ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.28

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્ત દૃ તૃ દૃ બ્રહ્મ દૃ કન્યાકૃતનાનાતીર્થયાત્રાદિનિરૂપણં નામ સપ્તવિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 28
યા પૂર્વસર્ગે દક્ષપુત્રી સતી તુ રુદ્રસ્ય પત્ની દક્ષયજ્ઞે સ્વદેહમ્ ।
વિસૃજ્ય સા મેનકાયાં ચ જજ્ઞે ધરાધરાદ્ધેમવતો વૈ સકાશાત્

સા પાર્વતા રુદ્રપત્ની ખગેન્દ્ર યા શેષપત્ની વારુણી નામ પૂર્વા ।
સૈવાગતા બલભદ્રેણ રન્તું દ્વિરૂપમાસ્થાય મહાપતિવ્રતા

શ્રીરિત્યાખ્યા ઇન્દિરાવેશયુક્તા તસ્યા દ્વિતીયા પ્રતિમા મેઘરૂપા ।
શેષણ રૂપેણ યદા હિ વીન્દ્ર તપશ્ચચાર વિષ્ણુના સાર્ધમેવ

તદૈવ દેવી વારુણી શેષપત્ની તપશ્ચ ક્રે ઇન્દિરાપ્રીતયે ચ ।
તદા પ્રીતા ઇન્દિરા સુપ્રસન્ના ઉવાચ તાં વારુણીં શેષપત્નીમ્

યદા રામો વૈષ્ણવાંશેન યુક્તઃ સંપત્સ્યતે ભૂતલે રૌહિણેયઃ ।
મય્યાવેશાત્સંયુતા ત્વં તુ ભદ્રે શ્રીરિત્યાખ્યા વલભદ્રસ્ય રન્તુમ્

સંપત્સ્યસે નાત્ર વિચાર્યમસ્તીત્યુક્ત્વા સા વૈ પ્રયયૌ વિષ્ણુલોકે ।
શ્રીલક્ષ્મ્યંશાચ્છ્રીરિતીડ્યાં સમાખ્યાં લબ્ધ્વા લોકે શેષપત્ની બભૂવ

યદાહીશો વિપુલામુદ્ધરેચ્ચ તદા રામઃ શ્રીભિદાસંગમે ચ ।
કરોતિ તોષત્સર્વદા વૈ રમાયાસ્તસ્યાપ્યાવેશો વ્યંસ્ત્રિતમોનસંગમ્

યા રેવતી રૈવતસ્યૈવ પુત્રી સા વારુણી બલભદ્રસ્ય પત્ની ।
સૌપર્ણનામ્ની બલપત્ની ખગેન્દ્ર યાસ્તાસ્તિસ્રઃ ષડ્વિષ્ણોશ્ચ સ્ત્રીભ્યઃ ।
દ્વિગુણાધમા રુદ્રશેષાદિકેભ્યો દશાધમા ત્વં વિજાનીહિ પૌત્ર

ગરુડ ઉવાચ ।
રામેણ રન્તું સર્વદા વારુણી તુ પુત્રીત્વમાપે રેવતસ્યૈવ સુભ્રૂઃ ।
એવં ત્રિરૂપા વારુણી શેષપત્ની દ્વિરૂપભૂતા પાર્વતી રુદ્રપત્ની

નીચાયા જાંબવત્યાશ્ચ શેષસામ્યં ચ કુત્રચિત્ ।
શ્રૂયતે ચ મયા કૃષ્ણ નિમિત્તં બ્રૂહિ મે પ્રભો

ઉમાયાશ્ચ તથા રુદ્રઃ સદા બહુગુણાધિકઃ ।
એવં ત્વયોક્તં ભગવન્નિશ્ચયાર્થં મમ પ્રભો

રેવતી શ્રીયુતા શ્રીશ્ચ શેષરૂપા ચ વારુણી ।
સૌપર્ણિ પાર્વતી ચૈવ તિસ્રઃ શેષાશતો વરાઃ

ઇત્યપિ શ્રૂયતે કૃષ્ણ કુત્રચિન્મધુસૂદન ।
નિમિત્તં બ્રૂહિ મે કૃષ્ણ તવશિષ્યાય સુવ્રત

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
વિજ્ઞાય જાંબવત્યાશ્ચ તદન્યેષાં ખગાધિપ ।
ઉત્તમાનાં ચ સામ્યં તુ ઉત્તમાવેશતો ભવેત્

અવરાણાં ગુણસ્યાપિ હ્યુત્તમાનામધીનતા ।
અસ્તીતિ દ્યોતનાયૈવ શતાંશાધિકમુચ્યતે

યથા મયોચ્યતે વીન્દ્ર તથા જાનીહિ નાન્યથા ।
તદનન્તરજાન્વક્ષ્યે શૃણુ કાશ્યપજોત્તમ

ચતુર્દશસુ ચેન્દ્રેષુ સપ્તમો યઃ પુરન્દરઃ ।
વૃત્રાદીનાં શરીરં તુ પુરમિત્યુચ્યતે બુધૈઃ

તં દારયતિ વજ્રેણ યસ્માત્તસ્માત્પુરન્દરઃ ।
ચતુર્દશસુ ચેન્દ્રેષુ મન્ત્રદ્યુમ્નસ્તુ ષષ્ઠકઃ

મન્ત્રાનષ્ટ મહાવીન્દ્ર દેવો દ્યોતયતે યતઃ ।
મન્ત્રદ્યુમ્નસ્તતો લોકે ઉભાવપ્યેક એવ તુ

મન્ત્રદ્યુમ્નાવતારોભૂત્કુન્તીપુત્રોર્જુનો ભુવિ ।
વિષ્ણોર્વાયોરનન્તસ્ય ચેન્દ્રસ્ય ખગસત્તમ

