ગરુડ પુરાણ · અધ્યાય 3.10

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે તૃતી- ઉત્ત- બ્રહ્મકાણ્ડે દેવકૃતવિષ્ણુસ્તુતિદેવતાતારતમ્યનિરૂપણં નામ નવમો ઽધ્યાયઃ
શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્- 10
ગરુડ ઉવાચ ।
દેવૈરેવં સ્તુતો વિષ્ણુર્ભગવાન્સાત્ત્વતાં પતિઃ ।
કીદૃશં હ્યાશ્રયં દત્ત્વૈષાં વિવેશ મહાપ્રભુઃ

એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ કૃષ્ણકૃષ્ણ મહાપ્રભો ।
સમ્યગ્ બ્રૂહિ દયાલો ત્વં યદિ મચ્છ્રોત્રમર્હતિ

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
તેષુ તત્ત્વેષુ ભગવાન્સ વિવેશ મહાપ્રભુઃ ।
ક્ષોભયામાસ ભગવાન્ સંબન્ધવિધુરો હરિઃ

અદૌ સસર્જ ભગવાન્ બ્રહ્માણ્ડં કન કાત્મકમ્ ।
પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તીર્ણં યોજનાનાં સમન્તતઃ

તદૂર્ધ્વમણ્વવયવસ્તાવાન્કનકરૂપકઃ ।
વર્તતે તત ઊર્ધ્વં તુ પઞ્ચાશત્કોટિભૂતલમ્

એવં કોટિશતં તસ્યાવયવઃ પરિકીર્તિતઃ ।
તતશ્ચ સપ્તાવરણૈઃ સમતાત્પરિધીકૃતમ્

કબન્ધાવરણં હ્યાદ્યં કોટ્યા દશસહસ્રકમ્ ।
દ્વિતીયા વરણં જ્ઞેયં પાવકસ્ય મહાત્મનઃ

અપાં દશગુણૈર્યુક્તં સમન્તાત્પરિધી (ખી) કૃતમ્ ।
તૃતીયાવરણં જ્ઞેયં હરસ્યૈવ મહાત્મનઃ

દશાધિકં પાવકાચ્ચ સમન્તાત્પરિવારિતમ્ ।
ચતુર્થાવરણં જ્ઞેયં નભસોપિ મહાપ્રભો

હરાદ્દશગુણૈરેવં સમન્તાત્પરિવારિતમ્ ।
પઞ્ચમાવરણં જ્ઞેયમહઙ્કારાખ્યમેવચ

વ્યોમ્નો દશગુણૈરેવં સમન્તાત્પરિવારિ તમ્ ।
ષષ્ઠમાવરણં પ્રોક્તં મહત્તત્ત્વં ખગેશ્વર

અહઙ્કારાદ્દશગુણં સમન્તાત્પરિવારિતમ્ ।
સપ્તમાવરણં પ્રોક્તં ત્રિગુણાવરણં પ્રભો

મહત્તત્ત્વાદ્દશગુણૈરધિકં પરિકીર્તિતમ્ ।
મહત્તત્ત્વાનન્તરં ચ તમો હ્યાવરણં સ્મૃતમ્

મહત્તત્ત્વાત્પઞ્ચગુણૈરધિકં પરિકીર્તિતમ્ ।
તસ્માચ્ચ દ્વિગુણં જ્ઞેયંરજો હ્યાવરણં સ્મૃતમ્

તતશ્ચ દ્વિગુણં જ્ઞેયં સત્ત્વાવરણમુત્તમમ્ ।
ત્રયશ્ચૈવં મિલિત્વા તુ એકાવરણમીરિતમ્

અવ્યાકૃતાખ્યમાકાશં તદનન્તરમીરિતમ્ ।
મર્યાદારહિતશ્ચૈવં તત્રાસ્તે હરિરવ્યયઃ

અષ્ટમાવરણં વ્યોમ્નોરં તરા વિરજા નદી ।
પઞ્ચયોજનવિસ્તીર્ણા સમન્તાત્પરીધીકૃતા

અસ્તિ પુણ્યતમા જ્ઞેયા લોકસંસારનાશિની ।
એવં ચતુર્મુખેનૈવ તદા હૃષ્યં તિ ચાણ્ડજ

તે સર્વે વિરજાનદ્યાં સમ્યક્ સ્નાત્વા વિસર્જ્ય ચ ।
લિઙ્ગદેહં તતઃ પશ્ચાન્મોક્ષં વિન્દન્તિ તે હરેઃ

