ગીતગોવિન્દ (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 11

નોતે: {યત્ર સ્વિદ્યતિ મીલતિ ક્ષણમ્ અથ ક્ષિપ્તે દ્વિપે તત્-ક્ષણાત્ કંસસ્યાલમ્ અભૂજ્ જિતં જિતં જિતમ્ ઇતિ વ્યામોહ-કોલાહલઃ ॥ ઇતિ હરિદાસ-સંસ્કરણ-પાઠઃ.}
(11)
એકાદશઃ સર્ગઃ
સાનન્દ-દામોદરઃ
નોતે: {સામોદ- ઇતિ ક્વચિત્, સાનન્દ-ગોવિન્દ ઇતિ હરિદાસ-સંસ્કરણે.}
સુચિરમ્ અનુનયેન પ્રીણયિત્વા મૃગાક્ષીં ગતવતિ કૃતવેશે કેશવે કુઞ્જ-શય્યામ્ ।
રચિત-રુચિર-ભૂષાં દૃષ્ટિ-મોષે પ્રદોષે સ્ફુરતિ નિરવસાદાં કાપિ રાધાં જગાદ

॥ પ્રબન્ધઃ 20 ॥
વસન્ત-રાગ-યતિ-તાલાભ્યાં ગીયતે ।
વિરચિત-ચાટુ-વચન-રચનં ચરણે રચિત-પ્રણિપાતમ્ ।
સમ્પ્રતિ મઞ્જુલ-વઞ્જુલ-સીમનિ કેલિ-શયનમ્ અનુયાતં

મુગ્ધે મધુ-મથનમ્ અનુગતમ્ અનુસર રાધિકે ॥ધ્રુવ॥॥
ઘન-જઘન-સ્તન-ભાર-ભરે દર-મન્થર-ચરણ-વિહારમ્ ।
મુખરિત-મણિ-મઞ્જીરમ્ ઉપૈહિ વિધેહિ મરાલ-વિકારમ્

નોતે: {નિકારમ્ ઇતિ.}
શૃણુ રમણીયતરં તરુણી-જન-મોહન-મધુપ-વિરાવમ્ ।
નોતે: {રમણી-}
નોતે: {મધુરિપુ-રાવમ્}
કુસુમ-શરાસન-શાસન-વન્દિનિ પિક-નિકરે ભજ ભાવમ્

અનિલ-તરલ-કિશલય-નિકરેણ કરેણ લતા-નિકુરમ્બમ્ ।
પ્રેરણમ્ ઇવ કરભોરુ કરોતિ ગતિં પ્રતિ મુઞ્ચ વિલમ્બમ્

સ્ફુરિતમ્ અનઙ્ગ-તરઙ્ગ-વશાદ્ ઇવ સૂચિત-હરિ-પરિરમ્ભમ્ ।
પૃચ્છ મનોહર-હાર-વિમલ-જલ-ધારમ્ અમું કુચ-કુમ્ભમ્

અધિગતમ્ અખિલ-સખીભિર્ ઇદં તવ વપુર્ અપિ રતિ-રણ-સજ્જમ્ ।
ચણ્ડિ રસિત-રશના-રવ-ડિણ્ડિમમ્ અભિસર સરસમ્ અલજ્જમ્

સ્મર-શર-સુભગ-નખેન સખીમ્ અવલમ્બ્ય કરેણ સલીલમ્ ।
ચલ વલય-ક્વણિતૈર્ અવબોધય હરિમ્ અપિ નિજ-ગતિ-શીલં

નોતે: {નિગદિત ઇતિ.}
શ્રી-જયદેવ-ભણિતમ્ અધરીકૃત-હારમ્ ઉદાસિત-વામમ્ ।
હરિ-વિનિહિત-મનસામ્ અધિતિષ્ઠતુ કણ્ઠ-તટીમ્ અવિરામમ્