પાર્થશ્ચતુર્ભિઃ સંયુક્ત ઇન્દ્ર એવ પ્રકીર્તિતઃ ।
ચતુર્થેપિ ચ વાયોશ્ચ વિશેષોસ્તિ સદાર્જુન

વાલિર્નામા વાનરસ્તુ પુરન્દર ઇતિ સ્મૃતઃ ।
ચન્દ્રવંશે સમુત્પન્નો ગાધિરાજો વિચક્ષણઃ

મન્ત્રદ્યુમ્નાવતારઃ સ વિશ્વામિત્રપિતા સ્મૃતઃ ।
વેદોક્તમન્ત્રા ગાઃ પ્રોક્તા ધિયા સંધારયેદ્યતઃ

અતો ગાધિરિતિ પ્રોક્તસ્તદર્થં ભૂતલે હ્યભૂત્ ।
ઇક્ષ્વાકુપુત્રો વીન્દ્ર વિકુક્ષિરિતિ વિશ્રુતઃ

સ એવેન્દ્રાવતારોભૂદ્ધરિસેવાર્થમેવ ચ ।
વિશેષેણ હરિં કુક્ષૌ વિજ્ઞાનાચ્ચ હરિઃ સદા

અતો વિકુક્ષિનામાસૌ ભૂલોકે વિશ્રુતઃ સદા ।
રામપુત્રઃ કુશઃ પ્રોક્ત ઇન્દ્ર એવ પ્રકીર્તિતઃ

વાલ્મીકિઋષિણા યસ્માત્કુશેનૈવ વિનિર્મિતઃ ।
અતઃ કુશ ઇતિ પ્રોક્તો જાનકીનન્દનઃ પ્રભુઃ

ઇન્દ્રદ્યુમ્નઃ પુરેદ્રસ્તુ ગાધી વાલી તથાર્જુનઃ ।
વિકુક્ષિઃ કુશ એવૈતે સપ્ત ચેન્દ્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

યઃ કૃષ્ણપુત્ત્રઃ પ્રદ્યુમ્નઃ કામ એવ પ્રકીર્તિતઃ ।
પ્રકૃષ્ટપ્રકાશરૂપત્વાત્પ્રદ્યુમ્ન ઇતિ નામવાન્

યા રામભ્રાતા ભરતઃ કામ એવાભવદ્ભુવિ ।
રામાજ્ઞાં ભરતે યસ્માત્તસ્માદ્ભરતનામકઃ

ચક્રાભિમાનિ કામસ્તુ સુદર્શન ઇતિ સ્મૃતઃ ।
બ્રહ્મૈવ કૃષ્ણપુત્રસ્તુ સાંબો જામ્બવતીસુતઃ

કામાવતારો વિજ્ઞેયઃ સંદેહો નાત્ર વિદ્યતે ।
યો રુદ્રપુત્રઃ સ્કન્દસ્તુ કામ એવ પ્રકીર્તિતઃ

રિપૂનાસ્કં દતે નિત્યમતઃ સ્કન્દ ઇતિ સ્મૃતઃ ।
યો વા સનત્કુમારસ્તુ બ્રહ્મપુત્રઃ ખગાધિપ ।
કામાવતારો વિજ્ઞેયો નાત્ર કાર્યા વિચારણા

સુદર્શનશ્ચ પરમઃ પ્રદ્યુમ્નઃ સાંબ એવ ચ ।
સનત્કુમારઃ સાંબશ્ચષડેતે કામરૂપકાઃ

તતશ્ચ ઇન્દ્રકામાવપ્યુમાદિભ્યો દશાવરૌ ।
તયોર્મધ્યે તુ ગરુડ કામ ઇન્દ્રાધમઃ સ્મૃતઃ

પ્રાણસ્ત્વહઙ્કાર એવ અહઙ્કારકસંજ્ઞકઃ ।
ગરુત્મદંશો વિજ્ઞેયઃ કામેન્દ્રાભ્યાં દશાધમઃ

તદનન્તરજાન્વક્ષ્યે શૃણુ વીન્દ્ર સમાહિતઃ ।
શ્રવણાન્મોક્ષમાપ્નોતિ મહાપાપાદ્વિમુચ્યતે

કામપુત્રોનિરુદ્ધો ઽપિ હરેરન્યઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
સ એવાભૂદ્ધરેઃ સેવાં કર્તું રામાનુજો ભુવિ

શત્રુઘ્ન ઇતિ વિખ્યાતઃ શત્રૂન્સૂદયતે યતઃ ।
અનિરુદ્ધઃ કૃષ્ણપુત્રો પ્રદ્યુમ્નાદ્યો ઽજનિષ્ટ હ

સંકર્ષણાદિરૂપૈસ્તુ ત્રિભિરાવિષ્ટ એવ સઃ ।
એવં દ્વિરૂપો વિજ્ઞેયો હ્યનિરુદ્ધો મહામતિઃ

કામભાર્યા રતિર્યા તુ દ્વિરૂપા સંપ્રકીર્તિતા ।
રુગ્મપુત્રી રુગ્મવતી કામભાર્યા પ્રકીર્તિતા

અતિપ્રકાશયુક્તત્વાત્તસ્માદ્રુગ્મવતી સ્મૃતા ।
દુર્યોધનસ્ય યા પુત્રી લક્ષણા સા રતિઃ સ્મૃતા

કાષ્ઠા સાંબસ્ય ભાર્યા સા લક્ષણં સંયુનક્ત્યતઃ ।
લક્ષણાભિધયાભૂમૌ દુષ્ટ વીર્યોદ્ભવા હ્યપિ

