ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.20

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે ઉત્તરખણ્ડે તૃતીયાંશે બ્રહ્મકાણ્ડે નીલાવિવાહનિર્ણયો નામૈકોનવિંશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 20
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
યા પૂર્વસર્ગે નલસંજ્ઞસ્ય વીન્દ્ર પુત્રી ભૂત્વા વિષ્ણુપત્ની સકામા ।
પ્રદક્ષિણં ભ્રમણં વૈ ચકાર ગુણેન ભદ્રા ભદ્રસંજ્ઞા બભૂવ

કન્યાભાવે સંસ્થિતાં ભદ્રસંજ્ઞાં પિતા નલસ્ત્વબ્રવીત્તાં સ પશ્યન્ ।
ભદ્રે કિમર્થં ગાત્રપીડાં કરોષિ ફલં હિ તન્નન્દિનિ મે વદસ્વ

ભદ્રોવાચ ।
શૃણુત્વં મે તાત નમસ્ક્રિયાદેઃ ફલં વક્તું કા સમર્થા ભવેચ્ચ

તથાપ્યહં તવ વક્ષ્યામિ તાત યથાશક્ત્યા શૃણુ સમ્યગ્ઘિતાય ।
સદા હરિમર્મ નાથો દયાલુરહં હરેસ્તવ દાસાનુદાસી ।
માં પાહિ વિષ્ણોસ્તવ વન્દે પદે ઇત્યુક્ત્વા પ્રણામં ચાકરોદ્દણ્ડરૂપમ્

હરેઃ પ્રણામં ત્વિતિ કર્તવ્યશૂન્યં વ્યર્થં તમાહુર્જ્ઞાનિનસ્તચ્છૃણુ ત્વમ્ ।
રમેશ મધ્વેશ સરસ્વતીશેત્યેવં વદન્પ્રણમેદ્વિષ્ણુદેવમ્

યથા પ્રસન્નો વન્દનાદ્દેવદ્દેવ સ્તથા ન તુષ્ટઃ પૂજનાત્કર્મતશ્ચ ।
યથા નામસ્મરણાદ્વન્દનાદ્વા પાપાન્નિયચ્છેતુ તથા ન ચાન્યૈઃ

દેહં તુ યે પોષયન્ત્યેવ તાત હરેઃ પ્રણામૈઃ શૂન્યભૂતં ચ પુષ્ટમ્ ।
તદેવમાહુર્વ્યર્થમેવેતિ તાત તત્પોષકાણાં નરકે દુઃ ખમાહુઃ

યમો ઽપિ તં તત્ર ઉલૂખલે તુ નિધાય પિષ્ટં સુખલૈઃ કરોતિ ।
યો વા પરં ન કરોત્યેવ તાત પ્રદક્ષિણં દેવદેવસ્ય વિષ્ણોઃ

તસ્યૈવ પાદૌ તલયન્ત્રે નિધાય યમશ્ચ નિત્યં પ્રકરોતિ પિષ્ટમ્ ।
એષાં જિહ્વા હરિકૃષ્ણેતિ નામ ન વક્તિ નિત્યં વ્યર્થભૂતાં વદન્તિ

તેષાં જિહ્વા યમલોકે યમસ્તુ નિષ્કાસ્ય પિષ્ટં પ્રકરોતિ નિત્યમ્ ।
કાશીનિવાસેન ચ કિં પ્રયોજનં કિં વા પ્રયાગે મરણેન તાત

કિં વારણાગ્રે મરણેન સૌખ્યં કિં વા મખાદેઃ સમનુષ્ઠિતેન ।
સમસ્તતીર્થેષ્વટનેન કિં કિમધીતશાસ્ત્રેણ સુતીક્ષ્ણબુદ્ધ્યા

