ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.6

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે તૃતીયાંશે બ્રહ્મકાણ્ડે તત્ત્વાભિમાનિ દેવતોત્પત્તિતત્તારતમ્યનિરૂપણં નામ પઞ્ચમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 6
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
તત્રતત્ર સ્થિતાસ્તત્ત્વે તત્તત્તત્ત્વાભિમાનિનઃ ।
સ્વેસ્વે હ્યાયતને સ્વાઙ્ગે તદર્થં ચ ખગેશ્વર

હરિં નારાયણં સમ્યક્ સ્તોતું સમુપચક્રિરે ।
ચિન્ત્યાચિન્ત્યગુણે વિષ્ણૌ વિરુદ્ધાઃ સંતિ સદ્ગુણાઃ

એકૈકશોહ્યનન્તાસ્તે તદ્ગુણાનાં સ્તુતૌ મમ ।
ક્વ શક્તિરિતિ બુદ્ધ્યા સા વ્રીડયાવનતાબ્રવીત્

શ્રીરુવાચ ।
નતાસ્મિ તે નાથ પદારવિન્દં ન વેદ ચાન્યચ્ચરણાદૃતે તવ ।
ત્વયીશ્વરે સંતિ ગુણાઃ શ્રુતાસ્તુ તથાશ્રુતાઃ સંતિ ચ દેવદેવ

સમ્યક્ સૃષ્ટં સ્વાયતનં ચ દત્વા ગોવિન્દ દામોદર માં ચ પાહિ ।
સ્તુત્યા મદીયશ્ચ સુખકપૂર્ણઃ પ્રિયો જનો નાસ્તિ તથા ત્વદન્યઃ

બ્રહ્મોવાચ ।
લક્ષ્મીપતે સર્વજગન્નિવાસ ત્વં જ્ઞાનસિંધુઃ ક્વ ચ વિશ્વમૂર્તે ।
અહં ક્વ ચાજ્ઞસ્તવ વૈ શક્તિરસ્તિ હ્યજ્ઞોહં વૈ હ્યલ્પશક્તિર્મમાસ્તિ

લક્ષ્મ્યાશ્ચૈવ જ્ઞાનવૈરાગ્યભક્તિ હ્યત્યલ્પમદ્ધા મયિ સર્વદૈવ ।
તવ પ્રસાદાદસ્તિ જગન્નિવાસ તત્ર સ્વામિત્વં નાસ્તિ વિષ્ણો સદૈવ

ન દેહિ ત્વં સર્વદા મે મુરારે અહંમમત્વં પ્રાપ્યમેતાવદેવ ।
ગમ્યજ્ઞાનં યોગ્યગુણે રમેશ પ્રમાદો વા નાસ્તિનાસ્ત્યદ્ય નિત્ય

તન્મે હૃષીકાણિ પતન્ત્યસત્પથે પદારવિન્દે તુ પતન્તુ સર્વદા ।
લક્ષ્મ્યા હ્યહં કોટિગુણેન હીનઃ સ્તોતું સામર્થ્યં નાસ્તિ મે સુપ્રસીદ

ઇતિ સ્તવં વિષ્ણુગુણાન્વિધાતા તાર્ક્ષ્યસ્થિતઃ પ્રાઞ્જલિસ્તસ્ય ચાગ્રે ।
તદા વાયુર્દેવદેવો મહાત્મા દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુ ભક્તિસંવર્ધિતાત્મા

સ્નહોત્થરાવઃ સ્ખલિતાક્ષરસ્તં મુઞ્ચન્કણાન્પ્રાઞ્જલિરાબભાષે ।
વાયુરુવાચ ।
એતે હિ દેવાસ્તવ ભૃત્યભૂતાઃ પદારવિન્દં પરમં સુદુર્લભમ્

ચતુર્વિધાન્પુરુષાર્થાન્રમેશ સંપ્રાર્થયે તચ્ચ સદાપિ દેવ ।
દૃષ્ટ્વા હરેઃ સૈવ માયૈવ તાવત્સુકારણં કિઞ્ચિદન્યન્ન ચાસ્તિ

અતો નાહં પ્રદયોપિ ભૂમન્ ભવત્પદાંભોજનિષવણોત્સુકઃ ।
લોકસ્ય કૃષ્ણાદ્વિમુખસ્ય કર્મણા અપુણ્યશીલસ્ય સુદુઃ ખિતસ્ય

અનુગ્રહાર્થં ચ તવાવતારો નાન્યશ્ચ કિઞ્ચિત્પુરુષાર્થસ્તવેશ ।
ગોભૂસુરાણાં ચ મહીરુહાણાં તથા સુરાણાં પ્રવરાવતારૈઃ