એવં દ્વિરૂપા વિજ્ઞેયા કામભાર્યા રતિઃ સ્મૃતા ।
સ્વાયંભુવો બ્રહ્મપુત્રો મનુસ્ત્વાદ્યો ગુરૌ સમઃ ।
રાજધર્મેણ વિષ્ણોશ્ચ જાતઃ પ્રીણયિતું હરેઃ

બૃહસ્પતિર્દેવાગુરુર્મહાત્મા તસ્યાવતારાસ્ત્રય આસન્ ખગેન્દ્ર ।
રામાવતારે ભરતાખ્યો બભૂવ હ્યંભોજજાવેશયુતો બૃહસ્પતિઃ

દેવાવતારાન્વાનરાંસ્તારયિત્વા શ્રીરામદિવ્યાઽચરિતાન્યવાદીત્ ।
અતો હ્યસૌ નારનામા બભૂવ હ્યઙ્ગત્વમાપ્તું રામદેવસ્ય ભૂમ્યામ્

કૃષ્ણાવતારે દ્રોણનામા બભૂવ અંભોજજાવેશયુતો બૃહસ્યપતિઃ ।
યસ્માદ્દોણાત્સંભભૂવ ગુરુશ્ચ તસ્માદસૌ દ્રોણસંજ્ઞો બભૂવ

ભૂભારભૂતાદ્યુદ્ધૃતૌ હ્યઙ્ગભૂતો વિષ્ણોઃ સેવાં કર્તુમેવાસ ભૂમૌ ।
બૃહસ્પતિઃ પવનાવેશપુક્તા સ ઉદ્ધવશ્ચેત્યમિધાનમાપ

યસ્માદુત્કૃષ્ટો હરિરત્ર સમ્યગતો હ્યસૌ બુધવન્નામ ચાપ ।
સખા હ્યભૂત્કૃષ્ણદેવસ્ય નિત્યં મહામતિઃ સર્વલોકેષુ પુજ્વઃ

દક્ષિણાઙ્ગુષ્ઠજો દક્ષો બ્રહ્મપુત્રો મહામતિઃ ।
કન્યાં સૃષ્ટ્વા હરેઃ પ્રીણન્નાસ ભૂમા પ્રજાપતિઃ ।
પુત્રાનુદપાદયદ્દક્ષસ્ત્વતો દક્ષ ઇતિ સ્મૃતઃ

શચીં ભર્યાં દેવરાજસ્ય વિદ્ધિ તસ્યા હ્યવતારં શૃણુ સમ્યક્ ખગેન્દ્ર ।
રામાવતારે નામ તારા બભૂવ સા વાલિપત્ની શચીસજકા ચ

રામાન્મૃતે વાલિસંજ્ઞે પતૌ હિ સુગ્રીવસંગં સા ચકારાથ તારા ।
અતો નાગાત્સ્વર્ગલોકં ચ તારા ક્વ વા યાયાદન્તરિક્ષે ન પાપા

કૃષ્ણાવતારે સૈવ તારા ચ વીન્દ્ર બભૂવ ભૂમૌ વિજયસ્ય પત્ની ।
પિશઙ્ગદેતિ હ્યભિધા સ્યાચ્ચ તસ્યાઃ સામીપ્યમસ્યાસ્ત્વજુંનવેવ ચાસીત્

ઉત્પાદયિત્વા બભ્રુવાહં ચ પુત્રં તસ્યાં ત્યક્ત્વા હ્યર્જુનો વૈ મહાત્મા ।
અતશ્ચોભે વારચિત્રાઙ્ગદે ચ શચીરૂપે નાત્ર વિવાર્યમસ્તિ

પુલોમજા મન્ત્રદ્યુમ્નસ્ય ભાર્યા યા કાશિકા ગાધિરાજસ્ય ભાર્યા ।
વિકુક્ષિભાર્યા સુમતિશ્ચેતિ સંજ્ઞા કુશસ્ય પત્ની કાન્તિમતીતિ સંજ્ઞા

એતા હિ સપ્ત હ્યવરાશ્ચ શચ્યા જાનીહિ વૈ નાસ્તિ વિચારણાત્ર ।
શચી રતિશ્ચાનિરુદ્ધો મનુર્દક્ષો બૃહસ્પતિઃ ।
ષડન્યોન્યસમાઃ પ્રોક્તા અહઙ્કારાદ્દશાધમાઃ

અથ યઃ પ્રવહો વાયુર્મુખ્યવાયોઃ સુતો બલી ।
સ વાયુષુ મહાનદ્ય સ વૈ કોણાધિપસ્તથા

નાસિકાસુ સ એવોક્તો ભૌતિકસ્તુલ્ય એવ ચ ।
અતિવાહઃ સ એવોક્તઃ યતો ગમ્યો મુમુક્ષુભિઃ

દક્ષાદિભ્યઃ પઞ્ચગુણાદધમઃ સંપ્રકીર્તિતઃ ।
ગરુડ ઉવાચ ।
પ્રવહશ્ચેતિ સંજ્ઞાં સ કિમર્થં પ્રાપ તદ્વદ

અર્થઃ કશ્ચાસ્તિ તન્નામ્નઃ પ્રતીતસ્તં વદસ્વ મે ।
ગરુડેનૈવમુક્તસ્તુ ભગવાન્દેવકીસુતઃ ।
ઉવાચ પરમપ્રીતઃ સંસ્તૂય ગરુડં હરિઃ

કૃષ્ણ ઉવાચ ।
પ્રહર્ષેણ હરેસ્તુલ્યાન્સર્વદા વહતે યતઃ ।
અતઃ પ્રવહનામાસૌ કીર્તિતઃ પક્ષિસત્તમ