અપરોક્ષદૃશામેવં બ્રહ્મણા સહ ગામિનામ્ ।
વિરજાતરણં વિદ્ધિ નાન્યેષાં વિનતાસુત

અપરોક્ષદૃશાં બ્રહ્મન્વ્યાસાદીનાં ખગેશ્વર ।
વિરજાતરણં નાસ્તિ ભોક્તવ્યત્વાચ્ચ કર્મણઃ

વિરિઞ્ચેનૈવ સાકં તુ કલ્પેસ્મિન્નધિકારિણામ્ ।
તેષાં તુ નિયમેનૈવ સર્વપ્રારબ્ધસંક્ષયઃ

ભવત્યેવં ન સંદેહો નાન્યેષાં સર્વસંક્ષયઃ ।
અતસ્તુ વિરજાતરણં તેષામેવ ભવેત્પટો

વિરજાતરણં નાસ્તિ તેષાં ત (તયોસ્ત)ત્સંગિનાં તથા ।
સર્વારબ્ધક્ષયો નાસ્તિ યતસ્તેષાં ખગાધિપ

અતશ્ચ સર્વથા નાસ્તિ વિરજાતરણં પ્રભો ।
પ્રલયે વિરજાનદ્યા લયો નાસ્તિ ખગેશ્વર

લક્ષ્મ્યાત્મિકા તુ સા જ્ઞેયા લિઙ્ગદેહવિદારિણી ।
બ્રહ્મત્વયોગ્યા ઋજવો નામ દેવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

તેપિ પ્રત્યેકશઃ સંતિ હ્યનન્તાશ્ચ પૃથગ્ગણાઃ ।
પૃથક્પૃથક્ ચ તૈઃ સાકં મોક્ષયોગ્યાઃ ખગેશ્વર

જીવાઃ સંતિ હ્યનેકે ચ પ્રતિકલ્પે સૃજન્તિ તે ।
દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણૈઃ સમ્યગ્યુક્તા વાયુત્વયોગ્યકાઃ
(10.28)
અષ્ટાવિંશલ્લક્ષણૈશ્ચ ગિરીશપદયોગિનઃ ।
ચતુર્વિંશતિમારભ્યાષોડશાચ્ચ સુરાઃ સ્મૃતાઃ

અષ્ટકા ઋષયઃ પ્રોક્તાસ્તદૂનાશ્ચક્રવર્તિનઃ ।
શતજન્મ સમારભ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ

અપરોક્ષમિતિ પ્રોક્તં તથા હ્યારબ્ધસંક્ષયઃ ।
એકેન શતકલ્પેન વાયુત્વં યાતિ ભો દ્વિજ

શતજન્મનિ બ્રહ્મત્વં યાતિ પશ્ચાદ્ધરેઃ પદમ્ ।
ચત્વારિંશદ્બ્રહ્મકલ્પં સમારભ્ય ખગેશ્વર

રુદ્રસ્યાપ્યાપરોક્ષ્યં સ્યાત્તથા પ્રારબ્ધસંક્ષયઃ ।
એકચત્વારિંશકલ્પે શેષત્વં યાતિ સુવ્રત

બ્રહ્મણા સહ મોક્ષં ચ યાતિ સમ્યઙ્ ન ચાન્યથા ।
કલ્પવિંશતિમારભ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ

ઇન્દ્રસ્યાપ્યાપરોક્ષ્યં સ્યાત્તથા પ્રારબ્ધસંક્ષયઃ ।
બ્રહ્મણૈવ સહાયાતિ હરિં નારાયણં પરમ્

ગરુડ ઉવાચ ।
પઞ્ચાશીતિબ્રહ્મકલ્પં સમારભ્ય મહાપ્રભો ।
રુદ્રસ્યાપ્યાપરોક્ષ્યં સ્યાત્તથા પ્રારબ્ધસંક્ષયઃ

ઇતિ શ્રુતં મયા બ્રહ્મન્બ્રહ્મણોક્તં હરેઃ પ્રિયાત્ ।
ઇત્થં ત્વયોક્તં શ્રીકૃષ્ણ સંશયોબાધતે મમ