યેષાં જિહ્વાગ્રે હરિનામૈવ નાસ્તિ યેષાં ગાત્રૈર્નમનં નાપિ વિષ્ણોઃ ।
યેષાં પદ્ભ્યાં નાસ્તિ હરેઃ પ્રદક્ષિણં તેષાં સર્વં વ્યર્થમાહુર્મહાન્તઃ

હર્યર્પણાદ્રિહિતં નામ કસ્માત્પ્રદક્ષિણં નમનં ચાહુરર્ઘ્યમ્ ।
અતો વિષ્ણોર્નમનં કાર્યમેવ હરેર્નામસ્મરણં તાત કાર્યમ્

જન્મ હ્યેતદ્દુર્લભં નશ્વરં તુ યથા જલસ્થં તત્તથૈવ ।
નો વિસ્વાસં કુરુ ગાત્રે ત્વદીયે જીવેષ્વપિ સ્વઃ પરશ્ચેતિ તાત

સદ્યઃ કૃતં નમનં ન ત્વદીયં સદ્યઃ કૃતં સ્મરણં ન ત્વદીયમ્ ।
કદા પ્રાપ્સ્યે મરણં તન્ન જાને ન વિશ્વાસં કુરુ ગાત્રે મહાત્મન્

એતચ્છ્રુત્વા નલો વીન્દ્ર પુત્રીવાક્યં સુનિર્મલમ્ ।
નમસ્કારં ચ કૃતવાન્યથાશક્ત્યા પ્રદક્ષિણમ્

સાપિ પ્રદક્ષિણં ચક્રે નમસ્કારં સદા હરેઃ ।
એવં બહુદિનં કૃત્વા ધ્યાત્વા નારાયણં પરમ્

કલેવરં ચ તત્યાજ મરણે હરિચિન્તયા ।
મત્પિતુર્વસુદેવસ્ય ભગિન્યા ઉદરે ખગ

કૈકેયીતિ ચ નામ્ના સા ત્વભવદ્ભદ્રસંજ્ઞકા ।
યસ્માદ્ભદ્રગુણૈર્યુક્તા ભદ્રા સા ભદ્રનામિકા

તસ્યાત્મજૈશ્ચ કૈકેયૈઃ પઞ્ચભિઃ ખગસત્તમ ।
પ્રત્યાહૃતામિમાં ભદ્રાં પ્રાપ્તવાન્ ખગસત્તમ

વક્ષ્યેહં મિત્રવિન્દાયાઃ પાણિગ્રહણકારણમ્ ।
સાવધાનમના ભૂત્વા શૃણુ પક્ષીન્દ્ર સત્તમ

મિત્રવિન્દોવાચ ।
યાન્પૂર્વસર્ગેપ્યવૃણોન્નિકામતો હ્યગ્નીષોમાન્નામિકા મિત્રવિન્દા ।
મિત્રં હરિં પ્રાપ્તુકામા સદૈક તત્રોપાયં ચિન્તયામાસદેવી

હરિપ્રાપ્તૌ સાધનાઃ સંતિ તેષુ મુખ્યં કચિચ્ચિન્તયામાસ દેવી ।
તેષાં મધ્યે શ્રવણં શ્રેષ્ઠમાહુઃ પુરાણાનાં સાત્ત્વિકાનાં સદાપિ

વિષ્ણોરુત્કર્ષો વર્તતે યત્ર વાયોસ્તથોત્કર્ષઃ સજ્જનાનાં પુરાણે ।
શ્રાદ્ધં સદા વિષ્ણુબુદ્ધ્યા સદૈવ નાન્યચ્છ્રાવ્યં સાધનં તત્ર ચૈવ

યસ્મિન્દિને શ્રવણં નાસ્તિ વિષ્ણોસ્તેષાં જન્મ વ્યર્થમાહુઃ કથાયામ્ ।
સ્નાન જપઃ પઞ્ચયજ્ઞં વ્રતં ચ ઇષ્ટાપૂર્તે કૃચ્છ્રચાન્દ્રો ચ દત્તમ્

