ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.11

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણગરુડસંવાદે દ્વિતીયાંશે ધર્મકાણ્ડે પ્રેતકલ્પે બ્રહ્માણ્ડાદિવૈકૃતૈકદેશપ્રાકૃતસૃષ્ટિનિરૂપણં નામ દશમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 11
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
પુરુષાખ્યો હરિઃ સાક્ષાદ્ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ ।
શિશ્યેત્વણ્ડોદક વિષ્ણુર્નૃણાં સાહસ્રવત્સરમ્ ।
લક્ષ્મીશ્ચોદકરૂપેણ શય્યારૂપેણ ભોણ્ડજા

વિદ્યા તરઙ્ગરૂપેણ વાયુરૂપેણ ભોણ્ડજ

તમોરૂપેણ સૈવાસી ન્નાન્યદાસીત્કથઞ્ચન ।
અસીદ્ગર્ભોદકે ચૈવ નાન્યદાસીત્કથઞ્ચન

લક્ષ્મીસ્તુષ્ટાવ ચ હરિં ગર્ભોદે પક્ષિસત્તમ ।
લક્ષ્મીધરાભ્યાં રૂપાભ્યાં પ્રકૃતિર્હરિણા તથા

શેત શ્રુતિસ્વરૂપેણ સ્તૌતિ ગર્ભોદકે હરિમ્ ।
નારાયણ નમસ્તે ઽસ્તુ શૃણુ વિજ્ઞાપનં મમ

અજાં જહિ મહાભાગ યોગ્યાનાં મુક્તિમાવહ ।
અજા તુ પ્રકૃતિઃ પ્રોક્તા ચાપરા પ્રકૃતિઃ પરા

શતતોવરા તુ બ્રહ્માણી બ્રહ્મપત્ની વરાનના ।
ઉમા શચ્યવરા તસ્યા અવરાઃ સંપ્રકીર્તિતાઃ

એતાસાં હનનં નૈવ પ્રાર્થયામઃ સદા હરે ।
અસ્તિ પ્રતિનૃષુ બ્રહ્મ પ્રકૃતી દ્વે વ્યવસ્થિતે

એકા તુ નિત્યસંસારા ત્વજશબ્દાભિધાયિકા ।
દ્વિતીયા તુ તમો ઽપોહ્યા અજશબ્દાભિધાયિકા

અત એવ ત્વજે જ્યેષ્ઠે ઇતિ લોકે પ્રકીર્તિતે ।
સુખદુઃ ખપ્રદા ચૈવ અપરા દુઃ ખદૈવ તુ

મોક્ષાધિકારિણામેવ જ્ઞાનૈશ્વર્યાદયો ગણાઃ ।
તેષામાચ્છાદિકા હોકા તમોઙ્ગા સા પ્રકીર્તિતા

જીવં પ્રતિ મહાવિષ્ણું પાહ્યાચ્છાદયતિ પ્રભો ।
સા પરા પ્રકૃતિર્જ્ઞેયા પરમાચ્છાદિકા સ્મૃતા

એવં સા પરમા દુષ્ટા હોકા તમોઙ્ગા તુ પ્રકીર્તિતા ।
જીવવર્ગેષ્વેવ ખગ બ્રહ્માદેર્નાસ્તિ સા ક્વચિત્

પિશાચવત્સમુદ્દિષ્ટા જીવસ્યેત્યધિકારિણઃ ।
પ્રેરિકા તુ તયોર્દેવ્યો સ્ત્વહમાદ્યા સુખાત્મિકા

તત્ર વિષ્ણો મહાભાગ સગુણાચ્છાદકો હિતઃ ।
પરમાચ્છાદિકાં દુષ્ટાં વ્યામુચ્યૈવ મહાપ્રભો

મોક્ષં દેહિ મહાદેવ ત્વદ્ભક્તાનાં મહાપ્રભો ।
પરમાચ્છાદિકા હ્યસ્માન્નિત્ય સંસારિણો યતઃ

અત એવ ચ નિત્યત્વાત્તસ્માત્તદપસારણમ્ ।
કુરુ દેવ મહાભાગ ઇતિ વિજ્ઞાયતાં મમ

એવં સ્તુતો હરિઃ કૃષ્ણો સુપ્રબુદ્ધો ઽપિ સર્બદા ।
ઉદ્વુદ્ધવન્મહા વિષ્ણુરભૂદજ્ઞપરીક્ષયા

તસ્ય નાભેરભૂત્પદ્મં સૌવર્ણં ભુવનાશ્રયમ્ ।
તત્પ્રાકૃતં ચ વિજ્ઞેયં ભૂદેવી ત્વભિમાનિની

અનન્તસૂર્યવચ્ચૈવ પ્રકાશકરમીરિતમ્ ।
ચિદાનન્દમયો વિષ્ણુસ્તસ્માદ્ભિન્નો ન સંશયઃ

વિષ્ણોઃ સ્વરૂપભૂતં ચ યે વિજાનન્તિ તે નરાઃ ।
તે યાન્તિ હ્યધરં લોકં તથા તત્સંગિસંગિનઃ

કિરીટાદિકવચ્ચૈવ જ્ઞાતવ્યં ચ ખગેશ્વર ।
કિરીટાદ્યા અપિ હરેર્દ્વિધા સંતિ ન સંશયઃ

સ્વરૂપા હ્યસ્વરૂપાશ્ચ સ્વસ્વરૂપનિ દર્શને ।
ગૃહીતા ઇતિ વિજ્ઞેયા ન સ્વરૂપાઃ ખગેશ્વર