સર્વોત્તમો વિષ્ણુરેવાસ્તિ નામ્ના બ્રહ્માદયસ્તદધીનાઃ સદાપિ ।
મયોક્તમેતત્તુ સત્યં ન મિથ્યા ગૃહ્ણામિ હસ્તેનોરગં કોપયુક્તમ્

સર્વં નુ સત્યં યદિ મિથ્યા ભવેત્તુ તદા ત્વસૌ માં દશતુહ્યહીન્દ્રઃ ।
એવં બ્રુવન્નુરગં કોપયુક્તં સમગ્રહીન્નાદશત્સોપ્યુરઙ્ગઃ

એતસ્ય સંધારણાદેવ વીન્દ્ર સ વાયુપુત્રઃ પ્રવહેત્યાપ સંજ્ઞામ્ ।
યો વા લોકે વિષ્ણુમૂર્તિં વિહાય દૈત્યસ્વરૂપા રેણુકાદ્યાઃ કુદેવાઃ

તેષાં તથા મત્પિતૄણાં ચ પૂજા વ્યર્થા સત્યં સત્યમેતદ્બ્રવીમિ ।
એતત્સર્વં યદિ મિથ્યા ભવેત્તુ તદા ત્વસૌ માં દશતુ હ્યહીન્દ્રઃ

પિત્ર્યં નયામિ પ્રવિહાયૈવ યે તુ પિત્રુદ્દેશાત્કેવલં યઃ કરોતિ ।
સ પાપાત્મા નરકાન્વૈ પ્રયાતીત્યેતદ્વાક્યં સત્યમેતદ્બ્રવીમિ

ન શ્રીઃ સ્વતન્ત્રા નાપિ વિધિઃ સ્વતન્ત્રો ન વાયુદેવો નાપિ શિવઃ સ્વતન્ત્રઃ ।
તદન્યે નો ગૌરિપુલોમ જાદ્યાઃ કિં વક્તવ્યં નાત્ર લોકે સ્વતન્ત્રઃ

બ્રવીમિ સત્યં પુરુષો વિષ્ણુરેવ સત્યં સત્ય ભુજમુદ્ધૃત્ય સત્યમ્ ।
એતત્સર્વં યદિ મિથ્યા ભવેત્તુ તદા ત્વસૌ માં દશતુ હ્યહીન્દ્ર

જીવશ્ચ સત્યઃ પરમાત્મા ચ સત્યસ્તયોર્ભેદઃ સત્યે એ તત્સદાપિ ।
જડશ્ચસત્યો જીવજડયોશ્ચ ભેદો ભેદઃ સત્યઃ કિં ચ જડૈશયોર્ભિદા

ભેદઃ સત્યઃ સર્વજીવેષુ નિત્યં સત્યા જડાનાં ચ ભેદા સદાપિ ।
એતત્સર્વં યદિ મિથ્યા ભવેત્તુ તદા ત્વસૌ દશતુ માં હ્યહીન્દ્રઃ

એવં બ્રુવન્નુરગં કોપયુક્તં સમગ્રહીન્નાદશત્સોપ્યુરઙ્ગઃ ।
એતસ્ય સંધારણાદેવવીદ્રે સા વાયુપુત્રઃ પ્રવહેત્યાપ સંજ્ઞામ્

દ્વયં સ્વરૂપં પ્રવિદિત્વૈવ પૂર્વં ત્વં સ્વીકુરુષ્વ દ્વયમેવ નિત્યમ્ ।
સ્નાનાદિકં ચ પ્રકરોતિ નિત્યં પાપી સ આત્મા નૈવ મોક્ષં પ્રયાતિ

તસ્માદ્દ્વયં પ્રવિચાર્યૈવ નિત્યં સુખી ભવેન્નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ ।
એતત્સર્વં યદિ મિથ્યા ભવેત્તુ તદા ત્વસૌ માં દશતુ હ્યહીન્દ્રઃ

ગરુડ ઉવાચ ।
કિં તદ્દ્વયં દેવદેવેશ કિં વા તત્કારણં કીદૃશં મે વદસ્વ ।
દ્વયોસ્ત્યાગં કીદૃશં મે વદસ્વ ત્યાગાત્સુખં કીદૃશં મે વદસ્વ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
દ્વયં ચાહુસ્ત્વિન્દ્રિયે દ્વે બલિષ્ઠે દેહે હ્યસ્મિઞ્ શ્રોત્રનેત્રે સુસૃષ્ટે ।
અવાન્તરે શ્રોત્રનેત્રે ખગેન્દ્ર દ્વયં ચાહુસ્તત્સ્વરૂપં ચ વક્ષ્યે

શ્રોત્રસ્વભાવો લોક વાર્તાશ્રુતૌ ચ હ્યતીવ મોદસ્ત્વાદરાસ્વાદનેન ।
હરેર્વાર્તાશ્રવણે દુઃ ખજાલં શ્રોત્રસ્વભાવો જડતા દમશ્ચ

નેત્રસ્વભાવો દર્શને સ્ત્રીનરાણાં હ્યત્યાદરાન્નાસ્તિ નિદ્રાદિકં ચ ।
હરેર્ભક્તાનાં દર્શને દુઃ ખરૂપો વિષ્ણોઃ પૂજાદર્શને દુઃ ખજાલમ્

તયોઃ સ્વરૂપં પ્રવિદિત્વૈવ પૂર્વં પુનઃ પુનઃ સ્વીકરોત્યેવ મૂઢઃ ।
શિશ્રં મૌર્ખ્યાચ્ચૈવ કુત્રાપિ યોનૌ પ્રવેશયેત્સર્વદા હ્યાદરેણ