સર્વં વ્યર્થં વૈષ્ણવાનાં ચ દીક્ષા કથાં વિના સમ્યગનુષ્ઠિતાં વૈ ।
યૈર્ન શ્રુતં ભાગવતં પુરાણં સસંપ્રદાયૈર્ગુરુભિઃ સંયુતૈશ્ચ

યૈર્ન શ્રુતં ભાગવતં પુરાણં યૈર્ન શ્રુતં બ્રહ્મકાણ્ડં પુરાણમ્ ।
તેષાં જન્મ વ્યર્થમાહુર્મમહાન્તસ્તસ્માચ્છ્રાવ્યા હરિવાર્તા સદૈવ

ન યત્ર ગોવિન્દકથામહાનદી ન યત્ર નારાયણપાદસંશ્રયઃ ।
ન યત્ર વિષ્ણોઃ સતતં વચોસ્તિ ન સંવસેત્તત્ક્ષણમાત્રં કથઞ્ચિત્

યસ્મિન્ ગ્રામે ભાગવતં ન શાસ્ત્રં ન વર્તતે ભાગવતા રસજ્ઞાઃ ।
યસ્મિન્ ગૃહે નાસ્તિ ગીતાર્થસારઃ યસ્મિન્ ગ્રામે નામ સહસ્રકં વા

તયો રસજ્ઞા યત્ર ન સન્તિ તત્ર ન સંવસેત્ક્ષણમાત્રં કથઞ્ચિત્ ।
યસ્મિન્ દિને દિવ્યકથા ચ વિષ્ણોર્ન વાસ્તિ જન્તોસ્તસ્ય ચાયુર્વૃથૈવ

ગર્ભે ગતે નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ તન્મન્યતે દુર્લભં મર્ત્યલોકે ।
કર્ણં કલ્પૈર્ભૂષિતં સુંદરં ચ ન સુંદરં ચાહુરાર્યા રસજ્ઞાઃ

વિષ્ણોઃ કથાખ્યાભરણૈશ્ચ યુક્તં તદેવ કર્ણં સુંદરં ચાહુરાર્યાઃ ।
તસ્માત્સદા ભાગવતાર્થસારં શૃણ્વન્તિ યે સતતં વાચયન્તિ

તેષાં જન્મ સ્વસ્થમાહુર્મહાન્તો મહત્ફલં ચાસ્તિ તથૈવ તેષામ્ ।
સોષ્ણીષકઞ્ચુકયુતાશ્ચ હરેઃ કથાં વૈ શૃણ્વન્તિ યેપિ ચ પઠન્તિ સદૈવ મર્ત્યાઃ

સર્વેપિ તે પૂજનીયા હિ લોકે ન વૈ શિશ્રે ચોદરે ચૈવ સક્તાઃ ।
યે દાક્ષિણ્યાદર્થલોભાદ્વદન્તિ સદા પુરાણં ભગવત્તત્ત્વસારમ્

પ્રચ્છાદયન્તે તત્ત્વગોપ્યાનિ યે તુ તેષાં ગતિઃ સૂર્યસૂનુઃ સદૈવ ।
યે ધર્મકાણ્ડે કર્મકાણ્ડે સદૈવ ઉત્પાદયન્તે સુરુચિં તત્ર નિત્યમ્

મૌલ્યેન યે કથયેયુઃ પુરાણં તેષાં ગતિઃ સૂર્ય સુનઃ સદૈવ ।
મૌલ્યેન યે ભાગવતં પુરાણં શૃણ્વન્તિ વૈ હરિશાસ્ત્રાર્થતત્ત્વમ્

મૌલ્યેન વેદાધ્યયનં પ્રકુર્વતે તેષાં ગતિઃ સૂર્યસૂનુઃ સદૈવ ।
યદૃચ્છયા પ્રાપ્તધનેન યે તુ સંતુષ્ટાસ્તે હ્યત્ર યોગ્યાઃ સદૈવ