ક્ષેમોપકારાણિ ચ વાસુદેવ ક્રીડન્વિધત્તે ન ચ કિઞ્ચિદન્યત્ ।
મનો ન તૃપ્યત્યપિ શંસતાં નઃ સુકર્મમૌલેશ્ચરિતામૃતાનિ

અચ્છિન્નભક્તસ્ય હિ મે મુકુન્દ સદા ભક્તિં દેહિ પાદારવિન્દે ।
સદા તદેવાસ્તુ ન કિઞ્ચિદન્યદ્યત્ર ત્વમાસીઃ પુરુષે દેવદેવ

અહં ચ તત્રાસ્મિ તવ પ્રસાદાદ્યત્રાસ્મ્યહં તત્ર ભવાન્મહાપ્રભો ।
વ્યંસિર્મમેયં ચ શરીરમધ્યે ચતુર્મુખશ્ચૈવ ન ચૈતતદન્યૈઃ

મદીયનિદ્રા તવ વન્દનં પ્રભો મદીયયામાચરણં પ્રદક્ષિણમ્ ।
મદીયવ્યાખ્યાહરણં સ્તુતિઃ સ્યાદેવં વિદિત્વા ચ સમર્પયામિ

મદ્બ્રૃદ્ધિયોગ્યં ચ પદાર્થજાતં દૃષ્ટ્વા હરેઃ પ્રતિમા એવ તચ્ચ ।
ઇત્થં મત્વાહં સર્વદા દેવદેવ તત્રસ્થિતાન્હરિરૂપાન્ ભજિષ્યે

યચ્ચન્દનં યત્તુ પુષ્પં ચ ધૂપં વસ્ત્રં ચ યદ્ભક્ષ્યભોજ્યાદિકં ચ ।
એતત્સર્વં વિષ્ણુપ્રીત્યર્થમેવેત્યેતદ્વ્રતં સર્વદા વૈ કરિષ્યે

અવૈષ્ણવાન્દૂષયિષ્યે સદાહં સદ્વૈષ્ણવાન્પા (લ્લાં) લયિષ્યે મુરારે ।
વિષ્ણુદ્રુહાં છેદયિષ્યે ચ જિહ્વાં તચ્છૃણ્વતાં પૂરયિષ્યે ત્રપૂલ્કાઃ

એતાદૃશી શક્તિર્મમાસ્તિ દેવ તવ પ્રસાદાદ્બ્ર લિનોપિ વિષ્ણો ।
અથાપિ નાહં સ્તવને સમર્થઃ લક્ષ્મ્યા હ્યહં કોટિગુણૈર્વિહીનઃ

એતત્સ્તોત્રં હ્યર્થયેચ્ચૈવ યા નઃ તત્ર પ્રીતિર્હ્યક્ષયા મે સદા સ્યાત્ ।
સ્તોત્રં હ્યેતત્પાઠયન્તીહ લોકે તે વૈષ્ણવાસ્તે ચ હરિપ્રિયાશ્ચ

કુર્વન્તિ યે પઠનં નિત્યમેવ સમર્પયિષ્યતિ સદા હરૌ ચ ।
તેષાં હરિઃ પ્રીયતે કેશવોલં હરૌ પ્રસન્ને કિમલભ્યમસ્તિ

એવં સ્તુત્વા વલદેવો મહાત્મા તૂષ્ણીં સ્થિતઃ પ્રાઞ્જલિરગ્રતો હરેઃ ।
સરસ્વત્યુવાચ ।
કો વા રસજ્ઞો ભગવન્ મુરારે હરે ગુણસ્તવનાત્કીર્તનાદ્વા

અલંબુદ્ધિં પ્રાપ્નુયાદ્દેવદેવ બ્રહ્માદિભિઃ સર્વદા સ્તૂયમાન ।
યઃ કર્ણનાડીં પુરુષસ્ય યાતો ભવપ્રદાં દેહરતિં છિનત્તિ

ન કેવલં દેહરતિં છિનત્ત્યસદ્ગૃહક્ષેત્રભાર્યાસુતેષુ નિત્યમ્ ।
પશ્વાદિરૂપેષુ ધનાદિકેષુ અનર્ઘ્યરત્નેષુ પ્રિયં છિનાત્તિ

અનં તવેદપ્રતિપાદિતોપિ લક્ષ્મીર્ન વૈ વેદ તવ સ્વરૂપમ્ ।
ચતુર્મુખો નૈવ વેદ ન વાયુરસૌ ન વેત્તીતિ કિમત્ર ચિત્રમ્