ભ્માણ્ડં હ્યસૃજત્તત્ર સર્વલોકવિધાયકમ્ ।
પ્રલયે મુક્તિહીનશ્ચ સુપ્ત ઇત્યુચ્યતે બુધઃ

તસ્ય સમિવસ્ત્રિવં ચ ન જ્ઞાતવ્યા ખગેશ્વર ।
પ્રલયોપિ મહાભાગ બ્રહ્મવાય્વોર્ન ચાસ્તિ હિ

વૃત્તિરૂપં પરં જ્ઞાનં પાદ્યાર્ઘ્યં નાત્ર સંશયઃ ।
ઇન્દ્રિયાણામુપરતિઃ સુપ્તિરિત્યુચ્યતે બુધૈઃ

બ્રહ્મવાય્વોશ્ચ પાસગ્નિ વાસ્તવં સ્યાત્ખગેશ્વર ।
કથં તર્હિ તયોર્વર્તે હ્યવિલત્યત્વમુચ્યતે

તસ્માત્તદ્વાસ્તવં નાસ્તિ બ્રહ્મવાય્વોઃ ખગેશ્વર ।
સ્વપ્નાવસ્થાયાઃ સદૃશી હ્યવસ્થા સુપ્તિસંજ્ઞિકા

બ્રહ્મણ્યમુખ્યયા વૃત્ત્યા હ્યસ્તીત્યેવં નિબોધ મે ।
અતો ન વાસ્તવમિદમઙ્ગીકાર્યં ખગેશ્વર

વાસ્તવં યે વિજાનન્તિ તેષાં નિત્યં ધનં તપઃ ।
શ્રીગરુડ ઉવાચ ।
સુપ્તિસ્ત્વજ્ઞાનકાર્યત્વાત્સુપ્તિર્નાસ્તીત્યુદીરિતા

યદા હિ કારણં ચાસ્તિ તદા કાર્યમિતિ પ્રભો ।
ઇત્યભિપ્રાયગર્ભેણ ત્વં સમાધાસ્ય તે યદિ

તર્હિ તસ્ય મહાભાગ કથં બ્રૂહિ ભયાદિકમ્ ।
ભયાદિકં હ્યસ્તુ નામ કા વાસ્માકં ક્ષતિર્ભવેત્

એવમુક્તસ્તુ ગોવિન્દોબ્રવીત્તત્રાપિ કારણમ્ ।
ભયં ત્વજ્ઞાનકાર્યં સ્યાત્કાર્યાકારણમત્ર હિ

પ્રીયતે મત્વા બ્રહ્મ તસ્માત્સુપ્તિશ્ચ તત્ર હિ ।
અજ્ઞાદિકં યદિ બ્રહ્મ તસ્ય ન સ્યાત્કથઞ્ચન

કથં સુખી પ્રદૃશ્યેત ન કથઞ્ચિત્કરિષ્યતિ ।
કથં વા મુક્તિપર્યન્તં જ્ઞાનવ્યક્તિર્વદસ્વ મે

યદ્યજ્ઞાનં તસ્ય સત્યં ન સ્યાત્તર્હિ મહાપ્રભો ।
અત્યાદરાત્કથં બ્રહ્મઞ્છ્રવણં કુરુતે વદ

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા કૃષ્ણો વચનમબ્રવીત્ ।
ભયં ચ વાસ્તવં તસ્ય ન જાનીહિ મહામતે

દૃશ્યતે મદ્ભયં તસ્ય હરિપ્રીત્યર્થમેવ ચ ।
ભયાકામવતીવાનમુવાસ્તવમીરિતમ્

પ્રાપ્તપ્રાબ્ધલેશસ્ત તસ્ય નાસ્તિ ખગેશ્વર ।
દુઃ ખાજ્ઞાનાદિકં કિઞ્ચિત્કથં તસ્મિન્ ભવિષ્યતિ

વિષ્ણોરાજ્ઞાનુસારેણ ભયાયાનુકરોત્યસૌ ।
તેન પ્રીણાતિ ચ હરિસ્તસ્ય નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

શૃણોતિ સતતં બ્રહ્મા ન ચિન્ત્યાત્તાવતાજ્ઞતા ।
કદાચિદ્દૃશ્યતે બ્રહ્મા દુઃ ખી ન ચ ખગેશ્વર

યદ્બ્રહ્મ ચ ન જાનીયાદ્ધરિપ્રીત્યર્થમેવ ચ ।
દુઃ ખિવદ્દૃશ્યતે બ્રહ્મા આજ્ઞાનાં મોહનાય ચ

યોગ્યતામનતિક્રમ્ય યાવજ્જ્ઞાનં ચ તિષ્ઠતિ ।
બ્રહ્મણસ્તાવદેવાસ્તિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

જ્ઞાનસ્ય વ્યક્તતા નામ વિદ્યમાનસ્ય ચાદરાત્ ।
જ્ઞાનસ્યાસાદનં ચૈવ જ્ઞાનવ્યક્તિરિતિ સ્મૃતા

અતો જ્ઞાનાદિકં નાસ્તિ બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ ।
પદ્માદ્ધિરણ્મ યાજ્જાતો બ્રહ્મા તુ ચતુરાનનઃ

સર્વદાઽલોચનાયુક્તસ્તેન સ્વાલોચનં કૃતમ્ ।
અજ્ઞાનાં મોહનાર્થાય હરિપ્રીત્યર્થમેવ ચ

સંકલ્પોપિ તથૈવાસ્તિ ન હ્યજ્ઞાનાત્કૃતસ્તથા ।
કો વા માં સૃષ્ટવાનત્ર ઇતિ હ્યાલોચ્ય સ પ્રભુઃ

તં વિચારયિતું બ્રહ્મા પદ્મનાડીં વિવેશ હ