ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.14

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે ઉત્તરખણ્ડે તૃતીયાંશે બ્રહ્મકાણ્ડે દેવોત્પત્તિનિરૂપણં નામ ત્રયોદશો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 14
શ્રીગરુડ ઉવાચ ।
અવતારાન્હરે બ્રૂહિ તથા લક્ષ્મ્યા દિવૌકસામ્ ।
ગુણાનામન્તર બ્રૂહિ શિષ્યસ્ય મમ સવ્રત

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
યો મૂલરૂપી ભગવાનનન્તો બ્રહ્માદિભિઃ પુર્ણગુણઃ સ્વતન્ત્રઃ ।
પુરાતનઃ પૂર્ણતનુર્મદાત્મા ન તાદૃશાઃ સંતિ કદાપિ વીદ્ર

પાદશ્ચ પૂર્ણઃ પાદતલં ચ પૂર્ણં નખાશ્ચ પૂર્ણાઃ કટિકણ્ઠૌ ચ પૂર્ણૌ ।
ઊરૂ ચ પૂર્ણે ઉદરં ચ પૂર્ણં લબ્ધ્વાપિ પૂર્ણાઞ્જગૃહે તથાપ્યુરઃ

સ્કન્ધઃ સુપૂર્ણાઃ સકલાશ્ચ બાહવઃ પૂર્ણાઃ કેશાઃ શ્મશ્રુદન્તાશ્ચ પૂર્ણાઃ ।
લોમાનિ પૂર્ણાનિ તથૈવ રોમકૂપાશ્ચ પૂર્ણાસ્તુ તથૈવ શિશ્રઃ

અણ્ડશ્ચ પૂર્ણો હ્યણ્ડરોમાણિ કક્ષાશ્ચક્ષુશ્ચ શ્રોત્રે સર્વ એતે ચ પૂર્ણાઃ ।
કિં વર્ણયે મૂલરૂપં હરેશ્ચ યાવદ્વલં પૂર્ણં સમગ્રદેહે

તાવદ્બ્રલં હ્યેકરોમાદિકેષુ સંતિત્વિમે હિ યતઃ સ એવ પૂર્ણઃ ।
સ એવ તુ સર્વસ્ય કર્તા સ એવ હર્થા સ તુ સારાંશભોક્તા

અસારાંશં નૈવ ભોક્તા હરિસ્તુ સારાન્વક્ષ્યે શૃણુ પક્ષીન્દ્ર સમ્યક્ ।
દ્રાક્ષેક્ષુસારં નારિકેલસ્ય સારં ચૂતસ્ય સારં પનસસ્યાપિ સારમ્

નારઙ્ગસારં ક્રમુકસ્યાપિ સારં ખર્જૂરસારં કદલીફલસ્ય ।
નારાયણો બીજરૂપસ્ય સારં ગૃહ્ણાતિ નિત્યં ભક્તવર્યો દયાલુઃ

તામ્બૂલસારં ખદિરસ્ય સારં પુષ્પસ્ય સારં ચન્દનસ્યાપિ સારમ્ ।
ગોધૂમસારં યવાનાં ચ સારં માષસ્ય સારં હરેણોશ્ચ સારમ્

શુદ્ધં તથા વ્રીહિનીવારસારં શ્યામાકસારં શુદ્ધધાન્યસ્ય સારમ્

નિષિદ્ધાન્સર્વશાકસ્ય સારાંસ્તથા નિપિદ્ધાલ્લાંવણસ્વાપિ સારાન્ ।
ગૃહ્ણાતિ વિષ્ણુઃ પરમાદરેણ અન્નસ્ય સારં ભક્ષ્યભોજ્યસ્ય સારમ્

સૂપસ્ય સારં પરમાન્નસ્ય સારં દુગ્ધસ્ય સારં દધિતક્રસ્ય સારમ્ ।
ઘૃતસ્ય સારં રામઠસ્યાપિ સારં ગૃહ્ણાતિ વિષ્ણુઃ સર્ષપસ્યાપિ સારમ્

મરીચસારં જીરકસ્યાપિ સારં તથા હવિર્ઘૃતપક્વસ્ય સારમ્ ।
તૈલેષુ પક્વસ્ય ચ ભર્જિતસ્ય ગુડસ્ય સારં નવનીતસ્ય સારમ્