એતાદૃશસ્ય સ્તવને ક્વાસ્તિ શક્તિર્મમ પ્રભો બ્રહ્મવાય્વોઃ સકાશાત્ ।
શતૈર્ગુણૈઃ સર્વદા ન્યૂનતાસ્તિ અતો હરે દયયા માં ચ પાહિ

એવં સ્તુત્વા હરિં સા તુ તૂષ્ણીમાસ ખગશ્વર ।
ભારતી તુ તદા સ્તોતું હરિં સમુપચક્રમે

ભારત્યુવાચ ।
બ્રહ્મેશ લક્ષ્મીશ હરે મુરારે ગુણાંસ્તવ શ્રદ્દધાનસ્ય નિત્યમ્ ।
તથા સ્તુવન્તોસ્ય વિવર્ધમાનાં મતિં ચ નિત્યં વિષયેષ્વસત્સુ

કુર્વન્તિ વૈરાગ્યમમુત્ર લોકે તતઃ પરં ભક્તિદૃઢાં તથૈવ ।
તતઃ પરં ચૈવ હરેઃ પ્રસન્નતાં કુર્વન્તિ નિત્યં તવ દેવદેવ

તેનાપરોક્ષં ચ ભવેચ્ચ તસ્ય અતો ગુણાનાં સ્તવને ચ મે રતિઃ ।
સા તુ પ્રજાતા પુરુષસ્ય નિત્યં સંસારદુઃ ખં તુ તદાચ્છિનત્તિ

વિચ્છિન્નદુઃ ખસ્ય તદાધિકારિણ આનન્દરૂપાખ્યફલં દદાતિ ।
હરેર્ગુણાનસ્તુવતાં ચ પાપં તેષાં હિ પુણ્યં ચ તથા ક્ષિણોતિ

એવં વિદિત્વા પરમો ગુરુર્મમ વાયુર્દયાલુર્મમ વલ્લભશ્ચ ।
હરેર્ગુણાન્સર્વગુણપ્રસારાન્મમૈવ યોગ્યાન્સુખમુખ્યભૂતાન્

ઉદ્ધૃત્ય પુણ્યેભ્ય ઇવાર્તબન્ધુઃ શિવશ્ચ નો દ્રુહ્યતિ પુણ્યકીર્તિમ્ ।
તવ પ્રસાદાચ્ચ શ્રિયઃ પ્રસાદાદ્વાયોઃ પ્રસાદાચ્ચ મમાસ્તિ નિત્યમ્

યદ્યત્કરોત્યેવ સદૈવ વાયુસ્તત્તત્કરોત્યેવ સદૈવ નિત્યમ્ ।
વાયોર્વિરોધં ન કરોતિ દેવઃ સ તદ્વિરોધં ચ કરોતિ નિત્યમ્

હરેર્વિરોધં ન કરોતિ વાયુર્વાયોર્વિરોધં ન કરોતિ વિષ્ણુઃ ।
વાયોઃ પ્રસાદાન્મમનાસ્તિ કિઞ્ચિદતાનભાવશ્ચ તવ પ્રસાદાત્

યથૈવ મૂલં ચ તથાવતારે દુઃ ખાદિકં નાસ્તિ સમીરણસ્ય ।
વાયુસ્તથાન્યે ચ ઉભૌ મુકુન્દસ્તથાવતારેષુ ન દુઃ ખરૂપૌ

અશક્તવદ્દૃશ્યતે વાયુદેવઃ યુગાનુસારાંલ્લોકધર્માંસ્તુ રક્ષન્ ।
નરાવતારે તત્ર દેવે મુરારે હ્યશક્તતા નેતિ વિચં તનીયમ્

અવતારરૂપે યમદુઃ ખાદિકં ચ ન ચિન્તનીયં જ્ઞાનિભિર્દેવદેવ ।
અહં કદાચિત્સુખનાશપ્રદેશે દૈત્યાંસ્તથા મારયિતું ગતોસ્મિ

નૈતાવતા મમ વાયોશ્ચ નિત્યં દુઃ ખાતનં નૈવ સંચિતનીયમ્ ।
એતાદૃશોહં સ્તવનેનુ કાસ્તિ શક્તિર્ગુણાનાં મધુસૂદન પ્રભો ।
વાયોઃ સકાશાચ્ચ ગુણેન હીના સંસારરૂપે મુક્તરૂપે ચ દેવ

