ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.23

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે તૃતીયાંશે બ્રહ્મકાણ્ડે લક્ષ્મણાવિવાહહેતુનિરૂપણં નામ દ્વાવિંશોધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 23
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
સોમસ્ય પુત્રી પૂર્વસર્ગે બભૂવ ભાર્યા મદીયા જામ્બવતી મમ પ્રિયા ।
તાસાં મધ્યે હ્યધિકા વીન્દ્ર કિઞ્ચિદ્રુદ્રાદિભ્યઃ પઞ્ચગુણૈર્વિહીના

યદાવેશો બલવાન્સ્યાદ્રમાયાં તદાનામસ પ્રિયતે કેશવોલમ્ ।
યદાવેશાદ્ધ્રાસમુપૈતિ કાલે તદા તાસાં સામ્યમાહુર્મહાન્તઃ

લક્ષ્મ્યાવેશઃ કિઞ્ચિદસ્ત્યેવ નિત્યમતસ્તાભ્યઃ કિઞ્ચિદાધિક્યમસ્તિ

ગરુડ ઉવાચ ।
તાસાં મધ્યે જામ્બવન્તી તુ કૃષ્ણ આરાધનં કીદૃશં સા ચકાર ।
તન્મે બ્રૂહિ કૃપયા વિશ્વમૂર્તે આધિક્યે વૈ કારણં તાભ્ય એવ

ગરુડેનૈવમુક્તસ્તુ ભગવાન્ દેવકીસુતઃ ।
મેઘગંભીરયા વાચા ઉવાચ વિનતાસુતમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
યા પૂર્વસર્ગે સોમપુત્રી બભૂવ પિતુર્ગૃહે વર્તમાનાપિ સાધ્વી ।
જન્મ સ્વકીયં સાર્થકં વૈ ચકાર પિત્રા સાકં વિષ્ણુશુશ્રૂષણે ન ચ

શુશ્રાવ નિત્યં સત્પુરાણાનિ ચૈવં ચક્રે સદા વિષ્ણુપાદપ્રણામમ્ ।
ચક્રે સદા તારકસ્યાપિ વિષ્ણોઃ પ્રદક્ષિણં સ્મરણં કુર્વતી સા

પિત્રા સાકં સા તુ કન્યા ખગેન્દ્ર વૈરાગ્યયુક્તા શ્રવણાત્સંબભૂવ ।
કેશં ચ મિત્રં દ્વિરદાદિકં ચ અનર્ઘ્યરત્નાનિ ગૃહાદિકં ચ

સર્વં હ્યેતન્નશ્વરં ચૈવ મેને મમાધીનં હરિણા વૈ કૃતં ચ ।
યેનૈવ દત્તં પુત્રમિત્રાદિકં ચ તેના હૃતં વેદનાં નૈવ ચક્રે

અદ્યૈવ વિષ્ણુઃ પરમો દયાલુઃ દયાં મયિ કૃતવાંસ્તે ન સુષ્ઠુ ।
પિત્રા સાકં કન્યકા સા તુ વીન્દ્ર સદાત્મનિ હ્યમલે વાસુદેવે

એકાન્તત્વં સુષ્ઠુ ભક્ત્યા ગતા સા યદૃચ્છયા સોપપન્નેન દેવી ।
અકલ્પયન્ત્યાત્મનો વીન્દ્ર વૃત્તિં ચકાર યત્સાવધિરાધં પ્રથૈવ

સા વૈ વિત્તં વિષ્ણુપાદારવિન્દે દુઃ ખાર્ણવાત્તરાકે સંચકાર ।
વાગીન્દ્રિદ્રિયં ખગ સમ્યક્ ચકાર હરેર્ગુણાનાં વર્ણને વા સદૈવ

હસ્તૌ ચ વિષ્ણોર્ગૃહસંમાર્જનાદૌ ચકાર દેવી ગાત્રમલાપહારમ્ ।
શ્રોત્રં ચ ચક્રે હરિસત્કથોદયે મોક્ષાદિમાર્ગે હ્યમૃતોપમે ચ

નેત્રં ચ ચક્રે પ્રતિમાદિદર્શને અનાદિકાલીનમલાપહરિણી ।
સદ્વૈષ્ણવાનાં સ્પર્શને ચૈવ સંગે નિર્માલ્યગન્ધાનુવિલેપને ત્વક્

ઘ્રાર્ણેદ્રિયં સા હરિપાદસારે ચકાર સંસારવિમુક્તિદે ચ ।
જિહ્વેન્દ્રિયં હરિનૈવેદ્યશેષે શ્રીમત્તુલસ્યાદિવિમિશ્રિતે ચ

પાદૌ હરેઃ ક્ષેત્રપથાનુસર્પણે શિરો હૃષીકેશપદાભિવન્દને ।
કામં હૃદાસ્યે તુ હરિદાસ્યકામ્યા તથોત્તમશ્લોકજનાશ્ચરન્તિ