* * * * *
સા માં દ્રક્ષ્યતિ વક્ષ્યતિ સ્મર-કથાં પ્રત્ય્-અઙ્ગમ્ આલિઙ્ગનૈઃ પ્રીતિં યાસ્યતિ રંસ્યતે સખિ સમાગત્યેતિ ચિન્તાકુલઃ ।
નોતે: {સઞ્ચિન્તયન્ ઇતિ હરિદાસ-પાઠઃ.}
સ ત્વાં પશ્યતિ વેપતે પુલકયત્ય્ આનન્દતિ સ્વિદ્યતિ પ્રત્યુદ્ગચ્છતિ મૂર્ચ્છતિ સ્થિર-તમહ્-પુઞ્જે નિકુઞ્જે પ્રીયઃ

અક્ષ્ણોર્ નિક્ષિપદ્ અઞ્જનં શ્રવણયોસ્ તાપિઞ્છ-ગુચ્છાવલીં મૂર્ધ્નિ શ્યામ-સરોજ-દામ કુચયોઃ કસ્તૂરિકા-પત્રકમ્ ।
ધૂર્તાનામ્ અભિસાર-સમ્ભ્રમ-જૂષાં વિષ્વઙ્-નિકુઞ્જે સખિ ધ્વાન્તં નીલ-નિચોલ-ચારુ સુદૃશાં પ્રત્ય્-અઙ્ગમ્ અલિઙ્ગતિ

નોતે: {અભિસાર-સત્વર-હૃદાં ઇતિ હરિદાસ-સંસ્કરણ-પાથઃ.}
કાશ્મીર-ગૌર-વપુષામ્ અભિસારિકાણાં આબદ્ધ-રેખમ્ અભિતો રુચિ-મઞ્જરીભિઃ ।
એતત્ તમાલ-દલ-નીલતમં તમિસ્રં તત્-પ્રેમ-હેમ-નિકષોપલતાં તનોતિ

હારાવલી-તરલ-કાઞ્ચન-કાઞ્ચિ-દામ-કેયૂર-કઙ્કણ-મણિ-દ્યુતિ-દીપિતસ્ય ।
નોતે: {મઞ્જીર ઇતિ હરિદાસસ્ય પાઠઃ.}
દ્વારે નિકુઞ્જ-નિલયસ્ય હરિં નિરીક્ષ્ય વ્રીડાવતીમ્ અથ સખીં ઈયમ્ ઇત્ય્ ઉવચ

॥ પ્રબન્ધઃ 21 ॥
વરાડિ-રાગ-રૂપક-તાલાભ્યાં ગીયતે ।
મઞ્જુતર-કુઞ્જ-તલ-કેલિ-સદને ।
વિલસ રતિ-રભસ-હસિત-વદને

પ્રવિશ રાધે માધવ-સમીપમ્ ઇહ ॥ ધ્રુવ-પદં ॥
નોતે: {હરિદાસસ્ય સંસ્કરણે, ઃપ્રવિશ રાધેઃ ઇત્ય્-આદિ ધ્રુવ-પદં પ્રતિશ્લોકસ્ય પ્રથમ-દ્વિતીય-ચરણયોર્ મધ્યે ગીયતે.}
નવ-લસદ્-અશોક-દલ-શયન-સારે ।
નોતે: {ભવદ્- ઇતિ નિ- પાઠઃ.}
વિલસ કુચ-કલશ-તરલ-હારે

કુસુમ-ચય-રચિત-શુચિ-વાસ-ગેહે ।
વિલસ કુસુમ-સુકુમાર-દેહે

મૃદુ-ચલ-મલય-પવન-સુરભિ-શીતે ।
નોતે: {મૃદુ-ચલ-મલય- ઇતિ હરિદાસ-પાઠાન્તરઃ.}
વિલસ મદન-શર-નિકર-ભીતે