અતો મે સંશયં છિન્ધિ યથા ન સ્યાત્તથા પુનઃ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા કૃષ્ણો વચનમબ્રવીત્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
બ્રહ્મોક્તસ્ય મયોક્તસ્ય વિવાદો નાસ્તિ સર્વથા ।
સંદેહસ્ત્વજ્ઞદૃષ્ટીનાં જ્ઞાનિનાં નાસ્તિ સર્વથા

અશીતિહ્યષ્ટકા પ્રોક્તા અષ્ટપઞ્ચ ખગેશ્વર ।
ચત્વારિંશદ્બ્રહ્મકલ્પ એવં પ્રાહ ચતુર્મુખઃ

તત્ત્વાનાં બહુગોપ્યત્વાત્તથોક્તં બ્રહ્મણા પુરા ।
અભિપ્રાયસ્ત્વેવમેવ જ્ઞાતવ્યો નાત્ર સંશયઃ

પઞ્ચા શીતિબ્રહ્મકલ્પં યે વિજાનન્તિ ભો દ્વિજ ।
તેન્ધં તમઃ પ્રવિશન્તિ સત્યંસત્યં મયોદિતમ્

વિરજાનન્તરં વિપ્રં તથા વ્યાકૃતમંબરમ્ ।
અનન્તપારં તદપિ લક્ષ્મીસ્તસ્યાભિમાનિની

સંખ્યાનુગણનં નામ યસ્ય નાસ્તિ મહાપ્રભો ।
ન દાનં જાતિપ્રોક્તં સર્વદા નાસ્તિ સંશયઃ

અણ્ડાભિમાની બ્રહ્મા તુ વિરાડાખ્યો હ્યભૂત્તદા ।
એવં મતં સ નિર્માય ભગવાન્હરિખ્યયઃ

વિશેષાત્તત્ર ગરુડ દેવૈસ્તત્ત્વાભિમાનિભિઃ ।
અધશ્ચોર્ધ્વં તદાક્રમ્ય હરિસ્તિષ્ઠતિ સર્વદા

એવં પ્રાકૃતસર્ગોક્તિર્વૈકૃતં શૃણુ પક્ષિરાટ્

ગરુડ ઉવાચ ।
સૃષ્ટિરુક્તા ત્વયા પૂર્વં શ્રુતા સમ્યઙ્ મયા હરે

કિં નામ પ્રાકૃતં જ્ઞેયં તથા કિં વૈકૃતં પ્રભો ।
એતદ્વિસ્તીર્ય મે બ્રૂહિ શ્રોતું કૌતૂહલં હિ મે

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ।
અવ્યક્તાદ્યાઃ પૃથિવ્યન્તા અણ્ડાચ્ચ બહિરુદ્ભવાઃ ।
તે સર્વે પ્રાકૃતાઃ પ્રોક્તાસ્તેષાં જ્ઞાનાદ્વિમચ્યતે

બ્રહ્માડં વિકૃતં જ્ઞેયં બ્રહ્માણ્ડાન્તઃ ખગેશ્વર ।
યા સૃષ્ટિરુચ્યતે સદ્ભિઃ સૈવોક્તા વિકૃતેતિ ચ

સૃષ્ટિશ્ચ પ્રલયશ્ચૈવ સંસારો ભક્તિરેવ ચ ।
દેવતા ઋષિમુખ્યાશ્ચ લોકા ભૂરાદયસ્તથા

અનાદ્યનન્તકાલીનાઃ સર્વદૈકપ્રકારકાઃ ।
જગત્પ્રવાહઃ સત્યો ઽયં નૈવ મિથ્યા કથઞ્ચન

યત્ત્વેતદન્યથા બ્રૂયુઃ સર્વહન્તાર એવ તે ।
જગત્પ્રવાહઃ સત્યો ઽયં હરિસેવેતિસાથા

સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યમુદ્ધત્ય ભુજમુત્યતે ।
વેદાચ્છાસ્ત્રં પરં નાસ્તિ ન દેવઃ કેશવાત્પરઃ

સર્વોત્કૃષ્ટં કેશવં ચ વિહાયાન્યમુપાસતે ।
તેષામન્ધં તમો જ્ઞેયં પિતૄણાં ગરુણામપિ

ઇદાનીં શૃણુ પક્ષીન્દ્ર વૈકૃતં સર્ગમુત્તમમ્ ।
સમ્યગ્જાનાતિ યો લોકે સ યાતિ પરમં પદમ્