃ પુરુષોત્તમસ્ય દદતુ સ્ફીતાં મુદં સમ્પદં