નોતે: {કુસુમ-શર ઇતિ, મદન-રસ ઇતિ વા નિ- પાઠાન્તરઃ.}
નોતે: {વિલસ રતિ-વલિત-લલિત-ગીતે ઇતિ હરિદાસ-પાઠઃ. તત્ર પાથાન્તરે રસ -વલિત- ઇતિ ચ. }
વિતત-બહુ-વલ્લિ-નવ-પલ્લવ-ઘને ।
વિલસ ચિરમ્ અલસ-પીન-જઘને

મધુ-મુદિત-મધુપ-કુલ-કલિત-રાવે ।
વિલસ મદન-રસ-સરસ-ભાવે

નોતે: {રભસ-રસ- હરિદાસસ્ય પાઠઃ.}
મધુરતર-પિક-નિકર-નિનદ-મુખરે ।
વિલસ દશન-રુચિ-રુચિર-શિખરે

વિહિત-પદ્માવતી-સુખ-સમાજે ।
કુરુ મુરારે મઙ્ગલ-શતાનિ ।
ભણતિ જયદેવ-કવિ-રાજ-રાજે

* * * * *
ત્વાં ચિત્તેન ચિરં વહન્ન્ અયમ્ અતિશ્રાન્તો ભૃશં તાપિતઃ કન્દર્પેણ ચ પાતુમ્ ઇચ્છતિ સુધા-સમ્બાધ-બિમ્બાધરમ્ ।
અસ્યાઙ્કં તદ્ અલઙ્કુરુ ક્ષણમ્ ઇહ ભ્રૂ-ક્ષેપ-લક્ષ્મી-લવ-ક્રીતે દાસ ઇવોપસેવિત-પદામ્ભોજે કુતઃ સમ્ભ્રમઃ

સા સ-સાધ્વસ-સાનન્દં ગોવિન્દે લોલ-લોચના ।
સિઞ્જાના મઞ્જુ-મઞ્જીરં પ્રવિવેશ નિવેશનમ્

નોતે: {પ્રવિવેશાભિવેશનમ્ ઇતિ હરિદાસસ્ય પાઠઃ.}
॥ પ્રબન્ધઃ 22 ॥
વરાડિ-રાગ-યતિ-તાલાભ્યાં ગીયતે ।
રાધા-વદન-વિલોકન-વિકસિત-વિવિધ-વિકાર-વિભઙ્ગમ્ ।
જલ-નિધિમ્ ઇવ વિધુ-મણ્ડલ-દર્શન-તરલિત-તુઙ્ગ-તરઙ્ગમ્

હરિમ્ એક-રસં ચિરમ્ અભિલષિત-વિલાસમ્ ।
સા દદર્શ ગુરુ-હર્ષ-વશંવદ-વદનમ્ અનઙ્ગ-નિવાસં ॥ [ધ્રુ.]
હારમ્ અમલતર-તારમ્ ઉરસિ દધતં પરિલમ્બ્ય વિદૂરમ્ ।
નોતે: {પરિરભ્ય ઇતિ નિ- પાઠાન્તરઃ.}
સ્ફુટતર-ફેન-કદમ્બ-કરમ્બિતમ્ ઇવ યમુના-જલ-પૂરમ્

શ્યામલ-મૃદુલ-કલેવર-મણ્ડલમ્ અધિગત-ગૌર-દુકૂલમ્ ।
નીલ-નલિનમ્ ઇવ પિત-પરાગ-પટલ-ભર-વલયિત-મૂલમ્

તરલ-દૃગ્-અઞ્ચલ-ચલન-મનોહર-વદન-જનિત-રતિ-રાગમ્ ।
સ્ફુટ-કમલોદર-ખેલિત-ખઞ્જન-યુગમ્ ઇવ શરદિ તડાગમ્

વદન-કમલ-પરિશીલન-મિલિત-મિહિર-સમ-કુણ્ડલ-શોભમ્ ।
સ્મિત-રુચિ-રુચિર-સમુલ્લસિતાધર-પલ્લવ-કૃત-રતિ-લોભમ્