લવઙ્ગસારં શર્કરાયાશ્ચ સારમિત્યાદિસારાન્ વાસુદેવસ્તુ ભુક્તે ।
લક્ષ્મીપતિઃ સર્વજગન્નિવા સસ્તસ્યાજ્ઞયા વાસુદેવોપિ નિત્યમ્

તચ્છેષસારાનપિ ચાવનીશો મહાત્મનોંશાઞ્છૃણુ શિષ્યવર્ય ।
એવં વિમૂઢા વાસુદેવસ્ય ભક્તાઃ કિં વક્તવ્યં વિષ્ણુભક્તા હિ લોકે

કલ્યાણાસ્તે સારભોક્તાર એવ નૈષાં ભવેત્તેન દુઃ ખાભિવૃદ્ધિઃ ।
ભુઞ્જન્તિ યે વૈશ્વદેવં વિહાય દુષ્ટાંસ્તાન્વૈ ભુક્તિચિન્ત્તાંશ્ચ વિદ્ધિ

વક્ષ્યે વિશેષં વૈશ્વદેવે ખગેન્દ્ર ગોપ્યં નો વદાન્યત્ર વિદ્વાન્ ।
સૂર્યાદીનાં યે ચ દાને ચ દદ્યુર્વિના વાયોરન્તરસ્થં હરિં ચ

તે વૈ સદા સારભોક્તાર એવ જ્ઞેયાસ્ત્વતો વિષ્ણુરેકો મહાત્મા ।
સારાંશભોક્તા ન તુ સર્વસ્ય ભોક્તા ભુનક્તિ સર્વં ત્વવિરુદ્ધશક્તિઃ

વક્ષ્યે હ સારાન્પુનરન્યાન્ખગેન્દ્ર શૃણુષ્વ ગુહ્યં પરમાદરેણ ।
દ્રાક્ષાદયઃ સર્વ એવ ત્વસારાઃ કાલાદિદુષ્ટા ભાવદુષ્ટાઃ પદાર્થાઃ

અતિપક્વાનન્તરં તુ તથા દિનચતુષ્ટયે ।
અસારાઃ કલુષા જ્ઞેયાસ્તથા જંબૂફલં સ્મૃતમ્

માસસ્યાનન્તરં વીન્દ્ર ત્વસારં પનસં સ્મૃતમ્ ।
ષણ્માસાનન્તરં વીન્દ્ર ખર્જૂરં તિક્તવત્સ્મૃતમ્

આર્દ્રં પૂતં નારિકેલં સ્ફોટનાનન્તરં પ્રભો ।
અહોરાત્રાનન્તરં તુ અસારં પરિકીર્તિતમ્

શુષ્કભૂતં નારિકેલં ખજૂરં તુ યથા તથા ।
પક્ષસ્યાનન્તરં ચૂતમસારં પરિકીર્તિતમ્

વર્ષસ્યાનન્તરં વીન્દ્ર પૂગીફલમુદાહૃતમ્ ।
ઘટિકાનન્તરં વીન્દ્ર તાંબૂલં પરિકીર્તિતમ્

યામસ્યાનન્તરં ચાન્નં સૂપાન્નં પાયસં તથા ।
ભક્ષ્યં ચ ક્વથિતં વીન્દ્ર અસારં પરિકીર્તિતમ્

ત્રિપક્ષાનન્તરં વીન્દ્ર તૈલપક્વં તથા સ્મૃતમ્ ।
ચતુર્યામાનન્તરં ચ ત્વસારં ઘૃતપક્વકમ્

ત્રિયામાનન્તરં શાકા નિઃ સારાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
જંબીરં શૃઙ્ગબેરે ધાત્રી કર્પૂરં ચ ચૂતકમ્

વત્સરાનન્તરં વીન્દ્ર નિઃ સારં પરિકીર્તિતમ્ ।
પર્પટઃ પક્ષમાત્રેણ નિઃ સારઃ પરિકીર્તિતઃ

તુલસી સર્વદા સારા એકાદશ્યામપિ દ્વિજ ।
આર્દ્રા વાપ્યથવા શુષ્કા સાર્દ્રા સારવતી સ્મૃતા

એકાદશ્યાં તુ તુલસી સારા ગ્રાહ્યા મનીષિભિઃ ।
ત્વચા નાસેંદ્રિયેણાપિ ન તુ જિહ્વેન્દ્રિયેણ ચ