ભયં ચ લજ્જા નૈવ ચાસ્તે વધૂનાં તથા નૃણાં વનિતાનાં યતીનામ્ ।
સ્વસારં તે હ્યવિદિત્વા દિનેપિ સુવામ યજ્ઞેન સ્વાભાવશ્ચ વીન્દ્ર

રસાસ્વભાવો ભક્ષણે સર્વદાપિ હ્યનર્પિતસ્યાન્નભક્ષ્યસ્ય વિષ્ણોઃ ।
તથો પહારસ્ય ચ તત્સ્વભાવઃ અભક્ષ્યાણાં ભક્ષણે તત્સ્વભાવઃ

અલેહ્યલેહસ્ય ચ તત્સ્વભાવઃ પાતું ત્વપેયસ્ય ચ તત્સ્વભાવઃ ।
દ્વયોઃ સ્વરૂપં ચ વિહાય મૂઢઃ પુનઃ પુનઃ સ્વીકરોત્યેવ નિત્યમ્

તસ્ય સ્નાનં વ્યર્થમાહુશ્ચ યસ્માત્તસ્માત્ત્યાજ્યં ન દ્વયોઃ કાર્યમેવ ।
અભિપ્રાયં હ્યેતમેવં ખગેન્દ્ર જાનીહિ ત્વં પ્રહસ્યૈવ નિત્યમ્

ભાર્યાદ્વયં હ્યવિદિત્વા સ્વરૂપં સ્વીકૃત્ય ચૈકાં પ્રવિહાયૈવ ચૈકામ્ ।
સ્નાનાદિકં કુરુતે મૂઢબૂદ્ધિઃ વ્યર્થં ચાહુર્મોક્ષભોગૌ ચ નૈવ ।
એતત્સર્વં યદિ મિથ્યા ભવેત્તુ તદા ત્વસૌ માં દશતુ હ્યહીન્દ્રઃ

ગરુડ ઉવાચ ।
ભાર્યાદ્વયં કિં વદ ત્વં મમાપિ તયોઃ સ્વરૂપં કિં વદ ત્વં મુરારે ।
તયોર્મધ્યે ગ્રાહ્યભાર્યાં વદ ત્વમગ્રાહ્યભાર્યાં ચાપિ સમ્યગ્વદ ત્વમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
બુદ્ધિઃ પત્ની સા દ્વિરૂપા ખગેન્દ્ર દુષ્ટા ચૈકા ત્વપરા સુષ્ઠુરૂપા ।
તયોર્મધ્યે દુષ્ટરૂપા કનિષ્ઠા જ્યેષ્ઠા તુ યા સુષ્ઠુબુદ્ધિસ્વરૂપા

કનિષ્ઠયા નષ્ટતાં યાતિ જીવઃ સુતિષ્ઠન્ત્યા યાતિ યોગ્યાં પ્રતિષ્ઠામ્ ।
કનિષ્ઠાયાઃ શૃણુ વક્ષ્યે સ્વરૂપં શ્રુત્વા તસ્યાસ્ત્યાગબુદ્ધિં કુરુષ્વ

જીવં યં વૈ પ્રેરયન્તી કનિષ્ઠા કામ્યં ધર્મં કુરુતે સર્વદાપિ ।
ક્વ બ્રાહ્મણાઃ ક્વ ચ વિષ્ણુર્મહાત્મા ક્વ વૈ કથા ક્વ ચ યજ્ઞાઃ ક્વગાવઃ

ક્વ ચાશ્વત્થઃ ક્વ ચ સ્નાનં ક્વ શૌચમેતત્સર્વં નામ નાશં કરોતિ ।
મૂઢં પતિં રેણુકાં પૂજયસ્વ માયાદેવ્યા દીપદાનં કુરુષ્વ

સુભૈરવાદીન્ ભજ મૂઢ ત્વમન્ધ હારિદ્રચૂર્ણન્ધારયેઃ સર્વદાપિ ।
જ્યેષ્ઠાષ્ટમ્યાં જ્યેષ્ઠદેવીં ભજસ્વ ભક્ત્યા સૂત્રં ગલબન્ધં કુરુષ્વ

મરિગન્ધાષ્ટમ્યાં મરિગન્ધં ભજસ્વ તથા સૂત્રં સ્વગલે ધારયસ્વ ।
દીપસ્તંભં સુદિને પૂજયસ્વ તત્સૂત્રમેવ સ્વગલે ધારયસ્વ

મહાલક્ષ્મીં ચાદ્યલક્ષ્મીં ચ સમ્યક્ પૂજાં કુરુ ત્વં હિ ભક્ત્યાથ જીવ ।
લક્ષ્મીસૂત્રં સ્વાગલે ધારયસ્વ મહાલક્ષ્મીવાન્ ભવસીત્યુત્તરત્ર

વિહાય મૌઞ્જીદિવસે ભાગ્યકામઃ સુગુગ્ગુલાન્ધારયસ્વાતિભક્ત્યા ।
સુવાસિનીઃ પૂજયસ્વાશુ ભક્ત્યા ગન્ધૈઃ પુષ્પૈર્ધૂપદીપૈઃ પ્રતોષ્ય

વરાર્તિક્યં કાંસ્યપાત્રે નિધાય કુર્વાર્તિક્યં દેવતાદેવતાનામ્ ।
પિચુમન્દપત્રાણિ વિતત્ય ભૂમૌ નમસ્વ ત્વં ક્ષમ્યતાં ચેતિ ચોક્ત્વા

મહાદેવીં પૂજયસ્વાદ્ય ભક્ત્યા સદ્વૈષ્ણવાનાં મા દદસ્વાપ્યથાન્નમ્ ।
સદ્વૈષ્ણવાનાં યદિ વાન્નં દદાસિ ભાગ્યં ચ તે પશ્યતો નાશમેતિ