ધનાર્જને યે ત્વતિતૃષ્ણાભિયુક્તાસ્તેષાં ન વૈ ભાગવતેધિકારઃ ।
મત્વા લોકે હરિરેવતિ નિત્યમન્તર્યામી નાસ્તિ તદન્ય ઈશઃ

એવં સદા યે પ્રવિચિન્તયન્તિ યોગક્ષેમં બિભૃયાદ્વિષ્ણુરેષામ્ ।
સદ્વૈષ્ણવાનામશુભં નાસ્તિ નાસ્તિ પ્રદૃશ્યતે સંશયજ્ઞાનરૂપાત્

કર્માનુસારેણ હરિર્દદાતિ ફલં શુભાનામશુભસ્ય ચૈવ ।
અતસ્તદર્થં નૈવ યત્નં ચ કુર્યાદ્ધનાર્થં વૈ હરિતત્ત્વે ચ કુર્યાત્

અતઃ સ્નાત્વા દિવ્યમન્ત્રં જપિત્વા વિસર્જયિત્વા વિષ્ણુનિર્માલ્યગન્ધમ્ ।
શુચિર્ભૂત્વા ભાગવતં પુરાણં સંશ્રાવયેત્સર્વવેત્તાપિ નિત્યમ્

કર્માનુસારેણ ધનાર્જનં ચ વેદાર્જનં શાસ્ત્રસમાર્જનં ચ ।
ભવિષ્યતિ શ્રવણં ચાપિ વિષ્ણોરત્યાદરાચ્છ્રવણં દુર્ઘટં ચ

અત્યાદરાદ્ભાગવતસ્ય સારમાસ્વાદયેદ્દુર્ઘટં મર્ત્યલોકે ।
આસ્વાદ્ય તદ્ભાગવતં પુરાણમાનન્દબાષ્પૈર્યુક્તતા દુર્ઘટા ચ

શ્રુત્વા તત્ત્વા નાં નિર્ણયં ધારણં ચ સુદુર્ઘટં ચાહુરાર્યાઃ સમસ્તમ્ ।
શ્રુત્વા તત્ત્વાનાં ધારણાનન્તરં ચ કામક્રુધોર્જારણં દુર્ઘટં ચ

શ્રુત્વા તત્ત્વાનાં ધારણાનં તરં ત તથા યોગે દુર્ઘટં સંગતં ચ

શ્રુત્વા તત્ત્વાનાં ધારણાનન્તરં ચ કામક્રુધોર્જારણં દુર્ઘટં ચ ।
એતે દોષા જ્ઞાનપૂતાનપીહ કુર્વન્તિ સંદેહયુતાન્સદૈવ

અતો હ્યહં શ્રવણં સત્કથાયાઃ સદા કરિષ્યે નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ ।
તેનાપ્યહં હરિનામાભિવાઞ્છા નિશ્ચિત્ય ચિત્તં શ્રવણે વૈ ચકાર ।
આદેહમેવં શ્રવણં ચ કૃત્વા ત્યક્ત્વા દેહં ભૂતલે સંપ્રજાતા

નિવસ્તું વસુદેવસ્ય ભગિન્યા ઉદરે ખગ ।
સુમિત્રા સંજ્ઞકાયાં ચ જાતા વૈ મિત્રવિન્દિકા

શ્રવણેન હરિં મિત્રં પ્રાપ્તા સા મિત્રવિન્દિકા ।
અતઃ સા મિત્રવિન્દેતિ સંજ્ઞયા સંબભૂવ હ

સ્વયંવરે મિત્રવિન્દા રાજ્ઞાં મધ્યે તુ ભામિની ।
મમાંસે વ્યસૃજન્માલાં તાં ગૃહીત્વા ખગેશ્વર ।
વિધૂય નૃપતીન્સર્વાન્પુરીં પ્રાપ્તાઃ ખગેશ્વર