એકાદશ્યાં હરેરન્નં નિઃ સારં પરિકીર્તિતમ્ ।
એકાદશ્યાં હરેસ્તીર્થં મનુષ્યાણાં ખગેશ્વર

એકવારે ચ સારં સ્યાદ્દ્વિવારે ચ તતોધિકમ્ ।
એકાદશ્યાં મહાભાગ તીર્થં ગન્ધાદિમિશ્રિતમ્

અસારમિતિ સંપ્રોક્તં તથા સ્વાદૂદમિશ્રિતમ્ ।
એકાદશ્યાં હરેઃ સારં ક્ષીરં સર્પિર્મધૂદકમ્

નિઃ સારં મનુજેન્દ્રાણામિતિ વેદવિદાં મતમ્ ।
આષાઢમાસે ગરુડ શાકો નિઃ સાર ઉચ્યતે

માસિ ભાદ્રપદે વીન્દ્ર હ્યસારં દધિ ચોચ્યતે ।
ક્ષીરં તુ હ્યાશ્વિને માસે નિઃ સારં પરિકીર્તિતમ્

ઊર્ધ્વપુણ્ડ્રગદાહીના નાર્યસારેતિ ગીયતે ।
હરિભક્તિવિહીના યે હ્યસુરાઃ પરિકીર્તિતાઃ

હરિનામવિહીનં તુ મુખં નિઃ સારમુચ્યતે ।
હરિનૈવેદ્યહીનસ્તુ પાકો નિઃ સાર ઉચ્યતે

ત્રિદિનૈશ્ચાતસીપુષ્પં નિઃ સારં પરિકીર્તિતમ્ ।
પ્રહરં મલ્લિકા સારં જાતી તુ પ્રહરાર્ધકમ્

ત્રિયામં શતપત્રં સ્યાત્કરવીરમહર્નિશમ્ ।
ઘટિકાવધિ સારં સ્યાત્પારિજાતં ખગેશ્વર

ત્રિવર્ષં કેસરં ફલ્ગ સારમિત્યુચ્યતે બુધૈઃ ।
કસ્તૂરી દશવર્ષં તુ કર્પૂરં વર્ષમાત્રકમ્

સસારમિતિ સંપ્રોક્તં ચન્દનં સર્વદા સ્મૃતમ્ ।
શુદ્ધન્નિઃ સારભૂતાંશ્ચ વક્ષ્યે શૃણુ ખગેશ્વર

તુષા મેધ્યા આરનાલં પુણ્યકં ભિઃ સટા તથા ।
ઉપોદ્વ્રજી અલાબૂશ્ચ બૃહત્કોશાતકી તથા

વૃન્તાકં ચુક્રશાકશ્ચ બિલ્વમૌદુંવરં તથા ।
પલાઞ્જુર્લશુનં વૃન્તં કલઞ્જં ચ તથા દ્વિજા

એતત્સર્વત્ર કાલે ચ નિઃ સારમિતિ કીર્તિતમ્ ।
એકાદશ્યાં વૈશ્વદેવં શ્રાદ્ધં તર્પણમેવ ચ

મન્ત્રેણ પ્રેતદહનમસારં પરિકીર્તિતમ્ ।
હવિર્નારાયણો દેવો એતાંશ્ચ હ્યશુભાન્ર સાન્

ન ગૃહ્ણાતિ ન ગૃહ્ણાતિ ન ગૃહ્ણાતિ હરિઃ સ્વયમ્ ।
તથાપિ સર્વં જાનાતિ જીવાનાં પાપકર્મણામ્

આસ્વાદનં કારયતિ સ્વયં નાસ્વાદતે હરિઃ ।
અસારભોજનં ચૈવ જીવાનાં કર્મજં ફલમ્

અમુખ્યભોજિનો જીવાઃ કુન્ત્યાદ્યા મુખ્યભોજિનઃ ।
શુભાનિ ચ પિબેદ્વિષ્ણુરશુભં નો પિબેદ્વિભુઃ

કો વદેત્તસ્ય ચેષ્ટાં તુ પૂર્ણાનન્દો હરિઃ સ્વયમ્ ।
ન તેન સદૃશઃ કોપિ દેશે કાલે ચ વિદ્યતે ।
તસ્યાવતારાન્વક્ષ્યહં શૃણુ પક્ષીન્દ્રસત્તમ