સ્વવામહસ્તે વેણુપાત્રે નિધાય દીપં ધૃત્વા સવ્યહસ્તે પતે ત્વમ્ ।
ઉત્તિષ્ઠ ભોઃ પઞ્ચગૃહેષુ ભિક્ષાં કુરુષ્વ સમ્યક્ પ્રવિહાયૈવ લજ્જામ્

આદૌ ગૃહે ષડ્રસાન્નં ચ કુત્વા જગદ્ગોપ્યં ભોજનં ત્વં કુરુષ્વ ।
તચ્છેષાન્નં ભોજયિત્વા પતે ત્વં તાસાં ચ રે શરણં ત્વં કુરુષ્વ

તાસં હસ્તં પુસ્તકે સ્તાપયિત્વા ત્રાહિત્યેવં તન્મુખૈર્વાચયસ્વ ।
ત્વં ખડ્ગદેવં પૂજયસ્વાદ્યભર્તસ્તત્સેવકાન્પૂજયસ્વાદ્ય સમ્યક્

તૈઃ સાર્ધં ત્વં શ્વાનશબ્દં કુરુષ્વ હરિદ્રાચૂર્ણંસર્વદા ત્વં દધસ્વ ।
કુરુષ્વ ત્વં ભીમસેનસ્ય પૂજાં પઞ્ચામૃતૈઃ ષોડશભિશ્ચોપચારૈઃ

તત્કૌપીનં રૌપ્યજં કારયિત્વા સમર્પયિત્વા દીપમાલાં કુરુષ્વ ।
તદ્દાસવર્યાન્ ભોજયસ્વાદ્ય ભક્ત્યા ગર્જસ્વ ત્વં ભીમભીમેતિ સુષ્ઠુ

તદ્દાસવર્યાન્મોદયસ્વ સ્વવસ્ત્રૈર્મદ્યૈર્માંસદ્રવ્યજાલેન નિત્યમ્ ।
મહાદેવં પૂજયસ્વાદ્ય સમ્યગ્ મહારુદ્રૈરતિરુદ્રૈશ્ચ સમ્યક્

હરેત્યુક્ત્વા જઙ્ગમાન્પૂજયસ્વશૈવાગમે નિપુણાઞ્છૂદ્રજાતાન્ ।
શાકંભરીં વિવિસઃ સર્વશાકાન્સુપાચયિત્વા ચ ગૃહે ગૃહે ચ

દદસ્વ ભક્ત્યા પરમાદરેણ સ્વલઙ્કૃત્ય પ્રાસ્તુવંસ્તદ્ગુણાંશ્ચ ।
કુલાદેવં પૂજયસ્વાદ્ય ભક્ત્યા ત્વં દૃગ્ભ્યાં વૈ તદ્દિને શંભુબુદ્ધ્યા

તદ્ભક્તવર્યાન્પૂજયસ્વાદ્ય સમ્યક્ તત્પાદમૂલે વન્દનં ત્વં કુરુષ્વ ।
સુપઞ્ચમ્યાં મૃન્મયીં શેષમૂર્તિં પૂજાં કુરુષ્વ ક્ષીરલાજાદિકૈશ્ચ

સુનાગપાશં હિ ગલે ચ બદ્ધ્વા તચ્છેષાન્નં ભોજયેર્ભોઃ પુનસ્ત્વમ્ ।
દિને ચતુર્થે ભોજ યસ્વાદ્ય ભક્ત્યા નૈવેદ્યાન્નં ભોજયસ્વાદ્ય સુષ્ઠુ

ઇત્યાદિકં પ્રેરયિત્વા પતિં સા જીવેન નષ્ટં પ્રિકરોત્યેવ નિત્યમ્ ।
તસ્યાઃ સંગાજ્જીવરૂપઃ પતિસ્ત્વાં સમ્યગ્દષ્ટામિહલોકે પરત્ર

તસ્યાઃ સંગં સુવિદૂરં વિસૃજ્યચેષ્ટ્વા સમગ્રં કુરુ સર્વદા ત્વમ્ ।
સુબુદ્ધિરૂપા ત્વીરયન્તી જગાદ ભજસ્વ વિષ્ણું પરમાદરેણ

હરિં વિનાન્યં ન ભજસ્વ નિત્યં સા રેણુકા ત્વાં તુ ન પાલયિષ્યતિ ।
અદૃષ્ટનામા હરિરિવે હિ નિત્યં ફલપ્રદો યદિ ન સ્યાત્ખગેન્દ્ર

જુગુપ્સિતાં શ્રુત્યનુક્તાં ચ દેવીં પતિદ્રુહાં સર્વદા સેવયિત્વા ।
તસ્યાઃ પ્રસાદાત્કુષ્ઠભગન્દરાદ્યૈર્ભુક્ત્વા દુઃ ખં સંયમિનીં પ્રયાહિ

તદા કુદવી કુત્ર ગતા વદસ્વમે હ્યતઃ પતે ત્વં ન ભજસ્વ દેવીમ્ ।
પતે ભજ ત્વં બ્રાહ્મણાન્વૈષ્ણવાંશ્ચ સંસારદુઃ ખાત્તારન્સુષ્ઠુરૂપાન્

સેવાદિકં પ્રવીહાયૈવ સ્વચ્છં માયાદેવ્યા ભજનાત્કિં વદસ્વ ।
જ્યેષ્ઠાષ્ટમ્યાં જ્યેષ્ઠદેવીં હ્યલક્ષ્મીં લક્ષ્મીતિ બુદ્ધ્યા પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્

તસ્યાઃ સૂત્રં ગલબદ્ધં ચ કૃત્વા નાનાદુઃ ખં હ્યનુભૂયાઃ પતે ત્વમ્ ।
યદા પતે યમાદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા ચ સમ્યક્ તાડ્યમાનૈઃ કશાભિઃ