શશિ-કિરણ-ચ્છુરિતોદર-જલધર-સુન્દર-સકુસુમ-કેશમ્ ।
તિમિરોદિત-વિધુ-મણ્ડલ-નિર્મલ-મલયજ-તિલક-નિવેશમ્

વીપુલ-પુલક-ભર-દન્તુરિતં રતિ-કેલિ-કલાભિર્ અધીરં ।
મણિ-ગણ-કિરણ-સમૂહ-સમુજ્જ્વલ-ભૂષણ-સુભગ-શરીરમ્

શ્રી-જયદેવ-ભણિત-વિભવ-દ્વિગુણીકૃત-ભૂષણ-ભારમ્ ।
પ્રણમત હૃદિ વિનિધાય હરિં સુચિરં સુકૃતોદય-સારમ્

* * * * *
અતિક્રમ્યાપાઙ્ગં શ્રવણ-પથ-પર્યન્ત-ગમન-પ્રયાસેનેવાક્ષ્ણોસ્ તરલતર-તારં ગમિતયોઃ ।
નોતે: {પતિતયોઃ ઇતિ હરિદાસ-દાસસ્ય પાઠઃ.}
ઇદાનીં રાધાયાઃ પ્રિયતમ-સમાલોક-સમયે પપાત સ્વેદામ્બુ-પ્રસર ઇવ હર્ષાશ્રુ-નિકરઃ

નોતે: {સમાયાત- ઇતિ નિ- પાઠઃ.}
ભજન્ત્યાસ્ તલ્પાન્તં કૃત-કપટ-કણ્ડૂતિ-પિહિત-સ્મિતં યાતે ગેહાદ્ બહિર્ અવહિતાલી-પરિજને ।
પ્રિયાસ્યં પશ્યન્ત્યાઃ સ્મર-પરવશાકૂત-સુભગં સલજ્જા લજ્જાપિ વ્યગમદ્ ઇવ દૂરં મૃગ-દૃશઃ

સાનન્દં નન્દ-સૂનુર્ દિશતુ મિતપરં સંમદં મન્દ-મન્દં રાધામ્ આધાય બાહ્વોર્ વિવરમ્ અનુ દ્ર્ઢં પીડયન્ પ્રીતિ-યોગાત્ ।
નોતે: {હરિદાસ-દાસ-સંસ્કરણે અયં શ્લોકો નાસ્તિ.}
તુઙ્ગૌ તસ્યા ઉરોજાવ્ અતનુ-વરતનોર્ નિર્ગતૌ મા સ્મ ભૂતાં પૃષ્ઠં નિર્ભિદ્ય તસ્માદ્ બહિર્ ઇતિ વલિત-ગ્રીવમ્ આલોકયન્ વઃ

જય-શ્રી-વિન્યસ્તૈર્ મહિત ઇવ મન્દાર-કુસુમૈઃ સ્વયં સિન્દૂરેણ દ્વિપ-રણ-મુદા મુદ્રિત ઇવ ।
ભુજાપીડ-ક્રીડા-હત-કુવલયાપીડ-કરિણઃ પ્રકીર્ણાસૃગ્-બિન્દુર્ જયતિ ભુજ-દણ્ડો મુરજિતઃ

સૌન્દર્યૈક-નિધેર્ અનઙ્ગ-લલના-લાવણ્ય-લીલા-જુષો રાધાયા હૃદિ પલ્વલે મનસિજ-ક્રીડૈક-રઙ્ગ-સ્થલે ।
નોતે: {હરિદાસ-દાસ-સંસ્કરણે અયં શ્લોકો નાસ્તિ.}
રમ્યોરોજ-સરોજ-ખેલન-રસિત્વાદ્ આત્મનઃ ખ્યાપયન્ ધ્યાતુર્ માનસ-રાજ-હંસ-નિભતાં દેયાન્ મુકુન્દો મુદમ્