એવં સ્તુત્વા ભારતી તુ તૂષ્ણીમાસ ખગેશ્વર ।
તદનન્તરજઃ શેષઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રાહ કેશવમ્

શેષ ઉવાચ ।
નાહં ચ જાને તવ પાદમૂલં રુદ્રો ન વેત્તિ ગરુડો ન વેદ ।
અહં વાણ્યાઃ શતગુણાંશહીનો દત્ત્વા હ્યાયતનં પાહિ માં વાસુદેવ

એવં સ્તુત્વા સશેષસ્તુ તૂષ્ણીમાસ ખગેશ્વર ।
તદનન્તરજો વીશઃ સ્તોતું સમુપચક્રમે

ગરુડ ઉવાચ ।
તવ પદોઃ સ્તુતિં કિં કરોમ્યહં મમ પદાંબુજે હ્યર્પિતં મનઃ ।
કથમહં મુખે પક્ષિયોનિજઃ કથમેવઙ્ગુણા નીડિતું ક્ષમઃ

એવં સ્તુત્વા તુ ગરુડસ્તૂષ્ણીમાસ નયાન્વિતઃ ।
તદનન્તરજો રુદ્રસ્તોતું સમુપચક્રમે

રુદ્ર ઉવાચ ।
યા વૈ તવેશ ભગવન્ન વિદામ ભૂમન્ ભક્તિર્મમાસ્તુ શિવપાદસરોજમૂલે ।
છન્નાપિ સા નનુ સદા ન મમાસ્તિ દેવ તેનાદ્રુહં તવ વિરુદ્ધમતઃ કરોમિ

સર્વાન્ન બુદ્ધિસહિતસ્ય હરે મુરારે કા શક્તિરસ્તિ વચને મમ મૂઢબુદ્ધેઃ ।
વાણ્યા સદા શતગુણેન વિહીનમેનં માં પાહિ ચેશ મમ ચાયતનં ચ દત્ત્વા

એવં સ્તુત્વા સ રુદ્રસ્તુ તૂષ્ણીમાસ દ્વિજોત્તમઃ ।
શેષાનન્તરજા દેવી વારુણી વાક્યમબ્રવીત્

વારુણ્યુવાચ ।
લક્ષ્મીપતે બ્રહ્મપતે મનોઃ પતેગિરઃ પતે રુદ્રપતે નૃણાં પતે ।
ગુણાંસ્તવ સ્તોતુમહં સમર્થા ન પાર્વતી નાપિ સુપર્ણપત્ની

શેષાદહં દશગુણૈર્વિહીના માં પાહિ નિત્યં જગતામધીશ

એવં સ્તુત્વા વારુણી તુ તૂષ્ણીમાસ ખગેશ્વર ।
તદનન્તરજા બ્રાહ્મી સૌપર્ણી હ્યુપચક્રમે

સૌપર્ણ્યુવાચ ।
સ્તોતું ગુણાંસ્તવ હરે જગદી શવાચા શ્રોતું હરે તવ કથાં શ્રવણે ન શક્તિઃ ।
યસ્તત્ત્વનું સ્મરતિ દેવ તવ સ્વરૂપં કો વૈ નુ વેદ ભુવિ તં ભગવત્પદાર્થમ્

અતો ગુણસ્તવને નાસ્તિ શક્તિર્વીન્દ્રાહદં દશગુણૈરવરા ચ નિત્યમ્

એવં સ્તુત્વા તુ સૌપર્ણી તૂષ્ણીમાસ ખગેશ્વર ।
રુદ્રાનન્તરજા સ્તોતું ગિરિજા તૂપચક્રમે

પાર્વત્યુવાચ ગોવિન્દ નારાયણ વાસુદેવ ત્વયા હિ મે કિઞ્ચિદપિ પ્રયોજનમ્ ।
નાસ્ત્યેવ સ્વામિન્ન ચ નામ વાચા સૌભાગ્યરૂપઃ સર્વદા એક એવ

નારાયણેતિ તવ નામ ચ એકમેવ વૈરાગ્યભક્તિવિભવે પરમં સમર્થામ્ ।
અસંખ્યબ્રહ્માદિકહત્યનાશાને ગુર્વઙ્ગનાકોટિવિનાશને ચ

નામાધિકારિણી ચાહં ગુણાનાં ચ મહાપ્રભો ।
સ્તવને નાસ્તિ મે શક્તી રુદ્રાદ્દશગુણૈરહમ્

અવરા ચ સદાસ્મ્યેવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
એવં સ્તુત્વા સા ગિરિજા સ્તૂષ્ણીમાસ ખગેશ્વર