તદા હ્યલક્ષ્મીઃ કુત્ર પલાયતે ઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ।
પતે ભજ ત્વં સર્વદા વાયુતત્ત્વં ન ચાશ્રયેસ્ત્વં સૂક્ષ્મસ્કન્દં ચ મૂઢ

તદ્વત્તં ત્વં નવનીતં ચ ભક્ત્યા તદુચ્છિષ્ટં ભક્ષયિત્વા પતે હિ ।
તસ્યાશ્ચ સૂત્રં ગલબદ્ધં ચ કૃત્વા ઇહૈવ દુઃ ખાન્યનુભૂયાઃ પતે ત્વમ્

યદા પતે યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા ચ સમ્યક્ તાડ્યમાનઃ કશાભિઃ ।
તદા સ્કન્દઃ કુત્ર પલાયતે ઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ

દીપસ્તંભં દાપયિત્વા પતે ત્વં સૂત્રં ચ બદ્ધ્વા સ્વગલે ચ ભક્ત્યા ।
તદા બદ્ધ્વા યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્દીપસ્તંભૈસ્તાડ્યમાનસ્તુ સમ્યક્

દીપસ્તંભઃ કુત્ર પલાયિતોભૂદતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ।
લક્ષ્મીદિને પૂજયિત્વા ચ લક્ષ્મીં સૂત્રં તસ્યાઃ સ્વગલે ધારય ત્વમ્

યદા પતે યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બધ્વા સમ્યક્ તાડ્યમાનઃ કશાભિઃ ।
તદા લક્ષ્મીઃ કુત્ર પલાયતે ઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ

વિવાહમૈઞ્જીદિવસે મૂઢબુદ્ધે જુગુસિતાન્ધારયિત્વા સુભક્ત્યા ।
વરારાર્તિકં કાંસ્યપાત્રે નિધાય કૃત્વાર્તિક્યં ઉદૌદૈતિ શબ્દમ્

તથૈવ દષ્ટ્વા પિચુમન્દસ્ય પત્રં સુનર્તયિત્વા પરમાદરેણ ।
યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વાબદ્ધ્વા તાડ્યમાનશ્ચ સમ્યક્

તવ સ્વામિન્કુલદેવો મહાત્મન્પલાયિતઃ કુત્ર મે તદ્વદસ્વ ।
સ્વદેહાનાં પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્કણ્ઠાભરણૈર્વિધુરાણાં ચ કેશૈઃ

સંતિષ્ઠમાને યમદૂતા બલિષ્ઠા સંતાડ્યમાને મુસલૈર્ભિન્દિપાલૈઃ ।
યદા તદા કુત્ર પલાયિતા સા કેશૈર્વિહીના લંબકર્ણં ચ કૃત્વા

સ્વવામહસ્તે વેણુપાત્રં નિધાય દીપં ધૃત્વા સવ્યહસ્તે ચ મૂઢઃ ।
ગૃહેગૃહે ભૈક્ષચર્યાં ચ કૃત્વા સંતિષ્ઠમાને સ્વગૃહં ચૈવ દેવી

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ મૂઢ દીપૈઃ સહસ્રૈર્દહ્યમાનશ્ચ સમ્યક્ ।
નિર્નાસિકા રેણુકા મૂઢબુદ્ધે પલાયિતા કુત્ર સા મે વદસ્વ

સદા મૂઢં ખડ્ગદેવં ચ ભક્ત્યા તં ભક્તવત્પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ ।
તૈઃ સાર્ધં ત્વં શ્વાનવદ્ગર્જયિત્વા સંતિષ્ઠમાને સ્વગૃહે ચૈવ નિત્યમ્

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્ સંતાડ્યમાનસ્તત્ર શબ્દં પ્રકુર્વન્ ।
સંતિષ્ઠમાને ભક્તવર્યં વિહાય તદા દેવઃ કુત્ર પલાયિતોભૂત્

સ પાર્થક્યાદ્ભીમસેનપ્રતીકં પઞ્ચામૃતૈઃ પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ ।
સુવ્યઞ્જને ચાન્નકૌપીનમેવ દત્ત્વા મૂઢસ્તિષ્ઠમાને સ્વગેહે

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્ સંતાડ્યમાને યમમાર્ગે ચ મૂઢઃ ।
ભીમઃ સ વૈ કુત્ર પલાયિતોભૂતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ

મહાદેવં પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ હરેત્યુક્ત્વા સ્વગૃહે વિદ્યમાને ।
યદા ગૃહં દહ્યતે વહ્નિના તુ તદા હરઃ કુત્ર પલાયિતોભૂત્

શાકં ભરીદિવસે સર્વમેવ શાકંભરી સા ચ દેવી મહાત્મન્ ।
પલાયિતા કુત્ર મે ત્વં વદસ્વ કુલાલદેવં પૂજયિત્વા ચ ભક્ત્યા

કાર્પાસં વૈ તેન દત્તં ગૃહીત્વા સંતિષ્ઠમાને યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્ ।
સંહન્યમાનસ્તીક્ષણધારૈઃ કુઠારૈઃ કુલાલદેવં ચ સુદંષ્ટ્રનેત્રમ્ ।
વિહાય વૈ કુત્ર પલાયિતોભૂન્ન જ્ઞાયતે ઽન્વેષણાચ્ચાપિ કેન

યદા પઞ્ચમ્યાં મૃન્મયીં શેષમૂર્તિં સંપૂજ્ય ભક્ત્યા વિદ્યમાને સ્વગેહે ।
તદા બદ્ધ્વા યમદૂતાશ્ચ સમ્યક્ સંનહ્યમાને નાગપાશૈશ્ચબદ્ધ્વા