નિષ્કામરૂપે ચ મતિં ચકાર વાગિન્દ્રિયં સ્તવનં સ્વીચકાર ।
એવં સદા કાર્યસમૂહમાત્મના સમર્પયિત્વા પરમેશપાદયોઃ

તીર્થાટનાર્થં તુ જગામ પિત્રા સાકં હરેઃ પ્રીણનાદ્યર્થમેવ ।
આરાધયિત્વા બ્રાહ્મણાન્વિષ્ણુભક્તાનાદૌ ગૃહે વસ્ત્રસંભૂષણાદ્યૈઃ

પશ્ચાત્કલ્પં કારયામાસ દેવી વિષ્ણોરગ્રે તીર્થયાત્રાર્થમેવ ।
યાવત્કાલં તીર્થયાત્રા મુકુન્દ તાવત્કાલં તૂર્ધ્વરેતા ભવામિ

યાવત્કાલં તીર્થયાત્રાં કરિષ્યે તાવદ્દત્તાદ્વૈષ્ણવાનાં ચ સંગમ્ ।
હરેઃ કથાશ્રવણં સ્યાન્મુકુન્દ નાવૈષ્ણવાનાં સંગિનામઙ્ગસંગમ્

સુહૃજ્જનૈઃ પુત્રમિત્રાદિકૈશ્ચ દીર્થાટનં નૈવ કુર્યાં મુકુન્દ ।
કુર્વન્તિ યે કામ્યયા તીર્થયાત્રાં તેષાં સંગં કુરુ દૂરે મુકુન્દ

શાલગ્રામં યે વિહાયૈવ યાત્રાં કુર્વન્તિ તેષાં કિં ફલં પ્રાહુરાર્યાઃ ।
યદા તીર્થાનાં દર્શનં સ્યાત્તદૈવ શાલગ્રામં પુરતઃ સ્થાપયિત્વા

તીર્થાટનં પાદચૈરૈઃ કૃતં ચેત્પૂર્ણં ફલં પ્રાહુરાર્યાઃ ખગેન્દ્ર ।
પાદત્રાણં પાદરક્ષાં ચ કૃત્વા તીર્થાટનં પાદહીનં તદાહુઃ

યો વાહને તુરગે ચોપવિષ્ટસ્તીર્થાટનં કુરુતે ચાર્ધહીનમ્ ।
વૃષાદીનાં વાહને પાદમાહુઃ પરાન્નાનાં ભોજને વ્યર્થમાહુઃ

મહાત્મનાં વેદવિદાં યતીનાં પરાન્નાનાં ભોજને નૈવ દોષઃ ।
સંકલ્પયિત્વા પરમાદરેણ જગામ સા તીર્થયાત્રાર્થમેવ

આદૌ સ્નાત્વા હરિનિર્માત્યગન્ધં વિસર્જયિત્વા શ્રવણં વૈ ચકાર ।
પિત્રા સાકં ભોજનં ચાપિ કૃત્વા અગ્રે દિને ક્રોશમેકં જગામ

તત્ર દ્વિજાન્પૂજયિત્વાન્નપાન રાત્રૌ તત્ત્વં શ્રાવયામાસ દેવી ।
એવં યાત્રાં યે પ્રકુર્વન્તિ નિત્યં તેષાં યાત્રાં સફલાં પ્રાહુરાર્યાઃ

વિના દયાં તીર્થયાત્રા ખગેન્દ્રવ્યર્થેત્યેવં વીન્દ્ર ચાહુર્મહાન્તઃ ।
દિવા રાત્રૌ યે ન શૃણ્વન્તિ દિવ્યાં હરેઃ કથાં તીર્થમાર્ગે ખગેન્દ્ર

વ્યર્થંવ્યર્થં તસ્ય ચાહુર્ગતં વૈ અશ્વાદીનાં વાહનાનાં ચ વિદ્ધિ ।
અશ્વાદીનામપરાધં વદસ્વ ગઙ્ગાદીનાં દર્શનાત્પાપનાશઃ

ક્ષેત્રસ્થવિષ્ણોર્દર્શનાત્પાપનાશો માર્જારસ્યાપ્યપરાધં વદસ્વ ।
ક્ષેત્રસ્થવિષ્ણોઃ પૂજનાત્પાપનાશઃ પૂજાવતામપરાધં વદસ્વ

જપાદીનાં કુર્વતાં પાપનાશો વિષ્ણોર્ધ્યાનાત્સદ્ય એવાધનાશઃ ।
અનુસંધાનાદ્રહિતં સર્વમેવ કૃતં વ્યર્થમેવેતિ ચાહુઃ