સ્વભક્તવર્યં પ્રવિહાય નાગઃ પલાયિતઃ કુત્ર વૈ સંવદ ત્વમ્ ।
દૂર્વાઙ્કુરૈર્મોદકૈઃ પૂજયિત્વા વિનાયકં પઞ્ચખાદ્યૈસ્તથૈવ

સંતિષ્ઠંમાને યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્ સંતાડ્યમાને તપ્તદણ્ડૈશ્ચ મૂઢ ।
દન્તં વિહાયૈવ ચ વિઘ્નરાજઃ પલાયિતઃ કુત્ર મે તં વદત્વમ્

વિવાહકાલે પિષ્ટદેવીં સુભક્ત્યા સંપૂજયિત્વા વિદ્યમાનો ગૃહે સ્વે ।
યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ બદ્ધ્વા સંપીડ્યમાનો યમમાર્ગે સ મૂઢઃ

વિષ્ઠાદેવી પીડ્યમાનં ચ ભક્તં વિહાય સા કુત્ર પલાયિતાભૂત્ ।
વિવાહકાલે રજકસ્ય ગેહં ગત્વા સમ્યક્ પ્રાર્થયિત્વા ચ મૂઢઃ

યસ્તંભસૂત્રં કલશે પરીત્ય પૂજાં કૃત્વા વિદ્યમાનો ગૃહે સ્વે ।
યદા તદા યમદૂતશ્ચ સમ્યક્ તં સ્તંભસૂત્રં તસ્ય મુખે નિધાય

સંતાડ્યમાને સંતભસૂત્રસ્થદેવી પલાયિતા કુત્ર મે સંવદસ્વ ।
વિવાહકાલે પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ ચણ્ડાલદેવીં ભક્તવશ્યાં ચ તસ્યાઃ

તદ્ભક્તવર્યૈઃ શૂર્પમધ્યે ચ તીરે સંસેવયિત્વા વિદ્યમાનો ગૃહેસ્વે ।
યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ બદ્ધ્વા સંતાડ્યમાનો યમમાર્ગે મહદ્ભિઃ

ચૂલેદવી ક્વ પલાયિતાભૂત્સુમૂઢબુદ્ધે વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ।
જ્વરાદિભિઃ પીડ્યમાને સ્વપુત્રે ગૃહે સ્થિતં બ્રહ્મદેવં ચ સમ્યક્

ધૂર્પૈર્દીપૈર્ભક્ષ્યભોજ્યૈશ્ચ પુષ્પૈઃ પૂજાં કૃત્વા વિદ્યમાનશ્ચ ગેહે ।
યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ બદ્ધ્વા સંતાડ્યમાને વેણુપાશાદિભિશ્ચ

સ બ્રહ્મદેવઃ ક્વ પલાયિતોભૂત્સુમૂઢબુદ્ધે વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ।
સન્તાનાર્થં બૃહતીં પૂજયિત્વા ગલેન બદ્ધ્વા બૃહતીં વૈ ફલં ચ

સંતિષ્ઠમાને યમદૂતૈશ્ચ બદ્ધ્વા સંતાડ્યમાને બૃહતીકણ્ટકૈશ્ચ ।
તદા દેવી બૃહતી મૂઢબુદ્ધે પલાયિતા કુત્ર મે તદ્વદ ત્વમ્

ભજસ્વ મૂઢ પરદૈવતં ચ નારાયણં તારકં સર્વદુઃ ખાત્ ।
સુક્ષુદ્રદેવેષુ મતિં ચ મા કુરુ ન ચ શૃણુ ત્વં ફલ્ગુવાક્યં તથૈવ

સુક્ષુદ્રદેવાન્ ભિન્દિપાલે નિધાય વિસર્જયિત્વા દૂરદેશે મહાત્મન્ ।
સંધાર્ય ત્વં સ્વકુલાચારધર્મં સંપાતને નરકં હેતુભૂતમ્

પુનીહિ ગાત્રં સર્વદા મૂઢબુદ્ધે મન્ત્રાષ્ટકૈર્જન્મતીર્થે પવિત્રે ।
હૃદિ સ્થિતાંમારૈર્વ્યમુદ્રાં વિહાય કૃત્વાભૂષાં વિષ્ણુમુદ્રાભિરગ્ર્યામ્

સદા મૂઢો હરિવાર્તાં ભજસ્વ હ્યાયુર્ગતં વ્યર્થમેવં કુબુદ્ધ્યા ।
સદ્વૈષ્ણવાનાં સંગમો દુર્લભશ્ચ ક્ષુબ્ધં જ્ઞાનં તારતમ્યસ્વરૂપમ્

હરિં ગુરું હ્યનુસૃત્યૈવ સત્યં ગતિં સ્વકીયાં તેન જાનીહિ મૂઢ ।
દગ્ધ્વા દુષ્ટાં બુદ્ધિમેવં ચ મૂઢ સુબુદ્ધિરૂપં મા ભજસ્વૈવ નિત્યમ્

મયા સાર્ધં સદ્ગુરું પ્રાપ્ય સમ્યગ્વૈરાગ્યપૂર્વં તત્ત્વમાત્રં વિદિત્વા ।
તેનૈવ મોક્ષં પ્રાપ્નુમો નાર્જવૈર્યત્તાર્યા વિષ્ણોઃ સંપ્રસાદાચ્ચ લક્ષ્મ્યાઃ

ઇત્યાશયં મનસા સન્નિધાય તથા ચોક્તં ભક્તવર્યો મદીયઃ ।
અતો ભક્તઃ પ્રવહેત્યેવ સંજ્ઞામવાપ વીન્દ્ર પ્રકૃતં તં શૃણુ ત્વમ્