અતો હરેઃ પાપવિનાશિનીં કથાં શ્રુત્વા વિષ્ણોર્ભક્તિમાન્સ્યાત્વગન્દ્ર ।
દૃષ્ટ્વાદૃષ્ટ્વા હરિપાદાઙ્કિતં ચ સ્મૃત્વાસ્મૃત્વા ભક્તિમાન્સ્યાત્ખગેન્દ્ર

પિત્રા સાકં કન્યકા સાપિ વીન્દ્ર શેષાચલસ્થં શ્રીનિવાસં ચ દ્રષ્ટુમ્ ।
જગામ સા માર્ગમધ્યે હરિં ચ સા ચિન્તયામાસ રમાપતિં ચ

કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય વક્ષઃ શ્રીવત્સરત્નૈર્ભૂષિતં વિસ્તૃતં ચ ।
કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય તુન્દં વલિત્રયેણાઙ્કિતં સુંદરં ચ

કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય કણ્ઠં મહર્લોકસ્યાશ્રયં કંબુતુલ્યમ્ ।
કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય નાભિં સદાન્તરિક્ષસ્યાશ્રયં વૈ સુપૂર્ણમ્

કદા દ્રક્ષ્યે વદનં વૈ મુરારેર્જનલોકસ્યાશ્રયં સર્વદૈવ

શિરઃ કદા શ્રીનિવાસસ્ય દ્રક્ષ્યે સત્યસ્ય લોકસ્યાશ્રયં સર્વદૈવ ।
કટિં કદા શ્રીનિવાસસ્ય દ્રક્ષ્યે ભૂર્લોકસ્યાશ્રયં સર્વદૈવ

કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય ચોરુ તલાતલસ્યાશ્રયં સર્વદૈવ ।
કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય જાનુ સુકોમલં સુતલસ્યાશ્રયં ચ

કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય જઙ્ઘે રસાતલસ્યાશ્રયેઃ સર્વદૈવ ।
કદા દ્રક્ષ્યે પાદતલં હરેશ્ચ પાતાલલોકસ્યાશ્રયં સર્વદૈવ

ઇત્થં માર્ગે ચિન્તયન્તી ચ દેવી શેષાચલે શેષદેવં દદર્શ ।
ફણૈઃ સહસ્રૈઃ સુવિરાજમાનં નાનાદ્રુમૈર્વાનરૈર્વાનરીભિઃ

અનન્ત જન્માર્જિતપુણ્યસંચયાન્મયાદ્ય દૃષ્ટઃ પરમાચલો હિ ।
તદ્દર્શનાદ્વાષ્પકલાકુલેક્ષણા સદ્યઃ સમુત્થાય નનામ મૂર્ધ્ના

મુખં ચ દૃષ્ટ્વા નમનં ચ કાર્યં પૃષ્ઠાદિભાગે નમનં ન કાર્યમ્ ।
સાપિ દ્વિષટ્કં નમનં ચ ચક્રે શાલગ્રામં સ્થાપયિત્વા પુરો ઽસ્ય

ઇત્થં કાર્યં વૈષ્ણવૈઃ પર્વતસ્ય ત્વં વૈષ્ણવૈર્વિપરીતં ચ કાર્યમ્ ।
મધ્વાન્તઃસ્થઃ પર્વતાગ્રેસ્તિ નિત્યં રમાબ્રહ્માદ્યૈઃ પૂજિતઃ શ્રીનિવાસઃ

સુસત્તમં પરમં શ્રીનિવાસં દ્રક્ષ્યે ઽથાહં હ્યારુરુક્ષે ઽચલઞ્ચ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા કપિલાખ્યતીર્થે સ્થાનં ચક્રે સા સ્વપિત્રા સહૈવ

અત્રૈવાસ્તે શ્રીનિવાસો હરિસ્તુ દ્રવ્યેણ રૂપેણ ન ચાન્યથેતિ ।
આદૌસ્નાત્વા મુણ્ડનં તત્ર કૃત્વા તીર્થશ્રાદ્ધં કારયિત્વા સુતીર્થે

ગોભૂહિરણ્યાદિસમસ્તદાનં દત્ત્વા શૈલં ચારુરોહાથ સાધ્વી ।
શાલગ્રામં સ્થાપયિત્વા સ ચાગ્રે પુનઃ પ્રણામં સાપિ ચક્રે સુભક્ત્યા

સોપાનાનાં શતપર્યન્તમેવમારુહ્ય સા હ્યુપવિષ્ટા તુ તત્ર ।
શુશ્રાવ સા ભાગવતં પુરાણં શુશ્રાવ વૈવેઙ્કટાદ્રેઃ પ્રશંસામ્

જૈગીષવ્યાદ્ગુરુપાદાત્સુભક્ત્યા સુશ્રાવ તત્ત્વં વેઙ્કટાદ્રેશ્ચ સર્વમ્